Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1324 2223127 2222183 2026-09-01T07:35:20Z GinawaSaHapon 102500 2223127 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit sa paksa --> {{Confuse|Libangan (gawain)}} [[Talaksan:Phoenix_ThomasMars1.jpg|thumb|300x300px|Mga tao na nagkakasiyahan sa isang konsiyerto. Karaniwang isinasagawa ang paglilibang upang makapagbigay ng kasiyahan sa mga manonood nito.]] '''Paglilibáng''' ang tawag sa isang gawain na nagpupukaw ng atensiyon at interes ng mga [[Tagapanood|manonood]] upang maaliw ang mga ito. Ilan sa mga halimbawa nito ang [[pagkukuwento]], [[musika]], [[drama]], at [[sayaw]], na [[Sining-pagganap|itinatanghal]] sa samu't saring paraan at lugar. Limitado lamang ang mga ito noon sa mga [[matataas na uri]] at karaniwang itinatanghal sa mga [[Maharlikang korte|korte ng mga monarko o pinuno]], bagamat itinanghal din ito sa publiko kalaunan. Sa modernong panahon, kinokonsidera itong produkto, na maaaring itugma ayon sa pangangailangan o kagustuhan ng manonood. Madalas na iniuugnay ang paglilibang sa [[kasiyahan]], at marami sa mga anyo ng paglilibang ay isinasagawa sa ganitong dahilan. Gayunpaman, may mga paglilibang din na sineseryoso, lalo na sa mga anyo na may hangarin na makapagpamulat sa manonood nito. Isa sa mga elementong nagtatangi sa paglilibang mula sa ibang mga katulad na gawain ang pagkakaroon nito ng manonood, na madalas ay pawang nagmamasid lamang tulad ng kaso sa [[teatro]], [[palabas sa telebisyon]], o [[pelikula]], bagamat may mga anyo din na aktibo ang manonood kagaya ng sa mga [[laro]]. Maaaring itanghal ang paglilibang sa publiko o sa isang pribadong grupo. Maaari din itong pormal, na nagtataglay ng mga pagtatanghal na may tiyak na plano kagaya ng sa mga [[Lakbay-konsiyerto|konsiyerto]] o teatro, o walang tiyak na plano kagaya naman sa mga laro ng mga bata. Nananaig ang marami sa mga anyo ng paglilibang sa paglipas ng panahon dahil sa pag-ayon nito sa mga pagbabago sa [[kultura]], [[lipunan]], o [[teknolohiya]] kagaya ng kaso ng [[Salamangka (bilis ng kamay)|mahika sa entablado]]. Bagamat gumagamit ng mga mas makabagong paraan, sentro pa rin sa mga pelikula at [[larong bidyo]] ang pagkukuwento, drama, at musika. Nagsasagawa din ng mga [[pista]] para sa mga pelikula, musika, at sayaw, na maaaring tumagal nang ilang araw. May ilang anyo ng paglilibang noon na ipinagbabawal na sa maraming bansa sa mundo ngayon, kagaya ng [[pampublikong pagbibitay]]. Ilan sa mga gawain na isinasagawa sa konteksto ng digmaan noon kagaya ng [[Pamamana|pagpapana]] at [[eskrima]] ay pawang mga [[pinapanood na palakasan]] na ngayon. Ginagawa namang [[paligsahan]] ang ilang mga gawain tulad ng [[pagluluto]]. Hindi lahat ng anyo ng paglilibang ay nakakapagbigay ng kasiyahan sa lahat ng tao; may ilan na maaaring ikonsidera bilang masama ng ilan kagaya ng [[sabong]] o [[pagsusugal]] sa mga [[kasino]]. Pinaghahalo naman ng iba ang iba't ibang anyo ng paglilibang upang makagawa ng bago. == Kasaysayan == [[File:Bierstadt_Albert_The_Campfire.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bierstadt_Albert_The_Campfire.jpg|thumb|Pinta na nagpapakita sa mga taong nagkukuwentuhan habang nagkakamping sa gubat.]] Simula pa noon, gumagawa na ang mga tao ng mga paraan para malibang sila. Isa sa mga pinakamatatandang anyo ng paglilibang ang [[pagkukuwento]], na isinasagawa na ng mga tao upang maipasa ang mga [[tradisyon]] at [[paniniwala]] ng kanilang [[kultura]] patungo sa susunod na henerasyon. Kahit magpahanggang ngayon, isa ito sa mga pinakasimpleng paraan ng paglilibang bilang pampalipas-oras, kagaya halimbawa ng pagkukuwento ng mga nakakatakot na pangyayari habang [[Kamping|nagkakamping]] sa gitna ng isang gubat upang magsilbing babala sa iba ukol sa panganib ng naturang lugar. Patuloy itong nagbabago sa paglipas ng panahon, at may mga paksang nagbabago rin dahil sa mga bagong karanasang nabubuo sa paglipas din ng panahon.<ref name="Kuhns">{{cite book |last=Kuhns |first=Richard Francis |title=Decameron and the Philosophy of Storytelling: Author as Midwife and Pimp |publisher=Columbia University Press |year=2005 |isbn=978-0-231-13608-2 |location= |page=7 |language=en |trans-title=Decameron at ang Pilosopiya ng Pagkukuwento: May-akda bilang Kumadrona at Bugaw}}</ref> Nagkaroon ang marami sa mga anyo ng paglilibang tulad ng [[musika]] at [[drama]] ng samu't saring mga kaparaanan sa pagkukuwento na nakadepende sa kagustuhang personal o ng kultura ng nagsasagawa nito o ng mga manonood nito. Madalas itong naghahalo-halo; halimbawa, karaniwang nilalapatan ng musika ang mga drama o [[dula]] na tinatanghal upang mas lalo pa itong makahatak ng manonood. May ilan na nagmula sa mga kaganapang maituturing na seryoso tulad ng pag-eensayo sa [[Pagtatakbo|pagtakbo]] na naging mga [[Paligsahan|kompetisyon]] na pinapanood ng marami. Halimbawa, nagmula sa [[Olanda]] ang [[Baliksuwa|pagbabaliksuwa]] ({{Lang|en|pole vaulting}}) bilang isang paraan ng pagtawid sa mga malalawak na kanal bago ito naging isang palakasan sa kasalukuyan.<ref name="Carlsen">{{cite book |last=Carlsen |first=Spike |title=A Splintered History of Wood |publisher=Harper Perennial |year=2009 |isbn=978-0-06-137356-5 |location=New York |page=170 |language=en |trans-title=Ang Masalubsob na Kasaysayan ng Kahoy}}</ref> Isang tradisyonal na laro naman sa Pilipinas ang [[pagtitiyakad]] ({{Lang|en|stilt}}), na itinatampok din sa mga [[sirko]]. Isa namang sikat na halimbawa ng paglilibang noong sinaunang panahon ang mga labanan ng mga [[gladyador]] sa [[Imperyong Romano]], na itinuturing din bilang isang anyo ng palakasan o parusa.<ref>{{Citation |author=Dunkle |first=Roger |title=Gladiators: violence and spectacle in ancient Rome |year=2008 |trans-title=Mga Gladyador: karahasan at palabas sa sinaunang Roma |location= |publisher=Pearson / Longman |language=en |isbn=978-1-4058-0739-5}}</ref><ref>{{Citation |author1=Wiseman |first=Douglas C. |title=Medieval Sport: Quest for Survival |year=1977 |trans-title=Medyebal na Palakasan: Paghahanap sa Kaligtasan |publisher= |language=en}}</ref> Maaaring magbago kung ano ang itinuturing bilang paglilibang dahil sa mga pagbabago sa kultura, kagaya ng kaso ng [[pangangaso]]. Naging isang anyo ng paglilibang ito sa [[Imperyong Romano]] at [[Kartago]], at kalauna'y kumalat sa mga karatig-lugar dahil sa impluwensiya ng noo'y lumalaking imperyo.<ref>{{cite book |last=Potter |first=David Stone |title=Life, Death, and Entertainment in the Roman Empire |author2=Mattingly, David J. |publisher=University of Michigan Press |year=1999 |isbn=978-0-472-10924-1 |page=308 |language=en |trans-title=Buhay, Kamatayan, at Paglilibang sa Imperyong Romano}}</ref> Sa kabilang banda naman, maaari din itong magbago dahil sa pagbabago sa lipunan bunsod ng mga [[digmaan]] at [[rebolusyon]]. Halimbawa, kinontrol ng [[Partido Komunista ng Tsina|komunistang pamahalaan]] ng [[Tsina]] noong [[Himagsikang Pangkalinangan|Rebolusyong Pangkultura]] ang pagtatanghal sa mga [[opera]], habang nakaapekto rin sa anyo ng paglilibang ng mga tao sa Europa ang mga malalaking digmaan at suliranin noong unang bahagi ng ika-20 siglo kagaya ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]], [[Rebolusyong Ruso]], at ang [[Malawakang Depresyon]].<ref>{{cite book |last=Roshwald |first=Aviel |title=European Culture in the Great War: The Arts, Entertainment and Propaganda, 1914–1918 |author2=Stites |first2=Richard |publisher=Cambridge University Press |year=2002 |isbn=978-0-521-57015-2 |language=en |trans-title=Kulturang Europeo sa Dakilang Digmaan: Mga Sining, Paglilibang, at Propaganda, 1914–1918}}</ref><ref>{{cite book |last=Arthur |first=Max |title=When this bloody war is over: soldiers' songs from the First World War |publisher=Piatkus |year=2001 |isbn=978-0-7499-2252-8 |location=London |language=en |trans-title=Kapag ang buwisit na digmaang to ay tapos na: mga awit ng mga sundalo mula sa Unang Digmaang Pandaigdig}}</ref><ref>{{cite book |last=McReynolds |first=Louise |title=Russia at Play: Leisure Activities at the End of the Tsarist Era |publisher=Cornell University |year=2003 |isbn=978-0-8014-4027-4 |language=en |trans-title=Mga Dula sa Rusya: Mga Gawaing Pangliwaliw sa Dulo ng Panahon ng Tsar}}</ref> Maaari ding magbago nang bahagya ang mga anyo ng paglilibang sa paglipas ng panahon dahil sa pag-usad ng teknolohiya. Halimbawa, limitado lamang noon ang panonood ng pelikula sa mga [[sinehan]], pero mapapanood na ang mga ito nang pribado ng isang indibiduwal gamit ang kanyang [[kompyuter]] o [[phone]]. Nagbabago rin ang mga lugar kung saan nagaganap ang mga paglilibang, at may ilang mga lugar na itinayo para lamang sa isang partikular na anyo ng paglilibang tulad ng mga [[Estadyo|estadyong]] para sa mga palakasang tulad ng [[basketbol]] o [[futbol]], o di kaya'y mga [[awditoryum]] na itinayo para sa pagtatanghal ng opera. === Paglilibang sa korte === [[Talaksan:Codex_Manesse_192v_-_Albrecht_von_Rapperswil.jpg|thumb|Depiksiyon ng isang paligsahan na pinapanood ng mga tao noong ika-14 na siglo.]] Pawang mga korte ng imperyo at kaharian ang nagbibigay ng mga lugar sa pag-eensayo at suporta para sa mga propesyonal na tagapaglibang noon; gumagamit ang iba't ibang mga kultura ng iba't ibang lugar tulad ng mga [[palasyo]], [[kastilyo]], o [[kuta]]. Sa mga [[Kabihasnang Maya|lungsod-estado ng mga Maya]], madalas na isinasagawa ang mga pampublikong palabas sa mga malalawak na liwasan sa harap ng mga palasyo, kung saan pumupuwesto ang publiko sa isang bahaging itinalaga para sa kanila.<ref name=":0">{{cite book |title=Servants of the Dynasty: Palace Women in World History |publisher=University of California Press |year=2008 |isbn=978-0-520-25443-5 |editor=Walthall, Anne |location=London |language=en |trans-title=Mga Tagasilbi ng Dinastiya: Mga Kababaihan ng Palasyo sa Kasaysayan ng Mundo |ref=CITEREFWalthall2008}}</ref> Naipapasa rin ang mga paglilibang sa korte mula sa isang kultura patungo sa iba. Halimbawa, ipinakilala ng [[Imperyong Mughal|mga Mughal]] ang ''[[durbar]]'', na kalauna'y naipasa sa mga Briton na kanila namang sinunod.<ref>{{cite book |last1=Allen |first1=Charles |author-link= |title=Lives of the Indian Princes |last2=Dwivedi |first2=Sharada |author-link2= |publisher=Century Publishing |year=1984 |isbn=978-0-7126-0910-4 |location=London |page=210 |language=en |trans-title=Mga Buhay ng mga Prinsipe ng India}}</ref> Sa [[Korea]], may isang partikular na sayaw na isinasagawa lamang tuwing may mga malalaking piging sa korte.<ref name=":1">{{cite book |last=Van Zile |first=Judy |url=https://archive.org/details/perspectivesonko0000vanz |title=Perspectives on Korean Dance |publisher=Wesleyan University Press |year=2001 |isbn=978-0-8195-6494-8 |location=Middletown, Estados Unidos |language=en |trans-title=Mga Pananaw sa Sayaw ng Korea |url-access=registration}}</ref> Madalas na humahantong kalaunan ang mga paglilibang sa korte patungo sa publiko. Isang halimbawa nito ang mga dramang isinasagawa sa Korea nang nakamaskara habang sumasayaw. Orihinal itong isinasagawa bilang isang ritwal ng mga [[Shamanismo|shaman]], ngunit kalauna'y naging isang popular na anyo ng paglilibang sa publiko.<ref name=":1" /> Halimbawa rin ang [[paghuhusta]] ({{Lang|en|jousting}}), na nagmula bilang paligsahan sa pagitan ng mga maharlika sa korte sa Europa ngunit nananatili magpahanggang ngayon bilang laro ng mga bata. Ginagamit din ng mga korte ang mga malalaking piging at ang kaakibat nitong mga palabas di lamang bilang isang anyo ng paglilibang ngunit para maipakita rin ang kanilang yaman at kapangyarihan. Madalas nitong ipinapakita ang katayuan ng namumuno mula sa mga pinamumunuan at sa mga may kapangyarihan mula sa mga wala.<ref name=":0" /> Bagamat kalimitan itong ikinakabit sa mga tradisyonal na korte, nananatili pa rin ang ganitong interaksyon kahit sa modernong panahon kagaya ng [[seremonya sa paglilipat ng Hong Kong sa Tsina]] noong 1997, na nagtampok ng maraming anyo ng paglilibang tulad ng isang salusalo, parada, pista, at pagtatanghal ng sining. Minsan, parehong gumaganap bilang tagapaglibang at manonood ang mga indibiduwal bilang bahagi ng paglilibang sa korte, kagaya ng sa Palasyo ng Versailles, kung saan sinasabing nagsisilbing tagapaglibang at manonood ang mga naninirahan sa palasyo para sa monarkiya. Isinasagawa din ang paglilibang kung may mga bisita sa korte.<ref name=":0" /> Karaniwan itong isinasagawa sa mga malalaking pagdiriwang kagaya ng [[koronasyon]]. Halimbawa, itinampok bilang bahagi ng mga pagdiriwang sa pagkaluklok ni [[Elizabeth I ng Inglatera|Isabel I ng Inglatera]] sa trono ang samu't saring mga paligsahan na may premyo, na mapapanood ng lahat ng taga-[[London]], hindi lamang ng aristokrasya.<ref>{{cite book |author=Holbrook |first=Peter |title=The Politics of the Stuart Court Masque |publisher=Cambridge University Press |year=1998 |isbn=978-0-521-59436-3 |editor=Bevington |editor-first=David |pages=42–43 |language=en |trans-title=Ang Politika ng Masque ng Korte ng Stuart}}</ref> === Pampublikong pagbibitay === [[File:Ticket_for_the_execution_of_Jonathan_Wild.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ticket_for_the_execution_of_Jonathan_Wild.jpg|thumb|Tiket para sa pampublikong pagbibitay kay [[Jonathan Wild]] noong 1725 sa Inglatera.]] Bagamat marami sa mga anyo ng paglilibang ang umayon sa pagbabago sa kultura, may iilan na popular na paglilibang ang hindi na katanggap-tanggap sa maraming mga kultura. Halimbawa, sikat noon ang pagpapakita sa [[pagpapahirap]] at parusa sa mga nagkasala sa harap ng madla. Kabilang dito ang [[pagbibitay]] sa mga kriminal sa pamamagitan ng [[pagpupugot]] o [[pagbibitin]], na karaniwang isinasagawa sa harap ng publiko upang magsilbing babala. Gayunpaman, pawang idinisenyo ang ilang paraan ng pagbibitay kagaya ng [[pagbabato]] at [[Binitin, kinaladkad, at piniraso|pagkakaladkad at pagpipiraso]], kung saan iniimbitahan madalas ang publiko upang isagawa ang mga ito. Pinapanood naman ito ng aristokrasya mula sa malayo. Nanatiling sikat bilang pampublikong paglilibang ang mga pagbibitay hanggang noong ika-19 na siglo, nang nagsimulang maging di kaaya-aya sa paningin ng mga tao ang ganitong klase ng aktibidad. <ref name="Gay">{{cite book |last=Gay |first=Peter |author-link=Peter Gay |title=Schnitzler's Century – The making of middle-class culture 1815–1914 |publisher=W.W. Norton & Co |year=2002 |isbn=978-0-393-32363-4 |location=New York; London |page=121 |language=en |trans-title=Siglo ni Schitzler – Ang paggawa sa kultura ng gitnang uri 1815–1914}}</ref> Hindi na ito ginagawa sa [[Kanluraning Mundo]] pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], imbes ay isinasagawa nang pribado at sa harap lamang ng iilang saksi. Isinasagawa pa rin ang mga pampublikong pagbibitay magpahanggang ngayon sa ilang mga lugar sa [[Gitnang Silangan]]. == Sanggunian == {{Reflist}} {{aesthetics}}{{Authority control}} [[Kategorya:Paglilibang]] [[Kategorya:Mga pangunahing paksa]] axk72yqoobfbasun5xa1d1p4dwb9p09 2223128 2223127 2026-09-01T07:35:46Z GinawaSaHapon 102500 2223128 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit sa paksa --> {{Confuse|Libangan (gawain)}} [[Talaksan:Phoenix_ThomasMars1.jpg|thumb|300x300px|Mga tao na nagkakasiyahan sa isang konsiyerto. Karaniwang isinasagawa ang paglilibang upang makapagbigay ng kasiyahan sa mga manonood nito.]] '''Paglilibáng''' ang tawag sa isang gawain na nagpupukaw ng atensiyon at interes ng mga [[Tagapanood|manonood]] upang maaliw ang mga ito. Ilan sa mga halimbawa nito ang [[pagkukuwento]], [[musika]], [[drama]], at [[sayaw]], na [[Sining-pagganap|itinatanghal]] sa samu't saring paraan at lugar. Limitado lamang ang mga ito noon sa mga [[matataas na uri]] at karaniwang itinatanghal sa mga [[Maharlikang korte|korte ng mga monarko o pinuno]], bagamat itinanghal din ito sa publiko kalaunan. Sa modernong panahon, kinokonsidera itong produkto, na maaaring itugma ayon sa pangangailangan o kagustuhan ng manonood. Madalas na iniuugnay ang paglilibang sa [[kasiyahan]], at marami sa mga anyo ng paglilibang ay isinasagawa sa ganitong dahilan. Gayunpaman, may mga paglilibang din na sineseryoso, lalo na sa mga anyo na may hangarin na makapagpamulat sa manonood nito. Isa sa mga elementong nagtatangi sa paglilibang mula sa ibang mga katulad na gawain ang pagkakaroon nito ng manonood, na madalas ay pawang nagmamasid lamang tulad ng kaso sa [[teatro]], [[palabas sa telebisyon]], o [[pelikula]], bagamat may mga anyo din na aktibo ang manonood kagaya ng sa mga [[laro]]. Maaaring itanghal ang paglilibang sa publiko o sa isang pribadong grupo. Maaari din itong pormal, na nagtataglay ng mga pagtatanghal na may tiyak na plano kagaya ng sa mga [[Lakbay-konsiyerto|konsiyerto]] o teatro, o walang tiyak na plano kagaya naman sa mga laro ng mga bata. Nananaig ang marami sa mga anyo ng paglilibang sa paglipas ng panahon dahil sa pag-ayon nito sa mga pagbabago sa [[kultura]], [[lipunan]], o [[teknolohiya]] kagaya ng kaso ng [[Salamangka (bilis ng kamay)|mahika sa entablado]]. Bagamat gumagamit ng mga mas makabagong paraan, sentro pa rin sa mga pelikula at [[larong bidyo]] ang pagkukuwento, drama, at musika. Nagsasagawa din ng mga [[pista]] para sa mga pelikula, musika, at sayaw, na maaaring tumagal nang ilang araw. May ilang anyo ng paglilibang noon na ipinagbabawal na sa maraming bansa sa mundo ngayon, kagaya ng [[pampublikong pagbibitay]]. Ilan sa mga gawain na isinasagawa sa konteksto ng digmaan noon kagaya ng [[Pamamana|pagpapana]] at [[eskrima]] ay pawang mga [[pinapanood na palakasan]] na ngayon. Ginagawa namang [[paligsahan]] ang ilang mga gawain tulad ng [[pagluluto]]. Hindi lahat ng anyo ng paglilibang ay nakakapagbigay ng kasiyahan sa lahat ng tao; may ilan na maaaring ikonsidera bilang masama ng ilan kagaya ng [[sabong]] o [[pagsusugal]] sa mga [[kasino]]. Pinaghahalo naman ng iba ang iba't ibang anyo ng paglilibang upang makagawa ng bago. == Kasaysayan == [[File:Bierstadt_Albert_The_Campfire.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bierstadt_Albert_The_Campfire.jpg|thumb|Pinta na nagpapakita sa mga taong nagkukuwentuhan habang nagkakamping sa gubat.]] Simula pa noon, gumagawa na ang mga tao ng mga paraan para malibang sila. Isa sa mga pinakamatatandang anyo ng paglilibang ang [[pagkukuwento]], na isinasagawa na ng mga tao upang maipasa ang mga [[tradisyon]] at [[paniniwala]] ng kanilang [[kultura]] patungo sa susunod na henerasyon. Kahit magpahanggang ngayon, isa ito sa mga pinakasimpleng paraan ng paglilibang bilang pampalipas-oras, kagaya halimbawa ng pagkukuwento ng mga nakakatakot na pangyayari habang [[Kamping|nagkakamping]] sa gitna ng isang gubat upang magsilbing babala sa iba ukol sa panganib ng naturang lugar. Patuloy itong nagbabago sa paglipas ng panahon, at may mga paksang nagbabago rin dahil sa mga bagong karanasang nabubuo sa paglipas din ng panahon.<ref name="Kuhns">{{cite book |last=Kuhns |first=Richard Francis |title=Decameron and the Philosophy of Storytelling: Author as Midwife and Pimp |publisher=Columbia University Press |year=2005 |isbn=978-0-231-13608-2 |location= |page=7 |language=en |trans-title=Decameron at ang Pilosopiya ng Pagkukuwento: May-akda bilang Kumadrona at Bugaw}}</ref> Nagkaroon ang marami sa mga anyo ng paglilibang tulad ng [[musika]] at [[drama]] ng samu't saring mga kaparaanan sa pagkukuwento na nakadepende sa kagustuhang personal o ng kultura ng nagsasagawa nito o ng mga manonood nito. Madalas itong naghahalo-halo; halimbawa, karaniwang nilalapatan ng musika ang mga drama o [[dula]] na tinatanghal upang mas lalo pa itong makahatak ng manonood. May ilan na nagmula sa mga kaganapang maituturing na seryoso tulad ng pag-eensayo sa [[Pagtatakbo|pagtakbo]] na naging mga [[Paligsahan|kompetisyon]] na pinapanood ng marami. Halimbawa, nagmula sa [[Olanda]] ang [[Baliksuwa|pagbabaliksuwa]] ({{Lang|en|pole vaulting}}) bilang isang paraan ng pagtawid sa mga malalawak na kanal bago ito naging isang palakasan sa kasalukuyan.<ref name="Carlsen">{{cite book |last=Carlsen |first=Spike |title=A Splintered History of Wood |publisher=Harper Perennial |year=2009 |isbn=978-0-06-137356-5 |location=New York |page=170 |language=en |trans-title=Ang Masalubsob na Kasaysayan ng Kahoy}}</ref> Isang tradisyonal na laro naman sa Pilipinas ang [[pagtitiyakad]] ({{Lang|en|stilt}}), na itinatampok din sa mga [[sirko]]. Isa namang sikat na halimbawa ng paglilibang noong sinaunang panahon ang mga labanan ng mga [[gladyador]] sa [[Imperyong Romano]], na itinuturing din bilang isang anyo ng palakasan o parusa.<ref>{{Citation |author=Dunkle |first=Roger |title=Gladiators: violence and spectacle in ancient Rome |year=2008 |trans-title=Mga Gladyador: karahasan at palabas sa sinaunang Roma |location= |publisher=Pearson / Longman |language=en |isbn=978-1-4058-0739-5}}</ref><ref>{{Citation |author1=Wiseman |first=Douglas C. |title=Medieval Sport: Quest for Survival |year=1977 |trans-title=Medyebal na Palakasan: Paghahanap sa Kaligtasan |publisher= |language=en}}</ref> Maaaring magbago kung ano ang itinuturing bilang paglilibang dahil sa mga pagbabago sa kultura, kagaya ng kaso ng [[pangangaso]]. Naging isang anyo ng paglilibang ito sa [[Imperyong Romano]] at [[Kartago]], at kalauna'y kumalat sa mga karatig-lugar dahil sa impluwensiya ng noo'y lumalaking imperyo.<ref>{{cite book |last=Potter |first=David Stone |title=Life, Death, and Entertainment in the Roman Empire |author2=Mattingly, David J. |publisher=University of Michigan Press |year=1999 |isbn=978-0-472-10924-1 |page=308 |language=en |trans-title=Buhay, Kamatayan, at Paglilibang sa Imperyong Romano}}</ref> Sa kabilang banda naman, maaari din itong magbago dahil sa pagbabago sa lipunan bunsod ng mga [[digmaan]] at [[rebolusyon]]. Halimbawa, kinontrol ng [[Partido Komunista ng Tsina|komunistang pamahalaan]] ng [[Tsina]] noong [[Himagsikang Pangkalinangan|Rebolusyong Pangkultura]] ang pagtatanghal sa mga [[opera]], habang nakaapekto rin sa anyo ng paglilibang ng mga tao sa Europa ang mga malalaking digmaan at suliranin noong unang bahagi ng ika-20 siglo kagaya ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]], [[Rebolusyong Ruso]], at ang [[Malawakang Depresyon]].<ref>{{cite book |last=Roshwald |first=Aviel |title=European Culture in the Great War: The Arts, Entertainment and Propaganda, 1914–1918 |author2=Stites |first2=Richard |publisher=Cambridge University Press |year=2002 |isbn=978-0-521-57015-2 |language=en |trans-title=Kulturang Europeo sa Dakilang Digmaan: Mga Sining, Paglilibang, at Propaganda, 1914–1918}}</ref><ref>{{cite book |last=Arthur |first=Max |title=When this bloody war is over: soldiers' songs from the First World War |publisher=Piatkus |year=2001 |isbn=978-0-7499-2252-8 |location=London |language=en |trans-title=Kapag ang buwisit na digmaang to ay tapos na: mga awit ng mga sundalo mula sa Unang Digmaang Pandaigdig}}</ref><ref>{{cite book |last=McReynolds |first=Louise |title=Russia at Play: Leisure Activities at the End of the Tsarist Era |publisher=Cornell University |year=2003 |isbn=978-0-8014-4027-4 |language=en |trans-title=Mga Dula sa Rusya: Mga Gawaing Pangliwaliw sa Dulo ng Panahon ng Tsar}}</ref> Maaari ding magbago nang bahagya ang mga anyo ng paglilibang sa paglipas ng panahon dahil sa pag-usad ng teknolohiya. Halimbawa, limitado lamang noon ang panonood ng pelikula sa mga [[sinehan]], pero mapapanood na ang mga ito nang pribado ng isang indibiduwal gamit ang kanyang [[kompyuter]] o [[phone]]. Nagbabago rin ang mga lugar kung saan nagaganap ang mga paglilibang, at may ilang mga lugar na itinayo para lamang sa isang partikular na anyo ng paglilibang tulad ng mga [[Estadyo|estadyong]] para sa mga palakasang tulad ng [[basketbol]] o [[futbol]], o di kaya'y mga [[awditoryum]] na itinayo para sa pagtatanghal ng opera. === Paglilibang sa korte === [[Talaksan:Codex_Manesse_192v_-_Albrecht_von_Rapperswil.jpg|thumb|Depiksiyon ng isang paligsahan na pinapanood ng mga tao noong ika-14 na siglo.]] Pawang mga korte ng imperyo at kaharian ang nagbibigay ng mga lugar sa pag-eensayo at suporta para sa mga propesyonal na tagapaglibang noon; gumagamit ang iba't ibang mga kultura ng iba't ibang lugar tulad ng mga [[palasyo]], [[kastilyo]], o [[kuta]]. Sa mga [[Kabihasnang Maya|lungsod-estado ng mga Maya]], madalas na isinasagawa ang mga pampublikong palabas sa mga malalawak na liwasan sa harap ng mga palasyo, kung saan pumupuwesto ang publiko sa isang bahaging itinalaga para sa kanila.<ref name=":0">{{cite book |title=Servants of the Dynasty: Palace Women in World History |publisher=University of California Press |year=2008 |isbn=978-0-520-25443-5 |editor=Walthall, Anne |location=London |language=en |trans-title=Mga Tagasilbi ng Dinastiya: Mga Kababaihan ng Palasyo sa Kasaysayan ng Mundo |ref=CITEREFWalthall2008}}</ref> Naipapasa rin ang mga paglilibang sa korte mula sa isang kultura patungo sa iba. Halimbawa, ipinakilala ng [[Imperyong Mughal|mga Mughal]] ang ''[[durbar]]'', na kalauna'y naipasa sa mga Briton na kanila namang sinunod.<ref>{{cite book |last1=Allen |first1=Charles |author-link= |title=Lives of the Indian Princes |last2=Dwivedi |first2=Sharada |author-link2= |publisher=Century Publishing |year=1984 |isbn=978-0-7126-0910-4 |location=London |page=210 |language=en |trans-title=Mga Buhay ng mga Prinsipe ng India}}</ref> Sa [[Korea]], may isang partikular na sayaw na isinasagawa lamang tuwing may mga malalaking piging sa korte.<ref name=":1">{{cite book |last=Van Zile |first=Judy |url=https://archive.org/details/perspectivesonko0000vanz |title=Perspectives on Korean Dance |publisher=Wesleyan University Press |year=2001 |isbn=978-0-8195-6494-8 |location=Middletown, Estados Unidos |language=en |trans-title=Mga Pananaw sa Sayaw ng Korea |url-access=registration}}</ref> Madalas na humahantong kalaunan ang mga paglilibang sa korte patungo sa publiko. Isang halimbawa nito ang mga dramang isinasagawa sa Korea nang nakamaskara habang sumasayaw. Orihinal itong isinasagawa bilang isang ritwal ng mga [[Shamanismo|shaman]], ngunit kalauna'y naging isang popular na anyo ng paglilibang sa publiko.<ref name=":1" /> Halimbawa rin ang [[paghuhusta]] ({{Lang|en|jousting}}), na nagmula bilang paligsahan sa pagitan ng mga maharlika sa korte sa Europa ngunit nananatili magpahanggang ngayon bilang laro ng mga bata. Ginagamit din ng mga korte ang mga malalaking piging at ang kaakibat nitong mga palabas di lamang bilang isang anyo ng paglilibang ngunit para maipakita rin ang kanilang yaman at kapangyarihan. Madalas nitong ipinapakita ang katayuan ng namumuno mula sa mga pinamumunuan at sa mga may kapangyarihan mula sa mga wala.<ref name=":0" /> Bagamat kalimitan itong ikinakabit sa mga tradisyonal na korte, nananatili pa rin ang ganitong interaksyon kahit sa modernong panahon kagaya ng [[seremonya sa paglilipat ng Hong Kong sa Tsina]] noong 1997, na nagtampok ng maraming anyo ng paglilibang tulad ng isang salusalo, parada, pista, at pagtatanghal ng sining. Minsan, parehong gumaganap bilang tagapaglibang at manonood ang mga indibiduwal bilang bahagi ng paglilibang sa korte, kagaya ng sa Palasyo ng Versailles, kung saan sinasabing nagsisilbing tagapaglibang at manonood ang mga naninirahan sa palasyo para sa monarkiya. Isinasagawa din ang paglilibang kung may mga bisita sa korte.<ref name=":0" /> Karaniwan itong isinasagawa sa mga malalaking pagdiriwang kagaya ng [[koronasyon]]. Halimbawa, itinampok bilang bahagi ng mga pagdiriwang sa pagkaluklok ni [[Elizabeth I ng Inglatera|Isabel I ng Inglatera]] sa trono ang samu't saring mga paligsahan na may premyo, na mapapanood ng lahat ng taga-[[London]], hindi lamang ng aristokrasya.<ref>{{cite book |author=Holbrook |first=Peter |title=The Politics of the Stuart Court Masque |publisher=Cambridge University Press |year=1998 |isbn=978-0-521-59436-3 |editor=Bevington |editor-first=David |pages=42–43 |language=en |trans-title=Ang Politika ng Masque ng Korte ng Stuart}}</ref> === Pampublikong pagbibitay === [[File:Ticket_for_the_execution_of_Jonathan_Wild.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ticket_for_the_execution_of_Jonathan_Wild.jpg|thumb|Tiket para sa pampublikong pagbibitay kay [[Jonathan Wild]] noong 1725 sa Inglatera.|306x306px]] Bagamat marami sa mga anyo ng paglilibang ang umayon sa pagbabago sa kultura, may iilan na popular na paglilibang ang hindi na katanggap-tanggap sa maraming mga kultura. Halimbawa, sikat noon ang pagpapakita sa [[pagpapahirap]] at parusa sa mga nagkasala sa harap ng madla. Kabilang dito ang [[pagbibitay]] sa mga kriminal sa pamamagitan ng [[pagpupugot]] o [[pagbibitin]], na karaniwang isinasagawa sa harap ng publiko upang magsilbing babala. Gayunpaman, pawang idinisenyo ang ilang paraan ng pagbibitay kagaya ng [[pagbabato]] at [[Binitin, kinaladkad, at piniraso|pagkakaladkad at pagpipiraso]], kung saan iniimbitahan madalas ang publiko upang isagawa ang mga ito. Pinapanood naman ito ng aristokrasya mula sa malayo. Nanatiling sikat bilang pampublikong paglilibang ang mga pagbibitay hanggang noong ika-19 na siglo, nang nagsimulang maging di kaaya-aya sa paningin ng mga tao ang ganitong klase ng aktibidad.<ref name="Gay">{{cite book |last=Gay |first=Peter |author-link=Peter Gay |title=Schnitzler's Century – The making of middle-class culture 1815–1914 |publisher=W.W. Norton & Co |year=2002 |isbn=978-0-393-32363-4 |location=New York; London |page=121 |language=en |trans-title=Siglo ni Schitzler – Ang paggawa sa kultura ng gitnang uri 1815–1914}}</ref> Hindi na ito ginagawa sa [[Kanluraning Mundo]] pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], imbes ay isinasagawa nang pribado at sa harap lamang ng iilang saksi. Isinasagawa pa rin ang mga pampublikong pagbibitay magpahanggang ngayon sa ilang mga lugar sa [[Gitnang Silangan]]. == Sanggunian == {{Reflist}} {{aesthetics}}{{Authority control}} [[Kategorya:Paglilibang]] [[Kategorya:Mga pangunahing paksa]] 9ik3wayivzb8zv2vixbsrk0odj723ao 0 2239 2223078 2221300 2026-08-31T22:18:40Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2223078 wikitext text/x-wiki {{Infobox sakit | Name =HIV/AIDS | Image = Red_Ribbon.svg | Caption = Ang pulang laso ay isang simbolo ng pagkakaisa ng mga taong positibo sa HIV at sa mga taong namumuhay na may AIDS. | Alt = A red ribbon in the shape of a bow | Width = 120 | DiseasesDB = 5938 | ICD10 = {{ICD10|B|20 || b|20}}&nbsp;– {{ICD10|B|24 || b|20}} | ICD9 = {{ICD9|042}}-{{ICD9|044}} | ICDO = | OMIM = 609423 | MedlinePlus = 000594 | eMedicineSubj = emerg | eMedicineTopic = 253 | MeshID = D000163 }} <!--Signs and Symptoms --> Ang '''Human immunodeficiency virus infection''' / '''Acquired immunodeficiency syndrome''' ('''HIV/AIDS''') ay isang sakit ng [[sistemang immuno]] ng tao na sanhi ng [[HIV]].<ref name="pmid11396444">{{Cite journal|author=Sepkowitz KA|title=AIDS—the first 20 years|journal=N. Engl. J. Med.|volume=344|issue=23| pages=1764–72|year=2001|month=June|pmid=11396444|doi=10.1056/NEJM200106073442306}}</ref> Sa simulang impeksiyon, ang isang taong nahawaan ay maaaring makaranas ng isang maikling yugto ng tulad ng [[trangkaso]]ng (''influenza'') mga sakit. Ito ay karaniwang sinusundan ng isang humabang panahong walang mga sintomas. Habang nagpapatuloy ang sakit na ito, ito ay mas nanghihimasok sa sistemang immuno ng indibidwal na gumagawa sa mga meron nito na mas malamang na magkaroon ng mga impeksiyon kabilang ang mga [[oportunistikong impeksiyon]] at mga [[tumor]] na karaniwang hindi dumadapo sa mga taong may gumaganang sistemang immuno. <!--Transmission and prevention --> Ang [[HIV]] ay pangunahing naisisalin sa pamamagitan ng hindi ligtas na pakikipagtalik, nahawaang dugo at mga karayom at sa ina tungo sa anak sa pagbubuntis, panganganak o pagpapasuso.<ref name=TransmissionM2007/> Ang ilang mga pluido sa katawan gaya ng laway at luha ay hindi nagpapasa ng HIV.<ref name=CDCtransmission>{{cite web|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|year=2003|url=http://www.cdc.gov/HIV/pubs/facts/transmission.htm|title=HIV and Its Transmission|access-date=23 Mayo 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20050204141148/http://www.cdc.gov/HIV/pubs/facts/transmission.htm|archive-date=2005-02-04|url-status=live}}</ref> Ang pag-iwas sa impeksiyon ng HIV na pangunahin sa pamamagitan ng ligtas na pakikipagtalik (paggamit ng [[kondom]]) at mga programang pagpapalit ng karayom sa mga gumagamit ng droga ay isang mahalagang stratehiya upang makontrol ang pagkalat ng sakit na ito. <!--Treatment --> Sa kasalukuyan ay walang gamot (cure) o bakuna upang mapuksa ang virus na HIV sa katawan ng mga taong nahawaan nito. Gayunpaman, ang terapiyang [[antiretroviral]] ay maaaring magpabagal ng sakit at maaaring tumungo sa isang malapit sa normal na pagtagal ng buhay sa mga nahawaan nito. Bagaman ang paggamot antiretroviral ay nagpapabawas ng panganib ng kamatayan at mga komplikasyon mula sa sakit, ang mga gamot na ito ay mahal at maaaring maiugnay sa mga [[side effect]]. <!--History and Epidemiology --> Ang [[molekular na phylohenetika|pagsasaliksik henetiko]] ay nagpapakitang ang [[HIV]] ay nagmula sa Kanlurang-sentral na Aprika noong simula nang ika-20 siglo.<ref name=Orgin2011>{{cite journal|last=Sharp|first=PM|author2=Hahn, BH|title=Origins of HIV and the AIDS Pandemic|journal=Cold Spring Harbor perspectives in medicine|date=2011 Sep|volume=1|issue=1|pages=a006841|pmid=22229120|doi=10.1101/cshperspect.a006841|pmc=3234451}}</ref> Ang AIDS ay unang nakilala ng [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) ng [[Estados Unidos]] noong 1981 at ang sanhi nitong [[HIV]] ay natukoy sa simulang bahagi nang dekada.<ref>{{Cite journal|author=Gallo RC|title=A reflection on HIV/AIDS research after 25 years|journal= Retrovirology|volume=3|page=72|year=2006|pmid=17054781|doi=10.1186/1742-4690-3-72|url=http://www.retrovirology.com/content/3//72|pmc=1629027}}</ref> Simula pagkakatuklas nito, ang AIDS ay nagsanhi ng halos 30&nbsp;milyong mga kamatayan (mula 2009).<ref name=TotalDeath2010>{{cite web|title=Global Report Fact Sheet|url=http://www.unaids.org/documents/20101123_FS_Global_em_en.pdf|work=UNAIDS|year=2010|access-date=2012-08-18|archive-date=2013-03-19|archive-url=https://www.webcitation.org/6FEwLdkwz?url=http://www.unaids.org/documents/20101123_FS_Global_em_en.pdf|url-status=dead}}</ref> Mula 2010, ang tinatayang mga 34&nbsp; milyong katao ang nahawaan ng [[HIV]] sa buong mundo.<ref name=UN2011Ten/> Ang AIDS ay itinuturing na isang [[pandemiko]]ng sakit na umiiral sa malaking sakop ng mundo at aktibong kumakalat.<ref name=Kallings/> Ang HIV/AIDS ay may malaking epekto sa lipunan bilang sakit at pinagmumulan ng diskriminasyon. Ang sakit na ito ay mayroon ring malaking epekto sa [[ekonomiya]]. == Klasipikasyon == {{see also|Mga pangilalim na uri ng HIV}} {| class="wikitable" border="1" style="float:right; font-size:85%; margin-left:15px;" |+Paghahambing ng mga [[species]] ng HIV |- ! Species !! [[Birulensiya]] !! [[Paghawa]] !! Paglaganap !! Pinagpalagay na pinagmulan |- ! HIV-1 | Mataas || Mataas || Pandaigdigan || [[Chimpanzee]] |- ! HIV-2 | Mababa || Mababa || Kanlurang Aprika || [[Sooty Mangabey]] |} Ang HIV ay kasapi ng [[genus]] na ''[[Lentivirus]]'',<ref name=ICTV61.0.6>{{cite web | author=[[International Committee on Taxonomy of Viruses]] | publisher=[[National Institutes of Health]] | year=2002 | url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/ICTVdb/ICTVdB/61060000.htm | title=61.0.6. Lentivirus | access-date=2006-02-28 }}</ref> na kasapi ng pamilyang [[Retroviridae]].<ref name=ICTV61.>{{cite web | author=[[International Committee on Taxonomy of Viruses]] | publisher=[[National Institutes of Health]] | year=2002 | url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/ICTVdb/ICTVdB/61000000.htm | title=61. Retroviridae | access-date=2006-02-28 }}</ref> Ang mga Lentiviruse ay nag-aangkin ng maraming mga karaniwang mga katangiang [[morpolohiya|morpolohikal]] at [[biolohikal]]. Maraming mga espesye ay nahahawaan ng lentivirus na mailalarawang responsable sa pangmatagalang mga sakit na may mahabang [[yugtong inkubasyon]].<ref name=Levy>{{cite journal | author=Lévy, J. A. | title=HIV pathogenesis and long-term survival | journal=AIDS | year=1993 | pages=1401–10 | volume=7 | issue=11 | pmid=8280406 | doi=10.1097/00002030-199311000-00001 }}</ref> Ang mga Lentivirus ay naipapasa bilang may isang-hibla, positibong-[[senso (molekular na biolohiya)|senso]] na nakatakip na mga [[virus na RNA]]. Sa pagpasok sa inaasintang [[selula]], ang viral na [[genome]] ng [[RNA]] ay kinokonberte ([[kabaligtarang transkripsiyon]]) sa dalawang-hiblang [[DNA]] ng isang kinokodigong viral na [[kabaligtarang transcriptase]] na inihahatid sa kahabaan ng viral genome sa partikulong virus. Ang nagreresultang viral DNA ay ipinapasok naman sa [[nucleus ng selula]] at isinasama sa selular na DNA ng kinokodigong viral na [[integrase]] at mga kapwa-paktor na hosto.<ref name="JASmith">{{cite journal | author= Smith, Johanna A.; Daniel, René (Division of Infectious Diseases, Center for Human Virology, Thomas Jefferson University, Philadelphia) |title= Following the path of the virus: the exploitation of host DNA repair mechanisms by retroviruses |journal=ACS Chem Biol|volume=1|issue=4 |pages= 217–26 | year= 2006 |pmid= 17163676 |doi=10.1021/cb600131q |url= }}</ref> Kapag ito ay naisama na, ang virus ay maaaring maging [[yugtong inkubasyon|latento]] na pumapayag sa virus at mga selulang hosto nito na makaiwas sa pagkakatuklas (detection) ng [[sistemang immuno]]. Sa alternatibong paraan, ang virus ay maaring [[transkripsiyon (henetika)|tinranskriba]] na lumilikha ng bagong mga genome na RNA at mga protinang viral na kinakahon at inilalabas mula sa selula habang ang mga bagong partikulong virus na nagpasimula ng [[replikasyon]] (pagkopya) ay bagong [[siklo|sumiklo]]. Ang dalawang mga uri ng HIV ay inilalarawan na: [[HIV-1]] at [[HIV-2]]. Ang HIV-1 ang virus na naunang natuklasan at pinangalanang LAV at HTLV-III. Ito ay mas [[birulente]], mas nakahahawa,<ref>{{cite journal | title=Comparison of HIV-1 and HIV-2 infectivity from a prospective cohort study in Senegal | url=https://archive.org/details/sim_statistics-in-medicine_2003-02-28_22_4/page/573 | last=Gilbert | first=PB et al | journal=Statistics in Medicine | date=28 Pebrero 2003| volume=22 | issue=4 | pages=573–593 | pmid=12590415 | doi=10.1002/sim.1342 | last2=McKeague | first2=IW | last3=Eisen | first3=G | last4=Mullins | first4=C | last5=Guéye-Ndiaye | first5=A | last6=Mboup | first6=S | last7=Kanki | first7=PJ}}</ref> at ang sanhi ng karamihan sa mga impeksiyong HIV sa buong mundo. Ang mas mababang nakakahawang HIV-2 kumpara sa HIV-1 ay nagpapahiwatig na ang mas kaunti sa mga nalantad sa HIV ay mahahawaan kada paglalantad. Dahil sa relatibong mahinang kakayahan nito sa pagpasa, ang HIV-2 ay karamihang nakalagak lamang sa [[Kanlurang Aprika]].<ref name=Reeves>{{cite journal | author=Reeves, J. D. and Doms, R. W | title=Human Immunodeficiency Virus Type 2 | journal=J. Gen. Virol. | year=2002 | pages=1253–65 | volume=83 | issue=Pt 6 | pmid=12029140 | doi=10.1099/vir.0.18253-0 }}</ref> == Mga tanda at sintomas == [[Talaksan:Hiv-timecourse copy.svg|300px|thumb|right|Isang nilahat na [[grapo]] ng ugnayan sa pagitan ng mga kopya ng HIV (bigat na viral) at mga bilang ng CD4 sa [[aberahe]]ng panahon ng hindi nagamot na impeksiyon ng HIV. Ang anumang kurso ng sakit ng isang partikular na indibiwal maaaring may malaking pagkakaiba.{{legend-line|blue solid 2px|CD4⁺ T cell count (cells per µL)}} {{legend-line|red solid 2px|HIV RNA copies per&nbsp;mL of plasma}}]] Ang impeksiyon o pagkahawa ng HIV-1 ay kaugnay ng patuloy na pagbaba ng bilang ng CD4<SUP>+</SUP> na [[selulang T]] at pagdagdag ng [[bigat na viral]] na lebel ng HIV sa [[dugo]]. Ang yugto ng impeksiyon ay maaaring matukoy sa pamamagitan ng pagsukat ng bilang ng CD4<SUP>+</SUP> na selulang T at bigat na viral ng pasyente. Ang mga yugto ng impeksiyong HIV ay [[Acute (medical)|impeksiyong acute]] (na kilala rin bilang pangunahing impeksiyon), [[latensiya]] at AIDS. Ang impeksiyong acute ay tumatagal ng ilang mga linggo at maaaring kabilangan ng mga sintomas gaya ng [[lagnat]] (fever), [[lymphadenopathy]]&nbsp; (pamamaga ng [[kulani]]), [[pharyngitis]]&nbsp; (masakit na lalamunan o sore throat), [[rash]], [[myalgia]]&nbsp; (kirot sa masel), [[malaise]], at mga [[Singaw (sakit)|singaw]] sa bibig at lalamuna. Ang yugtong latensiya ay sumasangkot sa kaunti o walang mga sintomas at maaaring tumagal mula 2 linggo hanggang 20 taon o higit pa depende sa indibidwal. Ang panghuling yugto ng pagkahawa ng HIV ang AIDS. Ito ay inilalarawan ng mababang bilang ng CD4+ na selulang T (mas kaunti sa 200 kada mikrolitro) at paglitaw ng iba't ibang mga [[oportunistikong impeksiyon]], [[kanser]] at iba pang mga kondisyon. Ang maliit na lebel ng mga impektado ng HIV-1 na indibidwal ay nagpapanatili ng mataas na lebel ng mga CD4+ na selulang T nang walang [[terapiyang antiretroviral]]. Gayunpaman, ang karamihan sa mga ito ay may natutuklasan (detectable) na bigat na viral at kalaunan ay tumutuloy sa AIDS nang walang paggamot bagaman mas mabagal sa iba. Ang mga indibidwal na ito ay inuuri bilang kontroler ng HIV o [[pangmatagalang hindi tagatuloy]] (long-term nonprogressors o LTNP). Ang mga indibiwal na nagpapanataili ng bilang ng CD4+ ng selulang T at mayroon ring mababa at hindi matutuklasang bigat na viral nang walang paggamot ng antiretroviral ay tinatawag na mga elitistang kontrol o mga elitistang tagasupil (ES).<ref name=Grabar>{{cite journal | author=Grabar, S., Selinger-Leneman, H., Abgrall, S., Pialoux, G., Weiss, L., Costagliola, D. | title=Prevalence and comparative characteristics of long-term nonprogressors and HIV controller patients in the French Hospital Database on HIV |journal=AIDS | year=2009 | pages=1163–1169 | volume=23 | issue=9 | pmid=19444075 |doi=10.1097/QAD.0b013e32832b44c8}}</ref><ref name=LT2010>{{cite journal|last=Blankson|first=JN|title=Control of HIV-1 replication in elite suppressors|journal=Discovery medicine|date=2010 Mar|volume=9|issue=46|pages=261–6|pmid=20350494}}</ref> === Impeksiyong acute === {{Main|Acute HIV infection}} [[Talaksan:Symptoms of acute HIV infection.png|thumb|right|300px|Mga pangunahing sintomas ng impeksiyong HIV]] Ang impeksiyong HIV ay pangkalahatang nangyayari sa pagpapakilala ng mga [[pluidong pangkatawan]] mula sa impektado indibidwal (''indibidwal na may HIV'') tungo sa katawan ng isang indibidwal na hindi impektado (''indibidwal na walang HIV''). Ang isang yugto ng mabilisang [[replikasyong viral]] ay nagreresulta, na nagdudulot sa pagsagana ng virus sa [[periperal na dugo]]. Sa yugto ng pangunahing impeksiyon, ang lebel ng HIV ay maaaring umabot ng ilang mga milyong partikulo ng virus kada mililitro ng dugo.<ref name=Piatak>{{cite journal | author=Piatak, M., Jr, Saag, M. S., Yang, L. C., Clark, S. J., Kappes, J. C., Luk, K. C., Hahn, B. H., Shaw, G. M. and Lifson, J.D. | title=High levels of HIV-1 in plasma during all stages of infection determined by competitive PCR | url=https://archive.org/details/sim_science_1993-03-19_259_5102/page/1748 | journal=Science | year=1993 | pages=1749–1754 |volume=259 | issue=5102 | pmid=8096089 | doi=10.1126/science.8096089|bibcode = 1993Sci...259.1749P }}</ref> Ang dugong ito ay sinasamahan ng maliwanag na pagbagsak ng bilang ng mga sumisirkulong CD4⁺ na selulang T. Ang acute na viremia na ito ay iniuugnay sa halos lahat ng mga pasyente sa aktibasyon (pagpapagana) ng [[cytotoxic T cell|CD8⁺ na mga selulang T]] na pumapatay ng mga selulang impektado ng HIV at kalaunan ng produksiyon ng [[antibody]] o [[seroconversion]]. Ang dugong CD8⁺ na selulang T ay ipinagpapalagay na mahalaga sa pagkokontrol ng mga lebel ng virus na sumusukdol (peak) at pagkatapos ay bumabagsak habang ang bilang ng CD4⁺ selulang T ay muling tumataas. Ang isang mabuting dugong CD8⁺ na selulang T ay inigunay sa mas mabagal na pagpapatuloy ng sakit at isang mas mabuting [[prognosis]] bagaman ito ay hindi nagtatanggal ng virus.<ref name=Pantaleo1998> {{cite journal | author=Pantaleo G, Demarest JF, Schacker T, Vaccarezza M, Cohen OJ, Daucher M, Graziosi C, Schnittman SS, Quinn TC, Shaw GM, Perrin L, Tambussi G, Lazzarin A, Sekaly RP, Soudeyns H, Corey L, Fauci AS. | title=The qualitative nature of the primary immune response to HIV infection is a prognosticator of disease progression independent of the initial level of plasma viremia | journal=Proc Natl Acad Sci U S A. | year=1997 | pages=254–258 | volume=94 | issue=1 | pmid=8990195 | doi=10.1073/pnas.94.1.254 | pmc=19306 |bibcode = 1997PNAS...94..254P }}</ref> Sa yugtong ito (na karaniwang ay 2–4 linggo pagkatapos ng pagkakalantad), maraming mga indibidwal ay nagkakaroon ng [[influenza]] o tulad ng [[mononucleosis]] na sakit na tinataag na [[acute HIV infection]] na ang pinakaraniwang mga sintomas ay kinabibilangan ng [[lagnat]][[lymphadenopathy]], [[pharyngitis]], [[rash]], [[myalgia]], [[malaise]] at mga [[Singaw (sakit)|singaw]] sa bibig at lalamunan, at maaari ring kabilangan ng mas hindi karaniwang [[sakit sa ulo]], [[nausea]], at [[pagsusuka]], lumaking [[atay]]/[[spleen]], [[pagbawas ng timbang]], [[Candidiasis|thrush]], at mga [[neurolohikal]] na sintomas. Ang mga impektadong indibidwal ay maaaring makaranas ng lahat o ilan o wala sa mga sintomas na ito. Ang tagal ng mga sintomas ay nag-iiba iba na ang aberahe ay 28 araw at karaniwan ay tumatagal ng hindi bababa sa isang linggo.<ref name=Kahn> {{cite journal | author=Kahn, J. O. and Walker, B. D. | title=Acute Human Immunodeficiency Virus type 1 infection | journal=N. Engl. J. Med. | year=1998 | pages=33–39 | volume=331 | issue=1 | pmid=9647878 | doi=10.1056/NEJM199807023390107 }}</ref> Dahil sa mga hindi spesipikong kalikasan ng mga sintomas na ito, ang mga ito ay kadalasang hindi nakikilala bilang mga tanda ng impeksiyong HIV. Kahit pa ang mga pasyente ay pumunta sa kanilang mga doktor o hospital, ang mga ito ay kadalasang nabibigyan ng maling [[diagnosis]] na merong may isa sa mas karaniwang mga [[nakahahawang sakit]] na may parehong mga sintomas. Dahil dito, ang mga pangunahing sintomas na ito ay hindi ginagamit sa pagda-diagnos ng impeksiyong HIV dahil ang mga ito ay hindi nakikita sa lahat ng mga kaso at dahil sa marami sa mga ito ay sinasanhi ng ibang mas karaniwang mga sakit. Gayunpaman, ang pagkilala ng sindroma ay mahalaga dahil ang pasyente ay mas nakahahawa sa yugtong ito. <ref name="pmid11187417">{{cite journal |author=Daar ES, Little S, Pitt J, ''et al.'' |title=Diagnosis of primary HIV-1 infection. Los Angeles County Primary HIV Infection Recruitment Network |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-internal-medicine_2001-01-02_134_1/page/n64 |journal=Ann. Intern. Med. |volume=134 |issue=1 |pages=25–9 |year=2001 |pmid=11187417 |doi=}}</ref> === Impeksiyong kroniko === Ang isang malakas ng pagtatanggol ng [[sistemang immuno]] ay nagbabawas ng mga partikulong virus sa [[daluyang ng dugo]] na naghuhudyat ng pagsisimula ng pangalawa o kronikong (chronic) impeksiyong HIV. Ang pangalawang yugto ng impeksiyong HIV ay iba iba mula 2 linggo hanggang 20 taon. Sa yugtong ito ng impeksiyon, ang HIV ay aktibo sa mga [[kulani]] na karaniwan ay patuloy ang pamamaga bilang tugon sa malaking mga halaga ng virus na nabitag (trapped) sa follicular na [[dendritikong selula]]ng network.<ref name=burton> {{cite journal | author=Burton GF, Keele BF, Estes JD, Thacker TC, Gartner S. | title=Follicular dendritic cell contributions to HIV pathogenesis | journal=Semin Immunol. | year=2002 | pages=275–284 | volume=14 | issue=4 | pmid=12163303 | doi=10.1016/S1044-5323(02)00060-X }} </ref> Ang mga nakapaligid na [[tisyu]] na mayaman sa CD4<SUP>+</SUP> na selulang T ay maaari ring maging impektado at ang mga partikulong viral ay natitipon sa parehong mga impektadong selula at bilang malayang virus. Ang mga indibidwal na nasa yugtong ito ay nakahahawa pa rin. Sa panahong ito, ang [[Helper T cell|CD4<SUP>+</SUP> CD45RO<SUP>+</SUP> na selulang T]] ay nagdadala ng karamihan sa mga bigat na proviral.<ref name=clapham> {{cite journal | author=Clapham PR, McKnight A. | title=HIV-1 receptors and cell tropism | journal=Br Med Bull. | year=2001 | pages=43–59 | volume=58 | issue=4 | pmid=11714623 | doi=10.1093/bmb/58.1.43 }}</ref> Sa yugtong ito ng impeksiyon, ang unang pagsisimula ng terapiyang [[antiretroviral]] ay malaking nagpapaigi ng pagpapatuloy (survival) ng buhay ng indibidwal na may HIV kumpara sa mga indibidwal na may ipinagpalibang terapiya. === AIDS === Kapag ang bilang ng CD4⁺ na selulang T ay bumagsak na mas mababa sa kritikal na antas ng 200 selula kada mililitro, ang pinamamagitang selulang [[immunidad]] ay nawawala at ang mga impeksiyon na may iba ibang oportunistikong [[mikrobyo]] ay lumilitaw. Ang unang mga sintomas ay karaniwang kinabibilangan ng katamtaman at hindi maipaliwanag na [[pagbawas ng timbang]], paulit ulit na impeksiyon sa [[traktong respiratoryo]] (gaya ng [[sinusitis]], [[bronchitis]], [[otitis media]], [[pharyngitis]]), [[prostatitis]], skin rashes, at mga singaw sa bibig. Ang mga karaniwang oportunistikong mga impeksiyon at [[tumor]] na ang ang karamihan ay kinokontrol ng masaganang CD4⁺ ang pinamamagitan ng selulang T na immunidad ay nagsisimulang makaapekto sa pasyente. Sa karaniwang ang [[resistansiya]] ay nawawala sa simula sa pambibig na espesye ng [[Candida]] at ''Mycobacterium tuberculosis'', na tumutungo sa karagdagang pagiging marupok sa [[pambibig na candiasis]] (thrush) at [[tubercolosis]]. Sa kalaunan, ang muling pagpapagana ng latentong [[Herpesviridae|herpes viruses]] ay maaaring magsanhi ng paglala ng muling paglitaw ng [[herpes simplex]] eruptions, [[shingles]], [[Epstein-Barr virus]]-induced [[Lymphoma|B-cell lymphomas]], o [[Kaposi's sarcoma]]. Ang [[Pneumonia]] na sanhi ng [[fungus]] na ''[[Pneumocystis jirovecii]]'' ay karaniwan at kalimitang nakamamatay. Sa mga huling yugto ng AIDS, ang impeksiyon sa [[cytomegalovirus]] (na isa pang [[Herpesviridae|herpes virus]]) o [[Mycobacterium avium complex]] ay mas nakikita. Hindi lahat ng mga pasyenteng may AIDS ay nakakakuha ng lahat ng mga impeksiyong ito o tumor at mayroong mga ibang tumor at impeksiyon na hindi gaanong makikita ngunit mahalaga pa rin. == Transmisyon (Pagpasa) == {| class="wikitable" style="float:center; margin-left:15px;" |- style="background:#efefef;" |+ Tinatantiyang kada aktong panganib ng pagkakamit ng HIV sa rutang paglalantad dito<ref name=MMWR3>{{ cite journal |author=Smith DK, Grohskopf LA, Black RJ, ''et al.'' |title=Antiretroviral postexposure prophylaxis after sexual, injection-drug use, or other nonoccupational exposure to HIV in the United States: recommendations from the U.S. Department of Health and Human Services |journal=MMWR Recomm Rep |volume=54 |issue=RR–2 |pages=1–20 |year=2005 |month=January |pmid=15660015 |doi= |url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/rr5402a1.htm#tab1 | access-date=2009-03-31 }}</ref><ref name=Jin_et_al>{{ cite journal |author=Jin F ''et al.'' |title=Per-contact probability of HIV transmission in homosexual men in Sydney in the era of HAART|journal=AIDS |volume=24 |issue=6 |pages=907–913 |year=2010 |month=March |pmid=20139750 |doi= 10.1097/QAD.0b013e3283372d90 |pmc=2852627 }}</ref> |- style="background:#efefef;" ! abbr="Ruta" | Ruta ng kalantaran ! abbr="Mga impeksiyon" | Tinatantiyang mga impeksiyon kada 10,000<br /> na kalantaran sa impektado o may sakit na indibidwal |- | style="text-align:left"| Transpusyon o pagsasalin ng dugo | 9,000 (90%)<ref name=Donegan>{{ cite journal | author=Donegan E, Stuart M, Niland JC, et al. | title=Infection with human immunodeficiency virus type 1 (HIV-1) among recipients of antibody-positive blood donations | url=https://archive.org/details/sim_annals-of-internal-medicine_1990-11-15_113_10/page/732 | journal=Ann. Intern. Med. | year=1990 | pages=733–739 | volume=113 | issue=10 | pmid=2240875 }}</ref> |- | style="text-align:left"| Ina-sa-anak kabilang ang [[pagbubuntis]], [[panganganak]] at [[pagpapasuso]] (nang walang paggamot sa HIV) | 2,500 (25%)<ref name=Coovadia>{{ cite journal | author=Coovadia H | title=Antiretroviral agents—how best to protect infants from HIV and save their mothers from AIDS | url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2004-07-15_351_3/page/288 | journal=N. Engl. J. Med. | year=2004 | pages=289–292 | volume=351 | issue=3 | pmid=15247337 | doi=10.1056/NEJMe048128 }}</ref> |- | style="text-align:left"| Ina-sa-anak kabilang ang [[pagbubuntis]], [[panganganak]] at [[pagpapasuso]] (nang may kanais nais na paggamot sa HIV) | 100–200 (1%–2%)<ref name=Coovadia/> |- | style="text-align:left"| Pagsasalo sa paggamit sa [[karayom]] o [[siringhe]] sa paggamit ng [[droga]]. | 67 (0.67%)<ref name=Kaplan>{{ cite journal | author=Kaplan EH, Heimer R | title=HIV incidence among New Haven needle exchange participants: updated estimates from syringe tracking and testing data | journal=J. Acquir. Immune Defic. Syndr. Hum. Retrovirol. | year=1995 | pages=175–176 | volume=10 | issue=2 | pmid=7552482 }}</ref> |- | style="text-align:left"| Percutaneous (o pambalat) na pagtusok ng impektadong karayom | 30 (0.30%)<ref name=Bell>{{ cite journal | author=Bell DM | title=Occupational risk of human immunodeficiency virus infection in healthcare workers: an overview | url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-medicine_1997-05-19_102_5b/page/n19 | journal=Am. J. Med. | year=1997 | pages=9–15 | volume=102 | issue=5B | pmid=9845490 | doi=10.1016/S0002-9343(97)89441-7 }}</ref> |- | style="text-align:left"| Tumatanggap na [[pakikipagtalik na anal]] (2009 at 2010 na mga pag-aaral) | 170 (1.7%)^‡ [30–890]<ref name=Boily_et_al/> / 143 [48–285]<ref name=Jin_et_al/> |- | style="text-align:left"| Tumatanggap na [[pakikipagtalik na anal]] (batay sa data ng 1992 na pag-aaral) | 50 (0.5%)<ref name=ESG>{{ cite journal | author=European Study Group on Heterosexual Transmission of HIV | title=Comparison of female to male and male to female transmission of HIV in 563 stable couples. European Study Group on Heterosexual Transmission of HIV | journal=BMJ. | year=1992 | pages=809–813 | volume=304 | issue=6830 | pmid=1392708 | pmc=1881672 | doi=10.1136/bmj.304.6830.809 }}</ref><ref name=Varghese>{{ cite journal | author=Varghese B, Maher JE, Peterman TA, Branson BM,Steketee RW | title=Reducing the risk of sexual HIV transmission: quantifying the per-act risk for HIV on the basis of choice of partner, sex act, and condom use | url=https://archive.org/details/sim_sexually-transmitted-diseases_2002-01_29_1/page/38 | journal=Sex. Transm. Dis. | year=2002 | pages=38–43 | volume=29 | issue=1 | pmid=11773877 | doi=10.1097/00007435-200201000-00007 }}</ref> |- | style="text-align:left"| Pumasok na na [[pakikipagtalik na anal]] para sa mga hindi [[tuli]]ng lalake (2010 pag-aaral) | 62 (0.62%)^a [7–168]<ref name=Jin_et_al/> |- | style="text-align:left"| Pumasok na na [[pakikipagtalik na anal]] para sa mga [[tuli]]ng lalake (2010 pag-aaral) | 11 (0.11%)^a [2–24]<ref name=Jin_et_al/> |- | style="text-align:left"| Pumasok na na [[pakikipagtalik na anal]] (batay sa 1992 pag-aaral) | 6.5(0.065%)<ref name=ESG /><ref name=Varghese /> |- | style="text-align:left"| Mababang-sahod na bansa babae-sa-lalake | 38 (0.38%)^‡ [13–110]<ref name=Boily_et_al/> |- | style="text-align:left"| Mababang-sahod na bansa lalake-sa-babae | 30 (0.3%)^‡ [14–63]<ref name=Boily_et_al/> |- | style="text-align:left"| Babaeng tumatanggap ng [[pakikipagtalik|pakikipagtalik sa puke]] | 10 (0.1%)<ref name=ESG /><ref name=Varghese /><ref name=Leynaert>{{ cite journal | author=Leynaert B, Downs AM, de Vincenzi I | title=Heterosexual transmission of human immunodeficiency virus: variability of infectivity throughout the course of infection. European Study Group on Heterosexual Transmission of HIV | journal=Am. J. Epidemiol. | year=1998 | pages=88–96 | volume=148 | issue=1 | pmid=9663408 }}</ref> |- | style="text-align:left"| Lalakeng nagpasok ng titi nito sa [[pakikipagtalik|pakikipagtalik sa puke]] | 5 (0.05%)<ref name=ESG /><ref name=Varghese /> |- | style="text-align:left"| [[Fellatio|Paggamit ng bibig sa titi ng lalake]] | 1 (0.01%)^†^b<ref name=Varghese /> |- | style="text-align:left"| Lalakeng [[fellatio|ginamitan ng bibig sa titi nito]] | 0.5 (0.005%)^†^b<ref name=Varghese /> |- |} :^a Natuklasan ng ilang pag-aaral ang hindi sapat na ebidensiya na ang [[pagtutuli]] sa mga lalake ay pumoprotekta sa impeksiyong HIV sa mga [[lalakeng nakikipagtalik sa kapwa lalake]].<ref name=Millett_et_al>{{cite journal |author=Millett GA, Flores SA, Marks G, Reed JB, Herbst JH |title=Circumcision status and risk of HIV and sexually transmitted infections among men who have sex with men: a meta-analysis |journal=The Journal of American Medical Association |volume=300 |issue=14 |pages=1674–1684 |year=2009 |month=October |pmid=18840841 |doi= 10.1001/jama.300.14.1674|url=http://jama.ama-assn.org/cgi/content/short/300/14/1674 | access-date=2010-04-11}}</ref><ref name=Millett_et_al2>Correction about the values although "the pattern of nonsignificant findings remains consistent with the originally published article"[http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/jama;301/11/1126] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070515011914/http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/jama |date=2007-05-15 }}</ref> :^b Ang [[trauma]] o pinsala sa [[bibig]], mga [[Singaw (sakit)|singaw]], pamamaga, sabay na umiiral na mga [[sakit na naipapasa sa pakikipagtalik]], [[ehakulasyon]] sa bibig at sistemikong pagsupil ng [[immuno]] ay maaaring magpadagdag ng rate ng pagpasa ng HIV.<ref>{{cite web |url=http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/epi_update_may_04/13-eng.php |title=Public Health Agency of Canada |publisher=Phac-aspc.gc.ca |date=2004-12-01 |access-date=2010-07-28 |archive-date=2012-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120623172006/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/epi_update_may_04/13-eng.php |url-status=dead }}</ref> :^† "pinakamahusay na hulang pagtatantiya" :^‡ Tinipong [[probabilidad]] na pagtatantiya ng pagpasa. :Ang naka-bracket na mga halaga ay kumakatawan sa 95% na [[konpidensiyang interbal]]. Ang datos na ipinapakita sa itaas ay kumakatawan sa transmisyon (pagpasa) nang walang gamit na [[kondom]]. Ang panganib ay malaking dumadagdag sa presensiya ng mga [[ulcer]] sa [[ari]] (genital), mga hiwa sa [[mukosa]], sabay na umiiral na mga [[sakit na naipapasa sa pakikipagtalik]], o pakikipagtalik sa [[katalik]] na may may taas na [[bigat na viral]] ng HIV. <ref>{{cite web |url=http://uhavax.hartford.edu/bugl/hiv.htm |title=University of Hartford |publisher=uhavax.hartford.edu/ |date=2002-03-19 |access-date=2011-08-14 |archive-date=2011-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930090600/http://uhavax.hartford.edu/bugl/hiv.htm |url-status=dead }}</ref> Ang pagkakalantad sa [[prostitusyon]] at ang antas ng pambansang kita ay maaaring makaapekto sa panganib.<ref name=Boily_et_al>{{ cite journal |author=Boily MC, Baggaley RF, Wang L, Masse B, White RG, Hayes RJ, Alary M |title=Heterosexual risk of HIV-1 infection per sexual act: systematic review and meta-analysis of observational studies|journal=The Lancet Infectious Diseases |volume=9 |issue=2 |pages=118–129 |year=2009 |month=February |pmid=19179227 |doi=10.1016/S1473-3099(09)70021-0}}</ref> Ang tatlong pangunahing mga ruta ng transmisyon ng HIV ay natukoy. Ang HIV-2 ay naipapasa ng hindi gaanong kadalas sa pamamagitan ng rutang ina-sa-anak at rutang [[pakikipagtalik]] kesa sa HIV-1. === Seksuwal === [[Talaksan:2007 HIV STATISTICS.jpg|thumb|HIV statistics 2007]] Ang karamihan sa mga impeksiyong HIV ay nakukuha sa pamamagitan ng [[hindi ligtas o hindi protektadong pakikipagtalik]] (hindi paggamit ng [[kondom]]). Ang pagkawalang bahala sa HIV ay gumagampan ng mahalagang papel sa panganib ng pagkuha ng HIV.{{fact}} Ang transmisyon sa pakikipagtalik ay nangyayari kung ang isang impektado ng HIV na mga pluidong inilalabas sa katawan ng isang impektado ng HIV na indibidwal ay dumikit o napunta sa mga [[membrano]] ng [[ari]] (sex organ), [[bibig]] o [[rectum]] ng taong katalik nito na walang sakit na HIV. Sa mga may mataas na sahod na bansa, ang panganib sa babae-sa-lalakeng transmisyon ay 0.04% kada akto ng pakikipagtalik at 0.08% transmisyon kada akto ng pakikipagtalik sa lalake-sa-babae. Sa iba't ibang mga dahilan, ang mga rate na ito ay 4 hanggang 10 mga beses na mas mataas sa may mababang-sahod na mga bansa.<ref name="Boily_et_al"/> Ang rate para sa tumatanggap na [[pakikipagtalik na anal]] ay mas matas na 1.7% kada akto ng pakikipagtalik.<ref name=Boily_et_al/> Ang isang 1999 na meta-analisis ng mga pag-aaral ng paggamit ng [[kondom]] ay nagpakitang ang konsistenteng paggamit ng [[latex]] na kondom ay nagbabawas ng panganib ng transmisyong seksuwal ng HIV na mga 85%.<ref name="workshop">{{cite conference |last=National Institute of Allergy and Infectious Diseases |authorlink=National Institute of Allergy and Infectious Diseases |coauthors=National Institutes of Health, Department of Health and Human Services |title=Workshop Summary: Scientific Evidence on Condom Effectiveness for Sexually Transmitted Disease (STD) Prevention |pages=13–15 |date=2001-07-20 |location=Hyatt Dulles Airport, Herndon, Virginia |url=http://www3.niaid.nih.gov/about/organization/dmid/PDF/condomReport.pdf |format=PDF |access-date=2009-01-08 |archive-date=2010-03-15 |archive-url=https://www.webcitation.org/5oFAVQUhH?url=http://www3.niaid.nih.gov/about/organization/dmid/PDF/condomReport.pdf |url-status=dead }}</ref> Gayunpaman, ang [[spermicide]] ay maaaring aktuwal na magpadagdag ng rate ng transmisyon.<ref name="spermicide">{{cite web|url=http://www.fda.gov/ForConsumers/byAudience/ForPatientAdvocates/HIVandAIDSActivities/ucm126372.htm|title=Should spermicides be used with condoms?|publisher=[[United States Food and Drug Administration]]|date=2009-04-30|access-date=2009-07-23|work=Condoms and Sexually Transmitted Diseases, Brochure|archive-date=2013-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130213061836/http://www.fda.gov/ForConsumers/byAudience/ForPatientAdvocates/HIVandAIDSActivities/ucm126372.htm|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.global-campaign.org/rectalN9.htm#rectal Global Campaign for Microbicides : Rectal Use of N-9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120821185718/http://www.global-campaign.org/rectalN9.htm#rectal |date=2012-08-21 }} checked 2009-07-22</ref><ref>[http://www.global-campaign.org/clientfiles/GFN.pdf Nonoxynol-9 Spermicide on HIV Risk List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120821194706/http://www.global-campaign.org/clientfiles/GFN.pdf |date=2012-08-21 }} checked 2009-07-22</ref> Ang mga [[randoma]]ng kinontrol na mga [[pagsubok medikal]] kung saan ang mga hindi [[tuli]]ng lalake ay randomang itinakda na tuliin sa mga kondisyong malinis at binigyan ng pagpapayo at ibang mga lalakeng hindi natuli ay isinagawa sa [[Timog Aprika]],<ref name=Williams>{{cite journal | author=Williams BG, Lloyd-Smith JO, Gouws E, Hankins C, Getz WM, Hargrove J, de Zoysa I, Dye C, Auvert B. | title=The Potential Impact of Male Circumcision on HIV in Sub-Saharan Africa | journal=PLoS Med | year=2006 | pages=e262 | volume=3 | issue=7 | pmid=16822094 | doi=10.1371/journal.pmed.0030262 | pmc=1489185 }}</ref> [[Kenya]],<ref>{{cite journal |author=Bailey RC, Moses S, Parker CB, ''et al.'' |title=Male circumcision for HIV prevention in young men in Kisumu, Kenya: a randomised controlled trial|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_february-24-march-2-2007_369_9562/page/643 |journal=Lancet |volume=369 |issue=9562 |pages=643–56 |year=2007 |pmid=17321310|doi=10.1016/S0140-6736(07)60312-2}}</ref> and [[Uganda]]<ref>{{cite journal | author = Gray RH et al. | date = 24 Pebrero 2007 | title = Male circumcision for HIV prevention in men in Rakai, Uganda: a randomised trial | url = https://archive.org/details/sim_the-lancet_february-24-march-2-2007_369_9562/page/657 | journal = Lancet | volume = 369 | issue = 9562 | pages = 657–66 | pmid = 17321311 | doi = 10.1016/S0140-6736(07)60313-4 | quote = }}</ref> na nagpapakita ng pagbabawas ng transmisyon ng HIV sa babae-sa-lalakeng pakikipagtalik na mga respektibong 60%, 53%, at 51%. Bilang resulta nito, ang isang lupon ng mga eksperto ng [[World Health Organization]] (WHO) at [[UNAIDS]] Secretariat ay "''nagrekomiyenda na ang pagtutuli sa mga kalalakihan ay makilala bilang karagdagang mahalagang interbensiyon sa pagbabawas ng panganib ng nakukuhang HIV sa pakikipagtalik na [[heteroseksuwal]] sa mga lalake.''"<ref name=WHOUNAIDScircum>{{cite web | author=WHO | publisher=WHO.int | year=2007 | url=http://www.who.int/hiv/mediacentre/news68/en/index.html | title=WHO and UNAIDS announce recommendations from expert consultation on male circumcision for HIV prevention | access-date=2007-07-13 | archive-date=2013-03-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130312062808/http://www.who.int/hiv/mediacentre/news68/en/index.html | url-status=dead }}</ref> Sa mga [[lalakeng nakikipagtalik sa kapwa lalake]], walang sapat na ebidensiya na ang [[pagtutuli]] sa mga lalake ay pumoprotekta laban sa impeksiyong HIV o iba pang mga [[sakit na naipapasa sa pakikipagtalik]].<ref name="Millett_et_al"/> Ang mga pag-aaral ng HIV sa mga babaeng sumailalim sa [[pagputol ng pambabaeng ari]] ay nag-ulat ng magkahalong mga resulta na ang ilang ebidensiya ay nagpapakita ng dumagdag na panganib ng transmisyon.<ref name="maslovskayahiv">{{Cite journal|author=Maslovskaya O, Brown JJ, Padmadas SS |title=Disentangling the complex association between female genital cutting and HIV among Kenyan women |journal=J Biosoc Sci |volume=41 |issue=6 |pages=815–30 |year=2009 |month=November |pmid=19607733 |doi=10.1017/S0021932009990150 |url=}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Utz-Billing I, Kentenich H |title=Female genital mutilation: an injury, physical and mental harm |journal=J Psychosom Obstet Gynaecol |volume=29 |issue=4 |pages=225–9 |year=2008 |month=December |pmid=19065392 |doi=10.1080/01674820802547087 |url=}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Nyindo M |title=Complementary factors contributing to the rapid spread of HIV-I in sub-Saharan Africa: a review |journal=East Afr Med J |volume=82 |issue=1 |pages=40–6 |year=2005 |month=January |pmid=16122111 |doi= |url=}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Mboto CI, Fielder M, Davies-Russell A, Jewell AP |title=Prevalence of HIV-1, HIV-2, hepatitis C and co-infection in The Gambia |journal=West Afr J Med |volume=28 |issue=1 |pages=16–9 |year=2009 |month=January |pmid=19662739 |doi= |url=}}</ref> Ang mga programang naglalayon na humikayat ng [[pangingilin]] (abstinence) sa pakikipagtalik samantalang humihikayat at nagtuturo ng mga stratehiya ng [[ligtas na pakikipagtalik]] para sa mga aktibong seksuwal na indibidwal ay maaaring magbawas ng panandalian o pangmatagalang pag-aasal na nakapapanganib sa HIV sa mga kabataan sa may mataas-na-sahod na mga bansa ayon sa 2007 pag-aaral na [[Cochrane Collaboration|Cochrane Review]].<ref>{{cite journal |author= Underhill K, Operario D, Montgomery P |title= Abstinence-only programs for HIV infection prevention in high-income countries |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=4 |pages= CD005421 |year=2008 |pmid= 17943855 |doi=10.1002/14651858.CD005421.pub2 |url=http://onlinelibrary.wiley.com/o/cochrane/clsysrev/articles/CD005421/frame.html |editor1-last= Operario |editor1-first= Don}}</ref> === Mga produkto ng dugo === Sa pangkalahatan, kung ang isang impektado ng HIV na [[dugo]] ay dumikit o tumungo sa anumang bukas na [[sugat]], ang HIV ay maaaring maipasa sa indibidwal na walang HIV. Ang rutang ito ng transmisyon ay sumasaalang alang sa mga impeksiyon sa mga tagagamit ng [[itinuturok na droga]], at tumatanggap ng [[pagsasalin ng dugo]] (bagaman ang karamihan sa mga pagsasalin ng dugo ay sinusuri para sa HIV sa mga maunlad na bansa) at mga produkto ng dugo. Ito ay ikinababahala rin para sa mga taong tumatanggap ng pangangalagang medikal sa mga rehiyong kung saan may laganap na mababang uring [[kalinisan ng katawan]] (hygiene) sa paggamit ng panturok na mga kasangkapan gaya ng muling paggamit ng mga karayom sa mga bansang [[Ikatlong Daigdig]] (third world). Ang mga manggagawa ng [[pangangalagang kalusugan]] gaya ng mga [[nars]], manggagawa ng laboratoryo at doktor ay nahawaan din bagaman ito ay bihirang mangyari. Simula na makikilala ang transmisyon ng HIV sa pamamagitan ng dugo, ang mga personnel na medikal ay inaatasang magprotekta sa kanilang mga sarili mula sa pagdikit o paglapit sa mga dugo sa pamamagitan ng [[pangkalahatang mga pag-iingat]]. Ang mga taong nagbibigay at tumatanggap ng [[tato]] (tattoo), mga [[pagtuturok sa katawan]] (body piercing) at [[pagsusugat sa katawan]] (scarification) ay maaaring manganib sa impeksiyong HIV. Natagpuan ang HIV na mababa ang konsentransiyon sa [[laway]], [[luha]] at [[ihi]] ng mga impektado ng HIV na indibidwal ngunit walang mga naitalang kaso ng impeksiyon sa mga pluidong inilalabas na ito at ang potensiyonal ng transmisyon ay hindi mahalaga.<ref name="pmid2963151">{{cite journal |author=Lifson AR |title=Do alternate modes for transmission of human immunodeficiency virus exist? A review |url=https://archive.org/details/sim_jama_1988-03-04_259_9/page/1352 |journal=JAMA |volume=259 |issue=9 |pages=1353–6 |year=1988 |pmid=2963151 |doi=10.1001/jama.259.9.1353 }}</ref> Hindi posible para sa mga [[lamok]] na magpasa ng HIV.<ref>{{cite web |url=http://www.rci.rutgers.edu/%7Einsects/aids.htm |title=Why Mosquitoes Cannot Transmit AIDS [HIV virus&#93; |publisher=Rci.rutgers.edu |date= |access-date=2010-07-28 |archive-date=2014-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140329183346/http://www.rci.rutgers.edu/~insects/aids.htm |url-status=dead }}</ref> === Ina-sa-anak === Ang transmisyon ng HIV virus mula sa ina sa anak ay maaaring mangyari ''[[in utero]]'' (habang nagbubuntis), ''intrapartum'' (sa [[panganganak]]), o sa pamamagitan ng [[pagpapasuso]]. Sa kawalan ng paggamot, ang rate ng transmisyon hanggang sa kapanganakan ng sanggol mula ina hanggang sa sanggol ay 25%.<ref name="Coovadia"/> Gayunpaman, kung may makukuhang kombinasyon ng paggamot ng [[drogang antiretroviral]] at [[seksiyong Caesarian]] ay magbabawas ng panganib sa HIV na kasingbaba ng isang porsiyento.<ref name=Coovadia /> Ang pagkatapos ng kapangakang transmisyon mula sa ina tungo sa anak ay malaking maiiwasan sa pamamagitan ng kumpletong pag-iwas sa [[pagpapasuso]] sa sanggol. Gayunpaman, ang paraang ito ay may malaking kaugnayan sa [[morbidad]] (pagkakaroon ng sakit). Ang eksklusibong pagpapasuso at ang probisyon ng pinalawig na antiretroviral prophylaxis sa sanggol ay epektibo rin sa pag-iwas ng transmisyon.<ref>Cochrane Systematic Review on interventions for prevention of late postnatal mother-to-child transmission of HIV http://www.cochrane.org/reviews/en/ab006734.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111104195014/http://www2.cochrane.org/reviews/en/ab006734.html |date=2011-11-04 }}</ref> Ang UNAIDS ay nagtantiyang ang mga 430,000 bata ay nahawaan ng HIV sa buong mundo noong 2008(19% ng lahat ng mga bagong impeksiyon) na pangunahin sa rutang ito at ang karagdagang mga 65,000 na impeksiyon ay naiwasan sa pamamagitan ng pagbibigay ng antiretroviral prophylaxis sa mga kababaihang positibo-sa-HIV .<ref name=UNAIDS2009>{{Cite web | title=2009 AIDS Epidemic Update | url=http://data.unaids.org/pub/Report/2009/JC1700_Epi_Update_2009_en.pdf |author=UNAIDS |access-date=2010-10-24 | postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> === Pangmaramihang impeksiyon === {{Main|Superimpeksiyong HIV}} Hindi tulad ng ilang mga virus, ang impeksiyong HIV ay hindi nagbibigay ng karagdagang [[immunidad]] laban sa mga karagdagang impeksiyon, sa partikular ay sa kaso ng mga virus na may mas malayong pagkakatulad sa [[gene]] . Ang parehong inter- at intra-clade na pangmaramihang mga impeksiyon ay naiulat,<ref name='pmid15995957'>{{cite journal |author=Smith D, Richman D, Little S |title=HIV Superinfection |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-infectious-diseases_2005-08-01_192_3/page/438 |journal=Journal of Infectious Diseases |volume=192 |pages=438–44 |year=2005 |pmid=15995957 |doi=10.1086/431682 |issue=3 }}</ref> at naiugnay pa sa mas mabilis na pagpapatuloy ng sakit.<ref> {{cite journal |pmid=14987889 |title=Dual HIV-1 infection associated with rapid disease progression |author=Gottlieb, et al. |journal=Lancet |year=2004 |volume=363 |issue=9049 |pages=619–22 |doi=10.1016/S0140-6736(04)15596-7 |last2=Nickle |first2=DC |last3=Jensen |first3=MA |last4=Wong |first4=KG |last5=Grobler |first5=J |last6=Li |first6=F |last7=Liu |first7=SL |last8=Rademeyer |first8=C |last9=Learn |first9=GH }} </ref> Ang pangmaramihang mga impeksiyon ay mahahati sa dalawang mga kategorya na batay sa panahon ng pagkakamit ng ikalawang [[strain]]. Ang [[kapwa impeksiyon]] (coinfection) ay tumutukoy sa dalawang mga strain na lumalabas na nakuha sa parehong panahon (o kasing magkatulad upang makilala ng hiwalay). Ang muling impeksiyon (o [[superimpeksiyon]]) ang impeksiyong may ikalawang strain sa isang masusukat na panahong pagkatapos ng unang strain. Ang parehong mga anyo ay naiulat para sa HIV sa parehong acute at kronikong impeksiyon sa buong mundo.<ref>{{cite journal |url=https://archive.org/details/sim_jama_2004-09-08_292_10/page/1176 |pmid=15353529 |title=Incidence of HIV superinfection following primary infection |author=Smith et al. |journal=JAMA |volume=292 |issue=10 |pages=1177–8 |year=2004 |doi=10.1001/jama.292.10.1177 |last2=Wong |first2=JK |last3=Hightower |first3=GK |last4=Ignacio |first4=CC |last5=Koelsch |first5=KK |last6=Daar |first6=ES |last7=Richman |first7=DD |last8=Little |first8=SJ }}</ref><ref>{{cite journal |author=Chohan B, Lavreys L, Rainwater SM, Overbaugh J |title=Evidence for Frequent Reinfection with Human Immunodeficiency Virus Type 1 of a Different Subtype |journal=J. Virol. |volume=79 |issue=16 |pages=10701–8 |year=2005 |month=August |pmid=16051862 |pmc=1182664 |doi=10.1128/JVI.79.16.10701-10708.2005 }}</ref><ref>{{cite journal |author=Piantadosi A, Chohan B, Chohan V, McClelland RS, Overbaugh J |title=Chronic HIV-1 Infection Frequently Fails to Protect against Superinfection |journal=PLoS Pathog. |volume=3 |issue=11 |pages=e177 |year=2007 |month=November |pmid=18020705 |pmc=2077901 |doi=10.1371/journal.ppat.0030177 }}</ref><ref>{{cite journal |author=Hu DJ, Subbarao S, Vanichseni S, ''et al.'' |title=Frequency of HIV-1 dual subtype infections, including intersubtype superinfections, among injection drug users in Bangkok, Thailand |journal=AIDS |volume=19 |issue=3 |pages=303–8 |year=2005 |month=February |pmid=15718841 |doi= |url=http://meta.wkhealth.com/pt/pt-core/template-journal/lwwgateway/media/landingpage.htm?an=00002030-200502180-00009 |access-date=2009-03-31 |archive-date=2013-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130916123825/http://meta.wkhealth.com/pt/pt-core/template-journal/lwwgateway/media/landingpage.htm?an=00002030-200502180-00009 |url-status=dead }}</ref> === Pag-iwas === Ang isang kurso ng paggamot na [[antiretroviral]] na agad na nilapat pagkatapos ng pagkalantad sa HIV ay tumutukoy sa [[pagkatapos ng pagkalantad na prophylaxis]] ay nagpapabawas ng panganib ng impeksiyon kung sinimulan nang mabilis hangga't maaari.<ref name=Fan>{{cite book | author = | year = 2005 | title = AIDS : science and society | url =https://archive.org/details/aidssciencesocie0000fanh_t0s5| chapter = | editor1 = Fan, H. |editor2=Conner, R. F. |editor3=Villarreal, L. P.| edition = 4th | pages = | publisher = Jones and Bartlett Publishers | location = [[Boston|Boston, MA]] | isbn = 0-7637-0086-X}}</ref> Noong Hulyo 2010, ang isang gel na pang-[[puke ng tao]] na naglalaman ng [[tenofovir]] na isang [[tagapigil ng baliktad na transcriptase]] ay naipakitang nagpabawas ng rate ng impeksiyon ng HIV ng 39 porsiyento sa isang pagsubok na isinagawa sa Timog Aprika.<ref name=Karim>{{cite journal | author=Karim, Q. A., Karim, S. S. A., Frolich, J. A., Grobler, A. C., Baxter, C., Mansoor, L. E., Kharsany, A. B. M., Sibeko, S., Mlisana, K. P., Omar, Z., Gengiah, T. N., Maarschalk, S., Arulappan, N., Mlotshwa, M., Morris, L., and Taylor, D. | title=Effectiveness and Safety of Tenofovir Gel, an Antiretroviral Microbicide, for the Prevention of HIV Infection in Women | journal=Science | volume=329 | issue=5996 | pages=1168–74 | date=19 Hulyo 2010 |pmid=20643915 | pmc=3001187| doi=10.1126/science.1193748|bibcode = 2010Sci...329.1168A }}</ref> Ang simulang paggamot gamit ang terapiyang antiretroviral ng mga taong nahawaan ng HIV ay pumrotekta sa 96% ng mga partner nito mula sa impeksiyon.<ref>National Institute of Allergy and Infectious Diseases (NIAID), [http://www.niaid.nih.gov/news/newsreleases/2011/Pages/HPTN052.aspx "Treating HIV-infected People with Antiretrovirals Protects Partners from Infection"], NIH News, 2011 May</ref> Ang pagsusuring pagkatapos ng pagkalantad sa HIV ay nirerekomiyenda sa pasimula, sa ika-anim na linggo, ikatlong buwan at ika-anim na buwan.<ref name=PEP10>{{cite journal|last=Tolle|first=MA|author2=Schwarzwald, HL|title=Postexposure prophylaxis against human immunodeficiency virus|url=https://archive.org/details/sim_american-family-physician_2010-07-15_82_2/page/161|journal=American family physician|date=2010 Hulyo 15|volume=82|issue=2|pages=161–6|pmid=20642270}}</ref> Sa kasalukuyan ay walang alam na makukuha ng publikong [[bakuna ng HIV]] para sa HIV o AIDS.<ref>{{cite web |author=Los Alamos National Laboratory • Established 1943 |url=http://www.lanl.gov/discover/curing_aids |title=Fighting the world's most dangerous disease::Los Alamos Lab |publisher=Lanl.gov |date= |access-date=2010-07-28 |archive-date=2010-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203034757/http://lanl.gov/discover/curing_aids |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |author=Robb ML|title=Failure of the Merck HIV vaccine: an uncertain step forward |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_november-29-december-5-2008_372_9653/page/1857|journal=Lancet |volume=372 |issue=9653 |pages=1857–1858 |doi=10.1016/S0140-6736(08)61593-7 |pmid=19012958|year=2008}}</ref><ref name="Gray2011">{{cite journal | author = Gray GE, Allen M, Moodie Z, ''et al.'' | title = Safety and efficacy of the HVTN 503/Phambili Study of a clade-B-based HIV-1 vaccine in South Africa: a double-blind, randomised, placebo-controlled test-of-concept phase 2b study | journal = Lancet Infect Dis | year = 2011 | volume = 11 | issue = 7 | pages = 507–515 | doi=10.1016/S1473-3099(11)70098-6 | pmid = 21570355 }}</ref> Gayunpaman, ang isang bakuna na kombinasyon ng dalawang nakaraang hindi matagumpay na mga kandidatong bakuna na [[ALVAC-HIV]] at [[AIDSVAX]] ay iniulat noong Seytembre 2009 na nagresulta sa 30% pagbabawas sa mga impeksiyon sa isang [[pagsubok medikal]] na isinagawa sa [[Thailand]].<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/8272113.stm | work=BBC News | title=HIV vaccine 'reduces infection' | date=24 Setyembre 2009 | access-date=30 Marso 2010}}</ref><ref>{{cite journal | title = A (prime) boost for HIV vaccine research? | url = https://archive.org/details/sim_the-lancet_october-3-9-2009_374_9696/page/1119 | journal = Lancet | year= 2009 | volume = 374 | issue = 9696 | page = 1119 | doi = 10.1016/S0140-6736(09)61720-7 | last1 = The Lancet }}</ref> Ang mga karagdagang pagsubok ng bakuna ay nagpapatuloy sa kasalukuyan.<ref>{{cite web | author = U.S. Army Office of the Surgeon General | title = HIV Vaccine Trial in Thai Adults | publisher = ClinicalTrials.gov | date = 21 Marso 2011 | access-date = 28 Hunyo 2011 | url = http://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT00223080}}</ref><ref>{{cite web | author = U.S. Army Office of the Surgeon General | title = Follow up of Thai Adult Volunteers With Breakthrough HIV Infection After Participation in a Preventive HIV Vaccine Trial | publisher = ClinicalTrials.gov | date = 2 Hunyo 2010 | url = http://www.clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT00337181}}</ref> == Virolohiya == === Istraktura at Genome === {{Main|Istraktura at genome ng HIV}} {{Taxobox| | color = violet | name = ''Human immunodeficiency virus'' | image = HIV-budding-Color.jpg | image_width = 190px | image_caption = Electron micrograp ng HIV-1 (sa berde) na umuusbong mula sa kulturadong lymphocyte. Ang maraming mga bilog na bukol sa ibabaw ng selula ay kumakatawan sa mga lugar ng pagtitipon at pag-usbong nga mga virion. | virus_group = vi | familia = ''[[Retroviridae]]'' | genus = ''[[Lentivirus]]'' | subdivision_ranks = Species | subdivision = * '''''Human immunodeficiency virus 1''''' * '''''Human immunodeficiency virus 2''''' }} Ang HIV ay iba sa istraktura sa iba pang mga [[retrovirus]]. Ito ay tinatayang [[sperikal]]<ref name=McGovern>{{ cite journal | author=McGovern SL, Caselli E, Grigorieff N, Shoichet BK | title=A common mechanism underlying promiscuous inhibitors from virtual and high-throughput screening | journal=J Med Chem | year=2002 | pages=1712–22 | volume=45 | issue=8 | pmid=11931626 | doi=10.1021/jm010533y }}</ref> na may [[diametro]]ng mga 120&nbsp;[[Nanometro|nm]] na mga 60&nbsp;beses na mas maliit sa [[selulang pulang dugo]] ngunit malaki para sa isang [[virus]].<ref name=Microbiology3>Compared with overview in: {{cite book|author=Fisher, Bruce; Harvey, Richard P.; Champe, Pamela C. |title=Lippincott's Illustrated Reviews: Microbiology (Lippincott's Illustrated Reviews Series) |url=https://archive.org/details/microbiology0000harv |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |location=Hagerstown, MD |year= 2007|pages= |isbn=0-7817-8215-5 |oclc= |doi=}} Page 3</ref> Ito ay binubuo ng dalawang mga kopya ng positibong isang-hiblang [[RNA]] na nagkokodigo para sa siyam na [[gene]] ng virus na sinarhan ng [[kono|konikal]] na [[capsid]] na binubuo ng 2,000 mga kopya ng [[protina]]ng viral na [[HIV structure and genome|p24]].<ref name=compendia>{{cite book |author = Various |year = 2008 |title = HIV Sequence Compendium 2008 Introduction |url = http://www.hiv.lanl.gov/content/sequence/HIV/COMPENDIUM/2008/frontmatter.pdf |format = PDF |access-date = 2009-03-31 |archive-date = 2017-11-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20171124115738/https://www.hiv.lanl.gov/content/sequence/HIV/COMPENDIUM/2008/frontmatter.pdf |url-status = dead }}</ref> Ang isang-hiblang RNA ay masikip na binibigkis sa mga protinang nucleocapsid na p7 at mga [[ensaym]] na kailangan sa kaunlaran ng virion gaya ng [[baliktad na transcriptase]], [[aspartyl protease|proteases]], [[ribonuclease]] at [[integrase]]. Ang isang [[matriks]] na binubuo ng protinang viral na p17 ay pumapaligid sa capsid na sumisiguro sa integridad o kabuuan ng partikulong virion.<ref name=compendia/> Ito naman ay napapaligiran ng [[viral na envelope]] na binubuo ng dalawang mga patong ng matabang mga [[molekula]]ng tinatawag na [[phospholipid]] na kinuha mula sa [[membrano ng selula]] ng tao kung ang bagong nabuong partikulong virus ay sumanga mula sa [[selula]]. Ang nakabigkis sa mga viral envelope ang mga protina mula sa selula ng [[hosto]] at mga 70 kopya ng kompleks na protinang HIV na umuungas sa ibabaw ng partikulong virus.<ref name=compendia/> Ang protinang ito na kilala bilang Env, ay binubuo ng isang cap na gawa sa tatlong mga molekulang tinatawag na [[gp120|glycoprotein (gp) 120]], at isang sangang binubuo ng tatlong mga molekulang [[gp41]] na kumakabit sa istraktura ng viral envelope.<ref name=Chan>{{ cite journal | author=Chan, DC., Fass, D., Berger, JM., Kim, PS. | title=Core Structure of gp41 from the HIV Envelope Glycoprotein | journal=Cell | year=1997 | pages=263–73 | volume=89 | pmid=9108481 |format=PDF |url=http://www.its.caltech.edu/~chanlab/PDFs/Chan_Cell_1997.pdf|access-date=2009-03-31 | doi=10.1016/S0092-8674(00)80205-6 | issue=2}}</ref> Ang kompleks na glycoprotein na ito ay pumapayag sa virus na kumabit at sumanib sa mga inaasintang selula upang magpasimula ng nakahahawang [[siklo]].<ref name=Chan/> Ang parehong mga pang-ibabaw na protinang ito lalo na ang gp120 ay itinuturing na mga inaasinta (targets) ng panghinaharap na paggamot o mga bakuna laban sa HIV.<ref name=nih1998>{{cite news | author=National Institute of Health | title=Crystal Structure of Key HIV Protein Reveals New Prevention, Treatment Targets | date=17 Hunyo 1998 | url=http://www3.niaid.nih.gov/news/newsreleases/1998/hivprotein.htm | access-date=2006-09-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060219112450/http://www3.niaid.nih.gov/news/newsreleases/1998/hivprotein.htm | archive-date=2006-02-19 | url-status=live }}</ref> Ang genome na [[RNA]] ay binubo ng hindi bababa sa mga pitong istraktural na tanda ([[Long terminal repeat|LTR]], [[Trans-activation response element (TAR)|TAR]], [[HIV Rev response element|RRE]], PE, SLIP, CRS, and INS), at siyam na [[gene]] na (''gag'', ''pol'', at ''env'', ''tat'', ''rev'', ''nef'', ''vif'', ''vpr'', ''vpu'', at misan ay pangsampung ''tev'', na pagsasanib ng tat env and rev) na nagkokodigo sa 19 mga [[protina]]. Tatlo sa mga gene na ito na ''gag'', ''pol'', at ''env'' ay naglalaman ng impormasyon na kailangan upang gumawa ng mga istraktural na protina para sa mga bagong partikulong virus.<ref name=compendia/> Halambawa, ang ''env'' ay nagkokodigo para sa protinang tinatawag na gp160 na sinisira ng viral na ensaym upang bumuo ng gp120 at gp41. Ang mga anim na natitirang gene na ''tat'', ''rev'', ''nef'', ''vif'', ''vpr'', at ''vpu'' (o ''vpx'' sa kaso ng HIV-2) ay mga regulatoryong gene para sa mga protinang kumokontrol sa kakayahan ng HIV na makahawa ng mga selula, lumikha ng mga bagong kopya ng virus ([[replikasyon]]) o magsanhi ng sakit.<ref name=compendia/> Ang dalawang mga protinang Tat (p16 ay p14) ang mga [[Tagapagpagana (henetika)|transkripsiyonal na transaktibidator]] para sa tagataguyod na LTR na kumikilos sa pamamagitan ng pagbibigkis ng elementong TAR RNA. Ang TAR ay maaari ring iproseso sa [[microRNA]] na rumiregula sa mga gene ng [[apoptosis]] na [[ERCC1]] at [[IER3]].<ref name="pmid18299284">{{cite journal|author=Ouellet DL, Plante I, Landry P, ''et al.'' |title=Identification of functional microRNAs released through asymmetrical processing of HIV-1 TAR element |journal=Nucleic Acids Res. |volume=36 |issue=7 |pages=2353–65 |year=2008 |month=April |pmid=18299284 |pmc=2367715 |doi=10.1093/nar/gkn076 |url=http://nar.oxfordjournals.org/cgi/content/full/36/7/2353}}</ref><ref name="pmid19220914">{{cite journal |author=Klase Z, Winograd R, Davis J, ''et al.'' |title=HIV-1 TAR miRNA protects against apoptosis by altering cellular gene expression |journal=Retrovirology |volume=6 |issue=1 |page=18 |year=2009 |pmid=19220914 |pmc=2654423 |doi=10.1186/1742-4690-6-18 |url=http://www.retrovirology.com/content/6/1/18 |access-date=2012-08-18 |archive-date=2013-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130404030636/http://www.retrovirology.com/content/6/1/18 |url-status=dead }}</ref> Ang protinang [[Rev (HIV)|Rev]] (p19) ay sangkot sa paglilipat ng RNA mula sa [[nucleus ng selula]] at [[cytoplasmo]] sa pamamagitan ng pagbibigkis ng [[HIV Rev response element|RRE]] elementong RNA. Ang protinang Vif (p23) ay pumipigil sa aksiyon ng [[APOBEC3G]] (na isang protinang selula na nagde-[[deaminasyon|deaminado]] ng DNA: mga hybrid na RNA at/o nanghihimasok sa protinang Pol). Ang protinang Vpr (p14) ay pumipigil sa [[paghahati ng selula]] sa G2/M. Ang protinang Nef (p27) ay babang-nagreregula ng [[CD4]] (ang pangunahing reseptor na viral) gayundin ang mga molekulang [[MHC class I]] at [[MHC class II|class II]].<ref name="pmid2014052">{{cite journal |author=Garcia JV, Miller AD |title=Serine phosphorylation-independent downregulation of cell-surface CD4 by nef |journal=Nature |volume=350|issue=6318 |pages=508–11 |year=1991 |month=April |pmid=2014052 |doi=10.1038/350508a0|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1991-04-11_350_6318/page/508|bibcode = 1991Natur.350..508G }}</ref><ref name="pmid8612235">{{cite journal |author=Schwartz O, Maréchal V, Le Gall S, Lemonnier F, Heard JM |title=Endocytosis of major histocompatibility complex class I molecules is induced by the HIV-1 Nef protein |journal=Nat. Med. |volume=2 |issue=3 |pages=338–42 |year=1996|month=March |pmid=8612235 |doi= 10.1038/nm0396-338|url=}}</ref><ref name="pmid11593029">{{cite journal |author=Stumptner-Cuvelette P, Morchoisne S, Dugast M, ''et al.'' |title=HIV-1 Nef impairs MHC class II antigen presentation and surface expression |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.|volume=98 |issue=21 |pages=12144–9 |year=2001 |month=October |pmid=11593029 |pmc=59782|doi=10.1073/pnas.221256498 |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2001-10-09_98_21/page/12144|bibcode = 2001PNAS...9812144S }}</ref> Ang Nef ay nakikipag-ugnayan rin sa mga sakop na SH3. Ang protinang Vpu (p16) ay umiimpluwensiya sa paglabas ng bagong mga partikulong virus mula sa mga impektadong selula.<ref name=compendia/> Ang mga dulo ng bawat hibla ng HIV RNA ay naglalaman ng sekwensiyang [[RNA]] na tinatawag na [[mahabang terminal na pag-ulit]] (long terminal repeat o LTR). Ang mga rehiyon sa LTR ay kumikilos na mga [[switch]] upang kontrolin ang produksiyon ng mga bagong virus at maaaring pumukaw ng mga proteina mula sa HIV o sa selulang hosto. Ang [[Retroviral Psi na nagkakahong elemento|elementong Psi]] ay sangkot sa pagkakahon ng viral genome at nakikilala ng mga protinang Gag at Rev. Ang elementong SLIP (TTTTTT) ay sangkot sa [[paglipatbalangkas]] sa Gag-Pol na bumabasa ng balangkas na kailangan upang makagawa ng gumaganang Pol.<ref name=compendia/> === Tropismo === {{Main|HIV tropism}} [[Talaksan:HIV Mature and Immature.PNG|thumb|right|Diagram of the immature and mature forms of HIV]] Ang terminong [[tropismong viral]] ay tumutukoy sa kung aling mga uri ng [[selula]] ang nahahawaan ng HIV. Ang HIV ay maaaring humawa sa iba't ibang uri ng mga selulang [[immuno]] gaya ng [[Tagatulong na selulang T|CD4<SUP>+</SUP> na mga selulang T]], [[macrophage]], at [[microglial]]. Ang pagpasok ng HIV-1 sa mga macrophage at CD4<SUP>+</SUP> na mga selulang T ay pinamamagitan sa pamamagitan ng pakikipag-ugnayan ng mga virion envelope glycoprotein (gp120) sa molekulang CD4 sa inaasintang mga selula gayundin sa mga kapwa reseptor na [[chemokine]].<ref name=Chan/> Ang mga strain na macrophage ng HIV-1, o hindi-[[syncitia]]-na pumupukaw na mga strain (NSI) ay gumagamit ng reseptor na ''β''-chemokine na [[CCR5]] para sa pagpasok at kaya ay may kakayahang magreplika sa mga macrophage at CD4<SUP>+</SUP> na mga selulang T.<ref name=Coakley>{{ cite journal | author=Coakley, E., Petropoulos, C. J. and Whitcomb, J. M. | title=Assessing ch vbgemokine co-receptor usage in HIV | journal=Curr. Opin. Infect. Dis. | year=2005 | pages=9–15 | volume=18 | issue=1 | pmid=15647694 |format= | doi=10.1097/00001432-200502000-00003 }}</ref> Ang ''α''-chemokine SDF-1 na [[ligando]] CXCR4 ay sumusupil ng [[replikasyon]] ng mga [[henetikong hiwalay|hiwalay]] na T-tropic HIV-1. Ginagawa nito ito sa pamamagitan ng [[ilalim-na-regulasyon|ilalim-na-pagreregula]] ng [[ekspresyon (heneteika)|ekspresyon]] ng CXCR4 sa ibabaw ng mga [[selula]]ng ito. Ang HIV na tanging gumagamit ng reseptor na CCR5 ay tinatawag [[HIV tropism|R5]]; ang mga tanging gumagamit ng CXCR4 ay tinatawag na [[HIV tropism|X4]], at ang gumagamit ng parehong ito ay tinatawag na X4R5. Gayunpaman, ang tanging paggamit ng kapwa reseptor ay hindi nagpapaliwanag ng tropismong viral dahil hindi lahat ng virus na R5 ay nakagagamit ng CCR5 sa mga macrophage para sa isang produktibong impeksiyon<ref name=Coakley /> at ang HIV ay maaari ring makahawa ng pangilalim na uri ng [[myeloid na dendritikong mga selula]],<ref name=Knight> {{cite journal | author=Knight, S. C., Macatonia, S. E. and Patterson, S. | title=HIV I infection of dendritic cells | journal=Int. Rev. Immunol. | year=1990 | pages=163–75 | volume=6 | issue=2–3 | pmid=2152500 | doi=10.3109/08830189009056627 }}</ref> na malamang ay bumubuo ng imbakan na nagpapanatili ng impeksiyon kapag ang bilang ng CD4<SUP>+</SUP> mga selulang T ay labis na bumagsak sa mababang mga lebel. Ang ilang mga tao ay hindi tinatablan o nahahawaan ng ilang mga strain ng HIV.<ref name=Tang>{{ cite journal | author=Tang, J. and Kaslow, R. A. | title=The impact of host genetics on HIV infection and disease progression in the era of highly active antiretroviral therapy | journal=AIDS | year=2003 | pages=S51–S60 | volume=17 | issue=Suppl 4 | pmid=15080180 | doi=10.1097/00002030-200317004-00006 }}</ref> Halimbawa, ang mga taong may [[mutasyon]]g [[CCR5-Δ32]] ay resistante (hindi tinatablan) ng impeksiyon ng virus na R5 dahil ang mutasyon ay pumipigil sa HIV na magbigkis sa kapwa reseptor na ito na nagbabawas ng kakahayan nito na humawa ng mga inaasintang selula. Ang [[pakikipagtalik]] ang pangunahing paraan ng transmisyon ng HIV. Ang HIV na X4 at R5 ay makikita sa [[semilya]] na ipinapasa mula sa lalake sa katalik nito (babae o lalake). Ang virion ay maaaring humawa ng maraming mga inaasintang selula at kumalat sa buong organismo. Gayunpaman, ang proseso ng pagpili ay tumutungo sa nananaig na transmisyon ng virus na R5 sa daanang ito.<ref name=Zhu1993> {{cite journal | author=Zhu T, Mo H, Wang N, Nam DS, Cao Y, Koup RA, Ho DD. | title=Genotypic and phenotypic characterization of HIV-1 patients with primary infection | url=https://archive.org/details/sim_science_1993-08-27_261_5125/page/1178 | journal=Science | year=1993 | pages=1179–81 | volume=261 | issue=5125 | pmid=8356453 | doi=10.1126/science.8356453 |bibcode = 1993Sci...261.1179Z }}</ref><ref name=Wout> {{cite journal | author=van’t Wout AB, Kootstra NA, Mulder-Kampinga GA, Albrecht-van Lent N, Scherpbier HJ, Veenstra J, Boer K, Coutinho RA, Miedema F, Schuitemaker H. | title=Macrophage-tropic variants initiate human immunodeficiency virus type 1 infection after sexual, parenteral, and vertical transmission | journal=J Clin Invest | year=1994 | pages=2060–7 | volume=94 | issue=5 | pmid=7962552 | doi=10.1172/JCI117560 | pmc=294642 }}</ref><ref name=Zhu1996> {{cite journal | author=Zhu T, Wang N, Carr A, Nam DS, Moor-Jankowski R, Cooper DA, Ho DD. | title=Genetic characterization of human immunodeficiency virus type 1 in blood and genital secretions: evidence for viral compartmentalization and selection during sexual transmission | journal=J Virol | year=1996 | pages=3098–107 | volume=70 | issue=5 | pmid=8627789 | pmc=190172 }}</ref> Kung paanong ang selektibong prosesong ito ay kumikilos ay nasa ilalim pa rin ng pagsisiyasat ngunit ang isang modelo ay ang [[spermatozoa]] ay maaaring selektibong magdala ng R5 HIV habang kanilang inaangkin ang parehong CCR3 at CCR5 ngunit hindi ang CXCR4 sa kanilang ibabaw<ref name=Muciaccia> {{cite journal | author=Muciaccia B, Padula F, Vicini E, Gandini L, Lenzi A, Stefanini M. | title=Beta-chemokine receptors 5 and 3 are expressed on the head region of human spermatozoon | url=https://archive.org/details/sim_faseb-journal_2005-12_19_14/page/2048 | journal=FASEB J | year=2005 | pages=2048–50 | volume=19 | issue=14 | pmid=16174786 | doi=10.1096/fj.05-3962fje }}</ref> at ang [[selulang epithelial]] sa [[ari]] (genital) ay may kinikilingang sumasamsam sa virus na X4.<ref name=Berlier> {{cite journal | author=Berlier W, Bourlet T, Lawrence P, Hamzeh H, Lambert C, Genin C, Verrier B, Dieu-Nosjean MC, Pozzetto B, Delezay O. | title=Selective sequestration of X4 isolates by human genital epithelial cells: Implication for virus tropism selection process during sexual transmission of HIV | journal=J Med Virol. | year=2005 | pages=465–74 | volume=77 | issue=4 | pmid=16254974 | doi=10.1002/jmv.20478 }}</ref> Sa mga pasyenteng nahawaan ng pangilalim na uri ng B HIV-1, kadalasan ay mayroong switch na kapwa reseptor sa huling yugto ng sakit at ang mga barianto (uri) ng T-tropic ay lumilitaw na maaaring makahawa sa iba ibang mga selulang T sa pamamagitan ng CXCR4.<ref name=Clevestig> {{cite journal | author=Clevestig P, Maljkovic I, Casper C, Carlenor E, Lindgren S, Naver L, Bohlin AB, Fenyo EM, Leitner T, Ehrnst A. | title=The X4 phenotype of HIV type 1 evolves from R5 in two children of mothers, carrying X4, and is not linked to transmission | journal=AIDS Res Hum Retroviruses | year=2005 | pages=371–8 | volume=5 | issue=21 | pmid=15929699 | doi=10.1089/aid.2005.21.371 }}</ref> Ang mga uring ito ay nagrereplika naman nang mas agresibo na may tumaas na [[birulensiya]] na nagsasanhi ng mabilisang pagkaubos ng selulang T, pagbagsak ng [[sistemang immuno]] at mga paglitaw ng mga oportunistikong impeksiyon na naghuhudyat ng pagsisimula ng AIDS.<ref name=Moore> {{cite journal | author=Moore JP.| title=Coreceptors: implications for HIV pathogenesis and therapy | url=https://archive.org/details/sim_science_1997-04-04_276_5309/page/50| journal=Science | year=1997 | pages=51–2 | volume=276 | issue=5309 | pmid=9122710 | doi=10.1126/science.276.5309.51 }}</ref> Kaya sa kurso ng impeksiyon, ang pag-aangkop na viral sa paggamit ng CXCR4 imbis ng CCR5 ay maaaring isang mahalagang hakbang sa pagtungo sa AIDS. Ang ilang mga bilang ng pag-aaral ng mga indibidwal na nahawaan ng pang ilalim na uring B ay natukoy na sa pagitan ng 40 at 50% ng mga pasyente ng AIDS ay maaaring magpatira ng mga virus ng SI at ipinagpapalagay ng phenotipong X4.<ref name=Karlsson> {{cite journal | author=Karlsson A, Parsmyr K, Aperia K, Sandstrom E, Fenyo EM, Albert J.| title=MT-2 cell tropism of human immunodeficiency virus type 1 isolates as a marker for response to treatment and development of drug resistance | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-infectious-diseases_1994-12_170_6/page/1367| journal=J Infect Dis. | year=1994 | pages=1367–75 | volume=170 | issue=6 | pmid=7995974 | doi=10.1093/infdis/170.6.1367 }}</ref><ref name=Koot> {{cite journal | author=Koot M, van 't Wout AB, Kootstra NA, de Goede RE, Tersmette M, Schuitemaker H.| title=Relation between changes in cellular load, evolution of viral phenotype, and the clonal composition of virus populations in the course of human immunodeficiency virus type 1 infection | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-infectious-diseases_1996-02_173_2/page/349| journal=J Infect Dis. | year=1996 | pages=349–54 | volume=173 | issue=2 | pmid=8568295 | doi=10.1093/infdis/173.2.349 }}</ref> Ang HIV-2 ay mas hindi gaanong [[patoheniko]] kesa sa HIV-1 at mas limitado sa pamamahaging pandaigdigan nito. Ang pagkuha ng mga "kasamang genes" ng HIV-2 at ang mas maraming mga parteno ng paggamit ng kapwa reseptor (kabilang ang independiyenteng CD4) ay maaaring makatulong sa virus sa pag-aangkop nito upang makaaiwas sa likas na restriksiyong mga paktor na makikita sa mga selulang hosto. Ang pag-aangkop sa paggamit ng normal na makinaryang selular upang magkaroon ng kakayahang makapagpasa at produktibong impeksiyon ay nakatulong rin sa paglikha ng replikasyon ng HIV-2 sa mga tao. Ang isang stratehiya ng pagpapatuloy (survival) para sa anumang nakahahawang ahente ay hindi pagpatay ng hosto nito kundi sa huli ang pagiging isang [[commensal]] na organismo. Sa pagkakamit ng mababang patohenisidad sa paglipas ng panahon, ang mga barianto na mas matagumpay sa pagpasa ay mapipili.<ref name= CheneyandMcKnight>{{cite book |author= Cheney, K and McKnight, A|chapter=HIV-2 Tropism and Disease | year=2010 |title=Lentiviruses and Macrophages: Molecular and Cellular Interactions |url= https://archive.org/details/lentivirusesmacr0000unse| publisher=[[Caister Academic Press]] | isbn= 978-1-904455-60-8}}</ref> === Siklo ng Replikasyon === [[Talaksan:HIV gross cycle only.png|thumb|Siklo ng replikasyon ng HIV]] ==== Pagpasok sa selula ==== Ang HIV ay pumapasok sa [[macrophage]]s at CD4<SUP>+</SUP> na mga selulang T sa pamamagitan ng [[adsorpsiyon]] ng mga [[glycoprotein]] sa ibabaw sa mga reseptor sa inaasintang selula na sinundan ng pagsasanib ng [[viral envelope]] sa [[membrano ng selula]] at paglabas ng HIV capsid sa selula.<ref name=Chan2>{{cite journal |author=Chan D, Kim P |title=HIV entry and its inhibition |url=https://archive.org/details/cell_1998-05-29_93_5/page/681 |journal=Cell |volume=93 |issue=5 |pages=681–4 |year=1998 |pmid=9630213 |doi=10.1016/S0092-8674(00)81430-0}}</ref><ref name=Wyatt>{{cite journal |author=Wyatt R, Sodroski J |title=The HIV-1 envelope glycoproteins: fusogens, antigens, and immunogens |url=https://archive.org/details/sim_science_1998-06-19_280_5371/page/1884 |journal=Science |volume=280 |issue=5371 |pages=1884–8 |year=1998 | doi=10.1126/science.280.5371.1884 |pmid=9632381|bibcode = 1998Sci...280.1884W }}</ref> Ang pagpasok sa selula ay nagmumula sa pamamagitan ng interaksiyon ng trimeric envelope complex ([[gp160]] spike) at parehong [[CD4]] at reseptor na chemokine (na pangkalahatan ay [[CCR5]] o [[CXCR4]] ngunit ang iba ay alam na nakikipag-ugnayan) sa ibabaw ng selula.<ref name=Chan2/><ref name=Wyatt/> Ang gp120 bumibigkis sa [[integrin]] α₄β₇ na nagpapagana ng [[LFA-1]] na sentral na integrin na sangkot sa paglikha ng mga [[sinapse]]ng virolohikal na nangangasiwa ng mahusay na selula-sa-selulang pagkalat ng HIV-1.<ref name=Arthos>{{cite journal |author=Arthos J, Cicala C, Martinelli E, Macleod K, Van Ryk D, Wei D, Xiao Z, Veenstra TD, Conrad TP, Lempicki RA, McLaughlin S, Pascuccio M, Gopaul R, McNally J, Cruz CC, Censoplano N, Chung E, Reitano KN, Kottilil S, Goode DJ, Fauci AS. |title=HIV-1 envelope protein binds to and signals through integrin alpha (4)beta (7), the gut mucosal homing receptor for peripheral T cells |journal=Nature Immunol. |volume=In Press |issue= 3|year=2008|pmid=18264102 |doi=10.1038/ni1566 |pages=301–9}}</ref> Ang gp160 spike ay naglalaman ng mga nagbibigkis na mga sakop (domains) para sa parehong mga reseptor na CD4 at chemokine.<ref name=Chan2/><ref name=Wyatt/> Ang unang hakbang sa pagsasanib ay kinasasangkutan ng mataas na apinidad ng pagkakabit ng mga nagbibigkis na sakop (domains) na CD4 ng [[gp120]] sa CD4. Kapag ang gp120 ay nakabigkis na sa protinang CD4, ang envelope complex ay sumasailalim sa isang istraktural na pagbabago na naglalantad ng mga chemokine na nagbibigkis sa mga sakop ng gp120 at pumapayag sa mga ito na makipag-ugnayan sa mga inaasintang reseptor na chemokine.<ref name=Chan2/><ref name=Wyatt/> Ito ay pumapayag para sa mas matatag na dalawang-umuungos na pagkakabit na pumapayag sa N-terminal na nagsasanib na [[peptide]] na gp41 upang makatagos sa membrano ng selula.<ref name=Chan2/><ref name=Wyatt/> Ang inulit na mga sekwensiya sa gp41, HR1, at HR2 ay nakikipag-ugnayan naman na nagsasanhi ng pagbagsak ng ektraselular na bahagi ng gp41 sa isang hairpin. Ang pulupot na istrakturang ito ay nagpapalapit sa virus at mga membrano ng selula na pumapayag sa pagsasanib ng mga membrano at kalaunang pagpasok ng viral capsid.<ref name=Chan2/><ref name=Wyatt/> Pagkatapos ang HIV ay bumigkis sa inaasintang selula, ang [[RNA]] ng HIV at iba't ibang mga [[ensaym]] kabilang ang baligtad na transcriptrase, integrase, ribonuclease, and protease, ay itinutusok (injected) sa loob ng selula.<ref name=Chan2/> Habang isinasagawa ang batay sa microtubule na paghahatid sa nucleus, ang viral na isang hiblang RNA genome ay [[transkipsiyon|tinranskriba]] sa dalawang-hibang DNA na isinasama naman sa [[kromosoma]] ng hosto. Ang HIV ay maaaring humawa ng mga [[selulang dendritiko]] (DC) sa pamamagitan ng rutang CD4-[[CCR5]] na ito, ngunit ang isa pang ruta gamit ang spesipiko sa mannose na C-uring lectin na mga reseptor gaya ng [[DC-SIGN]] ay maaari ring gamitin.<ref name=Pope_2003>{{cite journal |author=Pope M, Haase A |title=Transmission, acute HIV-1 infection and the quest for strategies to prevent infection |journal=Nat Med |volume=9 |issue=7 |pages=847–52 |year=2003 |pmid=12835704 |doi=10.1038/nm0703-847}}</ref> Ang mga DC ang isa sa mga unang selula na naeenkwentro ng virus sa pagpasang nangyayari sa [[pakikipagtalik]]. Ang mga ito ay kasalukuyang ipinagpapalagay na gumagampan ng mahalagang papel sa pamamaigtan ng pagpasa ng HIV sa mga selulang T kapag ang virus ay nabitig sa [[mukosa]] ng mga DC.<ref name=Pope_2003 /> Ang presensiya ng [[FEZ-1]] na natural na umiiral sa mga [[neuron]] ay pinaniniwalaang nagpapaiwas sa impeksiyon ng mga selula ng HIV.<ref name="HaedickeBrown2009">{{cite journal|last1=Haedicke|first1=J.|last2=Brown|first2=C.|last3=Naghavi|first3=M. H.|title=The brain-specific factor FEZ1 is a determinant of neuronal susceptibility to HIV-1 infection|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2009-08-18_106_33/page/14040|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=106|issue=33|year=2009|pages=14040–14045|issn=0027-8424|doi=10.1073/pnas.0900502106}}</ref> ==== Replikasyon at transkripsiyon ==== Sa madaling panahong pagkatapos na ang viral capsid ay pumasok sa selula, ang isang [[ensaym]] na tinatawag na [[baligtad na transcriptase]]'' ay nagpapalaya ng isang-hiblang (+)[[RNA]] na genome mula sa ikinabit na mga protinang viral at kumokopya nito sa molekulang [[cDNA|complementary DNA (cDNA)]].<ref name=Zheng>{{cite journal | author=Zheng, Y. H., Lovsin, N. and Peterlin, B. M. | title=Newly identified host factors modulate HIV replication | journal=Immunol. Lett. | year=2005 | pages=225–34 | volume=97 | issue=2 | pmid=15752562 | doi=10.1016/j.imlet.2004.11.026}}</ref> Ang proseso ng baligtad na transkripisyon ay labis na nagagawi sa pagkakamali at ang mga nagreresultang [[mutasyon]] ay maaaring magsanhi ng [[resistansiya sa mga drogang antiviral|resistansiya]] (hindi pagtalab sa droga) o pumayag sa virus na sumakop sa [[sistemang immuno]] ng katawan. Ang baligtad na transcriptase ay mayroon ring aktibidad na ribonuclease na sumisira sa viral RNA habang isinasagawa ang [[biosintesis|sintesis]] ng cDNA gayundin ng independiyente sa DNA na aktibidad na DNA polymerase na lumilikha ng [[senso (molekula na biolohiya)|sensong]] DNA mula sa ''antisensong'' cDNA.<ref>[http://student.ccbcmd.edu/courses/bio141/lecguide/unit3/viruses/hivlc.html Doc Kaiser's Microbiology Home Page > IV. VIRUSES > F. ANIMAL VIRUS LIFE CYCLES > 3. The Life Cycle of HIV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100726222939/http://student.ccbcmd.edu/courses/bio141/lecguide/unit3/viruses/hivlc.html |date=2010-07-26 }} Community College of Baltimore County. Updated: Jan., 2008</ref> Sa pagiging magkasama, ang cDNA at ang komplementong anyo nito ay bumubuo ng dalawang-hiblang viral DNA na inihahatid naman sa [[nucleus ng selula]]. Ang pagsasama ng viral DNA sa [[genome]] ng selula ng hosto ay isinasagawa ng isa pang ensaym na viral na tinatawag na ''[[integrase]]''.<ref name=Zheng/> [[Talaksan:Reverse Transcription.png|thumb|Ang baligtad na transkipsiyon ng genome ng HIV sa dalawang hiblang DNA]] Ang isinamang viral DNA na ito ay maaaring humimlay ng hindi aktibo sa latentong yugto ng impeksiyong HIV.<ref name=Zheng/> Upang aktibong lumikha ng virus, ang ilang mga selular na [[paktor ng transkipsiyon]] ay hindi kinakailangang umiiral, na ang pinakamahalaga ang [[NF-κB|NF-''κ''B]] (NF kappa&nbsp;B) na [[taas na regulasyon|taas-na-nireregula]] kapag ang mga selulang T ay naging aktibo.<ref name=Hiscott>{{cite journal | author=Hiscott J, Kwon H, Genin P. | title=Hostile takeovers: viral appropriation of the NF-kB pathway | journal=J Clin Invest. | year=2001 | pages=143–151 | volume=107 | issue=2 | pmid=11160127 | doi=10.1172/JCI11918 | pmc=199181 }}</ref> Ang ibig sabihin nito, ang mga selulang malamang na mapatay ng HIV ang mga kasalukuyang lumalaban sa impeksiyon. Habang nangyayari ang repklikasyon ng virus, ang isinamang DNA [[provirus]] ay [[transkripsiyon (henetika)|tintranskriba]] sa [[Messenger RNA|mRNA]] na [[pagpuputol (henetika)|pinutol]] (spliced) sa mas maliit na mga piraso. Ang mga maliit na mga pirasong ito ay inilalabas mula sa nucleus patungo sa [[cytoplasma]] kung saan ang mga ito ay [[pagsasalin (henetika)|isinasalin]] sa mga regulatoryong protinang [[Tat (HIV)|Tat]] (na humihikayat ng bagong produksiyon ng virus) at [[Rev (HIV)|Rev]]. Habang ang bagong nalikhang protinang Rev ay nagtitipon sa nucleus, ito ay bumibigkis sa viral mRNAs at pumapayag sa mga hindi naputol (unspliced) RNA na umalis sa nucleus kung saan ang ito ay napananatili hanggang sa maputol.<ref name=Pollard> {{cite journal | author=Pollard, V. W. and Malim, M. H. | title=The HIV-1 Rev protein | url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-microbiology_1998_52/page/491 | journal=Annu. Rev. Microbiol. | year=1998 | pages=491–532 | volume=52 | issue= | pmid=9891806 | doi=10.1146/annurev.micro.52.1.491 }}</ref> Sa yugtong ito, ang mga istraktural na protinang Gag at Env ay nalilikha mula sa buong habang mRNA. Ang buong-habang RNA ay aktwal na genome ng virus; ito ay nagbibigkis sa protinang Gag at ikinakahon sa mga bagong partikulong virus. Ang HIV-1 at HIV-2 ay lumalabas na nagkakahong ng kanilang RNA nang magkaiba. Ang HIV-1 ay nagbibigkis sa anumang angkop na RNA samantalang ang HIV-2 ay may kinikilangang nagbibigkis sa mRNA na ginamit upang lumikha ng mismong protinang Gag. Ito ay maaaring mangahulugang ang HIV-1 ay may mas mabuting kakayahan na sumailalim sa [[mutasyon]]. Ang impeksiyong HIV-1 ay tumutuloy sa AIDS nang mas mabilis kesa sa impeksiyong HIV-2 at ang ==== Pagtitipon at paglabas ==== Ang huling hakbang ng siklong viral na pagtitipon ng mga bagong viron na HIV-1, ay nagsisimula sa [[membranong plasma]] ng selula ng hosto. Ang poliprotinang Env (gp160) ay dumadaan sa [[endoplasmikong retikulum]] at inihahahatid sa kompleks na [[Aparatong Golgi|Golgi]] kung saan ito ay pinaghihiwalay ng [[HIV-1 protease|protease]] at pinoproseso sa dalawang HIV envelope na mga glycoprotein na gp41 at gp120. Ang mga ito ay inihahatid sa [[membranong plasma]] ng selula ng hosto kung saan ang gp41 ay nagkakabit sa gp120 sa membrano ng impektadong selula. Ang Gag (p55) at Gag-Pol (p160) na mga polyprotein ay umuugnay rin sa panloob na ibabaw ng membranong plasma kasama ang genomikong RNA ng HIV habang ang nabubuong virion ay nagsisimulang sumanga mula sa selula ng hosto. Ang maturasyon (pagiging hinog o ganap) ay nangyayari sa bumubuong sanga o sa hindi hinog na viron pagkatapos itong sumanga mula sa selula ng hosto. Sa maturasyon, ang HIV proteases ay naghihiwalay ng mga polyprotein sa mga indibidwal na gumaganang protina at ensaym ng HIV. Ang iba't ibang mga istraktural na bahagi ay nagtitipon naman upang lumikha ng hinog (mature) na HIV virion.<ref name=Gelderblom>{{cite book | last = Gelderblom | first = H. R | year = 1997 | title = '''HIV Sequence Compendium''' | chapter = Fine structure of HIV and SIV | chapterurl = http://www.hiv.lanl.gov/content/sequence/HIV/COMPENDIUM/1997/partIII/Gelderblom.pdf | editor = Los Alamos National Laboratory | edition = | pages = 31–44 | publisher = [[Los Alamos National Laboratory]] | location = [[Los Alamos, New Mexico]] | format = PDF}}</ref> Ang hakbang na ito ng paghihiwalay ay maaaring mapigil ng mga tagapigil ng protease. Ang hinog (mature) na virus ay may kakayahan namang makahawa ng iba pang selula. === Pagkakaibang henetiko === {{See|Mga pangilalim na uri ng HIV}} [[Talaksan:HIV-SIV-phylogenetic-tree.svg|thumb|Ang [[phylohenetikong puno]] ng [[SIV]] at [[HIV]]]] Ang HIV ay iba sa maraming mga virus dahil ito ay may napakataas na [[henetikong pagkakaiba]]. Ang pagkakaibang ito o dibersidad ay resulta ng mabilis na replikasyong siklo na may paglikha ng 10¹⁰ kada arawa ksasama ng mataas na rate ng [[mutasyon]] na mga tinatayang 3 x 10⁻⁵ kada nucleotide base kada siklo ng replikasyon at [[henetikong rekombinasyon|muling pagsasamang]] mga katangian ng baligtad na transcriptase.<ref name=RobertsonDL>{{cite journal | author=Robertson DL, Hahn BH, Sharp PM. | title=Recombination in AIDS viruses | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_1995-03_40_3/page/249 | journal=J Mol Evol. | year=1995 | pages=249–59 | volume=40 | issue=3 | pmid=7723052 | doi=10.1007/BF00163230}}</ref><ref name="Rambaut_2004">{{cite journal | title=The causes and consequences of HIV evolution | last=Rambaut | first=A et al | journal=Nature Reviews Genetics | volume=5 | year=2004 | month=January | doi=10.1038/nrg1246 | pmid=14708016 | url=http://tree.bio.ed.ac.uk/downloadPaper.php?id=242 | issue=52–61 | last2=Posada | first2=D | last3=Crandall | first3=KA | last4=Holmes | first4=EC | pages=52–61 | access-date=2012-08-18 | archive-date=2019-11-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191109035127/http://tree.bio.ed.ac.uk/downloadPaper.php?id=242 | url-status=dead }}</ref><ref name="pmid17960579">{{cite journal |author=Perelson AS, Ribeiro RM |title=Estimating drug efficacy and viral dynamic parameters: HIV and HCV |journal=Stat Med |volume=27 |issue=23 |pages=4647–57 |year=2008 |month=October |pmid=17960579 |doi=10.1002/sim.3116 |url=}}</ref> Ang masalimuot na senaryong ito ay tumutungo sa paglikha ng maraming mga barianto (uri) ng HIV sa isang impektadong pasyente sa kurso ng isang araw.<ref name=RobertsonDL/> Ang pagiging iba iba nito ay dinagdagan kapag ang isang selula ay sabay na nahawaan ng dalawa o mas maraming mga iba ibang strain ng HIV. Kapag ang sabay sabay na pagkahawa ay nangyari, ang genome ng progeny virion ay maaaring binubuo ng mga hiblang RNA mula sa dalawang magkaibang strain. Ang hybrid na virion ay humahawa naman sa bagong selula kung saan ito sumasailalim sa isang replikasyon. Habang nangyayari ito, ang baligtad na transcriptase sa pamamagitan ng pagtalon ng paurong sulon sa pagitan ng dalawang magkaibang suleras (template) na RNA ay lilikha ng bagong na-[[biosintesis|sintesis]] na retroviral [[sekwensiyang DNA]] na muling pagsasama sa pagitan ng dalawang mga magulang na genome.<ref name=RobertsonDL/> Ang muling pagsasamang ito ay pinakahalata kapag ito ay nangyayari sa pagitan ng mga pangilalim na uri.<ref name=RobertsonDL/> Ang malapit na kaugnay na [[simian immunodeficiency virus]] (SIV) ay nag-[[ebolusyon|ebolve]] sa maraming mga strain na inuri sa mga natural na [[species]] ng hosto. Ang mga SIV strain ng [[Aprikanong berdeng unggoy]] (SIVagm) at [[sooty mangabey]] (SIVsmm) ay pinaniniwalaang may mahabang kasaysayang [[ebolusyon]]aryo sa mga hosto nito. Ang mga hostong ito ay naka-angkop sa presensiya ng virus<ref name=pmid19661993>{{Cite pmid|19661993}}</ref> na makikita sa mataas na mga lebel sa dugo ng hosto ngunit nagpupukaw lamang ng isang katamtamang tugon ng [[immuno]],<ref>{{cite journal |author=Holzammer S, Holznagel E, Kaul A, Kurth R, Norley S |title=High virus loads in naturally and experimentally SIVagm-infected African green monkeys |url=https://archive.org/details/virology_2001-05-10_283_2/page/324 |journal=Virology |volume=283 |issue=2 |pages=324–31 |year=2001 |pmid=11336557 |doi=10.1006/viro.2001.0870}}</ref> does not cause the development of simian AIDS,<ref>{{Cite journal | author = Kurth, R. and Norley, S. | year = 1996 | title = Why don't the natural hosts of SIV develop simian AIDS? | url = | journal = J. NIH Res. | volume = 8 | issue = | pages = 33–37 }}</ref> at hindi sumasailalim sa labis na [[mutasyon]] at muling pagsasamang tipikal sa impeksiyong HIV sa mga tao.<ref>{{cite journal |author=Baier M, Dittmar MT, Cichutek K, Kurth R |title=Development of vivo of genetic variability of simian immunodeficiency virus |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1991-09-15_88_18/page/8126 |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=88 |issue=18 |pages=8126–30 |year=1991 |pmid=1896460 |doi=10.1073/pnas.88.18.8126 |pmc=52459|bibcode = 1991PNAS...88.8126B }}</ref> Salungat dito, kapag ang mga strain ay nakahawa sa mga [[species]] ng hayop na hindi naka-angkop sa HIV (mga hostong "heterologous" gaya ng [[rhesus]] o cynomologus [[macaques]]), ang mga hayop ay bumubuo ng AIDS at ang virus ay lumilikha ng pagkakaiba ibang henetiko katulad ng nakikita sa impeksiyon ng HIV sa tao.<ref>{{cite journal |author=Daniel MD, King NW, Letvin NL, Hunt RD, Sehgal PK, Desrosiers RC |title=A new type D retrovirus isolated from macaques with an immunodeficiency syndrome |url=https://archive.org/details/sim_science_1984-02-10_223_4636/page/602 |journal=Science |volume=223 |issue=4636 |pages=602–5 |year=1984 |pmid=6695172 |doi=10.1126/science.6695172|bibcode = 1984Sci...223..602D }}</ref> Ang Chimpanzee SIV (SIVcpz) na pinakamalapit na kamag-anak ng HIV-1 ay kaugnay ng dumagdag na mortalidad (kamatayan) at tulad ng AIDS na mga sintomas sa mga natural na hosto nito.<ref name=pmid19626114>{{Cite pmid|19626114}}</ref> Ang SIVcpz ay lumalabas na naipasa na relatibong kamakailan lamang sa mga chimpanzee at tao kaya ang mga hosto nito ay hindi pa naka-angkop sa virus.<ref name=pmid19661993/> Ang virus na ito ay nakawala rin ng tungkulin ng gene na [[Nef (protein)|Nef]] na makikita sa karamihan ng SIV. Kung wala ang tungkuling ito, ang pagkaubos ng selulang T ay mas malamang na tumutuloy sa [[kawalang immuno]] (immunodeficiency).<ref name=pmid19626114/> Ang tatlong mga pangkat ng HIV-1 ay natukoy sa basehan ng mga pagkakaiba sa rehiyong envelope (''env'') na M, N, and O.<ref name=Thomson> {{cite journal | author=Thomson, M. M., Perez-Alvarez, L. and Najera, R. | title=Molecular epidemiology of HIV-1 genetic forms and its significance for vaccine development and therapy | journal=Lancet Infect. Dis. | year=2002 | pages=461–471 | volume=2 | issue=8 | pmid=12150845 | doi=10.1016/S1473-3099(02)00343-2 }}</ref> Ang pangkat M ang pinakalaganap at nahahati sa walang mga pang-ilalim na uri (o [[clade]] batay sa buong genome na heograpikong walang katulad.<ref name=Carr>{{cite book | last = Carr | first = J. K. | coauthors = Foley, B. T., Leitner, T., Salminen, M., Korber, B. and McCutchan, F. | year = 1998 | title = '''HIV Sequence Compendium''' | chapter = Reference Sequences Representing the Principal Genetic Diversity of HIV-1 in the Pandemic | chapterurl = http://www.hiv.lanl.gov/content/sequence/HIV/COMPENDIUM/1998/III/Carr.pdf | editor = Los Alamos National Laboratory | edition = | pages = 10–19 | publisher = [[Los Alamos National Laboratory]] | location = [[Los Alamos, New Mexico]] | format = PDF | access-date = 2012-08-18 | archive-date = 2021-12-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211205021433/https://www.hiv.lanl.gov/content/sequence/HIV/COMPENDIUM/1998/III/Carr.pdf | url-status = dead }}</ref> Ang pinakalaganap ang pangilalim na uring B (na natagpuan ng pangunahin sa Hilagang Amerika at Europa), A at D (na pangunahing natagpuan Aprika) at C (na pangunahing natagpuan sa Aprika at Asya). Ang mga pangilalim na uring ito ay bumubuo ng mga sanga sa phylohenetikong puno na kumakatawan sa angkan ng pangkat M ng HIV-1. Ang kapwa impeksiyon sa mga walang katulad na pangilalim na uri ay nagpapalitawa ng sumisirkulang muling pinagsamang mga anyo (CRF). Noong 2000, ang huling taon kung saan ang analisis ng pandaigdigan paglaganap ng pangilalim ng uri ay nagawa, 47.2% ng pandaigdigang mga impeksiyon ay ng pangilalim na uring C, 26.7% ay ng pangilalim na uring A/CRF02_AG, 12.3% ay ng pangilalim na uring B, 5.3% way ng pangilalim na uring D, 3.2% ay ng pangilalim na uring CRF_AE, at ang natitirang 5.3% at binubuo ng mga ibang pangilalim na uri at CRF.<ref name=Osmanov> {{cite journal | author=Osmanov S, Pattou C, Walker N, Schwardlander B, Esparza J; WHO-UNAIDS Network for HIV Isolation and Characterization. | title=Estimated global distribution and regional spread of HIV-1 genetic subtypes in the year 2000 | journal=Acquir. Immune. Defic. Syndr. | year=2002 | pages=184–190 | volume=29 | issue=2 | pmid=11832690 }}</ref> Ang karamihan sa mga pagsasaliksik sa HIV-1 ay nakapokus sa pangilalim na uring B. Kaunting mga laboratoryo lamang ang nakapokus sa ibang mga pangilalim na uri nito.<ref name=Perrin> {{cite journal | author=Perrin L, Kaiser L, Yerly S. | title=Travel and the spread of HIV-1 genetic variants | journal=Lancet Infect Dis. | year=2003 | pages=22–27 | volume=3 | issue=1 | pmid=12505029 | doi=10.1016/S1473-3099(03)00484-5 }}</ref> Ang pag-iral ng ika-apat na pangkat na "P" ay [[hipotesis|hinipotesis]] batay sa virus na naihiwalay noong 2009.<ref name="Plantier_2009">{{cite journal |author=Plantier JC, Leoz M, Dickerson JE, ''et al.'' |title=A new human immunodeficiency virus derived from gorillas |journal=Nat. Med. |volume=15 |issue=8 |pages=871–2 |year=2009 |month=August |pmid=19648927 |doi=10.1038/nm.2016 |url= }}</ref><ref name="Smith_2009">{{cite news | url=http://www.independent.co.uk/life-style/health-and-families/health-news/woman-found-carrying-new-strain-of-hiv-from-gorillas-1766627.html | title=Woman found carrying new strain of HIV from gorillas | last=Smith | first=L | date=2009-08-03 | access-date=2009-08-04 | publisher=The Independent | location=London | archive-date=2012-12-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121224174120/http://www.independent.co.uk/life-style/health-and-families/health-news/woman-found-carrying-new-strain-of-hiv-from-gorillas-1766627.html | url-status=dead }}</ref><ref name="Reuters_2009">{{cite news | url=http://in.reuters.com/article/worldNews/idINIndia-41490620090803 | title=Gorillas may be a source of AIDS, researchers find | date=2009-08-03 | access-date=2009-08-04 | publisher=Reuters India | archive-date=2009-09-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090909195051/http://in.reuters.com/article/worldNews/idINIndia-41490620090803 | url-status=dead }}</ref> Ang strain na ito ay maliwanag na hango mula sa [[Gorilla gorilla|gorilla]] SIV (SIVgor) na unang naihiwalay mula sa [[western lowland gorilla]] noong 2006.<ref name="Plantier_2009"/> Ang henetikong sekwensiya ng HIV-2 ay isang bahagi lamang na [[homologo]] sa HIV-1 at mas malapit na katulad ng SIVsmm. == Diagnosis == Maraming positibo sa HIV na mga tao ang walang alam na sila ay nahawaan (infected) ng HIV virus. Halimbawa, mababa sa 1% ng mga aktibong seksuwal na populasyong pangsiyudad sa [[Aprika]] ang nasubok (tested) at ang proporsiyon na ito ay mas mababasa sa mga rural na populasyon. Sa karagdagan, ang tanging 0.5% ng mga buntis na babaeng pumpupunta sa mga pasilidad pangkalusugan ang napayuhan, nasubok, o nakatanggap ng mga resulta ng pagsubok. Muli, ang proporsiyon na ito ay mas mababa sa mga rural na pasilidad pangkalusugan. Dahil sa ang mga donor ay hindi alam ang kanilang impeksiyon, ang dugo ng donor (nagbigay) at mga produkto ng dugong ginagamit sa medisina at pananaliksik medikal ay rutinang (routinely) ini-screen para sa HIV. Ang pagsubok (testing) ng HIV-1 ay binubuo ng inisyal na screening sa isang enzyme-linked immunosorbent assay (ELISA) upang matukoy ang mga [[antibody]] sa HIV-1. Ang mga specimen na may hindi reaktibong resulta mula sa inisyal na ELISA ay tinuturing na negatibo sa HIV malibang ang bagong pagkakalantad sa isang impektadong katalik na hindi alam na may HIV ay nangyari. Ang mga specimen na may reaktibong resulta ng ELISA, ang resulta ay muling sinusubok (retested) sa duplika (duplicate) Kung ang resulta ng pagsubok na duplika ay reaktibo, ang specimen ay inuulat na paulit ulit na reaktibo at sumasailalim sa isang pagsubok ng pagkokompirma na may spesipikong karagdagang pagsubok, halimbawa ang Western blot o ang hindi mas karaniwang immunofluorescence assay (IFA)). Ang mga tanging specimen na paulit ulit na reaktibo sa ELISA at positibo sa IFA o reaktibo sa Western blot ay itinuturing na positibo sa HIV at indikatibo ng impeksiyon ng HIV. Ang mga specimen na paulit ulit na reaktibo sa ELISA ay paminsan minsang nagbibgay ng hindi matukoy na resulta ng Western blot na maaaring hindi kompletong tugon ng antibody sa HIV ng isang impektadong indibidwal o mga hindi spesipikong raksiyon sa isang hindi impektadong indibidwal. Bagaman ang IFA ay maaaring gamitin upang kompirmahin ang impeksiyon sa mga ambiguosong (malabong) mga kasong ito, ang assay na ito ay hindi malawak na ginagamit. Sa pangkalahatan, ang ikalawang specimen ay dapat kolektahin ng higit sa isang buwang kalaunan at muling subukin para sa mga indibidwal na may hindi matukoy na resulta ng Western blot. Bagaman hindi gaanong karaniwang makukuha, ang nucleic acid testing (e.g., viral RNA o proviral DNA amplification method) ay maaari ring makatulong sa ilang mga sitwasyon. Sa karagdagan, ang mga specimen ay maaaring magbigay ng hindi konklusibong mga resulta dahil sa mababang kantidad ng specimen. Sa mga sitwasyong ito, ang ikalawang specimen ay kinokolekta at sinusubok para sa impeksiyon ng HIV. Ang modernong pagsubok HIV ay labis na tiyak (accurate). Ang tsansa ng isang resultang [[mali-positibo]] (false positive) sa dalawang-hakbang na protocol ng pagsubok ay tinatantiyang 0.0004% hanggang 0.0007% sa pangkalahatang populasyon sa [[Estados Unidos]]. == Pangangasiwa == {{Main|Pangangasiwa ng HIV/AIDS}} Sa kasalukuyan ay walang gamot (cure) o epektibong [[bakuna para sa HIV]] na kumpletong mag-aalis ng virus na HIV sa katawan ng indibidwal na nahawaan nito. Ang pangangasiwa sa mga indibidwal na nahawaan ng HIV ay binubuo ng [[terapiyang antiretroviral]] (HAART) na nagpapabagal ng pagpapatuloy ng sakit.<ref name=LE2011>{{cite journal|last=May|first=MT|author2=Ingle, SM|title=Life expectancy of HIV-positive adults: a review|journal=Sexual health|date=2011 Dec|volume=8|issue=4|pages=526–33|pmid=22127039|doi=10.1071/SH11046}}</ref> Mula 2010, ang higit sa 6 milyong mga indibidwal ay umiinom ng HAART sa may mababa at gitnang sahod na mga bansa.<ref name=UN2011Ten/> === Terapiyang antiviral === [[Talaksan:Abacavir (Ziagen) 300mg.jpg|thumb|alt=Two yellow oblong pills on one of which the markings GX623 are visible|''[[Abacavir]]''&nbsp;– isang analog ng nucleoside na tagapigil ng baligtad na transcriptase (NARTI o NRTI)]] <!--What it is --> Ang kasalukuyang mga opsiyon na HAART ay mga kombinasyon (o cocktail) na binubuo ng hindi bababa sa tatlong mga gamot na kabilang sa hindi bababa sa dalawang uri o klase ng mga ahenteng antiretroviral.<ref name=WHOTx2010Pg19/> Sa simula, ang paggamot ay karaniwang isang hindi-nucleoside na tagapigil ng baligtad na transcriptase (NNRTI) na dinagdagan ng dalawang mga analogong nucleoside ng tagapigil ng baligtad na transcriptase (NNRTI).<ref name=WHOTx2010Pg19/> Ang mga karaniwang NRTI ay kinabibilangan ng [[zidovudine]] (AZT) o [[tenofovir]] (TDF) at [[lamivudine]] (3TC) o [[emtricitabine]] (FTC).<ref name=WHOTx2010Pg19/> Ang mga kombinasyon ng mga ahente na kinabibilangan ng isang tagapigil ng protease (PI) ay ginagamit kung ang nasa itaas na rehimen ay nawawalan na ng pagiging epektibo.<ref name=WHOTx2010Pg19/> <!--When to start --> Kung kelan sisimulan ang terapiyang antiretrovial ay paksa ng debate.<ref name=Deut2010/><ref>{{cite journal|last=Sax|first=PE|author2=Baden, LR|title=When to start antiretroviral therapy—ready when you are?|journal=The New England Journal of Medicine|date=2009-04-30|volume=360|issue=18|pages=1897–9|pmid=19339713|doi=10.1056/NEJMe0902713}}</ref> Ang parehong World Health Organization, European guidelines at ang Estados Unidos ay nagrerekomiyenda ng mga antiretroviral sa lahat ng mga adolesente, matatandang tao at mga buntis na babae na may bilang ng CD4 na mas mababa sa 350/uL o sa mga may sintomas kahit hindi isasaalang-alang ang bilang ng CD4.<ref name=WHOTx2010Pg19>{{cite book|title=Antiretroviral therapy for HIV infection in adults and adolescents: recommendations for a public health approach|year=2010|publisher=World Health Organization|isbn=978-92-4-159976-4|pages=19–20|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2010/9789241599764_eng.pdf|access-date=2012-08-27|archive-date=2012-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709184257/http://whqlibdoc.who.int/publications/2010/9789241599764_eng.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=Deut2010/> Ito ay sinusuportahan ng katotohanan na ang pagsisimula ng paggamot sa lebel na ito ay nagpapabawas ng panganib ng kamatayan.<ref name=CochraneART2010>{{cite journal|last=Siegfried|first=N|author2=Uthman, OA; Rutherford, GW|title=Optimal time for initiation of antiretroviral therapy in asymptomatic, HIV-infected, treatment-naive adults|journal=Cochrane database of systematic reviews (Online)|date=2010-03-17|issue=3|pages=CD008272|pmid=20238364|doi=10.1002/14651858.CD008272.pub2|editor1-last=Siegfried|editor1-first=Nandi}}</ref> Sa karagdagan, inirerekomiyenda rin ng Estados Unidos ang mga ito para sa lahat ng mga indibidwal na nahawaan ng HIV kahit hindi isasaalang alang ng bilang ng CD4 o mga sintomas.<ref name=Guidelines2009>{{cite book|last=Panel on Antiretroviral Guidelines for Adults and Adolescents|first=|title=Guidelines for the use of antiretroviral agents in HIV-1-infected adults and adolescents|url=http://www.aidsinfo.nih.gov/ContentFiles/AdultandAdolescentGL.pdf|date=2009-12-01|publisher=United States Department of Health and Human Services|page=i|access-date=2012-08-27|archive-date=2009-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113181125/http://aidsinfo.nih.gov/contentfiles/AdultandAdolescentGL.pdf|url-status=dead}}</ref> Inirerekomiyenda rin ng WHO ang paggamot sa mga kapwa nahawaan ng [[tubercolosis]] at sa mga may kronikong aktibong [[hepatitis B]].<ref name=WHOTx2010Pg19/> Kapag nasimulan na ang paggamot ng antiretroviral, nirerekomiyenda na ito ay ituloy nang walang patid o "holidays".<ref name=Deut2010/> Maraming mga tao ay nadiagnos lamang pagkatapos ng pagkakataon na ang kanis nais na paggamot ay dapat simulan.<ref name=Deut2010/> Ang ninanais na kalalabasan ng paggamot ay isang pangmatagalang bilang ng HIV-RNA na mababa sa 50&nbsp;mga kopya/mL.<ref name=Deut2010>{{cite journal|last=Vogel|first=M|author2=Schwarze-Zander, C; Wasmuth, JC; Spengler, U; Sauerbruch, T; Rockstroh, JK|title=The treatment of patients with HIV|journal=Deutsches Ärzteblatt international|date=2010 Jul|volume=107|issue=28–29|pages=507–15; quiz 516|pmid=20703338|doi=10.3238/arztebl.2010.0507|pmc=2915483}}</ref> Ang mga lebel na tinutukoy kung ang paggamot ay epektibo ay inisyal na nirerekomiyenda pagkatapos ng apat na linggo at kapag ang mga lebel ay bumagsak na sa 50&nbsp;mga kopya/mL, ang mga pagtingin bawat tatlo o anim na buwan ay karaniwang sapat.<ref name=Deut2010/> Ang hindi sapat na kontrol ay itinuturing na mas malaki kesa sa 400&nbsp;mga kopya/mL.<ref name=Deut2010/> Batay sa mga kriteryang ito, ang paggamot ay epektibo sa higit sa 95% ng mga taong merong HIV sa unang taon.<ref name=Deut2010/> <!--Benefit --> Ang mga benepisyo ng paggamot ay kinabibilangan ng isang nabawasang panganib ng pagpapatuloy sa AIDS at isang nabawasang panganib ng kamatayan.<ref>{{cite journal|last=When To Start|first=Consortium|author2=Sterne, JA; May, M; Costagliola, D; de Wolf, F; Phillips, AN; Harris, R; Funk, MJ; Geskus, RB; Gill, J; Dabis, F; Miró, JM; Justice, AC; Ledergerber, B; Fätkenheuer, G; Hogg, RS; Monforte, AD; Saag, M; Smith, C; Staszewski, S; Egger, M; Cole, SR|title=Timing of initiation of antiretroviral therapy in AIDS-free HIV-1-infected patients: a collaborative analysis of 18 HIV cohort studies|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_april-18-24-2009_373_9672/page/1352|journal=Lancet|date=2009-04-18|volume=373|issue=9672|pages=1352–63|pmid=19361855|doi=10.1016/S0140-6736(09)60612-7|pmc=2670965}}</ref> Sa mga maunlad na bansa, ang paggamot ay nagpapabuti rin ng kalusugang pisikal at pang-isipan ng mga meron nito.<ref>{{cite journal|last=Beard|first=J|author2=Feeley, F; Rosen, S|title=Economic and quality of life outcomes of antiretroviral therapy for HIV/AIDS in developing countries: a systematic literature review|journal=AIDS care|date=2009 Nov|volume=21|issue=11|pages=1343–56|pmid=20024710|doi=10.1080/09540120902889926}}</ref> Sa paggamot, mayroon isang 70% na nabawasang panganib ng pagtatamo ng tuberculosis.<ref name=WHOTx2010Pg19/> Ang mga karagdagang benepisyo ay kinabibilangan ng isang nabawasang panganib ng pagpasa ng sakit sa mga partner na katalik ng mga indbidwal na may HIV at isang nabawasang pagpasa sa ina-tungo-sa-anak mula sa inang may HIV.<ref name=WHOTx2010Pg19/><!--Adverse effects --> Ang pagiging epektibo ng paggamot ay nakasalalay sa isang malaking bahagi sa pagsunod sa terapiyang ito.<ref name=Deut2010/> Ang mga dahilan ng hindi-pagsunod ay kinabibilangan ng mababa o kawalang paglapit (access) sa pangangalagang medical,<ref>{{cite journal|last=Orrell|first=C|title=Antiretroviral adherence in a resource-poor setting|journal=Current HIV/AIDS reports|date=2005 Nov|volume=2|issue=4|pages=171–6|pmid=16343374|doi=10.1007/s11904-005-0012-8}}</ref> hindi sapat na mga suportang panlipunan, [[sakit sa pag-iisip]] at [[pang-aabuso ng droga]].<ref>{{cite journal|last=Malta|first=M|author2=Strathdee, SA; Magnanini, MM; Bastos, FI|title=Adherence to antiretroviral therapy for human immunodeficiency virus/acquired immune deficiency syndrome among drug users: a systematic review|url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-addiction_2008-08_103_8/page/1242|journal=Addiction (Abingdon, England)|date=2008 Aug|volume=103|issue=8|pages=1242–57|pmid=18855813|doi=10.1111/j.1360-0443.2008.02269.x}}</ref> Gayundin sa pagiging masalimuot ng mga rehimeng paggamot (dahil sa bilang ng mga iniinom na pill at dalas ng pag-inom nito), ang mga [[epektong adberso]] ay maaari ring lumikha ng hindi sinasadyang hindi pagsunod dito.<ref>{{cite journal|last=Nachega|first=JB|author2=Marconi, VC; van Zyl, GU; Gardner, EM; Preiser, W; Hong, SY; Mills, EJ; Gross, R|title=HIV treatment adherence, drug resistance, virologic failure: evolving concepts|journal=Infectious disorders drug targets|date=2011 Apr|volume=11|issue=2|pages=167–74|pmid=21406048}}</ref> Gayunpaman, ang pagsunod ay mabuti sa may mababang sahod na mga bansa gaya ng nasa may mataas na sahod na mga bansa.<ref>{{cite journal|last=Nachega|first=JB|author2=Mills, EJ; Schechter, M|title=Antiretroviral therapy adherence and retention in care in middle-income and low-income countries: current status of knowledge and research priorities|journal=Current opinion in HIV and AIDS|date=2010 Jan|volume=5|issue=1|pages=70–7|pmid=20046150|doi=10.1097/COH.0b013e328333ad61}}</ref> Ang mga spesipikong pangyayaring adberso ay nauugnay sa ahenteng iniinom.<ref name=Montessori2004/> Ang ilan sa mga relatibong karaniwang epektong ito ang: [[nauugnay sa HIV na lipodystropiya]], [[dyslipidemia]], at [[diabetes mellitus]] lalo na sa mga gamot na tagapigil ng protease.<ref name=M121/> Ang ilang mga karaniwang sintomas ay kinabibilangan ng [[pagtatae]]<ref name=Montessori2004>{{cite journal| author=Montessori, V., Press, N., Harris, M., Akagi, L., Montaner, J. S. |title=Adverse effects of antiretroviral therapy for HIV infection | journal=CMAJ |year=2004 | pages=229–238 |volume=170 | issue=2 | pmid=14734438 | pmc=315530}}</ref><ref name="Burgoyne2008">{{Cite journal|author=Burgoyne RW, Tan DH|title=Prolongation and quality of life for HIV-infected adults treated with highly active antiretroviral therapy (HAART): a balancing act |journal=J. Antimicrob. Chemother. |volume=61 |issue=3 |pages=469–73|year=2008 |month=March |pmid=18174196|doi=10.1093/jac/dkm499 |url=http://jac.oxfordjournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=18174196}}</ref> at isang tumaas na panganib ng [[sakit na cardiovascular]].<ref>{{cite journal|last=Barbaro|first=G|author2=Barbarini, G|title=Human immunodeficiency virus & cardiovascular risk|journal=The Indian journal of medical research|date=2011 Dec|volume=134|issue=6|pages=898–903|pmid=22310821|doi=10.4103/0971-5916.92634|pmc=3284097}}</ref> Gayunpaman, ang mga epektong adberso ay mababa sa mga ilang mas bagong nirerekomiyendang paggamot.<ref name=Deut2010/> Ang gastos ay maaari ring maging isyu dahil sa ang ilang mga gamot na ito ay mahal<ref>{{cite journal|last=Orsi|first=F|author2=d'almeida, C|title=Soaring antiretroviral prices, TRIPS and TRIPS flexibilities: a burning issue for antiretroviral treatment scale-up in developing countries|journal=Current opinion in HIV and AIDS|date=2010 May|volume=5|issue=3|pages=237–41|pmid=20539080|doi=10.1097/COH.0b013e32833860ba}}</ref>. Gayunpaman, simula 2010, ang 47% ng mga nangangailangan nito ay umiinom nito sa may mababa at gitnang sahod na mga bansa.<ref name=UN2011Ten/> Ang ilang mga gamot ay maaaring maiugnay sa mga [[depekto sa kapanganakan]] sa mga sanggol ng inang may HIV at kaya ay hindi angkop sa mga babaeng umaasang magkaroon ng anak.<ref name=Deut2010/> <!--In children --> Ang mga rekomendasyon ng paggamot sa mga bata ay medyo iba kesa sa mga matatandang tao. Sa umuunlad na mga bansa simula 2010, ang 23% ng mga batang nangangailangan nito ay mayroong paglapit sa mga gamot na ito.<ref name=UN2011ONESIXTY>UNAIDS 2011 pg. 150–160</ref> Ang parehong World Health Organization at Estados Unidos ay nagrerekomiyenda ng paggamot para sa lahat ng mga bata na may mababa sa 12 buwan ang edad.<ref name=USKID2011/><ref name=WHOKID2010>{{cite book|title=Antiretroviral therapy for HIV infection in infants and children|year=2010|publisher=World Health Organization|isbn=978-92-4-159980-1|page=2|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2010/9789241599801_eng.pdf|access-date=2012-08-27|archive-date=2014-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140224081130/http://whqlibdoc.who.int/publications/2010/9789241599801_eng.pdf|url-status=dead}}</ref> Nirerekomiyenda ng Estados Unidos sa mga nasa pagitan ng 1 taon at 5 taon na may mga bilang na HIV RNA ng higit sa 100,000&nbsp;mga kopya/mL at sa mga higit sa 5 taon ng paggamot kapag ang mga bilang ng CD4 ay mababa sa 500/ul.<ref name=USKID2011>{{cite web|title=Guidelines for the Use of Antiretroviral Agents in Pediatric HIV Infection|url=http://aidsinfo.nih.gov/contentfiles/lvguidelines/pediatricguidelines.pdf|work=The Panel on Antiretroviral Therapy and Medical Management of HIV-Infected Children|format=PDF|date=11 Agosto 2011|access-date=27 Agosto 2012|archive-date=16 Pebrero 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130216214548/http://www.aidsinfo.nih.gov/contentfiles/lvguidelines/pediatricguidelines.pdf|url-status=dead}}</ref> === Mga impeksiyong oportunistiko === Ang mga paraan upang maiwasan ang mga impeksiyong oportunistiko ay epektibo sa maraming mga taong may HIV/AIDS. Ang paggamot ng mga antiviral ay kadalasang nagpapabuti ng kasalukuyan gayundin nagpapabawas ng panganib ng panghinaharap na mga impeksiyong oportunistiko. <ref name=Montessori2004/> Ang bakuna laban sa [[hepatitis A]] at [[hepatitis B]] ay ipinapayo sa lahat ng mga tao nasa panganib ng HIV bago sila mahawaan, gayunpaman, ang mga ito ay maaaring bakunahan pagkatapos mahawaan ng HIV.<ref name=Laurence>{{Cite journal | author=Laurence J | title=Hepatitis A and B virus immunization in HIV-infected persons | journal=AIDS Reader | year=2006 | pages=15–17 | volume=16 | issue=1 |pmid=16433468}}</ref> Ang prophylaxis na [[Trimethoprim/sulfamethoxazole]] sa pagitan ng apat at anim na linggong taong gulang at pagwawakas ng pagpapasuso sa mga sanggol na ipinanganak sa mga inang positibo sa HIV ay nirerekomiyenda sa mga pagtatakdang nililimitahan ng mga mapagkukunan.<ref name=UN2011ONESIXTY/> Ito ay nirerekomiyenda rin upang maiwasan ang PCP kapag ang bilang ng CD4 sa mga tao ay mababa sa 200&nbsp;mga selula/uL at sa mga mayroon o nakaraang mayroong PCP.<ref name=PCP2011>{{cite journal|last=Huang|first=L|author2=Cattamanchi, A; Davis, JL; den Boon, S; Kovacs, J; Meshnick, S; Miller, RF; Walzer, PD; Worodria, W; Masur, H; International HIV-associated Opportunistic Pneumonias (IHOP), Study; Lung HIV, Study|title=HIV-associated Pneumocystis pneumonia|journal=Proceedings of the American Thoracic Society|date=2011 Jun|volume=8|issue=3|pages=294–300|pmid=21653531|doi=10.1513/pats.201009-062WR|pmc=3132788}}</ref> Ang mga taong may malaking immunosuppresyon ay pinapayuhan rin na tumanggap ng terapiyang prophilaktiko para sa [[toxoplasmosis]] at [[Cryptococcus|Cryptococcus meningitis]].<ref name=PEPpocketguide>{{cite web | publisher=[[United States Department of Health and Human Services|Department of Health and Human Services]] | date=2 Pebrero 2007 | url=http://www.guideline.gov/summary/summary.aspx?ss=14&doc_id=6223&string=infected+AND+patients | title=Treating opportunistic infections among HIV-infected adults and adolescents. Recommendations from CDC, the National Institutes of Health, and the HIV Medicine Association/Infectious Diseases Society of America. | access-date=2012-08-27 | archive-date=2012-12-12 | archive-url=https://archive.today/20121212000558/http://www.guideline.gov/browse/archive.aspx | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130321011849/http://www.guideline.gov/browse/archive.aspx |date=2013-03-21 }}</ref> Ang mga angkop na nakakaiwas na mga pamamaran ay nagpabawas ng rate ng mga impeksiyong ito nang 50% sa pagitan ng 1992 at 1997.<ref name=InfectionBook2008/> === Medisinang alternatibo === Sa Estados Unidos, ang tinatayang 60% ng mga taong may HIV ay gumagamit ng iba't ibang mga uri ng [[alternatibong medisina]].<ref name="pmid18608078">{{Cite journal|author=Littlewood RA, Vanable PA |title=Complementary and alternative medicine use among HIV-positive people: research synthesis and implications for HIV care |journal=AIDS Care |volume=20 |issue=8 |pages=1002–18 |year=2008 |month=September |pmid=18608078 |pmc=2570227 |doi=10.1080/09540120701767216 |url=https://archive.org/details/sim_aids-care_2008-09_20_8/page/1002}}</ref> Ang pagiging epektibo ng karamihan ng mga terapiyang ito ay hindi napatunayan.<ref name="pmid15969772">{{Cite journal|author=Mills E, Wu P, Ernst E |title=Complementary therapies for the treatment of HIV: in search of the evidence |journal=Int J STD AIDS |volume=16 |issue=6 |pages=395–403 |year=2005 |month=June |pmid=15969772 |doi=10.1258/0956462054093962 |url=}}</ref> Tungkol sa payong pang-pagkain, may ilang ebidensiya na nagpapakita ng benepisyo sa mga suplemento ng [[mikronutriento]].<ref name="Irlam"/> Ang ebidensiya para sa suplementasyon ng [[selenium]] ay halo na ilang mga tentatibong ebidensiya ng benepisyo.<ref>{{cite journal|last=Stone|first=CA|author2=Kawai, K; Kupka, R; Fawzi, WW|title=Role of selenium in HIV infection|url=https://archive.org/details/sim_nutrition-reviews_2010-11_68_11/page/671|journal=Nutrition Reviews|date=2010 Nov|volume=68|issue=11|pages=671–81|pmid=20961297|doi=10.1111/j.1753-4887.2010.00337.x|pmc=3066516}}</ref> May ilang ebidensiya na ang suplementasyon ng [[bitamina A]] sa mga bata ay nagpapabawas ng kamatayan at nagpapabuti ng paglaki ng mga ito.<ref name=Irlam/> Sa Aprika sa mga babaeng buntis at nagpapasuso na may nakompromisong nutrisyon, ang suplementasyon ng multibitamina ay nagpabuti ng mga kalalabasan para sa parehong mga ina at mga sanggol.<ref name=Irlam>{{cite journal|last=Irlam|first=JH|author2=Visser, MM; Rollins, NN; Siegfried, N|title=Micronutrient supplementation in children and adults with HIV infection|journal=Cochrane database of systematic reviews (Online)|date=2010-12-08|issue=12|pages=CD003650|pmid=21154354|doi=10.1002/14651858.CD003650.pub3|editor1-last=Irlam|editor1-first=James H}}</ref> Ang pag-inom ng mga mikronutriento sa mga lebel ng [[RDA]] ng mga matandang tao na nahawaan ng HIV ay nirerekomiyenda ng [[World Health Organization]].<ref>{{cite journal|last=Forrester|first=JE|author2=Sztam, KA|title=Micronutrients in HIV/AIDS: is there evidence to change the WHO 2003 recommendations?|journal=The American journal of clinical nutrition|date=2011 Dec|volume=94|issue=6|pages=1683S–1689S|pmid=22089440|doi=10.3945/ajcn.111.011999|pmc=3226021}}</ref><ref name='WHO_nutrients'>{{Cite book | last = [[World Health Organization]] | title = Nutrient requirements for people living with HIV/AIDS: Report of a technical consultation | date = 2003–05 | location = Geneva | url = http://www.who.int/nutrition/publications/Content_nutrient_requirements.pdf | id = | isbn = | access-date = 31 Marso 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090325030154/http://www.who.int/nutrition/publications/Content_nutrient_requirements.pdf | archive-date = 2009-03-25 | deadurl = no | url-status = live }}</ref> Karagdagang isinasaad ng WHO na ang suplementasyon ng [[bitamina A]], [[zinc]], at [[iron]] sa ilang mga pag-aaral ay maaaring lumikha ng mga [[epektong adberso]] sa mga matatandang tao na nahawaan ng HIV.<ref name='WHO_nutrients' /> Walang sapat na ebidensiya upang suportahan ang paggamit ng mga [[medisinang herbal]].<ref>{{Cite journal|author=Liu JP, Manheimer E, Yang M |title=Herbal medicines for treating HIV infection and AIDS |journal=Cochrane Database Syst Rev|issue=3 |pages=CD003937 |year=2005 |pmid=16034917 |doi=10.1002/14651858.CD003937.pub2|url=|editor1-last=Liu|editor1-first=Jian Ping}}</ref> === Latentong HIV reservoir === Sa kabilan ng tagumpay ng mataas na aktibong terapiyang antiretroviral (''highly active antiretroviral therapy'' o HAART) sa pagkokontrol ng impeksiyong HIV at pagbabawas ng kamatayang kaugnay ng HIV, ang mga kasulukuyang rehimeng droga ay walang kakayahan na kompletong malipol ang impeksiyong HIV. Maraming mga taong nasa HAART ay nagkakamit ng pagsupil ng HIV sa mababa sa hangganan ng deteksiyon ng pamantayang mga klinikal na assay para sa maraming mga taon. Gayunpaman, sa paghinto ng HAART, ang bigat viral ng HIV ay mabilis na bumabalik na may sabay na pagbaba ng mga CD4+ na T-Selula na sa karamihan ng mga mga kaso na walang pagbalik sa paggamot ay tumutuloy sa AIDS. Upang matagumpay na maparami ang sarili nito, ang HIV ay dapat kumomberte ng [[RNA]] genome nito sa [[DNA]] na nag-aangkat naman sa [[nucleus ng selula]] ng hosto (host) at nagpapasok sa genome ng hosto sa pamamagitan ng aksiyon ng HIV [[integrase]]. Dahil ang pangunahing [[selula]]r na inaasinta ng HIV ang CD4+ T-Selula ay gumagampan bilang [[memorya]]ng mga selula ng [[sistemang immuno]], ang isinamang HIV ay maaaring manataling tulog (dormant) sa loob ng maraming mga taon at posible sa mga [[dekada]]. Ang latentong [[reservoir]] ay maaaring masukat sa pamamagitan ng kapwa-pagkukultura ng mga CD4+ T-Selula mula sa mga nahawaang pasyente sa mga CD4+ T-Selula mula sa hindi hawaang mga donor at sukatin ang protinang HIV o [[RNA]]. Ang pagkabigo ng mga kandidatong [[bakuna]] upang pumrotekta laban sa impeksiyong HIV at pagpapatuloy sa AIDS ay tumungo sa binagong pokus sa mga biolohikal na mekanismong responsable sa [[latensiya ng HIV]]. Ang isang limitadong panahon ng terapiya na nagsasama ng mga anti-retroviral sa mga droga na umaasinta ng latentong [[reservoir]] ay maaaring sa hinaharap ay pumayag sa kabuuang paglipol ng impeksiyong HIV. == Prognosis == Kung walang paggamot, ang net [[median]] na panahong ng pagpapatuloy (survival) ng buhay pagkatapos pagkahawa sa HIV ay tinatantiyang mga 9 hanggang 11 mga tao depende sa pangilalim na uri (subtype) na HIV at ang median na rate ng pagpaptuloy pagkatapos ng diagnosis ng AIDS sa mga kapaligirang limitado sa mga mapagkukunan na ang paggamot ay hindi makukuha ay sumasaklaw sa pagitan ng 6 hanggang mga 19 buwan depende sa pag-aaral. Sa mga area, na ang HAART ay malawak na makukuha para sa impeksiyong HIV at AIDS ay nabawasan ang rate ng kamatayan mula sa sakit nito nang mga 80% at nagpataas ng [[ekspektansiya ng buhay]] (natitirang inaasahang buhay) para sa mga bagong na-diagnose na impektado ng HIV na indibidwal ay mga 20 hanggang 50 taon. Habang ang mga bagong paggamot ay patuloy na pinauunlad at dahil ang HIV ay patuloy na nag-eebol ng [[resistansiya]] (hindi pagtalab) sa mga gamot, ang pagtatantiya ng panahong ng pagpapatuloy (survival) ay malamang patuloy na magbago. Kung walang terapiyang antiretroviral, ang kamatayan ay normal na nangyayari sa loob ng isang taon pagkatapos na ang indbidwal ay nagpatuloy sa AIDS. Ang karamihan sa mga pasyente ay namamatay mula sa mga oportunistikong mga impeksiyon o mga [[malignansiya]]ng kaugnay ng patuloy na pagkabigo ng [[sistemang immuno]]. Ang rate ng klinikal pagpapatuloy ng sakit ay malawak na nag-iiba sa pagitan ng mga indbidwal at naipakitang apektado ng maraming mga paktor gaya ng [[suseptibilidad]] (madaling mahawaan) at pangangalang pangkalusugan ng pagganang [[immuno]] at mga kapwa-impeksiyon, gayundin kung aling partikular na [[strain]] ng [[virus]] ang sangkot. == Epidemiolohiya == Tinatantiya ng [[UNAIDS]] at [[WHO]] (World Health Organization) na ang AIDS ay pumatay ng mahigit 25 milyong mga tao sa pagitan ng 1981 nang ito ay unang makilala at 2005 na gumagawa rito na isa sa pinakadestruktibong [[pandemika]] sa itinalang kasaysayan. Sa kabila ng napabuting paglapit (access) sa paggamot antiretroviral at pangangalaga sa maraming mga rehiyon sa buong mundo, ang pandemikang AIDS ay pumatay ng tinatantiyang 2.8 milyon (sa pagitan ng 2.4 at 3.3 milyon) na ang higit sa kalahting milyon (570,000) ay mga bata. Tinantiya rin ng [[UNAIDS]] na ang 33.3 milyong mga tao ay nabubuhay na may HIV sa dulo ng 2009 na tumaas mula 26.2 noong 1999. Kanilang tinantiya ang kaugnay ng AIDS na kamatayan noong 2009 na 1.8 milyon na bumaba sa tuktok (peak) na 2.1 milyon noong 2004 at ang mga bagong impeksiyon na 2.6 milyon na bumaba sa tuktok na 3.2 milyong noong 1997, at ang bilang ng mga indibidwal sa mababa o gitnang sahod (middle income) na mga bansa na tumatanggap ng terapiyang antiretroviral noong 2009 na 5.2 milyon na tumaas mula 4 milyon noong 2008. Ang [[Sub-Saharan Africa]] ay nananatili hanggang ngayon na pinaka masamang apektadong rehiyon na may tinatantiyang 22.5 milyong na kasalukuyang nabubuhay na may HIV (67% ng kabuuang pandaigdig), 1.3 milyong kamatayan (72% ng kabuuang pandaigdig) at 1.8 mga bagong impeksiyon (69% ng kabuuang pandaigdig). Gayunpaman, ang bilang ng mga bagong impeksiyon ay bumaba nang 19% sa buong rehiyong ito mula 2001 at 2009 at nang mahigit mga 25% sa 22 mga bansa sa sub-Saharan Africa sa panahong ito. Ang [[Asya]] ang ikalawang pinakamasamang apektadong rehiyon na may 4.9 milyong mga indidbiwal na nabubuhay na may HIV (15% ng kabuuang pandaigdig). Ang pinakahuling ulat ng pagsusuri ng World Bank's Operations Evaluation Department ay tumataya ng pagiging epektibo ng pagpapaunlad ng World Bank's country-level HIV/AIDS na asistansiya na inilalawan bilang dialogong patakaran, analitikong gawain at pagpapautang na may hayagang layunin ng pagbabawas ng sakop o epekto ng epidemikong AIDS. Ito ang unang komprehensibong pagsusuri ng HIV/AIDS suporta ng World Bank sa mga bansa mula sa pagsisimula ng epedimikang ito hanggang gitnang 2004. Dahil sa ang [[World Bank]] ay naglalayong tumulong sa pagpapatupad ng mga pambansang pamahalaang programa, ang kanilang karanasan ay nagbibigay ng mahalagang kabatiran kung paanong ang mga pambansang programa para sa AIDS ay magagawang mas epektibo. Ang pagpapaunlad ng HAART bilang isang epektibong terapiya ng impeksiyong HIV ay malaking nakabawas ng rate ng kamatayan mula sa sakit na ito sa mga area kung saan ang mga gamot na ito ay malawak na makukuha. Dahil sa ang [[ekspektansiya ng buhay]] ng mga indibidwal na may HIV ay dumagdag sa mga bansang ang HAART ay malawak na ginagamit, ang patuloy na pagkalat ng sakit na ito ay nagsanhi ng bilang ng mga taong nabubuhay na may HIV na labis na tumaas. Sa [[Aprika]], ang bilang ng mga kasong pagpasang HIV ng ina-sa-anak (mother-to-child-transmission o MTCT) at pagiging laganap ng AIDS ang nagsimulang bumaliktad ng mga dekada ng matatag na pagpapatuloy ng buhay sa mga bata. Ang mga bansang gaya ng Uganda ay nagtatangkang supilin ang epidemikang MTCT sa pamamagitan ng pag-aalok ng mga serbisyong VCT (voluntary counselling and testing/boluntaryong pagpapayo at pagsubok), PMTCT (prevention of mother-to-child transmission/pag-iwas na ina-sa-anak na transmisyon) at ANC (ante-natal care/pangangalagang ante-natal) na kinabibilangan ng pamamahagi ng terapiyang antiretroviral. == Kasaysayan == === Mga pinagmulan === Ang HIV ay inakalang nagmula sa hindi-taong mga [[Primates|primado]] sa [[sub-Saharan Aprika]] at naipasa sa mga tao sa huli ng ika-19 o simula ng ika-20 [[siglo]]. Ang unang papel na kumikilala ng paterno (pattern) ng mga oportunistikong impeksiyon na katangian ng AIDS ay naiulat noong 1981. Ang parehong [[HIV-1]] at [[HIV-2]] ay pinaniniwalaang nagmula sa Kanularang-Sentral na [[Aprika]] at tumalon sa mga [[species]] (isang prosesong tinatawag na [[zoonosis]]) mula sa hindi-taong mga [[Primates|primado]] tungo sa mga tao (humans). Ang HIV-1 ay lumilitaw na nagmula sa katimugang [[Cameroon]] sa pamamagitan ng [[ebolusyon]] ng [[SIV]] (cpz) na isang [[simiang immunodeficiency virus]] (SIV) na humahawa ng mga ligaw (wild) na [[chimpanzee]]. Ang HIV-1 ay nagmula sa [[SIVcpz]] enedemiko sa pangilalim na species/subspecies ng [[chimpanzee]] na [[Pan troglodytes troglodytes]]. Ang pinakamalapit na kamag-anak ng HIV-2 ang [[SIV (smmm)]] na isang virus ng [[sooty mangabey]] (Cercocebus atys atys) na isang [[Lumang Daigdig]] na [[unggoy]] na nabubuhay sa [[litoral]] na Kanlurang Aprika mula katimugang [[Senegal]] hanggang kanluraning [[Ivory Coast]]. Ang mga Lumang Daigdig na mga unggoy gaya ng mga [[kwagong unggoy]] ay hindi tinatalaban ng impeksiyong HIV-1 na posibleng dahil sa [[genome|genomikong]] [[fusion]] ng dalawang [[gene]] ng resistansiya (pagiging hindi tinatablan). Ang HIV-1 ay inakalang tumalon sa harang ng [[species]] sa hindi bababa sa tatlong magkahiwalay na mga okasyon na nagpalitaw ng tatlong mga pangkat ng virus na M, N, at O. May ebidensiyang ang mga tao na nakilahok sa mga gawaing [[bushmeat]] bilang mga [[mangangaso]] (hunters) o tagatinda ng bushmeat ay karaniwang nagtatamo ng [[SIV]]. Gayunpaman, ang [[SIV]] ay isang mahinang [[virus]]. Ito ay karaniwang sinusupil ng [[sistemang immuno]] ng tao sa loob ng mga linggo ng pagkakahawa nito. Inakalang ang ilang mga pagpasa ng virus mula indibidwal-sa-indibidwal sa mabilis na paghalili ay kailangan upang pumayag sa sapat na panahong ito ay mag-[[mutasyon|mutado]] (mutate) sa HIV. Sa karagdagan, dahil sa relatibong mababang rate ng tao-sa-taong pagpasa nito, ito ay maaari lamang kumalat sa kabuuan ng populasyon sa presensiya ng isa o higit sa mga kanelong (channels) pagpasang mataas na panganib na inakalang hindi umiiral sa [[Aprika]] bago ang ika-20 [[siglo]]. Ang spesipikong minungkahing mga kanelong pagpasang mataas na panganib na pumapayag sa [[virus]] na maka-angkop (adapt) sa mga tao at kumalat sa buong lipunan ay depende sa iminungkahing panahong ng hayop-sa-taong pagtawid. Ang mga [[henetika|henetikong]] pag-aaral ng virus ay nagmumungkahing ang pina-kamakailang (most recent) na ninuno ng HIV-1 M pangkat ay pinepetasahan ng pabalik sa circa 1910. Ang mga tagataguyod ng petsang ito ay nag-uugnay ng epidemikang HIV sa paglitaw ng [[kolonyalismo]] at paglago ng malaking mga kolonyal na siyudad Aprika na tumungo sa pagbabagong panlipunan kabilang ang mas mataas na digri ng [[sekswual na promiskuidad]], pagkalat ng [[prostitusyon]] at ang sabay na mataas na prekwensiyang mga sakit na [[genital ulcer]] gaya ng [[syphilis]] sa mga bagong kolonyal na siyudad. May ebidensiyang ang mga rate ng transmisyon ng HIV sa [[pakikipagtalik|pakikipagtalik pampuke]] bagaman medyo mababa sa ilalim ng mga regular na sirkunstansiya ay maaaring tumaas ng mga sampu kung hind daang beses kung ang isa sa mga katalik ay dumadanas ng [[Sakit na naipapasa sa pakikipagtalik]] (STD) na resulta ng [[genital ulcer]]. Ang simula nang 1900 na mga kolonyal na mga siyudad ay kilala dahil sa mataas na paglaganap ng [[prostitusyon]] at [[STD]] na [[genital ulcer]] sa digri na noong 1928, kasingrami ng 45% ng mga residenteng babae ng silanganing [[Kinshasa]] ay inakalang mga [[prostitut]] at noong 1933, ang mga 15% ng lahat ng mga resident ng parehong siyudad ay impektado ng isa sa mga anyo ng [[syphilis]]. Ang alternatibong pananaw ay nagsasaad na ang hindi ligtas na mga kasanayang [[medikal]] sa [[Aprika]] sa mga panahong pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] gaya ng hindi sterilisadong muling paggamit pang-isahing gamit na mga [[siringhe]] (syrigne) habang isinasagawa ang pangmasang [[pagbabakuna]], mga kampanyang paggamot na [[antibiotiko]] at anti-[[malaria]] ang inisyal na mga [[vector]] na pumayag sa virus na maka-angkop (adapt) sa mga tao at kumalat. Ang pinakaunang maiging nadokumentong kaso ng HIV sa tao ay pinetsahan ng pabalik sa 1959. Ang [[virus]] na HIV ay maaaring umiiral na sa [[Estados Unidos]] sa simula ng 1966 ngunit ang malawak na karamihang mga impeksiyon ay nangyayari sa labas ng [[Sub-Saharan Aprika]] (kabilang ang Estados Unidos) ay mababakas pabalik sa isang hindi kilalang indibidwal na nahawaan ng HIV sa [[Haiti]] at nagdala naman ng impeksiyon sa Estados Unidos noong mga 1969. Ang [[epidemika]] ay mabilis namang kumalat sa mga mataas na panganib na pangkat (sa simula ay mga seksuwal na promiskuosong mga [[homoseksuwal]]). Noong 1978, ang pagiging laganap ng HIV-1 sa mga baklang lalakeng resident ng [[New York]] at [[San Francisco]] ay tinatantiyang 5% na nagmumungkahing ang ilang mga libong indibidwal sa Estados Unidos ay nahawaan na sa panahong ito. === Pagkakatuklas === Ang AIDS ay unang klinikal na napagmasdan sa pagitan ng huli nang 1980 at simula nang 1981. Ang mga tagagamit ng [[panturok ng droga]] (drug injection) at mga [[homoseksuwal]] na lalakeng hindi alam ang dahilan ng huminang [[immunidad]] ay nagpakita ng mga [[sintomas]] ng [[Pneumocystis carinii pneumonia]] (PCP) na isang bihirang oportunistikong impeksiyon na alam sa mga panahong ito na nakikita sa mga taong may labis na nakomopromisong (huminang) mga [[sistema ng immuno]]. Sandaling pagkatapos nito, ang karagdagang mga baklang lalake ay nakitaan ng nakaraang bihirang [[kanser ng balat]] na tinatawag na [[Kaposi’s sarcoma]] (KS). Marami pang mga kaso ng PCP at KS ang mabilis na lumitaw na umalerto sa [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) ng [[Estados Unidos]]. Ang isang CDC task force ay binuo upang imonitor ang pagsiklab ng mga kasong ito. Pagkatapos makilala ang isang paterno ng anomalosong mga sintomas na nakikita sa mga pasyente, pinangalan ng CDC task force ang kondisyong ito na ''acquired immune deficiency syndrome'' (AIDS). Noong 1983, ang dalawang magkahilaway na mga pangkat pagsasaliksik na pinangunahan nina [[Robert Gallo]] at [[Luc Montagnier]] ay independiyenteng naghayag na ang isang nobelang (novel) [[retrovirus]] ay maaaring umaapekto sa mga pasyente ng AIDS at kanilang inilimbang ang kanilang mga natuklasan sa parehong isyu ng hornal na ''Science''. Inangkin ni Gallo na ang [[virus]] na naihiwalay (isolated) ng kanyang pangkat mula sa pasyente ng AIDS ay mapapansing katulad sa hugis sa ibang pantaong [[T-lymphotropic viruses]] (HTLVs) na ang kanyang pangkat ang unang naghiwalay. Tinawag ng pangkat ni Gallo ang kanilang bagong naihiwalay na virus na HTLV-III. Sa parehong panahon, ang pangkat ni Montagneir ay naghiwalay ng virus mula sa pasyenteng kinakikitaan ng [[lymphadenopatiya]] (pamamaga ng [[kulani]]) ng leeg at kahinaang pisikal na dalawang mga klasikong sintomas ng AIDS. Sa pagsasalungat ng ulat mula sa pangkat ni Gallo, si Montagnier at ang kanyang mga kasama ay nagpakitang ang core na mga [[protina]] ng virus na ito ay [[sistemang immuno|immunolohikal]] na iba mula sa nasa HTLV-I. Pinangalan ng pangkat ni Montagnier ang kanilang naihiwalay na virus na lymphadenopathy-associated virus (LAV). Ang pangalang HIV ay napili bilang kompromiso sa pagitan ng mga dalawang pang-aankin na LAV at HTLV-III. Kung si Gallo o Montagnier ang nararapat ng mas higit na kredito sa pagkakatuklas ng virus na nagsasanhi ng AIDS ay isang bagay ng malaking kontrobersiya. Kasama ng kanyang kasamang si [[Françoise Barré-Sinoussi]], si Montagnier ay ginawaran ng kalahati ng 2008 [[Gantimpalang Nobel]] sa [[Physiolohiya]] o Medisina sa kanyang "pagkakatuklas ng human immunodeficiency virus". Si [[Harald zur Hausen]] ay nakisalo rin sa Gantimpalang Nobel sa kanyang pagkakatuklas na ang [[human papilloma virus]] ay tumutungo sa [[kanser na serbikal]] ngunit si Gallo ay hindi isinama. Sinabi ni Gallo na "isang pagkasiphayo" na hindi siya napangalanan bilang kapwa resipyente ng Gantimpalang Nobel. Sinabi ni Montagnier na siya ay "nagulat" na si Gallo ay hindi kinilala ng komite ng Nobel na sinasabing: "Mahalaga sa akin na mapatunayang ang HIV ang sanhi ng AIDS at si Gallo ay may napakahalagang papel dito. Ako'y labis na nalulungkot para kay Robert Gallo." == Pagtanggi sa AIDS == Ang maliit na pangkat ng mga indibidwal ay patuloy na tumututol sa koneksiyon sa pagitan ng HIV at AIDS, pagtanggi sa pag-iral ng mismong HIV o ang balidad ng pagsubok (testing) ng HIV at mga paraang paggamot. Ang mga pag-aangking ito na tinatawag na [[AIDS denialism]] ay sinuri at itinakwil ng pamayanang siyentipiko. Gayunpaman, ang mga pangkat na ito ay may malaking epektong pampolitika partikular na sa Timog Aprika kung saan ang opisyal na pagyakap ng pamahaalan nito sa [[AIDS denialism]] ay responsable sa hindi epektibo nitong tugon sa epidemikang AIDS sa bansang ito at sinisi sa daang mga libong maiiwasang kamatayan at mga impeksiyong HIV. == Pananaliksik == === Transplantasyon ng stem cell === Noong 2007, ang isang 40 taong gulang lalakeng positibo sa HIV ay nabigyan ng [[stem cell transplant]] bilang bahagi ng kanyang paggamot para sa [[acute myelogenous leukemia]] (AML). Ang ikalawang transplant ay isinagawa pagkatapos ng isang taon pagkatapos ng [[relapse]] (pagbalik sa dating kondisyon). Ang donor ay napili hindi laman dahil sa kompatibilidad [[henetika|henetiko]] kundi dahil sa pagiging homozygous rin para sa mutasyong [[CCR5-Δ32]] na nagbibigay ng [[resistansiya]] (pagiging hindi tinatablan) sa impeksiyong HIV. Pagkatapos ng 20 buwan na walang paggamot ng drogang antiretroviral, iniulat na ang mga lebel ng HIV sa dugo ng tumanggap nito, [[marrow ng buto]] at [[bower]] ay mababa sa hangganan (limit) ng deteksiyon. Ang virus ay nanatiling hindi matukoy (undetectable) sa paglipas ng tatlong taon pagakatapos ng unang transplant. Bagaman inilarawan ng mga mananaliksik at komentador ang resultang ito bilang lunas (cure) ang iba ay nagmungkahing ang virus ay maaaring nananatiling tago sa mga [[tisyu]] gaya ng [[utak]] na isang viral [[reservoir]]. Ang paggamot gamit ang [[stem cell]] ay nananatiling iniimbestigahan dahil sa kalikasang [[anekdotal]] nito, ang sakit at ang panganib ng kamatayan na kaugnay ng mga stem cell transplant at ang kahirapan ng paghanap ng mga angkop na donor ng stem cell. === Mga ahenteng immunomodulatoryo === Sa pagkokomplementa ng mga pagsisikap na kontrolin ang [[replikasyon ng virus]], ang mga [[immunoterapiya]] na maaaring makatulong sa paggaling ng [[sistemang immuno]] ay siniyasat sa nakaraan at may mga patuloy na pagsubok (trial) na isinasagawa kabilang ang IL-2 at IL-7. == Tingnan din == * [[HIV]] == Sanggunian == {{Reflist|2|refs= <ref name=TransmissionM2007>{{cite book|last=Markowitz|editor-first=William N. |editor-last=Rom |first=Steven B.|title=Environmental and occupational medicine|year=2007|publisher=Wolters Kluwer/Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia|isbn=978-0-7817-6299-1|page=745|url=http://books.google.ca/books?id=H4Sv9XY296oC&pg=PA745|edition=4th}}</ref> <ref name=UN2011Ten>UNAIDS 2011 pg. 1–10</ref> <ref name=Kallings>{{Cite journal|journal= J Intern Med |year=2008|volume=263|issue=3|pages=218–43 |title= The first postmodern pandemic: 25 years of HIV/AIDS |author= Kallings LO|doi=10.1111/j.1365-2796.2007.01910.x|pmid=18205765|url=https://doi.org/10.1111/j.1365-2796.2007.01910.x}} (subscription required)</ref> <ref name=M121>Mandell, Bennett, and Dolan (2010). Chapter 121.</ref> <ref name=InfectionBook2008>{{cite book|editor-last=Smith|editor-first=Blaine T.|title=Concepts in immunology and immunotherapeutics|year=2008|publisher=American Society of Health-System Pharmacists|location=Bethesda, Md.|isbn=978-1-58528-127-5|page=143|url=http://books.google.ca/books?id=G46DrdlxNJAC&pg=PA143|edition=4th}}</ref> }} {{STD/STI}} [[Kategorya:Panggagamot]] [[Kategorya:Sakit na sanhi ng virus]] [[Kategorya:Kalusugan]] [[Kategorya:Mga sakit na nakukuha sa pakikipagtalik]] [[Kategorya:HIV/AIDS]] pajijlf7qfsrtx6rv12g0ywxgrinz9x 0 2396 2223063 2197460 2026-08-31T12:16:18Z Martin Macha 2111 107561 /* */ 2223063 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Kaharian ng Noruwega | common_name = Noruwega | native_name = {{ubl|{{native name|nb|Kongeriket Norge}}|{{native name|nn|Kongeriket Noreg}}|{{nowrap|{{native name|se|Norgga gonagasriika|fontsize=81%}}}}|{{native name|smj|Vuona gånågisrijkka}}|{{native name|sma|Nöörjen gånkarïjhke|fontsize=81%}}}} | image_flag = Flag of Norway.svg | image_coat = Coat of arms of Norway.svg | symbol = Coat of arms of Norway | symbol_width = 65px | image_map = [[File:Europe-Norway.svg|upright=1.15|frameless]] | map_caption = {{map caption |countryprefix=the Kingdom of |location_color=green |region=Europe |region_color=green and dark grey}} | national_anthem = ''[[Ja, vi elsker dette landet]]''<br />({{Lang-en|"Yes, we love this country"}})<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Norway_(National_Anthem).ogg|center]] | royal_anthem = ''[[Kongesangen]]''<br />({{Lang-en|"King's Song"}}) </div> | national_motto = | official_languages = {{hlist|[[Norwegian language|Norwegian]]{{NoteTag|Written [[Bokmål]] and [[Nynorsk]]}}|[[Sámi languages|Sámi]]<ref name="LanguageCouncilSami" />{{NoteTag|[[Northern Sami|Northern]], [[Lule Sami|Lule]], and [[Southern Sámi|Southern]]}}}} | national_languages = {{hlist|[[Kven language|Kven]]|[[Romani language|Romani]]|[[Scandoromani language|Scandoromani]]<ref name="min">{{cite web |url = http://www.sprakradet.no/Spraka-vare/Minoritetssprak/ |title = Minoritetsspråk |website=Språkrådet }}</ref>|[[Norwegian Sign Language]]}} | ethnic_groups = {{plainlist| * 81.5% [[Norwegians|Norwegian]]{{NoteTag|Including [[indigenous peoples|indigenous group]] [[Sámi people|Sámi]], and [[minority group]]s [[History of Jews in Norway|Jewish]], [[Norwegian and Swedish Travellers|Traveller]], [[Forest Finns|Forest Finn]], [[Romani people|Romani]], and [[Kven people|Kven]].}} * 18.5% [[Immigration to Norway|non-Norwegian]] }} | ethnic_groups_ref = <ref name="immigrant_population_2020_detailed">{{cite web |url = https://www.ssb.no/befolkning/statistikker/innvbef/aar/2020-03-09 |title = Immigrants and their children as of 1 January 2020 |publisher = Statistics Norway |date = 9 March 2020 |access-date=26 December 2020 }}</ref><ref name="immigrant_population_2020">{{cite web |url = https://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/innvbef/aar |title = Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents |publisher = Statistics Norway |date = 9 March 2021 |access-date = 30 March 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url = https://www.regjeringen.no/no/tema/urfolk-og-minoriteter/samepolitikk/id1403/|title=Samer|first=Fornyings-, administrasjons- og|last=kirkedepartementet|date=16 June 2006|website=Regjeringen.no}}</ref><ref>{{cite web |url = https://www.regjeringen.no/no/tema/urfolk-og-minoriteter/nasjonale-minoriteter/id1404/ |title=Nasjonale minoriteter |first=Arbeids- og|last=inkluderingsdepartementet |date=16 June 2006|website=Regjeringen.no }}</ref><ref name="ReferenceA">{{cite web |url=https://www.ssb.no/en/system/ |title=05183: Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents, by sex and country background 1970 – 2021-PX-Web SSB |website=SSB }}{{Dead link|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | ethnic_groups_year = 2021 | religion = {{ublist |item_style=white-space; |74.9% [[Christianity]] {{Tree list}} **68% [[Church of Norway]]{{NoteTag|Until the 2012 [[Constitution of Norway|constitutional amendment]] the Evangelical-Lutheran religion was the public religion of the State.<ref>{{cite web |url = https://www.stortinget.no/globalassets/pdf/constitutionenglish.pdf |archive-url = https://web.archive.org/web/20150908050922/https://stortinget.no/globalassets/pdf/constitutionenglish.pdf |url-status=dead |title = The Constitution of Norway, Article 16 (English translation, published by the Norwegian Parliament) |archive-date=8 September 2015 }}</ref>}} **6.9% other [[List of Christian denominations|Christian]] {{Tree list/end}} |21.2% [[Irreligion|no religion]] |3.1% [[Islam in Norway|Islam]] |0.8% [[Religion in Norway|other]]}} | religion_ref = <ref name="stat2021statechurch">[https://www.ssb.no/en/kultur-og-fritid/religion-og-livssyn/statistikk/den-norske-kirke Church of Norway] Statistics Norway 15 June 2021</ref><ref name="stat2021other">[https://www.ssb.no/en/kultur-og-fritid/religion-og-livssyn/statistikk/trus-og-livssynssamfunn-utanfor-den-norske-kyrkja Members of religious and life stance communities outside the Church of Norway, by religion/life stance.] Statistics Norway 27 September 2021</ref> | religion_year = 2021 | demonym = [[Norwegians|Norwegian]] | capital = [[Oslo]] | coordinates = {{Coord|59|56|N|10|41|E|type:city}} | largest_city = capital | government_type = Unitary [[parliamentary constitutional monarchy]] | leader_title1 = [[Monarchy of Norway|Monarch]] | leader_name1 = [[Haakon VIII of Norway|Haakon VIII]] | leader_title2 = [[Prime Minister of Norway|Prime Minister]] | leader_name2 = [[Jonas Gahr Støre]] | leader_title3 = [[List of presidents of the Storting|President of the Storting]] | leader_name3 = [[Masud Gharahkhani]] | leader_title4 = [[Supreme Court of Norway|Chief Justice]] | leader_name4 = [[Toril Marie Øie]] | legislature = [[Storting]] | sovereignty_type = [[History of Norway|History]] | established_event1 = [[Unification of Norway|State established prior unification]] | established_date1 = 872 | established_event2 = [[Kingdom of Norway (872–1397)|Old Kingdom of Norway]] (Peak extent) | established_date2 = 1263 | established_event3 = [[Kalmar Union]] | established_date3 = 1397 | established_event4 = [[Denmark–Norway]] | established_date4 = 1524 | established_event5 = [[Kingdom of Norway (1814)|Re-established state]]<ref>{{cite web |url = https://www.regjeringen.no/en/the-government/previous-governments/the-establishing-of-the-norwegian-state/id410040/ |title = The Re-establishing of a Norwegian State |website = regjeringen.no |date = 5 July 2020 }}</ref> | established_date5 = [[Meeting of Notables|25 February 1814]] | established_event6 = [[Constitution of Norway|Constitution]] | established_date6 = 17 May 1814 | established_event7 = [[Union between Sweden and Norway]] | established_date7 = 4 November 1814 | established_event8 = [[Dissolution of the union between Norway and Sweden]] | established_date8 = 7 June 1905 | area_rank = 61st^b <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_km2 = 385,207 | area_footnote = <ref name="kart_2019">{{cite web|url=https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|title=Arealstatistics for Norway 2019|publisher=Kartverket, mapping directory for Norway|date=20 December 2019|access-date=1 March 2020|archive-date=8 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608034913/https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|url-status=dead}}</ref> | area_sq_mi = 148,718 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 5.32 (2015)<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=11 October 2020|publisher=[[OECD|Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD)|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | population_estimate_year = 2026 | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 5,627,400<ref name="ssbf">{{Cite web|url=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning|title=Population, 2026-01-01|publisher=Statistics Norway|date=2026-02-25|accessdate=2026-02-26|language=en}}</ref> | population_estimate_rank = 118th | population_density_km2 = 14.6 | population_density_sq_mi = 37.84 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 213th | GDP_PPP_year = 2023 | GDP_PPP = {{increase}} $452.964 billion<ref name="IMFWEO.NO">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=142,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Norway) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |date=10 October 2023 |access-date=11 October 2023}}</ref> | GDP_PPP_rank = 51st | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $82,236<ref name="IMFWEO.NO" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 8th | GDP_nominal = {{decrease}} $546.768 billion<ref name="IMFWEO.NO" /> | GDP_nominal_rank = 27th | GDP_nominal_year = 2023 | GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} $99,266<ref name="IMFWEO.NO" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 3rd | Gini_year = 2020 | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini = 25.3 <!--number only--> | Gini_ref = <ref name=eurogini>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu |access-date=22 June 2022}}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = 2022 <!--Please use the year to which the HDI data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.966 <!--number only--> | HDI_ref = <ref name="UNDP2023">{{Cite web|url=https://hdr.undp.org/data-center/human-development-indexindicies/HDI|title=2022 Human Development Index Ranking|publisher=United Nations Development Programme|date=2023-03-13|access-date=2024-03-16|language=en}}</ref> | HDI_rank = 2nd | currency = [[Norwegian krone]] | currency_code = NOK | time_zone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | date_format = {{abbr|dd|day}}.{{abbr|mm|month}}.{{abbr|yyyy|year}} | drives_on = right | calling_code = [[Telephone numbers in Norway|+47]] | cctld = [[.no]]^d | footnote_a = The country has no official motto, but the oath from the 1814 [[Norwegian Constituent Assembly]] can be regarded as the closest unofficial equivalent:<br />''[[Enige og tro inntil Dovre faller]]'' ([[Bokmål]])<br />''Einige og tru inntil Dovre fell'' ([[Nynorsk]])<br />"United and loyal until [[Dovrefjell|Dovre]] falls" | footnote_b = Includes the mainland, [[Svalbard and Jan Mayen]].<ref name="kart_2019" /> (Without the integral territories, it is the 67th largest country at 323,802<ref>{{cite web |title=Norway |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/#geography |website=CIA World fact |date=26 October 2021 |access-date=19 Pebrero 2024 |archive-date=11 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111023530/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/#geography |url-status=dead }}</ref> square kilometres) | footnote_c = This percentage is for the mainland, Svalbard, and Jan Mayen. This percentage counts glaciers as "land". It's calculated as 19,940.14/(365,246.17+19,940.14).{{citation needed|date=January 2018}} | footnote_d = Two more TLDs have been assigned, but are not used: [[.sj]] for Svalbard and Jan Mayen; [[.bv]] for [[Bouvet Island]]. | today = }} Ang '''Kaharian ng Norway''' ('''Kaharian ng Noruwega'''{{fact}}) ay isang [[bansang Nordiko]] sa kanlurang bahagi ng [[Tangway ng Escandinava]] na hinahanggan ng [[Sweden]], [[Finland]], at [[Rusya]], at na may ''territorial waters'' na hinaganggan ng ''waters'' ng [[Denmark]] at ng [[United Kingdom|UK]]. May anyo itong pahaba at may ekstensibong baybayin katabi ng [[Karagatang Atlantiko]] kung saan napaparoon ang mga tanyag na [[fyord]] ng Norway. Napapasailalim din sa soberaniya ng Norway ang mga teritoryo ng [[Svalbard]] at [[Jan Mayen]], na bahagi din ng [[Kaharian]], at ang ''dependencies'' ng [[Isla Bouvet]] sa timog Karagatang Atlantiko at ang [[Isla Peter I]] sa timog [[Karagatang Pasipiko]], na hindi bahagi ng Kaharian. Meron ding pag-aangkin ang Norway sa [[Dronning Maud Land]] sa [[Antarctica]]. == Etimolohiya == Pinaniniwalaan ng mga dalubhasa sa [[Etimolohiya]] na ang pangalan ng bansa ay nangangahulugang "ang daan patungo sa hilaga" (daang pahilaga), na sa [[Lumang Norse]] ay ''nor veg'' o ''norð vegr''. Ang pangalan ng Norway sa Lumang Norse ay ''Nóregr''. == Heograpiya == Binubuo ng Norway ang kanlurang bahagi ng [[Scandinavia]] sa [[Hilagang Europa]]. Ang matarik na baybay-dagat, na hinahati ng malalaking mga [[fjord]] at libu-libong mga pulo, na may habang {{convert|25000|km}} at {{convert|83000|km}} at kinapalolooban ng mga fjord at mga pulo. Naghahati ng hangganan ang Norway sa mga bansang [[Sweden]], [[Finland]], at [[Rusya]]. Sa hilaga, kanluran at timog, naghahanggan ang Norway sa [[Dagat Barents]], sa [[Dagat Norway]], sa [[Dagat Hilaga]]. at [[Skagerrak]].<ref name="factbook"/> == Ekonomiya == Ang Norway na ang marahil ang pinaka-mayamang bansa sa buong Europa, kung tutuusin ang GDP ng isang bansa. Ayon na din sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang Norway na rin ang may pinakamataas na antas ng pamumuhay sa buong mundo. [[File:Map_Norway_political-geo.png|thumb|left]] <center><gallery > Bryggen (6-2007).jpg|[https://goo.gl/maps/VDYQB9JBSvJ2 Bergen] Geiranger2.JPG|[https://goo.gl/maps/cyA33CSmrTo Geiranger] Sognefjord, Norway.jpg|[https://goo.gl/maps/3XJkSpyoEzJ2 Sognefjord] Vippetangen2.jpg|[https://goo.gl/maps/HnmM7zvxQsp Oslo] Vegaoyan.jpg|[https://goo.gl/maps/uLaPZ4rJRrs Noruwega kanlurang baybayin] Mixed_Picea_(Spruce)_forest_from_Vestfold_county_in_Norway.jpg|[https://goo.gl/maps/ZmaNJ6kah6s Kagubatan] Norway National House.JPG|Tradisyonal Noruwega bahay Stavernsgult.jpg|[https://goo.gl/maps/KcrXMhP5X922 Stavern modernong bahay] Troll_A_Platform.jpg|[https://goo.gl/maps/prRqHg52cwG2 Langis plataporma] </gallery></center> == Demograpiya == === Mga pinakamalaking bayan at lungsod === {{Mga pinakamalaking lungsod ng Noruwega}} == Sanggunian == {{Cleanup section|date=Pebrero 2025|reason=Translation needed}} <references group="pananda"/> == Talababa == {{reflist}} {{Europa}} [[Kategorya:Scandinavia]] [[Kategorya:Mga bansang Nordik]] [[Kategorya:Mga bansa sa Europa]] [[Kategorya:Noruwega|*]] {{stub|Heograpiya|Noruwega}} ha61whhblkra11l89z3jcmptvggcvje 0 2544 2223140 2217238 2026-09-01T10:24:12Z ~2026-45456-63 165579 /* */ 2223140 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | common_name = Reyno Unido | conventional_long_name = Reyno Unido ng Gran Britanya at Hilagang Irlanda | native_name = {{native name|en|United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}} | image_flag = Flag of the United Kingdom.svg | image_coat = Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg | anthem = ''[[God Save the King]]''<br />"Diyos Iligtas ang Hari" <br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:United States Navy Band - God Save the Queen.oga]]</div> | image_map = [[File:Europe-UK.svg|200px]] | map_caption = Pangunahing lupain ng Reyno Unido. <br />[[File:Territorial waters - United Kingdom.svg|frameless|upright=1.15]]<br/>Pandaigdigang teritoryong saklaw ng Reyno Unido kasama ang mga dependensiya ng korona, teritoryo sa ibayong dagat, at pag-aangkin nito sa [[Antartika]]. | capital = [[Londres]] | coordinates = {{coord|51|30|N|0|7|W|type:city}} | largest_city = [[Londres]] | languages_type = Wikang opisyal<br /> {{nobold|at pambansa}} | languages = [[Wikang Ingles|Ingles]] | ethnic_groups = {{Unbulleted list|item_style=white-space:nowrap; |87.1% Puti |7.0% Asyatiko |3.0% Itim |2.0% Halo-Halo |0.9% Iba pa }} | ethnic_groups_year = woqq | religion = {{Unbulleted list|59.5% [[Kristiyanismo]]|25.7% Irelihiyoso|4.4% [[Islam]]|1.3% [[Hinduismo]]|0.7% [[Sikhismo]]|0.4% [[Hudaismo]]|0.4% [[Budismo]]|0.4% Iba pa|7.2% Walang Kasagutan}} | religion_year = 2011 | p1 = Reyno Unido ng Gran Britanya at Irlanda | demonym = Britaniko | membership = [[Inglatera]]{{*}}[[Eskosya]]<br />[[Gales]]{{*}}[[Hilagang Irlanda]] | membership_type = Bayang konstituyente | government_type = {{nowrap|[[Estadong unitaryo|Unitaryong]] [[parlamento|parlamentaryong]]}}<br />[[monarkiyang konstitusyonal]] | leader_title1 = Monarko | leader_name1 = [[Carlos III ng Reyno Unido|Carlos III]] | leader_title2 = [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro]] | leader_name2 = Andy Burnham | legislature = Parlamento | upper_house = Kapulungan ng mga Panginoon | lower_house = Kapulungan ng mga Karaniwan | sovereignty_type = [[History of the formation of the United Kingdom|Formation]] | established_event1 = [[Laws in Wales Acts]] | established_date1 = 1535 and 1542 | established_event2 = [[Union of the Crowns]] | established_date2 = 24 March 1603 | established_event3 = [[Acts of Union of England and Scotland]] | established_date3 = 1 May 1707 | established_event4 = [[Acts of Union of Great Britain and Ireland]] | established_date4 = 1 January 1801 | established_event5 = [[Irish Free State Constitution Act]] | established_date5 = 5 December 1922 | area_km2 = 242495 | area_rank = ika-78 | area_sq_mi = 93628 | percent_water = 1.51 (2015) | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 67,081,000 | population_census = 63,182,178 | population_estimate_year = 2020 | population_estimate_rank = ika-21 | population_census_year = 2011 | population_census_rank = ika-22 | population_density_km2 = 270.7 | population_density_sq_mi = 701.2 | population_density_rank = ika-50 | GDP_PPP = {{increase}} $3.752&nbsp;trilyon | GDP_PPP_year = 2022 | GDP_PPP_rank = ika-8 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $55,301 | GDP_PPP_per_capita_rank = ika-28 | GDP_nominal = {{increase}} $3.376&nbsp;trilyon | GDP_nominal_year = 2022 | GDP_nominal_rank = ika-6 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $49,761 | GDP_nominal_per_capita_rank = ika-25 | Gini = 36.6 | Gini_year = 2019 | Gini_change = increase | Gini_rank = ika-33 | HDI = 0.932 | HDI_year = 2019 | HDI_change = increase | HDI_rank = ika-13 | currency = [[Librang esterlina]] | currency_code = GBP | utc_offset = {{sp}} | time_zone = [[Greenwich Mean Time]], [[Western European Time|WET]] | utc_offset_DST = +1 | time_zone_DST = [[British Summer Time]], [[Western European Summer Time|WEST]] | date_format = {{abbr|dd|day}}/{{abbr|mm|month}}/{{abbr|yyyy|year}}<br />{{abbr|yyyy|year}}-{{abbr|mm|month}}-{{abbr|dd|day}}&nbsp;([[Anno Domini|AD]]) | drives_on = kaliwa<br />kanan (sa [[Gibraltar]] at [[Teritoryong Britaniko ng Karagatang Indiko]]) | calling_code = [[Numerong pantelepono ng Reyno Unido|+44]] | cctld = [[.uk]] | flag_p1 = Flag of the United Kingdom.svg | today = }} Ang '''Reyno Unido''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''United Kingdom''), opisyal na '''Reyno Unido ng Gran Britanya at Hilagang Irlanda''', karaniwang tinatawag na '''Britanya''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Britain''), at dinadaglat bilang '''RU''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''UK''), ay bansang kapuluan na pangunahing matatagpuan sa hilagang-kanlurang [[Europa|Europang kontinental]]. Pinapaligiran ito ng [[Karagatang Atlantiko]] sa hilaga't kanluran, [[Dagat Hilaga]] sa silangan, [[Dagat Irlandes]] sa kanluran, at [[Bambang ng Inglatera]] sa timog, nagbabahagi rin ito ng limitasyong lupain sa [[Republika ng Irlanda]]. Sumasaklaw ng halos 242,495 km², ito ang pinakamalaking bansa sa [[Europa]] at [[Kanlurang Emisperyo]]. Mayroon itong populasyon ng mahigit 67 milyong tao. Ang kabisera at pinakamalaking lungsod nito ay [[Londres]]. Ang UK ay isang kahariang may saligang-batas na may [[Pambatasang Pamamaraan|pambatasang pamamaraan]]. Ang pununglunsod nito ay [[Londres]]. Ito ay binubuo ng apat na danay: [[Ingglatera|Inglatera]], [[Eskosya]], [[Gales]], at [[Hilagang Irlanda]]. Ang huling tatlo ay may mga kinatawang pangasiwaan, na may kanya-kanyang kapangyarihan,<ref>{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7859034.stm |title= Fall in UK university students |work= BBC News |date = 29 Enero 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm |title=Country Overviews: United Kingdom |publisher=Transport Research Knowledge Centre |accessdate=28 Marso 2010 |archive-date=4 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100404062853/http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm |url-status=dead }}</ref> sa kani-kanilang mga pununglunsod, [[Edinburgh|Edimburgo]], [[Cardiff]], at [[Belfast]]. Mayroong tatlong [[Sakupbayan ng Kaputungan]] ang UK. Ito ay ang [[Guernsey]], [[Jersey]], at ang [[Pulo ng Man]].<ref>{{cite web |url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 |title=Key facts about the United Kingdom |accessdate=3 Mayo 2011 |publisher=[[Directgov]] |quote=The full title of this country is 'the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'. 'The UK' is made up of England, Scotland, Wales, and Northern Ireland. 'Britain' is used informally, usually meaning the United Kingdom. 'Great Britain' is made up of England, Scotland and Wales. The Channel Islands and the Isle of Man are not part of the UK. |archive-date=15 Oktubre 2012 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 |url-status=dead }}</ref> Ngunit ang mga ito ay hindi bahagi ng UK ayon sa saligang-batas. Mayroon ding labing-apat na mga [[Sakupbayan ng Britanya sa Ibayong-dagat]].<ref>{{cite web |url= http://www.fco.gov.uk/en/about-us/what-we-do/overseas-territories |title= Working with Overseas Territories |publisher= [[Foreign and Commonwealth Office]] |accessdate= 3 Mayo 2011}}</ref> Ito ay ang mga nalabi ng Sasakharing Britaniko na noong ika-19 hanggang ika-20 dantaon, ay ito ang pinakamalaking sasakhari sa kasaysayan kung kailan nasakop nito ang halos isang-kapat na bahagi ng daigdig. Hanggang ngayon, makikita pa rin ang pangingibabaw ng kapangyarihan ng Britanya sa [[Wikang Ingles|wika]], [[Kultura ng United Kingdom|kalinangan]], at [[Batas Panlahat|pamamaraang pambatas]] sa mga dating sakupbayan nito. Ang UK ay isang [[maunlad na bansa]]. Ito ay ika-6 sa may pinakamalaking agimat sa pasapyaw na [[Kabuuan ng Gawang Katutubo|KGK]] at ika-8 sa may [[Kapantayan ng Lakas ng Pagbili]] (KLP). Ito ang kauna-unahang bansa na naging maunlad at pinakamakapangyarihan noong ika-19 at unang bahagi ng ika-20 dantaon.<ref>{{cite book |title= The First Industrial Nation: the Economic History of Britain, 1700–1914 |url= https://archive.org/details/firstindustrialn00unse |publisher= Routledge |location =London |author=Mathias, P. |year=2001 |isbn=0-415-26672-6}}</ref> Matatawag pa ring makapangyarihan ang UK na may mapakukundanganang kapangyarihan sa agimat, kalinangan, panghukbo, agham, at banwahan ng daigdig.<ref>{{cite news |url= http://www.theaustralian.com.au/news/opinion/cameron-has-chance-to-make-uk-great-again/story-e6frg6zo-1225866975992 |author=Sheridan, Greg |title=Cameron has chance to make UK great again |accessdate=23 Mayo 2011 |work=The Australian |location =Sydney |date =15 Mayo 2010}}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/britain-is-now-most-powerful-nation-on-earth-8326452.html |author=Dugan, Emily |title=Britain is now most powerful nation on earth |accessdate= 18 Nobyembre 2012 |work=The Independent |location =London |date = 18 Nobyembre 2012}}</ref> Kinikilala ito bilang bansang may sandatang nuklear. Ito rin ang ikaapat sa daigdig na may pinakamalaking paggugol sa panghukbo.<ref>{{cite web |url=http://www.sipri.org/research/armaments/milex/resultoutput/15majorspenders |title=The 15 Major Spender Countries in 2011 |work=Military Expenditures |publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]] |accessdate=3 Mayo 2012 |archive-date=28 Marso 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100328104327/http://www.sipri.org/research/armaments/milex/resultoutput/15majorspenders |url-status=dead }}</ref> Ang UK ay [[Mga Panatilihang Kasapi ng Kapulungang Pangkatiwasayan ng Mga Nagkakaisang Bansa|panatilihang kasapi]] ng [[Kapulungang Pangkatiwasayan ng Mga Nagkakaisang Bansa]] simula sa pagkakatatag nito noong 1946. Simula noong 1973, naging kasapi rin ito ng [[Pamayanang Agimat ng Europa]] at ang humalinhin dito, ang [[Samahang Europeo]]. Ang iba pa nitong kinasasapian ay ang [[Kapamansaan ng mga Bansa]], [[Konseho ng Europa|Kapulungan ng Europa]], [[Pangkat ng Pito (P7)|P7]], [[Pangkat ng Walo (P8)|P8]], [[Pangkat ng Dalawampu (P20)|P20]], [[Kapisanan ng Kasunduan sa Hilagang Atlantiko|KKHA]], [[Kapisanan para sa Pakikipagtulungan sa Ekonomiya at Pagpapaunlad|KPEP]], at ang [[Kapisanan ng Pandaigdigang Kalakalan|KPK]]. == Palamuhatan at katawagan == {{anchor|Etymology}}<!--linked-->{{See also|Britanya (ngalan ng pook)|Katawagan sa Kalakhang Britanya|Katawagan sa Kapuluang Britaniko}} Nakahayag sa [[Mga Batas ng Samahan 1707]] na ang Ingglatera at Eskosya ay "kasapi sa iisang kaharian sa Ngalan ng Kalakhang Britanya".<ref>{{cite web |url= http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |title= Treaty of Union, 1706 |publisher= Scots History Online |accessdate= 23 Agosto 2011 |archive-date= 12 Hulyo 2002 |archive-url= https://web.archive.org/web/20020712045730/http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite book |url= http://books.google.com/?id=LYc1tSYonrQC&pg=PA165 |title= Constitutional & Administrative Law |page=165 |author= Barnett, Hilaire |author2=Jago, Robert |edition=8th |year=2011 |isbn=978-0-415-56301-7 |publisher=Routledge |location =Abingdon }}</ref><ref group="tala">Ihambing sa bahagi 1 ng [[Mga Batas ng Samahan 1800]]: "ang mga Kaharian ng Kalakhang Britanya at Ireland ay...pagbubuklurin sa iisang Kaharian sa Ngalan ng "United Kingdom ng Kalakhang Britanya at Ireland"".</ref> Noong ika-18 dantaon, impormal ang paggamit ng "Pinagkaisang Kaharian" at minsanan na ring tinukoy ang UK bilang "Pinagkaisang Kaharian ng Kalakhang Britanya".<ref>{{cite web |url= http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ab07 |title=History of Great Britain (from 1707) |authorlink=Bamber Gascoigne |author=Gascoigne, Bamber |publisher=History World |accessdate= 18 Hulyo 2011}}</ref> Noong 1801, pinagkaisa ng [[Mga Batas ng Samahan 1800]] ang mga kaharian ng [[Kaharian ng Gran Britanya|Kalakhang Britanya]] at [[Kaharian ng Ireland|Irlanda]]. Dito unang ginamit ang katawagang Nagkakaisang Kaharian ng Kalakhang Britanya at Irlanda.<ref>{{cite web |url= http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/ |title=Acts of Union 1707 |publisher=UK Parliament |accessdate= 21 Hulyo 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.scottish.parliament.uk/vli/visitingHolyrood/union_exhibition.pdf |title=Making the Act of Union 1707 |publisher=Scottish Parliament |accessdate= 21 Hulyo 2011}}</ref><ref>{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/7327029.stm |title=England&nbsp;– Profile |publisher=BBC |accessdate=21 Hulyo 2011 |date= 10 Pebrero 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.history.org.uk/resources/he_resource_730_9.html |title=The Creation of the United Kingdom of Great Britain in 1707 |publisher=[[Historical Association]] |accessdate=21 Hulyo 2011 |archive-date=2011-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515023116/http://www.history.org.uk/resources/he_resource_730_9.html |url-status=dead }}</ref> Ang katawagang "Nagkakaisang Kaharian ng Kalakhang Britanya at Kahilagaang Irlanda" ay ginamit noong 1927 ayon sa [[Batas sa Karapatang Makahari at Parlamentaryo|Batas sa Karapatang Maharlika at Pambatasan]]. Ito ang nagsilbing pagkilala sa [[kasarinlan]] ng [[Malayang Pamahalaang Irlandes]] at sa pagkakahati ng Irlanda noong 1922. Dahil dito, ang Kahilagaang Irlanda ay ang tanging bahagi ng pulo ng Irlanda na nananatiling sakop ng UK.<ref>{{cite book | title=The Irish Civil War 1922–23 | url=https://archive.org/details/irishcivilwar1920000cott | author=Cottrell, P. | year=2008 | page=[https://archive.org/details/irishcivilwar1920000cott/page/85 85] | isbn=1-84603-270-9}}</ref> Bagaman tinatawag ang Nagkakaisang Kaharian bilang isang ganap na malayang bansa, ang Ingglatera, Eskosya, Gales, at (mas pinagtatalunang) Kahilagaang Irlanda ay tinatawag ding mga 'bansa' kahit hindi ito mga malalaya.<ref>[http://books.google.com/?id=gPkDAQAAIAAJ Population Trends, Issues 75&ndash;82, p.38], 1994, UK Office of Population Censuses and Surveys</ref> Ang Eskosya, Gales, at Kahilagaang Irlanda ay may mga sari-sariling pamahalaan. Ayon sa pook-sapot ng Punong Tagapangasiwa, ginamit ang katagang "mga bansa sa loob ng isang bansa" upang isalarawan ang Nagkakaisang Kaharian. Ang pagsasalaysay sa katawagan sa Kahilagaang Irlanda ay "maaaring maging puno ng pagtatalo at kung anuman ang napiling gamitin ng isa ay maisisiwalat ang kanyang hinihirang kabanwahan."<ref>{{Cite book |last1 =Whyte |first1 =John |authorlink1=John Henry Whyte|last2= FitzGerald |first2 =Garret| authorlink2=Garret FitzGerald|year=1991 |title= Interpreting Northern Ireland |location= Oxford |publisher= Clarendon Press |isbn= 978-0-19-827380-6}}</ref> Mas naaangkop gamitin sa Kahilagaang Irlanda ang mga katawagang "danay" o "lalawigan" . Ang Britanya naman ay ginagamit bilang maikling katawagan sa Nagkakaisang Kaharian. Ang [[Kalakhang Britanya]] ay mariing tumutukoy lamang sa pangunahing pulo ng Ingglatera, Eskosya, at Gales.<ref>{{cite news | url=http://www.guardian.co.uk/styleguide/page/0,,184840,00.html | title=Guardian Unlimited Style Guide | publisher=Guardian News and Media Limited | year=2007 | accessdate=23 Agosto 2011 | location=London | date=19 Disyembre 2008 | archiveurl=https://archive.today/20120524233858/http://www.guardian.co.uk/styleguide/b | archivedate=2012-05-24 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/radio_newsroom/1099593.stm#g| title=BBC style guide (Great Britain)| accessdate=23 Agosto 2011 |work=BBC News| date= 19 Agosto 2002}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 |title=Key facts about the United Kingdom |accessdate=24 Agosto 2011 |work=Government, citizens and rights |publisher=HM Government |archive-date=15 Oktubre 2012 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 |url-status=dead }}</ref> Gayunman, sa banyagang pagtutukoy, lalo na sa Nagkakaisang Pamahalaan, ang Kalakhang Britanya ay maaaring singkahulugan ng Nagkakaisang Kaharian.<ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/great%20britain Merriam-Webster Dictionary Online Definition of ''Great Britain'']</ref><ref>[[New Oxford American Dictionary]]: "Great Britain: England, Wales, and Scotland considered as a unit. The name is also often used loosely to refer to the United Kingdom."</ref> Ang GB at GBR ay ang mga [[Pandaigdigang Kapisanan para sa Pagpapamantayan|pamantayan]] sa pagtatala ng bansa (tignan ang [[PKP 3166-2]] at [[PKP 3166-1 alpha-3]]). Gayon din, ang pangkat Olimpiko ng UK ay nakikipaligsahan sa katawagang "Kalakhang Britanya" o "Pangkat GB".<ref>{{cite web |title= Great Britain |url= http://www.olympic.org/great-britain|publisher=International Olympic Committee |accessdate= 10 Mayo 2011}}</ref> Ang pang-uring Britaniko ay madalas gamitin para sa mga bagay na may kaugnayan sa Nagkakaisang Kaharian. Ito ay walang tiyak na pakahulugan sa batas, bagaman ito ay ginagamit upang tukuyin ang pagkamamamayan at [[Batas sa Kabansaan ng Britanya|kabansaan]] ng UK. Gumagamit ang mga [[Lahing Britaniko|Britaniko]] ng maraming katawagan sa pagkakakilanlan ng kanilang lahi. Maaari nilang gamitin ang Britaniko, Inggles, Eskoses, Galés, Hilagang Irlandes, o Irlandes;<ref>{{cite web |url=http://www.ark.ac.uk/nilt/2010/Community_Relations/NINATID.html |title=Which of these best describes the way you think of yourself? |year=2010 |work=Northern Ireland Life and Times Survey 2010 |publisher=ARK&nbsp;– Access Research Knowledge |accessdate=1 Hulyo 2010 |archive-date=23 Septiyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923175111/http://www.ark.ac.uk/nilt/2010/Community_Relations/NINATID.html |url-status=dead }}</ref> o kapwa alinman sa dalawa.<ref>{{cite book |url= http://books.google.com/?id=u8gZklxHTMUC&pg=PA275 |title= Regionalism after regionalisation: Spain, France and the United Kingdom |pages=275&ndash;277 |author=Schrijver, Frans |publisher=Amsterdam University Press |year=2006 |isbn=978-90-5629-428-1 }}</ref> Nagpalabas ng bagong anyo ng [[Pasaporte ng Britanya|pasaporte]] ang UK noong 2006.<ref>{{cite news| url=http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2010/dec/11/ian-jack-saddened-by-scotland-going-gaelic | location=London | work=The Guardian | first=Ian | last=Jack | title=Why I'm saddened by Scotland going Gaelic | date= 11 Disyembre 2010}}</ref> Sa unang dahon nito nakasaad sa wikang Inggles, [[Wikang Gales|Galés]], at [[Wikang Geliko Eskoses|Geliko Eskoses]] ang mahabang katawagan sa UK. Sa Gales, ito ay ''"Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon"'' at ''"Teyrnas Unedig"'' naman ang sa maikli.<ref>[http://www.direct.gov.uk/cy/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517CY Ffeithiau allweddol am y Deyrnas Unedig : Directgov - Llywodraeth, dinasyddion a hawliau<!-- Bot generated title -->]</ref> Sa Geliko Eskoses, ito ay ''"Rìoghachd Aonaichte na Breatainne Mòire is Èireann a Tuath"'' at ''"Rìoghachd Aonaichte"'' naman ang sa maikli. == Kasaysayan == {{See also|Kasaysayan ng Kapuluang Britaniko}} === Bago ang taong 1707 === [[Talaksan:Stonehenge2007 07 30.jpg|thumb|right|Tinatayang tinayo ang [[Stonehenge]] sa [[Wiltshire]] noong 2500 BKP]] {{main|Kasaysayan ng Inglatera|Kasaysayan ng Gales|Kasaysayan ng Eskosya|Kasaysayan ng Irlanda|Kasaysayan ng pagkakabuo ng United Kingdom}} Ang mga [[Sinaunang Paninirahan ng Pulo ng Britaniko|daluyong ng paninirahan]] ng mga [[Taong Kro-Manyon|makabagong tao]] sa NK ay nagsimula noong 30,000 taong nakalipas.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/south_west/7069001.stm "Ancient skeleton was 'even older']". ''BBC News''. 30 Oktubre 2007. Retrieved 27 Abril 2011.</ref> Ang mga sinaunang taong ito ay tinatawag na [[Pampulong Seltiko]]. Sila ay binubuo ng mga taong [[Britaniko (makasaysayan)|Britonikong Britanya]] at [[Gelikong Irlandes]].<ref>{{cite book | title= Celtic culture: A historical encyclopedia | url= https://archive.org/details/celticculturehis0001unse |page= 973 |author=Koch, John T. |isbn= 978-1-85109-440-0 |year=2006 |publisher= ABC-CLIO |location=Santa Barbara, CA}}</ref> Nagsimula ang [[Panlulupig ng Romano sa Britanya|panlulupig ng mga Romano]] noong taong 43 KP. Nagtagal ito ng 400 taong [[Romanong Britanya|pananakop sa katimugang Britanya]]. Sinundan naman ito ng pananalakay ng mga [[Lipi ng mga Alemaniko|Alemanikong]] [[Anglo-Sahon]] kung kailan pinaliit nito ang mga nasasakupan ng mga Britoniko na naging [[Gales]] na lamang.<ref>{{cite encyclopedia |editor1-first=John |editor1-last=Davies|editor1-link=John Davies (historian) |editor2-first=Nigel |editor2-last=Jenkins |editor2-link=Nigel Jenkins |editor3-first=Menna |editor3-last=Baines|editor4-first=Peredur I. |editor4-last=Lynch |editor4-link=Peredur Lynch |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Wales|The Welsh Academy Encyclopaedia of Wales]] |year=2008 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-1953-6 |page=915}}</ref> Sa pagkakatatag ng mga [[Anglo-Sahong Inglatera|lupaing nasakop]] ng mga '''Anglo-Sahon''', ito ay naging [[Kaharian ng Inglatera|Kaharian ng Ingglatera]] noong ika-10 dantaon. Samantala, noong ika-9 na dantaon, ang mga [[Dal Riyata|Geliko sa hilagang kanluran ng Britanya]] ay nakiisa sa mga [[Pikto]] upang itatag ang [[Kaharian ng Eskosya]].<ref>{{cite book |author= Mackie, J.D. |authorlink= J.D. Mackie |title=A History of Scotland |url= https://archive.org/details/historyofscotlan00mack_0 |location =London |publisher=Penguin |year=1991 |isbn=978-0-14-013649-4 |pages=[https://archive.org/details/historyofscotlan00mack_0/page/18 18]–19}}</ref><ref>{{cite book |author= Campbell, Ewan |title= Saints and Sea-kings: The First Kingdom of the Scots |url= https://archive.org/details/saintsseakingsfi0000camp |publisher=Canongate |location=Edinburgh |year=1999 |isbn=0-86241-874-7 |pages=[https://archive.org/details/saintsseakingsfi0000camp/page/8 8]–15}}</ref><ref>{{cite book |last= Haigh |first= Christopher |title= The Cambridge Historical Encyclopedia of Great Britain and Ireland |publisher=Cambridge University Press |year= 1990 |page= 30 |isbn= 978-0-521-39552-6}}</ref> [[Talaksan:Bayeux Tapestry WillelmDux.jpg|thumb|left|Isinasalarawan sa [[Panabing ng Bayeux]] ang mga kaganapan sa [[Digmaan ng Hastings]]]] Linusob ng mga [[Normando]] ang Ingglatera noong 1066 at [[Panlulupig ng mga Normando sa Inglatera|nasakop]] ang kalakihan ng [[Pananakop ng mga Normando sa Wales|Gales]] at [[Pananakop ng mga Normando sa Ireland|Irlanda]].<ref>{{cite book |title=Feudalism |url=https://archive.org/details/feudalism0000gans_j4b5 |author=Ganshof, F.L. |page=[https://archive.org/details/feudalism0000gans_j4b5/page/165 165] |isbn= 978-0-8020-7158-3 |publisher=University of Toronto |year=1996}}</ref> [[Himagsikang Dabidyano|Nanirahan]] sila sa Eskosya. Sila ang nagtatag ng pamamaraang [[Pyudalismo|Pagkamalaalipin]] na naging huwaran sa Hilagang Pransiya at sa kalinangan ng Normandong Pranses. Dinala rin nila ang kanilang kalinangan sa Britanya, ngunit kalauna’y linagom din ang mga [[Anglo-Normando|pampook na kalinangan]].<ref>{{cite book |title= The debate on the Norman Conquest |url= https://archive.org/details/debateonnormanco0000marj |pages=[https://archive.org/details/debateonnormanco0000marj/page/115 115]–122 |author=Chibnall, Marjorie |year=1999 |publisher= Manchester University Press |isbn= 978-0-7190-4913-2}}</ref> Tinapos ng [[Pamahayan ng Plantagenet|mga hari sa Gitnang Panahon]] ang [[panlulupig sa Gales]] ngunit hindi nagtagumpay sa [[Digmaan sa Kasarinlang Eskoses|pagsasanib ng Eskosya]]. Pagkaraan noon, napanatili ng Eskosya ang kanilang kasarinlan bagaman may paulit-ulit na [[Digmaang Anglo-Eskoses|hidwaan sa Ingglatera]]. Dahil sa mga pagmana ng mga malalaking [[Imperyo ng Angebino|sakupbayan ng Pransiya]] at sa pag-angkin ng kaputungan nito, ang mga hari ng Ingglatera ay nagkaroon din ng malalalim na hidwaan sa Pransiya, lalo na noong [[Sandaang Taong Digmaan]].<ref>Keen, Maurice. [http://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/hundred_years_war_01.shtml "The Hundred Years War"]. BBC History.</ref> Nagkaroon ng hidwaang panpananampalataya ang [[Maagang Kapanahunan ng Makabagong Britanya|maagang makabagong panahon]] na nag-ugat sa [[Pagbabago]] at sa panimula ng mga pambansang simbahang [[Protestantismo sa United Kingdom|Protestante]] sa bawat bansa.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/479892/Protestantism/41558/The-Reformation-in-England-and-Scotland The Reformation in England and Scotland] and [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/293754/Ireland/22978/The-Reformation-period Ireland: The Reformation Period & Ireland under Elizabth I], Encyclopædia Britannica Online.</ref> Ang Gales ay tuluyang [[Pagsasabatas ng Batas Gales 1535-1542|nakiisa sa Kaharian ng Ingglatera]]. Ang Irlanda naman ay natatag bilang kaharian na may samahang pangsarili sa kaputungan ng Ingglatera. Sa Kahilagaang Irlanda, sinamsam ang mga malalayang lupain ng mga maririlag na Gelikong Katoliko at [[Pataniman ng Ulster|binigay sa mga naninirahang Protestanteng]] galing Ingglatera at Eskosya.<ref>{{cite book |last=Canny |first=Nicholas P. |title= Making Ireland British, 1580–1650 |pages=189–200 |publisher= Oxford University Press |year=2003 |isbn=978-0-19-925905-2}}</ref> Noong 1603, nang mamana ni [[Santiago VI, Hari ng mga Eskoses]], ang mga kaputungan ng Ingglatera at Irlanda, pinagkaisa ang mga kaharian ng Ingglatera, Eskosya, at Irlanda sa isang [[samahang personal|samahang pangsarili]].<ref>{{cite book |title= A history of the modern British Isles, 1529–1603: The two kingdoms |url= https://archive.org/details/historyofmodernb0000nich |pages=[https://archive.org/details/historyofmodernb0000nich/page/171 171]–172 |first=Mark |last=Nicholls |year=1999 |isbn= 978-0-631-19334-0 |publisher=Blackwell |location =Oxford}}</ref> Inilipat din niya sa Londres ang kaniyang looban sa Edimburgo. Gayon man, ang bawat kaharian ay nanatili pa ring isang hiwalay na mga lupon na may sari-sariling kalinangang kabanwahan.<ref name="J. Hearn, 2002 p. 104">Hearn, J. (2002). ''Claiming Scotland: National Identity and Liberal Culture''. Edinburgh University Press. p. 104. ISBN 1-902930-16-9</ref> Sa kalagitnaan ng ika-17 dantaon, ang tatlong kaharian ay nasangkot sa [[Digmaan ng Tatlong Kaharian|magkakaugnay na mga digmaan]] (kabilang na ang [[Digmaang Pambayan ng Ingles|Digmaang Pambayan ng Inggles]]). Panandaliang natalo ang kaharian kung kailan naitatag ang isang [[pangkaisahang republika]] ng [[Kapamansaan ng Inglatera, Eskosya, at Irlanda|Kapamansaan ng Ingglatera, Eskosya, at Irlanda]].<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/187936/English-Civil-Wars English Civil Wars]. Encyclopædia Britannica Online.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.archontology.org/nations/scotland/01_laws.php |title=Scotland and the Commonwealth: 1651–1660 |publisher=Archontology.org |date=14 Marso 2010 |accessdate=20 Abril 2010 |archive-date=16 Hulyo 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716194016/http://www.archontology.org/nations/uk/scotland/01_laws.php |url-status=dead }}</ref> Kakaiba sa kalakhang Europa, kahit naipanumbalik ang kaharian, tiniyak ng [[Maluwalhating Himagsikan]] ng 1688 na hindi mananaig ang isang [[lubusang kaharian]]. Bagkus, bumuo ito ng isang [[kahariang may saligang-batas]] at [[pamamaraang parlamentaryo|pambatasang pamamaraan]].<ref>{{cite book |last=Lodge |first=Richard| year=2007 |origyear=1910 |url= http://books.google.com/?id=EBSpvBxGyqcC |title=The History of England&nbsp;– From the Restoration to the Death of William III (1660&ndash;1702) |publisher=Read Books |page=8 |isbn=978-1-4067-0897-4}}</ref> Sa kapanahunan ding ito lininang ang [[Hukbong Pandagat ng Inglatera|kapangyarihang pandagat]]. At dahil na rin sa pagkawili sa mga [[Panahon ng Pagtuklas|paglalayag para sa pagtuklas]], naangkin at napanirhan nito ang mga [[Unang Imperyo ng Britanya|sakupbayan sa ibayong-dagat]] tulad ng Hilagang Amerika.<ref>{{cite web |url= http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |work= Royal Navy History |title= Tudor Period and the Birth of a Regular Navy |accessdate= 24 Disyembre 2010 |publisher= Institute of Naval History |archive-date= 27 Mayo 2012 |archive-url= https://www.webcitation.org/67yH1r2jw?url=http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |url-status= dead }}</ref><ref>{{Cite book |first=Nicholas |last=Canny |title=The Origins of Empire, The Oxford History of the British Empire Volume I |publisher= Oxford University Press |year=1998 |isbn= 0-19-924676-9 |url= http://books.google.com/?id=eQHSivGzEEMC |ref=refOHBEv1}}</ref> === Mula noong Mga Batas ng Samahan ng 1707 at 1801 === {{Main|Kasaysayan ng United Kingdom}} [[Talaksan:Treaty of Union.jpg|thumb|right|Pinag-isa ng [[Kasunduan ng Samahan]] ang mga kaharian sa buong Kalakhang Britanya.]] Naitatag ang [[kaharian ng Kalakhang Britanya]] noong 1 Mayo 1707 sa pamamagitan ng [[Mga Batas ng Samahan 1707|Mga Batas ng Samahan]]. Pinagkaisa nito ang mga kaharian ng Ingglatera at Eskosya.<ref>{{cite web |url= http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/docs/articles_union.htm |title=Articles of Union with Scotland 1707 |publisher=UK Parliament |accessdate=19 Oktubre 2008}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/ |title=Acts of Union 1707 |publisher=UK Parliament |accessdate=6 Enero 2011}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |title= Treaty (act) of Union 1706 |publisher= Scottish History online |accessdate= 3 Pebrero 2011 |archive-date= 12 Hulyo 2002 |archive-url= https://web.archive.org/web/20020712045730/http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |url-status= dead }}</ref> Maituturing na ang kauna-unahang punong tagapangasiwa ay si [[Roberto Walpole]], ang siyang naglinang ng pamahalaang may mga kagawaran noong ika-18 dantaon. Kabit-kabit na [[Paghihimagsik ng mga Hakobita]] ang naganap upang mapatalsik ang [[Pamahayan ng Hanover]] mula sa pagkakaluklok-hari nito sa Britanya at muling maitatag ang [[Pamahayan ng Stuart]]. Ngunit sila ay natalo sa [[Digmaan ng Culloden]] noong 1746 at malupit na linupig ang mga [[Taga-bulubunduking Eskoses]]. Ang mga sakupbayan sa Hilagang Amerika ay tumiwalag sa Britanya noong [[Digmaang Amerikano para sa Kasarinlan]] at naging Estados Unidos ng Amerika. Ang adhikaing imperyalismo ng Britanya ay natuon sa [[India]].<ref>Library of Congress, [http://books.google.com/?id=BQDgr_XvsHoC&pg=PA73 ''The Impact of the American Revolution Abroad''], p. 73.</ref> Nasangkot ang Britanya sa [[kalakaran ng mga alipin sa Atlantiko]] noong ika-18 dantaon. Bago ang pagbabawal dito, tinatayang may 2 angaw na mga alipin ang nakalakal ng Britanya mula sa Aprika patungong Kanlurang Indies<ref>Loosemore, Jo (2007). [http://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/03/20/abolition_navy_feature.shtml Sailing against slavery]. BBC Devon. 2007.</ref> Noong 1801, ang katawagang ‘Nagkakaisang Kaharian’ ay naging opisyal kung kailan nilagdaan ng mga batasan ng Britanya at Irlanda ang [[Mga Batas ng Samahan 1801|Batas ng Samahan]] at pinagkaisa ito upang maging [[United Kingdom ng Kalakhang Britanya at Ireland|Nagkakaisang Kaharian ng Kalakhang Britanya at Irlanda]].<ref>{{cite web |url=http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act |title=The Act of Union |publisher=Act of Union Virtual Library |accessdate=15 Mayo 2006 |archive-date=27 Mayo 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yH4MBFc?url=http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act |url-status=dead }}</ref> [[Talaksan:Battle of Waterloo 1815.PNG|thumb|left|Ang [[Digmaan ng Waterloo]] ang nagtapos ng [[Digmaang Napolyonika]] at nagpanimula ng [[Kapayapaang Britanika]].]] Sa panimula ng ika-19 na dantaon, pinangunahan ng Britanya and [[Himagsikang Kalalangin]] na nakapagpabago sa bansa. Unti-unting linipat nito ang kapangyarihang kabanwahan mula sa makalumang manoryalismong mga maririlag na [[Konserbador]] tungo sa mga makabagong mangangalalang. Ang pagtutulungan ng mga mangangalakal at mangangalalang, at ng mga [[Whig]] ay nagbigay-daan sa pagkakatatag ng bagong lapian, ang [[Lapiang Liberal (UK)|Lapiang Liberal]]. Ito ay may pangingisip ayon sa [[malayang kalakaran]] at ''[[laissez-faire]]''. Noong 1832, linagdaan ang Batas sa Malakihang Pagbabago upang mailipat ang kapangyarihang kabanwahan sa mga masa mula sa butikasan. Sa mga kabukiran, nawawalan ng kabuhayan ang mga hamak na magsasaka dahil sa [[pagsasabakuran]] ng mga lupain nito. Nagsimulang dumami sa mga bayan at lungsod ang isang bagong manggagawang panglungsod. Dahil walang karapatang humalal ang mga karaniwang manggagawa, bumuo sila ng sariling kapisanan, ang mga [[samahan sa kalakaran]]. Ang mga [[Kartista]] ay nakilaban din para sa pagbabagong kabanwahan ngunit hindi ito nagtagumpay. Matapos ang pagkatalo ng Pransiya sa [[Digmaang Himagsikang Pranses]] at [[Digmaang Napolyonika]] (1792-1815), nanguna ang NK sa kapangyarihang marangal at hukbong pandagat noong ika-19 na dantaon.<ref>Tellier, L.-N. (2009). ''Urban World History: an Economic and Geographical Perspective''. Quebec: PUQ. p. 463. ISBN 2-7605-1588-5.</ref> Ang Londres ang naging pinakamalaking lungsod sa daigdig simula noong 1830. Dahil [[Makaharing Hukbong Pandagat|walang makahamon]], ang pangingibabaw ng Britanya sa daigdig ay inilarawan bilang [[Kapayapaang Britanika]].<ref>Sondhaus, L. (2004). ''Navies in Modern World History''. London: Reaktion Books. p. 9. ISBN 1-86189-202-0.</ref><ref>{{Cite book| first=Andrew| last=Porter| title=The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire Volume III| publisher=Oxford University Press| year=1998| isbn=0-19-924678-5 |url= http://books.google.com/?id=oo3F2X8IDeEC| ref=refOHBEv3| page=332}}</ref> Noong panahon ng [[Dakilang Tanghalan]] ng 1851, ang Britanya ay inilarawan bilang "gawaan ng daigdig".<ref>[http://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/workshop_of_the_world_01.shtml The Workshop of the World]. BBC History. Retrieved 11 Mayo 2011.</ref> Lumawak ang Sasakhari ng Britanya sa [[Britanikong Raj|India]], sa malaking [[Imperyo ng Britanya|bahagi ng Aprika]], at sa iba pang mga lupain sa buong daigdig. Kaalinsabay ng sapilitang pamamahala nito sa mga sakupbayan, pumangibabaw rin ang Britanya sa pandaigdigang kalakalan. Nangangahulugang mabisa ang pamamahala nito sa mga agimat ng maraming bansa tulad ng Tsina, Arhentina, at [[Thailand]].<ref>{{Cite book| first=Andrew| last=Porter| title=The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire Volume III |publisher= Oxford University Press |year=1998 |isbn= 0-19-924678-5 |url= http://books.google.com/?id=oo3F2X8IDeEC |ref=refOHBEv3 |page=8}}</ref><ref>{{Cite book |first=P.J. |last= Marshall |title=The Cambridge Illustrated History of the British Empire |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=0-521-00254-0 |url= http://books.google.com/?id=S2EXN8JTwAEC |ref=refMarshall |pages=156&ndash;57}}</ref> Sa loob naman ng bansa, nagkaroon ng malawakang pagpalit ng mga patakaran sa malayang kalakalan at ''laissez-faire''. Unti-unti ring pinalawig ang mga karapatan sa halalan. Sa dantaong ito, naranasan din ang mabilis na paglaki ng santauhan at ng mga kalunsuran. Ito ay nagsanhi ng mahalagang pagtuon sa lipunan at agimat.<ref>{{cite book |url= http://books.google.com/?id=H5kcJqmXk2oC&pg=PA63 |title=Great Britain: a reference guide from the Renaissance to the present |page=63 |first=Richard S. |last=Tompson |year=2003 |isbn= 978-0-8160-4474-0 |location =New York |publisher=Facts on File}}</ref> Noong 1875, hinamon ng Alemanya at Estados Unidos ang laguplop ng Britanya sa kalalang. Upang makahanap ng mga bagong kalakal at pamumuhatan ng mga panangkap, naglunsad ang [[Lapiang Konserbatibo (UK)|Lapiang Konserbatibo]] sa pamumuno ni [[Benjamin Disraeli|Disraeli]], na palawigin ang sasakhari sa Ehipto, Timog Aprika, at sa iba pang mga pook. Ang Kanada, Australya, at Bagong Selanda ay mga lupang-pinamamahalaang may mga sariling pamahalaan.<ref>{{cite book |title= World War I: People, Politics, and Power |series= America at War |page=21 |publisher=Britannica Educational Publishing |author=Hosch, William L. |year=2009 |isbn =978-1-61530-048-8 |location =New York}}</ref> [[Talaksan:Royal Irish Rifles ration party Somme July 1916.jpg|thumb|right|Ang hukbong lakad ng [[Makaharing Ripleng Irlandes|Maharlikang Ripleng Irlandes]] sa [[Digmaan ng Somme]]. Mahigit 885,000 na mga Britanikong kawal ang namatay sa larangan ng digma noong Unang Digmaang Pandaigdig.]] Matapos ang taong 1900, ang pagbabagong panlipunan at panloob para sa Irlanda ang naging mahalagang usap-usapan. Nabuo ang [[Lapian ng mga Manggagawa (UK)|Lapian ng mga Manggagawa]] sa pakikipagtulungan ng mga samahan sa kalakal at ng mga maliliit na Pulahang pangkat. Bago sumapit ang taong 1914, ang mga [[Babaeng Suprahista]] ay nakilaban sa karapatang humalal ng mga kababaihan. Nakilaban ang NK kasama ng Pransiya, Rusya, at (pagkatapos ng 1917) ang EUA, laban sa Alemanya at ng mga kakampi nito noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] (1914-18).<ref>Turner, John (1988). ''Britain and the First World War''. London: Unwin Hyman. pp. 22–35. ISBN 978-0-04-445109-9.</ref> Nakilahok ang sandatahang lakas ng UK sa pakikidigma sa magkabilaang dulo ng Sasakhari nito at sa maraming danay ng Europa, lalo na sa [[Kanluraning Bungarin (Unang Digmaang Pandaigdig)|Kanluraning Bungarin]]. Matapos ang digmaan, nakatanggap ang UK ng kautusan mula sa [[Tipanan ng mga Bansa]] patungkol sa pamamahala ng mga dating sakupbayan ng Alemanya at [[Imperyo ng Otoman|Otoman]]. Dahil dito, nakamit ng Sasakhari ng Britanya ang pinakamalawak nitong hangganan. Nasakop na nito ang isang-kalima ng lupain at isang-kapat ng santauhan ng daigdig.<ref>Turner, J. (1988). ''Britain and the First World War''. Abingdon: Routledge. p. 41. ISBN 0-04-445109-1.</ref> Gayon man, dalawa’t kalahating angaw ang nasawing mga Britaniko at iniwan nito ang UK na may malaking pambansang kautangan.<ref name="Westwell&Cove">Westwell, I.; Cove, D. (eds) (2002). ''History of World War I, Volume 3''. London: Marshall Cavendish. pp. 698 and 705. ISBN 0-7614-7231-2.</ref> Ang pagbangon ng [[Pagkamakabansang Irlandes]] at ang mga sigalot nito sa Irlandes ukol sa kairalan ng [[Batas Panloob ng Irlanda]] ay humantong sa [[Paghahati ng Ireland|pagkakahati ng pulo]] noong 1921,<ref>SR&O 1921, No. 533 of 3 Mayo 1921.</ref> at ang [[Malayang Pamahalaang Irlandes]] ay nagsarili na may [[Lupang-pinamamahalaan|katayuang Lupang-pinamamahalaan]] noong 1922. Ang Kahilagaang Irlanda ay nanatiling bahagi ng Nagkakaisang Kaharian. Ang mga sunud-sunod na aklasan noong gitna ng pultaong-20 ay nanaluktok noong [[Malawakang Aklasan ng 1926 (UK)|Malawakang Aklasan ng 1926]]. Hindi pa man nakababawi ang UK sa sinapit nito sa digmaan, nang nangyari ang [[Malawakang Kagipitan]] (1929-32). Humantong ito sa maykalakhang walang kinikita, paghihirap ng dating mga pook-kalalang, at kabalisahan sa lipunan at kabanwahan. Nabuo ang pag-iisang pamahalaan noong 1931.<ref>Rubinstein, W. D. (2004). ''Capitalism, Culture, and Decline in Britain, 1750–1990''. Abingdon: Routledge. p. 11. ISBN 0-415-03719-0.</ref> Nakilahok ang UK sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig nang ipahayag nito ang pakikidigma laban sa Alemanya noong 1939. Noong 1940, naging punong tagapangasiwa at pinuno ng pag-iisang pamahalaan si Winston Churchill. Bagaman natalo ang mga kakampi nito sa Europa sa unang taon ng digmaan, mag-isa pa ring lumaban ang UK laban sa Alemanya. Noong 1940, natalo ang Alemang ''[[Luftwaffe]]'' sa mga [[Makaharing Hukbong Panghimpapawid|MHP]] sa [[Digmaan ng Britanya]] sa pakikipagbaka sa paghawak ng himpapawid. Gayunpaman, nagtamo rin ang UK ng matinding pamomomba noong ''[[Blitz]]''. Mayroon ding mga pinaghirapang pagtagumpayan ang UK tulad ng sa [[Digmaan ng Atlantiko]], [[Labanan sa Hilagang Aprika]], at [[Labanan sa Burma]]. Mahalaga ang pagganap ng lakas ng UK sa mga [[Pagdaong sa Normandiya]] noong 1944. Matapos ang pagkatalo ng Alemanya, ang UK ay isa sa mga Naglalakihang Tatlong bansa na dumalo sa pagtitipon upang balakin ang mga kabagayan matapos ang digmaan. Isa rin ito sa mga unang lumagda sa [[Pahayag ng Mga Nagkakaisang Bansa]]. Ang UK ay naging isa sa limang panatilihang kasapi ng [[Kapulungang Pangkatiwasayan ng Mga Nagkakaisang Bansa]]. Ngunit iniwan ng digmaan ang UK na malubhang mahina at umaasa sa pananalapi ng [[Balaking Marshall|Tulong Marshall]] at sa mga pautang ng Nagkakaisang Pamahalaan.<ref>{{Cite news |url= http://www.nytimes.com/2006/12/28/business/worldbusiness/28iht-nazi.4042453.html |title=Britain to make its final payment on World War II loan from U.S. |work= The New York Times |date=28 Disyembre 2006 |accessdate=25 Agosto 2011}}</ref>[[Talaksan:The British Empire.png|thumb|left|Ang mga dating sakupbayan ng [[Imperyo ng Britanya|Sasakhari ng Britanya]]. Ang kasalukuyang mga [[Lupang-sakop ng Britanya sa Ibayong-dagat|sakupbayan ng Britanya sa Ibayong-dagat]] ay may pulang salungguhit.]] Matapos ang mga digmaan, nagpasimula ang [[Pamahalaang Manggagawa 1945-1951|pamahalaang Manggagawa]] ng mga patakaran sa higit na pagbabago na pupukaw sa lipunan ng mga Britaniko sa mga susunod na taon.<ref>{{cite book |title=Ideas and policies under Labour, 1945–1951: Building a new Britain |first=Martin |last=Francis |pages=225–233 |year=1997 |isbn=978-0-7190-4833-3 |publisher=Manchester University Press}}</ref> Ang mga pangunahing kalalang at ang mga palingkurang-bayan ay [[isinabansa]]; itinatag ang isang [[Pamahalaang Mapang-ako]]; at isang malawakang pamamaraan sa pangangalagang pangkalusugan na ginugugulan ng taumbayan tulad ng pagkakabuo ng [[Pambansang Palingkuran sa Kalusugan]].<ref>{{cite book |title= Aspects of British political history, 1914–1995 |url= https://archive.org/details/aspectsofbritish0000lees_r9x7 |first=Stephen J. |last=Lee |year=1996 |pages=[https://archive.org/details/aspectsofbritish0000lees_r9x7/page/173 173]–199 |isbn=978-0-415-13103-2 |publisher=Routledge |location=London; New York}}</ref> Dahil sa napataon ang pagbangon ng pagkamakabansa sa mga sakupbayan sa pagkabawas ng kapangyarihan ng Britanya sa agimat, kinailangan ang isang patakaran para sa [[Papapalaya ng mga Lupang-sakop|pagpapalaya]] ng mga ito. Binigay nito ang kasarinlan ng India at [[Pakistan]] noong 1947.<ref>{{cite book |url= http://books.google.com/?id=7D66_9YOof4C&pg=PA118 |title=A companion to Europe since 1945 |page=118 |first=Klaus |last=Larres |year=2009 |isbn=978-1-4051-0612-2 |location=Chichester |publisher=Wiley-Blackwell }}</ref> Sa loob ng tatlumpung taon, karamihan ng mga sakupbayan ng Sasakhari ng Britanya ay nakamit ang kasarinlan. Karamihan dito ay naging kasapi ng [[Kapamansaan ng mga Bansa]].<ref>{{cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/Templates/System/YearbookHomePage.asp?NodeID=152099&load=countrylist |title=Country List |accessdate=11 Setyembre 2012|last= |first= |author2= |date=19 Marso 2009 |work=|publisher=[[Commonwealth Secretariat]] }}</ref> Kahit ang UK ang ikatlong bansa na nakagawa ng isang [[Sandatang Nuklear sa United Kingdom|kamalig para sa mga sandatang nuklear]] ([[Paggawa ng Hurricane|protonuklear- sinubok ang bombang atomiko]] noong 1952), ang mga bagong hangganan ukol sa pandaigdigang gampanin ng Britanya ay nakasaad sa [[krisis ng Suez]] noong 1956. Tiniyak ng paglaganap ng wikang Inggles ang pangingibabaw nito sa [[Panitikang Britaniko|panitikan]] at [[Kultura ng Nagkakaisang Bansa|kalinangan]] ng daigdig, samantalang simula noong pultaong-60, ang [[kulturang popular|kalinangang tanyag]] ng Britanya ay naging tanyag maging sa ibayong-dagat. Dahil sa kakulangan ng mga manggagawa noong pultaong-50, hinikayat ng UK ang pandarayuhan mula sa mga bansa ng Kapamansaan. Dahit dito, naging isang lipunang may samu’t saring lahi ang UK.<ref>{{cite book |url= http://books.google.com/?id=s3RQ4dsFEkoC&pg=PA84 |title=Contemporary British identity: English language, migrants, and public discourse |series= Studies in migration and diaspora |first=Christina |last= Julios |page=84 |isbn=978-0-7546-7158-9 |year=2008 |publisher=Ashgate |location=Aldershot}}</ref> Bagaman umakyat ang pamantayan sa pamumuhay noong pultaong-50 at 60, hindi naging kasing-bilis ang paglago ng agimat ng UK tulad ng sa [[Kanlurang Alemanya]] at Hapon. Noong 1973, sumapi ang UK sa [[Pamayanang Ekonomiko ng Europa]] (PEE), at nang ito ay naging [[Samahang Europeo]] (SE) noong 1992, isa ito sa 12 kasaping nagtatag. [[Talaksan:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (081).jpg|thumb|250px|Nakasapi ang UK sa [[Samahang Europeo]] noong 1973 kahit makalawang bineto ito ng Pransya noong 1961 at 1967. Sumang-ayon ang karamihan ng mga Briton (67%) na maging palagiang kasapi ng Samahan noong 1975.]] Simula noong mga huling taon ng pultaong-60, nakaranas ng karahasan ang Kahilagaang Irlanda mula sa mga paramilitar (na minsa’y nagdudulot din ng dahas sa ibang bahagi ng UK). Ang pangyayaring ito ay mas kilala sa katawagang [[Ang Kabagabagan]]. Sinasabing ito ay nagtapos noong [[Kasunduang Biyernes Santo sa Belpas]] ng 1998.<ref>{{cite book |title= The Politics of Northern Ireland: Beyond the Belfast Agreement |url= https://archive.org/details/politicsofnorthe0000augh |first=Arthur |last=Aughey |isbn= 978-0-415-32788-6 |page=[https://archive.org/details/politicsofnorthe0000augh/page/7 7] |year=2005 |location =London |publisher=Routledge}}</ref><ref>Elliot, Marianne (2007). ''The Long Road to Peace in Northern Ireland: Peace Lectures from the Institute of Irish Studies at Liverpool University.'' University of Liverpool Institute of Irish Studies, Liverpool University Press. p. 2. ISBN 1-84631-065-2.</ref> Dahil sa matagalang paghina ng agimat at mga alitang kalalangin noong pultaong-70, nagpanimula ang [[Pamahalaang Konserbatibo 1979-1990|Pamahalaang Konserbatibo ng 1980]] ng mga patakarang [[monetarism]]o, deregulasyon lalo na sa sektor ng pampananalapi (halimbawa, [[Malaking Bang (pampananalaping kalakal)|Malaking Bang noong 1986]]) at kalakal sa manggagawa, pagbibili sa mga pagmamay-ari ng pamahalaan ([[pagsasapribado]]), at pagbawi sa mga tulong-pananalapi.<ref>{{cite book |title= British politics since 1945 |url= https://archive.org/details/britishpoliticss0000dore |first= Peter |last=Dorey |year=1995 |pages=[https://archive.org/details/britishpoliticss0000dore/page/164 164]–223 |isbn=978-0-631-19075-2 |location =Oxford |publisher=Blackwell |series= Making contemporary Britain}}</ref> Dahil dito, maraming tao ang nawalan ng pagkakakitaan, pagkabalisa ng lipunan, at pagbagal ng agimat lalo na sa bahaging paninilbi. Mula 1984, ang agimat ay tinulungan ng malaking kita sa [[langis sa Dagat Hilaga]].<ref>{{cite book |url=http://vig.pearsoned.co.uk/catalog/uploads/Griffiths_C01.pdf |title=Applied Economics |publisher=Financial Times Press |year=2007 |edition=11th |accessdate=26 Disyembre 2010 |page=6 |author1=Griffiths, Alan |author2=Wall, Stuart |location=Harlow |isbn=978-0-273-70822-3 |archive-date=23 Agosto 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090823124048/http://vig.pearsoned.co.uk/catalog/uploads/Griffiths_C01.pdf |url-status=dead }}</ref> Sa pagtatapos ng ika-20 dantaon, may mga malalaking pagbabago sa pamamahala ng UK sa Eskosya at Kahilagaang Irlanda dahil sa pagkakatatag ng mga pambansang pangasiwaan kung saan [[Paglilipat ng kapangyarihan|inililipat ang kapangyarihang mamahala]] dito.<ref>{{Cite journal |url= http://publius.oxfordjournals.org/cgi/content/abstract/28/1/217 |title= Reforging the Union: Devolution and Constitutional Change in the United Kingdom |accessdate=4 Pebrero 2009 |journal=Publius: the Journal of Federalism |volume=28 |issue=1 |page=217 |last=Keating |first=Michael |date=1 Enero 1998}}</ref> Isang [[Batas sa Karapatang Pantao ng 1998|pagsasabatas]] din ang ginawa alinsunod sa [[Katipunang Europeo sa Karapatang Pantao]]. Ang NK ay may mahalaga pa ring gampanin sa pakikipagsuguan at hukbuan. Nangunguna rin ito sa mga gampanin sa [[Unyong Europeo|UE]], [[Mga Nagkakaisang Bansa|NB]], at [[Kapisanan ng Kasunduan sa Hilagang Atlantiko|KKHA]]. Gayunpaman, may mga alitan ding natanggap ang Britanya ukol sa [[paggamit ng mga panghukbo]] nito sa ibayong-dagat, lalo na sa [[Afghanistan|Apganistan]] at [[Irak]].<ref>{{cite news |url= http://www.ft.com/cms/s/0/a6d31ca2-5e22-11e0-b1d8-00144feab49a.html#axzz1MN2vkt7a |author=Jackson, Mike |title=Military action alone will not save Libya |work=Financial Times |location=London |date=3 Abril 2011}}</ref> Sa taong 2013, ang UK ay nagsusumikap pa ring makaahon sa kagipitang naganap sa pandaigidgang panganib sa pananalapi noong 2008. Isang pakikipagtulungan sa pamahalaan ang nagpanukala ng mga hakbang sa paggigipit upang lutasin ang malaking kakulangan sa pananalapi.<ref>http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18023389</ref> == Taladutaan == {{Main|Taladutaan ng United Kingdom}} [[Talaksan:Uk topo en.jpg|thumb|right|Ang kalatagan ng NK.]] Ang kabuuang lawak ng Nagkakaisang Kaharian ay tinatayang 243,610&nbsp;km pa (94,060&nbsp;mi pa). Nasasakupan nito ang kalakihan ng [[Kapuluang Britaniko]].<ref>Oxford English Dictionary: "British Isles: a geographical term for the islands comprising Great Britain and Ireland with all their offshore islands including the Isle of Man and the Channel Islands."</ref> Kabilang din dito ang pulo ng Kalakhang Britanya, ang isang-kanim na hilagang-silangang bahagi ng pulo ng Irlanda, at iba pang mga malilit na kapuluan sa paligid nito. Ang NK ay napapagitnaan ng Karagatang Hilagang Atlantiko at ng Dagat Hilaga. Ang timog-silangang baybayin ay mayroon lamang kitid na 35&nbsp;km (22&nbsp;mi) mula sa baybayin ng Hilagang Pransiya. Pinaghihiwalay ito ng [[Bangbang Ingles|Bangbang Inggles]]. Hanggang sa taong 1993, 10% ng NK ay kagubatan. 46% nito ay nakalaan sa pasabsaban at 25% naman sa pagsasaka. Ang [[Makaharing Pamasiran ng Greenwich|Maharlikang Pamasiran ng Greenwich]] sa Londres ay ang palatandaan ng [[Unang Katanghalian]].<ref>{{cite web|url= http://www.rmg.co.uk/explore/astronomy-and-time/astronomy-facts/history/the-prime-meridian-at-greenwich|title= The Prime Meridian at Greenwich|author= ROG Learing Team|date= 23 Agosto 2002|work= Royal Museums Greenwich|publisher= Royal Museums Greenwich|accessdate= 11 Setyembre 2012|archive-date= 7 Nobiyembre 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20151107023957/http://www.rmg.co.uk/explore/astronomy-and-time/astronomy-facts/history/the-prime-meridian-at-greenwich|url-status= dead}}</ref> Ang Nagkakaisang Kaharian ay nasa gitna ng mga layong [[Ika-49 na kabalalay pahilaga|49°]] hanggang [[Ika-61 kabalalay pahilaga|61°]] H, at mga habang [[Ika-9 na katanghalian pakanluran|9°]] K hanggang [[Ika-2 katanghalian pasilangan|2°]] S. Ang Kahilagaang Irlanda ay may 360-kilometrong hagganang-lupa sa Republika ng Irlanda. Ang susul ng Kalakhang Britanya ay may habang 17,820 kilometro.<ref>{{cite web |author=Neal, Clare |url=http://www.cartography.org.uk/default.asp?contentID=749 |title=How long is the UK coastline? |publisher=British Cartographic Society |accessdate=26 Oktubre 2010 |archive-date=27 Mayo 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yAn3CWU?url=http://www.cartography.org.uk/default.asp?contentID=749 |url-status=dead }}</ref> Ang [[Lagusan sa Bangbang]] ang dumurugtong sa [[panlupalop na Europa]]. Ito ang pinakamahabang lagusan sa ilalim ng dagat na may habang 50 kilometro (38 kilometro sa ilalim ng dagat).<ref>{{cite web|url=http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcTunnelInfrastructure/ukcInfrastructure/ |title =The Channel Tunnel |publisher=Eurotunnel |accessdate=29 Nobyembre 2010}}</ref> Ang [[Ingglatera]] na may lawak na 130,395 kilometrong parisukat ay bumubuo sa higit kalahati ng kabuuan ng NK.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/7327029.stm |work=BBC News | title=England&nbsp;– Profile | date=11 Pebrero 2010}}</ref> Halos kapatagan ang binubuo ng bansa. Mabundok naman sa hilagang-kanluran ng [[Guhit Tees-Exe]] kung saan matatagpuan ang [[Kabundukan ng Kumbriya]] ng Purok Lawa, ang [[Pennines]] at ang mga burol na batong-apog ng [[Purok Rurok]], [[Exmoor]] at [[Dartmoor]]. Ang mga pangunahing ilog at wawa ay ang [[Tamesis]], [[Severn]], at [[Humber]]. Ang pinakamataas na bundok ng Ingglatera ay ang [[Tulos Scafell]] (978 metro) sa [[Purok Lawa]]. Ang mga pangunahing ilog nito ay ang Severn, Tamesis, Humber, Tees, Tyne, Tweed, Avon, Exe, at Mersey. Ang [[Eskosya]] na may lawak na 78,772 kilometrong parisukat ay bumubuo lamang sa kulang-kulang isang-katlo ng kabuuan ng NK.<ref>{{cite web|url=http://www.scotland.org/about/fact-file/index.html|title=Scotland Facts|publisher=Scotland Online Gateway|accessdate=16 Hulyo 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080621045248/http://www.scotland.org/about/fact-file/index.html|archivedate=2008-06-21|url-status=dead}}</ref> Binubuo rin ito ng halos walong daang [[Talaan ng mga pulo ng Eskosya|mga pulo]] karamihan ay matatagpuan sa kanluran at hilaga nito.<ref>{{cite news |url =http://www.independent.co.uk/travel/uk/the-complete-guide-to--scottish-islands-754070.html |title =The complete guide to Scottish Islands |work =The Independent |location =London |date =19 Mayo 2001 |first =Jon |last =Winter |archiveurl =https://web.archive.org/web/20110301063015/http://www.independent.co.uk/travel/uk/the-complete-guide-to--scottish-islands-754070.html |archivedate =1 March 2011 |access-date =8 January 2013 |url-status =dead }}</ref> Isa sa mga bantog na pulo ay ang [[Hebrides]], [[Orkney|mga pulo ng Orkney]] at [[Shetland|mga pulo ng Shetland]]. Ang kalatagan ng Eskosya ay pinaghihiwalay ng [[Lamat sa Bulubunduking Hagganan]]–isang [[Lamat (paladutaan)|paladutaaang lamat]]–na tumatawid sa Eskosya mula [[Pulo ng Arran|Arran]] sa kanluran hanggang sa [[Stonehaven]] sa silangan.<ref>{{cite web|url= http://www.scottish-places.info/features/featurefirst7728.html |title= Overview of Highland Boundary Fault |work=Gazetteer for Scotland |publisher=University of Edinburgh |accessdate =27 Disyembre 2010}}</ref> Hinahati ng lamat na ito ang dalawang magkaibang rehiyon: ang [[Bulubunduking Eskoses|Bulubundukin]] sa hilaga at kanluran at ang [[Kapatagang Eskoses|kapatagan]] sa timog at silangan. Ang Bulubunduking rehiyon ang bumubuo sa halos bulubunduking lupain ng Eskosya. Matatagpuan dito ang [[Ben Nevis]] (1,343 metro), ang pinakamataas na tuktok sa buong pulo ng Britanya.<ref>{{cite web|url=http://www.bennevisweather.co.uk/index.asp|title=Ben Nevis Weather|publisher=Ben Nevis Weather|accessdate=26 Oktubre 2008|archive-date=27 Mayo 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/67yAqrmVy?url=http://www.bennevisweather.co.uk/index.asp|url-status=dead}}</ref> Ang kapatagan naman ay nagsisimula sa pagitan ng [[Wawa ng Clyde]] at [[Wawa ng Forth]], o mas kilala sa katawagang [[Gitnang Kapatagan|Gitnang Pamigkis]]. Dito rin matatagpuan ang karamihan ng santauhan kabilang ang [[Glasgow]], ang pinakamalaking lungsod sa Eskosya, at ang [[Edimburgo]] and pangulong-lungsod nito. [[File:BenNevis2005.jpg|thumb|left|Ang [[Ben Nevis]] na matatagpuan sa Eskosya, ang pinakamataas na tuktok sa [[Kapuluang Britaniko]].]] Ang [[Gales]] na may lawak na 20,779 kilometrong parisukat ay bumubuo lamang sa kulang-kulang isang-kasampu ng kabuuan ng NK.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/6233450.stm |title=Profile: Wales |work=BBC News |date=9 Hunyo 2010 |accessdate=7 Nobyembre 2010}}</ref> Bulubundukin ang Gales, ngunit mas kakaunti ang matatagpuang bundok sa [[Timog Gales]] kaysa sa [[Hilagang Wales|Hilaga]] at [[Gitnang Gales]] Ang pangunahing santauhan at mga pook kalalangin ay matatagpuan sa Timog Gales, na binubuo ng mga baybaying lungsod ng Cardiff, Swansea at Newport, at sa kanilang hilaga, ang [[Lambak ng Timog Gales]]. Ang pinakamatataas na mga bundok sa Gales ay nasa [[Snowdonia]] kung saan narito ang pinakamataas na tuktok sa Gales, ang [[Snowdon]] ([[Wikang Wales|Gales]]: ''Yr Wyddfa'') na may taas na 1,085 metro. Ang 14, o maaaring 15 mga bundok na may taas na hihigit sa 914 metro ay magkakasamang tinatawag na [[Tatatlong-libuhing Gales]]. Ang Gales ay may mahigit sa 1,200 kilometrong susul. Marami ring mga pulo ang nakapalibot sa lupalop nito, kung saan ang [[Anglesey]] (Gales: ''Ynys Môn'') ang pinakamalaki. Ang [[Hilagang Irlanda|Kahilagaang Irlanda]] ay mayroon lamang lawak na 14,160 kilometrong parisukat at ito ay maburol.<ref>{{cite web|url=http://cain.ulst.ac.uk/ni/geog.htm|title=Geography of Northern Ireland|publisher=University of Ulster|accessdate=22 Mayo 2006|archive-date=18 Enero 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118133131/http://cain.ulst.ac.uk/ni/geog.htm|url-status=dead}}</ref> Dito matatagpuan ang [[Danaw ng Neagh]], ang pinakamalawak na lawa sa Kapuluang Britaniko, na may lawak na 388 kilometrong parisukat. Ang pinakamataas na tuktok naman ay ang [[Slieve Donard]] na matatagpuan sa [[Kabundukan ng Mourne]] na may taas na 852 metro. === Kapanahunan === {{Main|Kapanahunan ng United Kingdom}} Ang Nagkakaisang Kaharian ay may katamtamang kapanahunan na nakararanas ng masaganang tubig-ulan sa buong taon. Nagbabago ang tanap ayon sa panahon. Malimit itong bumaba sa -11 [[Selsyus|ºS]] o tumaas sa 35 ºS.<ref>{{cite web |url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/ |title=UK climate summaries |publisher=Met Office |accessdate=1 Mayo 2011 |archive-date=27 Mayo 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yAsDB9c?url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/ |url-status=dead }}</ref> Kadalasang umiihip ang malakas na hangin galing Karagatang Atlantiko sa timog kanluran. Ito ay madalas na may kasamang banayad na pag-ulan. Ngunit hindi nito naaabot ang silangang bahagi kaya’t ang kanlurang bahagi ang laging maulan at ang silangan naman ay tuyo. Ang alimbukay na nanggagaling sa Atlantiko na pinaiinit naman ng [[Look Batis]] ang nagdadala ng banayad na tag-yelo lalo na sa kanluran kung saan ang tag-yelo ay mas basa. Ang tag-araw ay pinakamainit sa timog silangan ng Ingglatera dahil ito ang pinakamalapit sa lupalop ng Europa. Sa hilaga naman nararanasan ang pinakamalamig na tag-araw. Nararanasan ang matinding pagbuhos ng niyebe sa mga matataas na pook sa panahon ng tag-yelo hanggang sa maagang panahon ng tagsibol.<ref>{{cite news|title=Snow News|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2070541/UK-weather-Snow-Wales-blizzards-arctic-conditions-leave-Britain-shivering.html|work=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2070541/UK-weather-Snow-Wales-blizzards-arctic-conditions-leave-Britain-shivering.html|accessdate= 8 Disyembre 2011|location=London|first=Luke|last=Salkeld|date=8 Disyembre 2011}}</ref> === Pampangasiwaang pagkakabaha-bahagi === {{Main|Pampangasiwaang taladutaan ng United Kingdom}} Bago pa man nabuo ang Nagkakaisang Kaharian, ang bawat bansa nito ay may kanya-kanya ng pamamaraan ng pampangasiwaan at taladutaaning patoto. Kaya “walang maituturing na suson ng pampangasiwaang bahagi na karaniwan sa Nagkakaisang Kaharian.” Hanggang sa ika-19 na dantaon, malimit na mabago ang pagkakabahagi ng UK, ngunit mayroong palagiang pagbabago sa mga katungkulan nito. Dahil hindi rin magkakaanyo ang mga pagbabago at sa pagsasalin ng kapangyarihan sa pampook na pamahalaan ng Eskosya, Gales, at Kahilagaang Irlanda, malayong ang mga susunod na pagbabago ay magiging magkakaanyo. [[Talaksan:Map of the administrative geography of the United Kingdom.png|thumb|right|Ang mga pampangasiwaang pagkakabaha-bahagi ng Nagkakaisang Kaharian.]] Ang pagbuo ng [[Pamahalaang Lokal ng Ingglatera|pampook na pamahalaan ng Ingglatera]] ay masalimuot pati na rin ang pamamahagi ng mga katungkulan nito na naiiba-iba ayon sa pampook na kasunduan. Ang pagsasabatas na nauukol sa pamahalaang pampook ng Ingglatera ay pananagutan ng batasan ng UK at ng [[Pamahalaan ng United Kingdom|Pamahalaan ng Nagkakaisang Kaharian]] dahil walang sariling batasan ang Ingglatera. Ang nakatataas na hanay ng mga [[pagbabahagi ng Ingglatera]] ay ang siyam na [[Rehiyon ng Inglatera|rehiyon ng tanggapan ng Pamahalaan]].<ref>{{cite web |url=http://www.gos.gov.uk/national/ |archiveurl=https://www.webcitation.org/5hYQkeu1p?url=http://www.gos.gov.uk/national/ |archivedate=2009-06-15 |publisher=Government Offices |accessdate=3 Hulyo 2008 |title=Welcome to the national site of the Government Office Network |url-status=dead }}</ref> Ang [[Kalakhang Londres]] ay isang danay na may kapulungang tuwirang hinahalal at may isang punong-bayan simula noong 2000. Ito ay gayon dahil ang panukalang ito ay tinaguyod sa isang [[Pagtutukoy ng Kapamahalaan ng Kalakhang Londres (1998)|pagtutukoy]].<ref>{{cite web |url=http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/history.jsp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080421023053/http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/history.jsp |archivedate=2008-04-21 |title=A short history of London government |publisher=Greater London Authority |accessdate=8 Oktubre 2008 |url-status=dead }}</ref> Binalak nito na ang ibang danay ay magkaroon din ng sariling inihalal na [[Kapulungang Rehiyonal ng Inglatera|kapulungan]], ngunit ang panukalang ito ay tinanggihan ng danay ng [[Hilagang Silangang Inglatera|Hilagang Silangan]] sa isang [[Pagtutukoy sa Paglilipat ng Kapangyarihang Pampook sa Hilagang Ingglatera (2004)|pagtutukoy noong 2004]].<ref>{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article503255.ece |title=Prescott's dream in tatters as North East rejects assembly |accessdate=15 Pebrero 2008 |work=The Times |location=London |first1=Jill |last1=Sherman |first2=Andrew |last2=Norfolk |date=5 Nobyembre 2004 |quote=The Government is now expected to tear up its twelve-year-old plan to create eight or nine regional assemblies in England to mirror devolution in Scotland and Wales. |archive-date=25 Mayo 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525121618/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article503255.ece |url-status=dead }}</ref> Sa ilalim ng danaying hanay, ang ibang danay ng Ingglatera ay may [[Metropolitano at Di-metropolitanong lalawigan ng Innglatera|kapulungang lalawigan]] at kapulungang purok. Ang iba naman ay may pangkaisahang kapamahalaan. Samantala, ang danay ng Kalakhang Londres ay may 32 [[Kabayanan ng Kalakhang Londres|bayan]] at isang lungsod, ang [[Lungsod ng Londres]]. Ang mga Kagawad ng kapulungan ay inihahalal sa [[Pamamaraang Paramihan ng Halal|paraang paramihan ng halal]] sa mga tanurang pang-isahang sapi. Ang ibang paraan naman ay sa pamamagitan ng pamamaraang ''[[multi-member plurality]]'' sa tanurang pangmaramihang sapi.<ref>{{cite web|url=http://www.lga.gov.uk/lga/aio/39780|title=Local Authority Elections|publisher=Local Government Association|accessdate=3 Oktubre 2008|archive-date=2012-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118195001/http://www.lga.gov.uk/lga/aio/39780|url-status=dead}}</ref> Sa layon ng [[Pamahalaang Pampook ng Eskosya|pamahalaang pampook]], ang Eskosya ay nahahati sa [[Pagkakabaha-bahagi ng Eskosya|32 pook kapulungan]]. Ito ay may magkakaibang lawak at dami ng santauhan. Ang mga lungsod ng [[Glasgow]], Edimburgo, [[Aberdeen]], at [[Dundee]] ay hiwalay na pook kapulungan. Gayon din ang [[Banwahan ng Kapulungang Bulubundukin|Kapulungang Bulubundukin]] na bumubuo sa isang-katlo ng Eskosya ngunit mayroon lamang na humigit 200,000 katao. Sa kasalukuyan, mayroong mga 1,222 kagawad na naihalal sa katungkulan.<ref>{{cite web |url=http://www.psa.ac.uk/2007/pps/Bennie.pdf |title=STV in Scotland: Local Government Elections 2007 |publisher=Political Studies Association |accessdate=2 Agosto 2008 |archive-date=2011-03-20 |archive-url=https://www.webcitation.org/5xJnMrHvK?url=http://www.psa.ac.uk/2007/pps/Bennie.pdf |url-status=dead }}</ref> Sila ay bahagiang pinapasahod. Ang halalan ay isinasagawa sa pamamaraang ''[[single transferable vote]]'' sa isang tanurang maraming sapi. Maaaring humalal ng tatlo o apat na kagawad. Ang bawat kagawad ay hahalal naman ng isang [[Tagapamatnubay (pangmamamayan)|Tagapamatnubay]] o [[Tagapangulo|Tagapamagitan]] na siyang manunugkulan sa mga pagpupulong at tatayo bilang pinuno ng pook na itinalaga sa kanila. Ang mga [[kagawad]] ay napapasailalim ng mga [[kautusan sa asal]] na ipinatutupad ng [[Tagubilin sa mga Pamantayan ng Eskosya]].<ref>Ethical Standards in Public Life framework: {{cite web |title=Ethical Standards in Public Life |url=http://www.scotland.gov.uk/Topics/Government/local-government/ethical-standards |publisher=The Scottish Government |accessdate=3 Oktubre 2008 |archive-date=11 Disyembre 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141211075152/http://www.scotland.gov.uk/Topics/Government/local-government/ethical-standards |url-status=dead }}</ref> Ang kapisanan ng mga kinatawan ng pampook na kapamahalaan ay ang [[Kapulungang Pampook na Kapamahalaan ng Eskosya]] (KAPKE).<ref>{{cite web |url=http://www.cosla.gov.uk/about/decision-making-cosla |title=Who we are |publisher=Convention of Scottish Local Authorities |accessdate=5 Hulyo 2011 |archive-date=21 Mayo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110521085754/http://www.cosla.gov.uk/about/decision-making-cosla |url-status=dead }}</ref> Ang [[Pamahalaang Pampook ng Gales|pamahalaang pampook ng Gales]] ay binubuo ng mga 22 pangkaisahang kapamahalaan. Kinabibilangan ito ng mga lungsod ng [[Kardip]], [[Swansea]], at [[Newport]] na may sarili at hiwalay ring pangkaisahang kapamahalaan.<ref>{{cite web|url=http://new.wales.gov.uk/topics/localgovernment/localauthorities/?lang=en|title=Local Authorities|publisher=The Welsh Assembly Government|accessdate=31 Hulyo 2008|archive-date=30 Mayo 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140530004428/http://new.wales.gov.uk/topics/localgovernment/localauthorities/?lang=en|url-status=dead}}</ref> Ang halalan ay ginaganap tuwing ika-apat na taon sa pamamaraang ''[[first-past-the-post]]''.<ref>{{cite web |url=http://www.aboutmyvote.co.uk/how_do_i_vote/voting_systems/local_government_elections_i3.aspx |title=Local government elections in Wales |publisher=[[The Electoral Commission]] |year=2008 |accessdate=8 Abril 2011 |archive-date=2012-06-23 |archive-url=https://www.webcitation.org/68e5BBagx?url=http://www.aboutmyvote.co.uk/how_do_i_vote/voting_systems/local_government_elections_i3.aspx |url-status=dead }}</ref> Bukod sa [[Pulo ng Anglesey]], ang pinakahuling halalan ay naganap noon Mayo 2012. Ang [[Kapisanan ng Pamahalaang Pampook ng Gales]] ay kumakatawan sa mga kapakanan ng pampook na kapamahalaan.<ref>{{cite web|url=http://www.wlga.gov.uk/|title=Welsh Local Government Association|publisher=Welsh Local Government Association|accessdate=20 Marso 2008|archive-date=11 Nobiyembre 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081111154039/http://www.wlga.gov.uk/|url-status=dead}}</ref> Ang [[Pamahalaang Pamppok ng Kahilagaang Irlanda|pamahalaang pampook ng Kahilagaang Irlanda]] ay binubuo na ng 26 kapulungang purok simula pa noong 1973. Ang bawat isa ay naihalal sa pamamaraang ''single transferable vote''. Ang kanilang kapangyarihan ay nakatakda lamang sa pagkuha ng mga basura, pagpatnubay sa mga aso, at pagsasaayos ng mga liwasan at himlayan.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4449092.stm |title=NI local government set for shake-up |work=BBC News |date=18 Nobyembre 2005 |accessdate= 15 Nobyembre 2008 |first =Mark |last= Devenport}}</ref> Noong 13 Marso 2008, napagkasunduan ng tagapagpaganap ang panukalang bumuo ng panibagong 11 kagawad at palitan ang kasalukuyang pamamaraan. Ipinagpaliban ang susunod na pampook na halalan sa 2011 upang mapadali ito.<ref>{{cite press release |url=http://www.nio.gov.uk/local-government-elections-to-be-aligned-with-review-of-public-administration/media-detail.htm?newsID=15153 |title=Local Government elections to be aligned with review of public administration |publisher=Northern Ireland Office |date=25 Abril 2008 |accessdate=2 Agosto 2008 |archive-date=2013-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217174725/http://www.nio.gov.uk/local-government-elections-to-be-aligned-with-review-of-public-administration/media-detail.htm?newsID=15153 |url-status=dead }}</ref> ===Mga Sakupbayan=== {{Main|Mga Sakupbayan ng Britanya sa Ibayong-dagat|Sakupbayan ng Kaputungan}} [[Talaksan:Inside the Reef Cayman.jpg|thumb|left|Ang tanawin ng [[Dagat Karibe]] sa [[Kapuluang Kayman]]. Ang kapuluang ito ay isa sa mga pangunahing pook ng pandaigdigang pananalapi<ref>{{cite web|url=https://www.cibc.com/ca/pwm-global/locations/caribbean/cayman-islands.html |title=CIBC PWM Global - Introduction to The Cayman Islands |publisher=Cibc.com |date=11 Hulyo 2012 |accessdate=17 Agosto 2012}}</ref> at puntahan ng mga manlalakbay.<ref>{{cite news | url=http://traveltips.usatoday.com/cayman-islands-tourism-20845.html | work=USA Today | title=Cayman Islands Tourism | first=Laurie | last=Rappeport | access-date=2013-01-08 | archive-date=2013-01-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130116212733/http://traveltips.usatoday.com/cayman-islands-tourism-20845.html | url-status=dead }}</ref>]] Ang Nagkakaisang Kaharian ay may paghahari sa labing-pitong mga sakupbayan nito: labing-apat sa sakupbayan ng Britanya sa Ibayong-Dagat at tatlo sa sakupbayan ng Kaputungan.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.justice.gov.uk/downloads/about/moj/our-responsibilities/Background_Briefing_on_the_Crown_Dependencies2.pdf |access-date=2013-01-08 |archive-date=2019-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191102104306/http://www.justice.gov.uk/downloads/about/moj/our-responsibilities/Background_Briefing_on_the_Crown_Dependencies2.pdf |url-status=dead }}</ref> Ang labing-apat na sakupbayan ng Britanya sa Ibayong-Dagat ay ang mga: [[Anguilla]]; [[Bermuda]]; [[Lupang-sakop ng Britanya sa Antartika|sakupbayan ng Britanya sa Antartika]]; [[Lupang-sakop ng Britanya sa Karagatang Indiya|sakupbayan ng Britanya sa Karagatang Indiya]]; [[Kapuluang Britanikong Birhen]]; [[Kapuluang Cayman]]; [[Kapuluang Falkland]]; [[Gibraltar]]; [[Montserrat]]; [[Santa Helena, Asensiyon at Tristan da Cunha]]; [[Kapuluang Turko at Caicos]]; [[Kapuluang Pitcairn]]; [[Timog Horhe at Kapuluang Timog Sandwich]]; at ang mga [[Akrotiri at Dhekelia|kutang pinamamahalaan sa Tsipre]].<ref>{{cite web |url=http://collections.europarchive.org/tna/20080205132101/www.fco.gov.uk/servlet/Front%3fpagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1013618138295 |title=Overseas Territories |publisher=Foreign & Commonwealth Office |accessdate=6 Setyembre 2010 }}{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang pag-aangkin ng Britanya sa Antartika ay hindi kinikilala ng lahat.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ay.html |title=The World Factbook |publisher=CIA |accessdate=26 Disyembre 2010 |archive-date=25 Disyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225211652/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ay.html%20 |url-status=dead }}</ref> Kung pagsasama-samahin, ang kabuuang lawak ng sakupbayan ng Britanya sa ibayong-dagat ay tinatayang 1,727,570 kilometrong parisukat at may santauhan na humigit-kumulang sa 260,000 katao. Ito ang mga nalabi sa Sasakhari ng Britanya kung saan ang karamihan ay piniling manatiling sakupbayan ng Britanya (Bermuda noong [[Reperendum sa Kasarinlan ng Bermuda (1995)|1995]] at Gibraltar noong [[Reperendum sa Kasarinlan ng Gibraltar (2002)|2002]]). Hindi tulad ng mga sakupbayan ng NK sa ibayong-dagat, ang mga sakupbayan ng Kaputungan ay pagmamay-ari ng [[Kaputungan ng Britanya]].<ref>{{cite web|author=The Committee Office, House of Commons |url=http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmjust/56/5604.htm |title=House of Commons&nbsp;– Crown Dependencies&nbsp;– Justice Committee |publisher=Publications.parliament.uk |accessdate=7 Nobyembre 2010}}</ref> Ito ay kinabibilangan ng [[Kapuluang Bangbang]], ang mga [[kuta]] ng [[Jersey]] at [[Guernsey]] sa [[Bangbang Ingles|Bangbang Inggles]], at ang [[Pulo ng Man]] sa [[Dagat Irlandes]]. Sa kadahilanang ang mga nasasakupan nito ay may sari-sariling pangasiwaan, sila ay [[Mga Bansa sa United Kingdom|hindi bahagi ng Nagkakaisang Kaharian]] o ng [[Samahang Europeo]]. Ganon pa man, ang pamahalaan ng UK ang may pananagutan sa mga ugnayang panlabas at pagtatanggol nito. Ang batasan ng UK ay may kapangyarihang mambatas alang-alang sa kanila. Ngunit ang kapangyarihang maisabatas ang mga panukalang nauukol sa kanilang kapuluan ay nasa kani-kanilang kapulungang mambabatas at sa pahintulot ng [[Kagalang-galang na Kapulungan ng mga Kalihim ng Kanyang Kamahalan|Kapulungan ng mga Kalihim ng Kaputungan]]. Sa Pulo ng Man, ang pahintulot ay kadalasang nagbubuhat sa Tenyenteng Tagapamahala.<ref>{{cite web|url=http://www.gov.je/ChiefMinister/International+Relations/Profile+of+Jersey.htm|title=Profile of Jersey|publisher=[[States of Jersey]]|accessdate=31 Hulyo 2008|quote=The legislature passes primary legislation, which requires approval by The Queen in Council, and enacts subordinate legislation in many areas without any requirement for Royal Sanction and under powers conferred by primary legislation.|archive-date=2006-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20060902092534/http://www.gov.je/ChiefMinister/International+Relations/Profile+of+Jersey.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> Simula noong 2005, ang bawat sakupbayan ng Kaputungan ay may [[Punong Tagapangasiwa]] bilang kanilang [[pinuno ng pamahalaan]].<ref>{{Cite web |url=http://www.gov.im/lib/news/cso/chiefministertom.xml |title=Chief Minister to meet Channel Islands counterparts - Isle of Man Public Services<!-- Bot generated title --> |access-date=2012-12-18 |archive-date=2013-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116212734/http://www.gov.im/lib/news/cso/chiefministertom.xml |url-status=dead }}</ref> [[Talaksan:Charles, Prince of Wales in 2021 (cropped) (3).jpg|thumb|Si Charles III noong 2021]] ==Kabanwahan== {{Main|Kabanwahan ng United Kingdom|Kaharian ng United Kingdom|Halalan sa United Kingdom}}Ang Nagkakaisang Kaharian ay isang [[kahariang may saligang-batas]] na may [[pamahalaang pangkaisahan]]. Ang kanyang kamahalan, [[Charles III]] ang pinuno ng bansa ng NK at ng labinlimang [[Mga Bansa sa Kapamansaan|bansa sa Kapamansaan]]. Ang kaharian ay may “karapatang pagsanggunian, humimok, at magpaalala”.<ref>[[Walter Bagehot|Bagehot, Walter]] (1867) The English Constitution, London:Chapman and Hall, p103</ref> Ang Nagkakaisang Kaharian ay isa sa natatanging apat na mga bansa na may saligang-batas na di-nasusulat.<ref>{{cite web|url=http://www.llrx.com/features/uk2.htm#UK%20Legal%20System|title=A Guide To the UK Legal System|publisher=[[University of Kent|University of Kent at Canterbury]]|accessdate=16 Mayo 2006|author=Sarah Carter|archive-date=27 Mayo 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/67yH6Ly5h?url=http://www.llrx.com/features/uk2.htm#UK%20Legal%20System|url-status=dead}}</ref><ref group="tala">Ang Bagong Selanda, Israel at [[San Marino]] ang ibang mga bansa na may saligang-batas na di-nasusulat.</ref> Kung sa gayon, ang [[Saligang-Batas ng United Kingdom|Saligang-Batas ng Nagkakaisang Kaharian]] ay halos lahat binubuo ng kaipunan ng mga iba’t ibang kasulatan tulad ng mga [[palatuntunan]], mga [[kasong naisabatas]] at mga pandaigdigang kasunduan, at ng [[Katipunan sa Saligang-Batas ng Britanya|katipunan sa saligang-batas]]. Dahil walang pagkakaiba ang karaniwang palatuntunan sa “batas pang-saligang-batas”, maaaring “mabago” ito sa pamamagitan ng paglagda ng [[Batasan ng Nagkakaisahang Kaharian|batasan]] ng NK ng isang [[Batas ng Parlamento|Batas ng Batasan]]. Sila ay may kapangyarihang baguhin o tanggalin ang anumang nasusulat o di-nasusulat na bahagi ng saligang-batas. Ngunit, hindi ito maaaring magsabatas na hindi mababago ng mga susunod na Batasan.<ref>{{cite web|url=http://www.parliament.uk/about/how/laws/sovereignty.cfm|title=Official UK Parliament web page on parliamentary sovereignty|publisher=UK Parliament|archiveurl=https://archive.today/20120628214950/http://www.parliament.uk/about/how/sovereignty/|archivedate=2012-06-28|access-date=2013-01-09|url-status=live}}</ref> ===Pamahalaan=== {{main|Pamahalaan ng United Kingdom}} Ang NK ay may [[Pamamaraang Parlamentaryo|pamahalaang pambatasan]] na nakabatay sa [[pamamaraang Westminster]]. Ito ay tinutularan sa daigdig, isang pamana ng Sasakhari ng Britanya. Ang batasan ng Nagkakaisang Kaharian ay tinatawag na Batasan. Ito ay may dalawang kapulungan: ang inihahalal na [[Pamahayan ng mga Hamak]], at ang itinatalagang [[Pamahayan ng mga Panginoon]]. Sila ay nagpupulung-pulong sa [[Palasyo ng Westminster]]. Lahat ng mga panukala ay kailangang may [[Pangkahariang Pahintulot]] bago maisabatas ang mga ito. Ang katungkulan ng pagiging [[pinuno ng pamahalaan]] ng NK ay nasa [[Punong Tagapangasiwa ng United Kingdom|Punong Ministro]].<ref>{{cite web|title = The Government, Prime Minister and Cabinet|work = Public services all in one place|publisher = [[Directgov]]|url = http://direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/UKgovernment/Centralgovernmentandthemonarchy/DG_073444|accessdate = 12 Pebrero 2010|archive-date = 2012-09-21|archive-url = https://web.archive.org/web/20120921004951/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/UKgovernment/Centralgovernmentandthemonarchy/DG_073444|url-status = dead}}</ref> Siya ay kabilang sa kasapian ng batasan. Ang kasapiang ito ang nagbibigay ng ‘‘halal sa pag-asa’’ ng nakararaming lapian sa Pamahayan ng mga Hamak. Kadalasang ang pinuno ng pinakamalaking lapian sa pamahayan ang nakakakamit nito. Mamimili ang punong tagapangasiwa ng kalupunan ng mga tagapangasiwa na silang maitatalaga naman ng kaharian. Sila ang bubuo ng [[Pamahalaan ng United Kingdom|Pamahalaan ng Kanyang Kamahalaan]]. Sa kaugalian, iginagalang ng Haribini ang anumang maging pasya ng punong tagapangasiwa sa pamamahala. [[Talaksan:Palace of Westminster, London - Feb 2007.jpg|thumb|left|280px|Ang [[Bahay-Hari ng Westminster]], ang luklukan ng dalawang pamahayan ng Batasan ng Nagkakaisang Kaharian]] Ang [[Kalupunan ng mga Tagapangasiwa ng United Kingdom|kalupunan ng mga tagapangasiwa]] ay nakaugaliang kunin sa lapian kung saan kasapi ang Punong Tagapangasiwa. Ito ay kinukuha sa kapwa pamahayan, ngunit kadalasan ito’y manggagaling sa Pamahayan ng mga Hamak. Ang mga naitalaga ay may [[Pananagutan sa Pamahalaan|pananagutan]] sa punong tagapangasiwa. Ang kapangyarihang tagapagpaganap ay ginagamit ng punong tagapangasiwa at ng mga kalupunan nito. Silang lahat ay nanganumpa sa [[Kapulungan ng mga Kalihim ng United Kingdom|Kapulungan ng mga Kalihim ng Nagkakaisang Kaharian]] na maging mga [[Tagapangasiwa ng Kaputungan]]. Si [[Ang Matwid na Kagalang-galang|Mat. na Kgg.]] [[David Cameron]], pinuno ng [[Lapiang Konserbatibo (UK)|Lapiang Konserbatibo]], ang namumuno sa pakikiisa sa pangatlong lapian ng NK, ang mga [[Demokratang Liberal (UK)|Demokratang Liberal]]. Simula noong 11 Mayo 2010, si Cameron ang Punong Tagapangasiwa, [[Pangulong Panginoon ng Ingatang-yaman]], at [[Tagapangasiwa sa Paglilingkod-bayan]].<ref>{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/election_2010/8675265.stm |title=David Cameron is UK's new prime minister |date=11 Mayo 2010 |work=BBC News |accessdate =11 Mayo 2010}}</ref> Upang maihalal sa Pamahayan ng mga Hamak, kinakailangang ang isa ay mapili bilang kasapi ng batasan. Ito ay sa pamamagitan ng [[Pamamaraang Paramihan ng Halal|paramihan ng halal]] sa bawat kapisanang panghalalan. Ang NK ay kasalukuyang nahahati sa [[Kapisanang Panghalalan ng United Kingdom|650 kapisanang panghalalan]]. Nagsisimula ang pangkalahatang halalang ito sa paghayag ng hari, matapos pagpayuhan ng punong ministro. Sinasaad sa [[Batas Parlamento ng 1911 at 1949|Batas Batasan ng 1911 at 1949]] na kinakailangan ang panibagong halalan limang taon ang nakalipas bago ang huli. Ang tatlong pangunahing lapian sa NK ay ang mga Lapiang Konserbataibo, [[Lapian ng Manggagawa (UK)|Lapian ng Manggagawa]], at ang Demokratang Liberal. Noong nakaraang pangkalahatang halalan ng 2010, ang mga naluklok sa tatlong lapiang ito ay 622 sa 650 luklukan sa Pamahayan ng mga Hamak.<ref>{{cite web|url=http://www.nsd.uib.no/european_election_database/country/uk/|title=United Kingdom|work=European Election Database|publisher=Norwegian Social Science Data Services|accessdate=3 Hulyo 2010|archive-date=9 Hulyo 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100709202655/http://www.nsd.uib.no/european_election_database/country/uk|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/politics/2010/may/28/general-election-2010-conservatives|title=Thirsk and Malton: Conservatives take final seat in parliament|work=The Guardian |location=London|last=Wainwright|first=Martin|date=28 Mayo 2010|accessdate=Huloy 3,2010}}</ref> Ang karamihan sa mga natirang luklukan ay nakamit ng mga lapiang lumalaban sa kani-kanilang pook sa NK: ang [[Pambansang Lapiang Eskoses]] (sa eSKOSYA lamang); ''[[Plaid Cymru]]'' (sa Gales lamang); at ang [[Lapiang Demokratikong Samahang Manggagawa]], [[Lapiang Demokratikong Lipunan at Manggagawa]], [[Lapiang Manggagawa ng Ulster]], at ''[[Sinn Féin]]'' (sa Kahilagaang Irlanda lamang bagaman ang ''Sinn Féin'' ay lumalaban din sa mga halalan sa Republika ng Irlanda). Alinsunod sa patakaran ng lapian, wala pang naihalal na kasapi ng ''Sinn Féin'' ang kailanman dumalo sa Pamahayan ng mga Hamak upang katawanin ang kanilang kapisanang panghalalan dahil sa pangangailangang panunumpa sa katapatan sa kaharian. Gayunpaman, ang kasalukuyang limang KP na ''Sinn Féin'' ay ginagamit ang mga tanggapan at ibang kagamitan sa Westminster.<ref>{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/1771635.stm |title=Sinn Fein moves into Westminster |work=BBC News |date=21 Enero 2002 |accessdate =17 Oktubre 2008}}</ref> Ang NK ay may kasalukuyang 72 mga [[Kasapi ng Parlamentong Europeo para sa United Kingdom 2009-2014|KPE]] na naihalal para sa [[Parlamentong Europeo|Batasang Europeo]]. Sila ay naihalal sa 12 kapisanang panghalalan na may [[pangmaramihang sapi]].<ref>{{Cite news |url= http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/elections/euro/09/html/ukregion_999999.stm |title= European Election: United Kingdom Result |work=BBC News |date =8 Hunyo 2009}}</ref> ===Pangasiwaang ginawaran=== {{Main|Pangasiwaang gawaran sa United Kingdom|Tagapagpaganap ng Hilagang Irlanda|Pamahalaang Eskoses|Pamahalaang Gales}} [[Talaksan:Scotland Parliament Holyrood.jpg|thumb|alt=Modern one-story building with grass on roof and large sculpted grass area in front. Behind are residential buildings in a mixture of styles.|Ang [[Gusali ng Pambatasang Eskoses]] sa [[Holyrood, Edimburgo|Holyrood]] ang luklukan ng [[Parlamentong Eskoses|Batasang Eskoses]]]] Ang Eskosya, Gales, at Kahilagaang Irlanda ay may kanya-kanyang [[Tagapagpaganap (pamahalaan)|pamahalaan o tagapagpaganap]] na binigyang-kapangyarihan. Ito ay pinamumunuan ng isang [[Pangulong Tagapangasiwa]] (o sa Kahilagaang Irlanda, isang [[diyarka]]l na [[Pangulong Tagapangasiwa at kinatawang Pangulong Tagapangasiwa]]) at isang [[batasang may iisang pamahayan]]. Ngunit ang Ingglatera, ang pinakamalaking bansa sa Nagkakaisang Kaharian, ay walang mga ganitong pamahalaan na ginawaran. Bagkus, sila ay tuwirang pinangagasiwaan at pinagbabatas ng pamahalaan at batasan ng NK. Sa kadahilanang ito, umusbong ang tinatawag na [[Katanugang Kanlurang Lothian]] na nauukol sa pakikilahok ng mga kasapi ng batasan (KP) ng Eskosya, Gales, at Kahilagaang Irlanda,<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/3432767.stm |title=Scots MPs attacked over fees vote |work=BBC News |date=27 Enero 2004 |accessdate=21 Oktubre 2008}}</ref> sa mga bagay o suliranin na kaugnay lamang sa Ingglatera.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/talking_politics/82358.stm |title=Talking Politics: The West Lothian Question |work=BBC News |first=Brian |last=Taylor |date=1 Hunyo 1998 |accessdate=21 Oktubre 2008}}</ref> Ang [[Pamahalaang Eskoses]] at ang [[Parlamentong Eskoses|batasan]] nito ay may malaking saklaw sa mga anumang bagay na hindi [[Mga Bagay na Nakalaan|katangi-tanging nakalaan lamang]] sa batasan ng NK, tulad ng [[Edukasyon sa Eskosya|katuruan]],[[Pambansang Palingkuran sa Kalusugan ng Scotland|kalusugan]], [[Batas Eskoses]], at ang [[Pamahalaang Lokal ng Scotland|pamahalaang pampook]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/scotland_99/the_scottish_parliament/310036.stm |title=Scotland's Parliament&nbsp;– powers and structures |work=BBC News |date=8 Abril 1999 |accessdate=21 Oktubre 2008}}</ref> Noong nakaraang [[Pangkalahatang Halalan sa Parlamentong Eskoses, 2011|halalan ng 2011]], ang Pambansang Lapiang Eskoses ay muling nailuklok, kasama ang karamihan sa kanila, sa Batasang Eskoses. Ang kanilang pinuno ay si [[Alex Salmond]], ang [[Pangulong Tagapangasiwa ng Eskosya]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/6659531.stm |title=Salmond elected as first minister |work=BBC News |date=16 Mayo 2007 |accessdate=21 Oktubre 2008}}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-13305522 |title= Scottish election: SNP wins election |work=BBC News |date= 6 Mayo 2011}}</ref> Noong 2012, ang pamahalaan ng NK at Eskosya ay nagkasundo sa talakayan ng isang reperendum patungkol sa kasarinlan ng Eskosya sa 2014. Ang [[Pamahalaang Gales]] at ang [[Pambansang Kapulungan ng Gales]] ay mas may maliit na kapangyarihan kaysa ng sa naibigay sa Eskosya.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/wales_99/the_welsh_assembly/309033.stm |title=Structure and powers of the Assembly |work=BBC News |date=9 Abril 1999 |accessdate21 Oktubre 2008}}</ref> Maaaring magsabatas ang Kapulungan tungkol sa mga bagay na binigyang-kapangyarihan sa pamamagitan ng [[Batas sa Pambansang Kapulungan ng Gales|Batas ng Kapulungan]]. Ayon sa batas, hindi ito nangangailangan ng pahintulot buhat sa Westminster. Nanalo ang mumunting Lapian ng Manggagawa noong nakaraang [[Halalan ng Pambansang Kapulungan ng Gales, 2011|halalan ng 2011]]. Pinamumunuan ito ni [[Carwyn Jones]]. Ang [[Tagapagpaganap ng Hilagang Irland]] at ang [[Kapulungan ng Hilagang Ireland|Kapulungan]] nito ay may mga kapangyarihang nahahambing sa binigay sa Eskosya. Ang Tagapagpaganap ay pinamumunuan ng isang [[diyarka]] na kumakatawan sa mga kasapi ng [[Tinalaga ng Manggagawa|manggagawa]] at mga [[Tinalaga ng mga Makabansa|makabansa]] sa Kapulungan. Sa kasalukuyan, si [[Peter Robinson (politiko)|Peter Robinson]] ng [[Lapiang Demokratikong Manggagawa]], at si [[Martin McGuinness]] ng ''[[Sinn Féin]]'' ang mga [[Pangulong Tagapangasiwa at kinatawang Pangulong Tagapangasiwa]]. Ang NK ay walang [[saligang-batas na nasusulat]]. Ang mga bagay na nauukol sa saligang-batas ay isa sa mga kapangyarihang hindi binigay sa Eskosya, Gales, at Kahilagaang Irlanda. Ayon sa turo ng [[Kalayaan ng Parlamentaryo sa United Kingdom|Kalayaan ng Pambatasan]], ang batasan ng NK ay maaaring alisin ang Batasang Eskoses, Kapulungang Gales, at Kapulungang Kahilagaang Irlanda.<ref>N. Burrows, [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1468-2230.00203/abstract "Unfinished Business: The Scotland Act 1998"], ''The Modern Law Review'', vol. 62, issue 2, (Marso 1999), p. 249: "The UK Parliament is sovereign and the Scottish Parliament is subordinate. The White Paper had indicated that this was to be the approach taken in the legislation. The Scottish Parliament is not to be seen as a reflection of the settled will of the people of Scotland or of popular sovereignty but as a reflection of its subordination to a higher legal authority. Following the logic of this argument, the power of the Scottish Parliament to legislate can be withdrawn or overridden..."</ref><ref>M. Elliot, [http://icon.oxfordjournals.org/content/2/3/545.abstract "United Kingdom: Parliamentary sovereignty under pressure"], ''International Journal of Constitutional Law'', vol. 2, issue 3, (2004), pp. 553–554: "Notwithstanding substantial differences among the schemes, an important common factor is that the U.K. Parliament has not renounced legislative sovereignty in relation to the three nations concerned. For example, the Scottish Parliament is empowered to enact primary legislation on all matters, save those in relation to which competence is explicitly denied ... but this power to legislate on what may be termed "devolved matters" is concurrent with the Westminster Parliament's general power to legislate for Scotland on any matter at all, including devolved matters ... In theory, therefore, Westminster may legislate on Scottish devolved matters whenever it chooses..."</ref> Sa katunayan, noong 1972, pinagkaisahan ng Batasan ng NK na [[Batas sa Hilagang Irlanda ng 1972 (panamantalang pagtatakda)|antalahin]] ang pagkakatatag ng [[Batasan ng Hilagang Irlanda|Batasan ng Kahilagaang Irlanda]]. Ito ang naging alinsunuran patungkol sa mga napapanahong kapisanang bingyang-kapangyarihan.<ref>G. Walker,[http://www.jstor.org/stable/10.1086/644536 "Scotland, Northern Ireland, and Devolution, 1945–1979"], ''Journal of British Studies'', vol. 39, no. 1 (Enero 2010), pp. 124 & 133.</ref> Sa kaugalian, malayong mangyaring tanggalin ng batasan ng NK ang pagbibigay-kapangyarihan dahil sa mga pinagkasunduang taliktik noong mapagpasyahan ang reperendum na ito.<ref>A. Gamble, [http://publius.oxfordjournals.org/content/36/1/19.short "The Constitutional Revolution in the United Kingdom"], ''Publius'', volume 36, issue 1, p. 29: "The British parliament has the power to abolish the Scottish parliament and the Welsh assembly by a simple majority vote in both houses, but since both were sanctioned by referenda, it would be politically difficult to abolish them without the sanction of a further vote by the people. In this way several of the constitutional measures introduced by the Blair government appear to be entrenched and not subject to a simple exercise of parliamentary sovereignty at Westminster."</ref> Mas malaki kaysa sa Eskosya at Gales ang mga talikitang pinataw sa kapangyarihan ng batasan ng NK na makialam sa pagbibigay-kapangyarihan sa Kahilagaang Irlanda dahil ito ay nakabatay sa kasunduan sa pagitan ng [[Pamahalaan ng Irlanda]].<ref>E. Meehan, [http://pa.oxfordjournals.org/content/52/1/19.short "The Belfast Agreement—Its Distinctiveness and Points of Cross-Fertilization in the UK's Devolution Programme"], ''Parliamentary Affairs'', vol. 52, issue 1 (1 Enero 1999), p. 23: "[T]he distinctive involvement of two governments in the Northern Irish problem means that Northern Ireland's new arrangements rest upon an intergovernmental agreement. If this can be equated with a treaty, it could be argued that the forthcoming distribution of power between Westminister and Belfast has similarities with divisions specified in the written constitutions of federal states... Although the Agreement makes the general proviso that Westminister's 'powers to make legislation for Northern Ireland' remains 'unaffected', without an explicit categorical reference to reserved matters, it may be more difficult than in Scotland or Wales for devolved powers to be repatriated. The retraction of devolved powers would not merely entail consultation in Northern Ireland backed implicitly by the absolute power of parliamentary sovereignty but also the renegotiation of an intergovernmental agreement".</ref> ===Batas at katarungang pangkrimen=== {{Main|Batas ng United Kingdom}} [[Talaksan:Royal courts of justice.jpg|thumb|left|Ang mga [[Makaharing Kahukuman ng Katarungan|Maharlikang Kahukuman ng Katarungan]] ng [[Inglatera at Gales|Ingglatera at Gales]]]] Ang Nagkakaisang Kaharian ay walang iisang pamamaraang legal dahil ayon sa Bahagi 19&nbsp;ng [[Kasunduan ng Samahan|Kasunduan ng Samahan ng 1706]], pinagkakaloob nito ang pagpapatuloy ng isang hiwalay na pamamaraang legal sa Eskosya.<ref>{{cite web |url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |title=The Treaty (act) of the Union of Parliament 1706 |publisher=Scottish History Online |accessdate=Oktubre 5, 2008 |archive-date=2002-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020712045730/http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |url-status=dead }}</ref> Sa kasalukuyan, ang NK ay may tatlong magkakaibang [[Mga Pamamaraang Legal ng Daigdig|pamamaraang legal]]: [[Batas Ingles|Batas Inggles]], [[Kahukuman ng Hilagang Ireland|Batas Kahilagaang Irlanda]] at [[Batas Eskoses]]. Naitatag ang [[Kataas-taasang Hukuman ng United Kingdom|Kataas-taasang Hukuman ng Nagkakaisang Kaharian]] noong Oktubre 2009 at pinalitan nito ang [[Katungkulang Panghukuman ng Pamahayan ng mga Panginoon|Lupon sa Paghahabol ng Pamahayan ng mga Panginoon]].<ref>{{Cite news |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8283939.stm |title =UK Supreme Court judges sworn in |work=BBC News |date=5 Oktubre 2009}}</ref><ref>{{PDFlink|[http://www.dca.gov.uk/consult/supremecourt/supreme.pdf Constitutional reform: A Supreme Court for the United Kingdom]|252&nbsp;KB}}, Department for Constitutional Affairs. Retrieved 22 Mayo 2006.</ref> Ang [[Panghukumang Lupon ng Kapulungan ng mga Kalihim]] at ang mga kasapi ng Kataas-taasang Hukuman ang pinakamataas na hukuman sa paghahabol sa maraming bansa sa Kapamansaan, mga [[Lupang-sakop ng Britanya sa Ibayong-dagat|sakupbayan ng Britanya sa Ibayong-dagat]], at sa [[Lupang-sakop ng Kaputungan|sakupbayan ng Kaputungan]].<ref>[http://www.jcpc.gov.uk/about/role-of-the-jcpc.html "Role of the JCPC"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111215093114/http://www.jcpc.gov.uk/about/role-of-the-jcpc.html |date=2011-12-15 }}. Judicial Committee of the Privy Counci. Retrieved 11 Setyembre 2012</ref> Ang Batas Inggles, na umiiral sa [[Inglatera at Gales|Ingglatera at Gales]], at [[Batas Hilagang Irlandes]] ay kapwa nakabatay sa palatuntunin ng [[Batas Panlahat]].<ref>{{Cite book |url=http://books.google.com/?id=AF303DEl0MkC&pg=PA298 |first=Andrew |last=Bainham |title=The international survey of family law:1996 |page=298 |isbn=978-90-411-0573-8 |year=1998 |publisher=Martinus Nijhoff |location =The Hague}}</ref> Ayon sa umiiral na mga palatuntunan, ang Batas Panlahat ay nabubuo sa paggamit ng mga hukom ng mga kautusan, alinsunuran, at bihasang pangingisip sa mga nahagap na datos, sa pagpapaliwanag sa mga hatol na may kaugnayan sa palatuntuning legal. Ang mga ito ay maiiakma sa mga susunod na kasong kahalintulad nito ([[Stare Decisis|''stare decisis'']]).<ref>{{Cite book |url= http://books.google.com/?id=a4ddQNrt8e8C&pg=PA371 |title=World dictionary of foreign expressions |author=Adeleye, Gabriel; Acquah-Dadzie, Kofi; Sienkewicz, Thomas; McDonough, James |page=371 |isbn=978-0-86516-423-9 |year =1999 |location =Waucojnda, IL |publisher=Bolchazy-Carducci}}</ref> Ang [[Kahukuman ng Inglatera at Gales|Kahukuman ng Ingglatera at Gales]] ay pinamumunuan ng [[Pangulong Kahukuman ng Inglatera at Gales|Pangulong Kahukuman ng Ingglatera at Gales]], na binubuo ng [[Hukuman sa Paghahabol ng Inglatera at Gales|Hukuman sa Paghahabol]], ang [[Mataas na Hukuman ng Katarungan]] (para sa kasong pangmamamayan), at ang [[Hukuman ng Kaputungan]] (para sa kasong kriminal). Ang Kataas-taasang Hukuman ang pinamataas na hukuman sa Ingglatera, Gales, at Kahilagaang Irlanda para sa mga paghahabol sa kasong pangmamamayan at kriminal. Ang anumang pasya ng hukumang ito ay maiiakma sa bawat ibang hukumang nasasakupan nito.<ref>{{cite web |url=http://www.alpn.edu.au/node/66 |title=The Australian courts and comparative law |publisher=Australian Law Postgraduate Network |accessdate=28 Disyembre 2010 |archive-date=14 Abril 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130414202207/http://alpn.edu.au/node/66 |url-status=dead }}</ref> [[Talaksan:High Court of Justiciary.jpg|thumb|right|upright|Ang [[Mataas na Hukuman ng Punong Hukom]]–ang [[Dalubhasaan sa Katarungan|Kataas-taasang]] [[Katarungang Kriminal|Hukumang Kriminal]] ng [[Eskosya]].]] Ang Batas Eskoses ay may magkahalong pamamaraan na nakabatay sa mga palatuntunin ng batas panlahat at[[Batas Pangmamamayan (pamamarang legal)|batas pangmamamayan]]. Ang mga pangunahing hukuman ay ang [[Hukuman ng Kapulungan]] para sa mga kasong pangmamamayan,<ref>{{cite web|url=http://www.scotcourts.gov.uk/session/index.asp|title=Court of Session&nbsp;– Introduction|publisher=Scottish Courts|accessdate=5 Oktubre 2008|archive-date=25 Mayo 2012|archive-url=https://archive.today/20120525195153/http://www.scotcourts.gov.uk/session/index.asp|url-status=dead}}</ref> at ang [[Mataas na Hukuman ng Punong Hukom]] para sa mga kasong criminal.<ref>{{cite web|url=http://www.scotcourts.gov.uk/justiciary/index.asp|title=High Court of Justiciary&nbsp;– Introduction|publisher=Scottish Courts|accessdate=5 Oktubre 2008|archive-date=5 Agosto 2012|archive-url=https://archive.today/20120805180111/http://www.scotcourts.gov.uk/justiciary/index.asp|url-status=dead}}</ref> Ayon sa Batas Eskoses, ang Kataas-taasang Hukuman ng Nagkakaisang Kaharian ay ang pinakamataas na hukuman sa paghahabol para sa mga kasong pangmamamayan.<ref>{{cite web|url=http://www.publications.parliament.uk/pa/ld199697/ldinfo/ld08judg/bluebook/bluebk03.htm|title=House of Lords&nbsp;– Practice Directions on Permission to Appeal|publisher=UK Parliament|accessdate=22 Hunyo 2009}}</ref> Ang mga [[Hukumang Eskribano|hukumang eskribano]] ang lumilitis sa mararaming kasong pangmamamayan at kriminal. Dito rin nililitis ang mga kasong kriminal sa pamamagitan ng inampalan, na kilala sa katawagang “takdang hukuman ng eskribano”, o kung walang inampalan, “di-takdang hukuman ng eskribano”.<ref>{{cite web|url=http://www.scotcourts.gov.uk/introduction.asp|title=Introduction|publisher=Scottish Courts|accessdate=5 Oktubre 2008|archive-date=5 Agosto 2012|archive-url=https://archive.today/20120805135430/http://www.scotcourts.gov.uk/introduction.asp|url-status=dead}}</ref> Naiiba ang pamamaraang legal sa Eskosya sa pagkakaroon nito ng tatlong maaaring maging hatol sa [[paglilitis]] ng isang kasong kriminal: ''[[May-sala (batas)|may-sala]]'', ''[[Walang-sala (batas)|walang-sala]]'', at ''”[[di-napatunayan]]”''. Mapapawalang-sala ang isang tao kung ang hatol ay “walang-sala” at “di-napatunayan”. Hindi na rin ito maaaring malitis muli.<ref>{{Cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/scotland/article431121.ece |title=The case for keeping 'not proven' verdict |work=The Sunday Times |first=Tim |last=Luckhurst |accessdate=5 Oktubre 2008 |location=London |date=20 Marso 2005 |archive-date=23 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110623033748/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/scotland/article431121.ece |url-status=dead }}</ref> Tumaas ang krimen sa Ingglatera at Gales sa pagitan ng taong 1981 at 1995. Ngunit ayon sa mga [[Estatistika sa Krimen ng United Kingdom|Palaulatan sa krimen]], ito ay bumaba ng 48% (1995-2008) simula noon. Sa katulad na mga taon, ang [[Populasyon sa Bilangguan ng Inglatera at Gales|santauhan sa bilangguan ng Ingglatera at Gales]] ay makalawang tumaas sa bilang na hihigit sa 80,000. Sa bawat 100,000 katao, may 147 nabibilanggo at dahil dito, ang Ingglatera at Gales ang may pinakamataas na paglaki sa bilang ng nabibilanggo sa buong Kanluraning Europa.<ref>{{Cite news |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/7235438.stm |title=New record high prison population |work=BBC News |date=8 Pebrero 2008 |accessdate=21 Oktubre 2008}}</ref> Ang [[Palingkurang Bilibid ng Kanyang Kamahalan]], na may pananagutan sa [[Pangagasiwa sa Katarungan (UK)|Pangangasiwa sa Katarungan]], ang namamahala sa halos lahat na mga bilangguan sa Ingglatera at Gales. Ang krimen naman sa Eskosya ay bumaba sa pinakamababa nitong tala sa loob ng 32 taon noong 2009-10. Ito ay bumaba ng sampung bahagdan.<ref>{{Cite press release |url=http://www.scotland.gov.uk/News/Releases/2010/09/07111730 |title=Crime falls to 32 year low |publisher=Scottish Government |date=7 Setyembre 2010 |accessdate=21 Abril 2011 |archive-date=2 Hulyo 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140702092202/http://www.scotland.gov.uk/News/Releases/2010/09/07111730 |url-status=dead }}</ref> Sa magkatulad na taon, bumaba rin ang santauhan sa mga bilangguan sa Eskosya na mayroon lamang hihigit sa 8,000 katao.<ref>{{cite web |url=http://www.sps.gov.uk/default.aspx?documentid=7811a7f1-6c61-4667-a12c-f102bbf5b808 |title=Prisoner Population at Friday 22&nbsp;Agosto 2008 |publisher=Scottish Prison Service |accessdate=28 Agosto 2008 |archive-date=7 Marso 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307182522/http://www.sps.gov.uk/default.aspx?documentid=7811a7f1-6c61-4667-a12c-f102bbf5b808 |url-status=dead }}</ref> Ito ang pinakamababang naitala sa kasaysayan ng Eskosya.<ref>{{Cite news |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/7587724.stm |title=Scots jail numbers at record high |work=BBC News |date=29 Agosto 2008 |accessdate=21 Oktubre 2008}}</ref> Ang [[Palingkurang Bilibid ng Eskosya]], na may pananagutan sa [[Kalihim sa Tagapangasiwa ng Katarungan]], ang namamahala sa mga bilangguan sa Eskosya. Ayon sa pag-uulat ng Ugnayan sa Araling Pagmamatyag noong 2006, napag-alamang ang NK ang may pinakamataas na antas ng [[Pagmamatyag sa Madla|pagmamatyag sa madla]] sa lahat ng mga mauunlad na bansa sa Kanluranin.<ref>{{Cite news |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6108496.stm| title=Britain is 'surveillance society'| accessdate=6 Disyembre 2010 |work=BBC News |date=2 Nobyembre 2006}}</ref> ===Ugnayang panlabas=== {{Main|Ugnayang panlabas ng United Kingdom}} [[Talaksan:David Cameron and Barack Obama at the G20 Summit in Toronto.jpg|left|thumb|Si [[David Cameron]], ang Punong Tagapangasiwa ng Nagkakaisang Kaharian, at si [[Barack Obama]], ang Pangulo ng Nagkakaisang Pamahalaan, sa [[Pagpupulong ng P-20 sa Toronto (2010)|pagpupulong ng P-20 sa Toronto noong 2010]].]] Ang NK ay isang [[Limang Bigatin (Mga Nagkakaisang Bansa)|panatilihang kasapi]] ng [[Kapulungang Pangkatiwasayan ng Mga Nagkakaisang Bansa]]. Ito ay kasapi sa mga sumusunod: [[Kapisanan ng Kasunduan sa Hilagang Atlantiko]] (KKHA), [[Kapamansaan ng mga Bansa]], [[Pangkat ng Pito (P7)|Pangkat ng Pito]] (P7), [[Pangkat ng Walo (P8)|Pangkat ng Walo]] (P8), [[Pangkat ng Dalawampu (P20)|Pangkat ng Dalawampu]] (P20), [[Kapisanan sa Pakikipagtulungan sa Ekonomiya at Pagpapaunlad|Kapisanan sa Pakikipagtulungan sa agimat at Pagpapaunlad]] (KPEP), [[Kapisanan ng Pandaigidigang Kalakalan]] (KPK), [[Kapulungan ng Europa]], [[Kapisanan sa Pangkatiwasayan at Pakikipagtulungan sa Europa]] (KKPE), at ng [[Samahang Europeo]] (SE). Masasabing may ''[[Katangi-tanging Ugnayan]]'' ang NK sa Nagkakaisang Pamahalaan,<ref>Swaine, Jon (13 Enero 2009). [http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/barackobama/4226246/Barack-Obama-presidency-will-strengthen-special-relationship-says-Gordon-Brown.html "Barack Obama presidency will strengthen special relationship, says Gordon Brown"]. ''The Daily Telegraph'' (London). Retrieved 3 Mayo 2011.</ref><ref>Kirchner, E. J.; Sperling, J. (2007). ''Global Security Governance: Competing Perceptions of Security in the 21st Century''. London: Taylor & Francis. p. 100. ISBN 0-415-39162-8</ref> isang matalik na pagka-kasama naman sa Pransiya o isang ''[[Entente cordiale]]'' dahil naghihiraman ito sa teknolohiya sa sandatang nukleyar. Ang NK ay may matalik ding ugnayan sa Republika ng Irlanda dahil kapwa sila nagkasundo sa isang [[Kaayunan sa Pook-lakbayan]].<ref>{{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-1054462/British-Army-enjoys-recruitment-boom-Irish-Republic-troops-leave-Northern-Ireland.html|title=British Army enjoys recruitment boom from Irish Republic after troops leave Northern Ireland|accessdate=4 Enero 2012|work=Daily Mail |date=10 Setyembre 2008|first=Rebecca|last=Camber|location=London}}</ref> Lalong umiigting ang pandaigdigang kalakasan ng Britanya sa pamamagitan ng mga ugnayan sa kalakal, pamumuhunan sa ibayong-dagat, [[opisyal na pagtulong sa pagpapaunlad]], at panghukbong pakikilahok.<ref>[http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200809/cmselect/cmintdev/220/22007.htm "DFID's expenditure on development assistance"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130112222226/http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200809/cmselect/cmintdev/220/22007.htm |date=2013-01-12 }}. UK Parliament. Retrieved 3 Mayo 2011.</ref> ===Panghukbo=== {{Main|Sandatahang Lakas ng Britanya}} {{Multiple image|direction=vertical|align=right|image1=HMS Daring D32 (3).jpg|image2=Challenger II.jpg|image3=Eurofighter Typhoon 02.jpg|width1=150|width2=150|width3=150|footer=Ang [[Pangwasak na Uri-45]], ''[[Challenger 2]]'' at ''[[Eurofighter]]''.}} Ang [[sandatahang lakas]] ng NK ay kilala rin sa tawag na ''[[Sandatahang Lakas ng Britanya|Sandatahang Lakas ng Kanyang Kamahalan]]'' o ''Sandatahang Lakas ng Kaputungan''.<ref>[http://www.raf.mod.uk/legalservices/p3chp29.htm Armed Forces Act 1976, Arrangement of Sections], raf.mod.uk</ref> Ito ay binubuo ng tatlong mga sangay na bihasa sa paninilbihang panghukbo: ang [[Panilbihang Pandagat (United Kingdom)|Panilbihang Pandagat]] (kabilang ang [[Makaharing Hukbong Pandagat|Maharlikang Hukbong Pandagat]], [[Makaharing Hukbong Kawal Pandagat|Maharlikang Hukbong Kawal Pandagat]] at ang [[Makaharing Katulong na Pulutong ng Sasakyang Pandagat|Maharlikang Katulong na Pulutong ng Sasakyang Pandagat]]), ang [[Hukbong Katihan ng Britanya]], at ang [[Makaharing Hukbong Panghimpapawid|Maharlikang Hukbong Panghimpapawid]].<ref>{{cite web|accessdate=21 Pebrero 2012|publisher=Ministry of Defence|title=Ministry of Defence|url=http://www.mod.uk/DefenceInternet/Home/}}</ref> Ang sandatahang lakas ay pinamamahalaan ng [[Pangasiwaan sa Pagtatanggol (United Kingdom)|Pangasiwaan sa Pagtatanggol]] at pinapalakad ng [[Kapulungan sa Pagtatanggol ng United Kingdom|Kapulungan sa Pagtatanggol]] na pinamumunuan naman ng [[Kalihim ng Pamahalaan sa Pagtatanggol]]. Ang mga kasapi sa lakas ay may panunumpa sa katapatan sa [[Kaharian ng United Kingdom|hari ng Britanya]], ang [[Punong Komandante]].<ref name=Speaker>[http://www.parliament.uk/business/news/2012/march/speaker-addresses-hm-the-queen/ Parliament] Speaker addresses Her Majesty Queen Elizabeth II, 20 Marso 2012</ref> Ayon sa magkakaibang mga sanggunian, kabilang ang [[Surian sa Pananaliksik sa Pandaigdigang Kapayapaan ng Estokolmo]] at ang Pangasiwaan sa Pagtatanggol, ang Nagkakaisang Kaharian ang ika-apat sa may pinakamataas na [[Tala ng mga bansa ayon sa panghukbong paggugol|panghukbong paggugol]]. Ang kabuuang paggugol sa pagtatanggol ay tinatayang nasa 2.3% hanggang 2.6% ng pambansang KGK.<ref>{{cite web|url=http://www.mod.uk/DefenceInternet/AboutDefence/Organisation/KeyFactsAboutDefence/DefenceSpending.htm |title=Defence Spending |publisher=Ministry of Defence |accessdate=6 Enero 2008}}</ref> Ang Sandatahang Lakas ay may katungkulang ipagtanggol ang NK at ang mga sakupbayan nito sa ibayong-dagat, itaguyod ang kapakanan ng NK sa pandaigdigang kaligtasan, at pagsisikap sa pagpapanatili ng pandaigdigang kapayapaan. Ang NK ay panatilihang masugid na nakikilahok sa [[Kapisanan ng Kasunduan sa Hilagang Atlantiko|KKHA]], [[Punong Himpilan ng Hukbong Kaanib sa Agarang Tugon]], [[Kasunduan sa Pagtatanggol ng Limang Bigatin]], [[Pagsasanay sa Bingit ng Pasipiko]], at iba pang mga pandaigdigang pakikipatulungan. Ang NK ay may pinapanatiling mga pulutong at gusaling panghukbo sa ibayong-dagat. Ito ay matatagpuan sa [[Pulo ng Asensiyon]], [[Panghukbo ng Belize|Belize]], [[Panghukbong Lakas na nakahimpil sa Brunay|Brunay]], [[Pulutong sa Pagsasanay ng Hukbong Katihan ng Britanya sa Suffield|Kanada]], [[Mga Kutang Pinamamahalaan|Tsipre]], [[Diego Garcia]], [[Panghukbo ng Kapuluang Falkland|Kapuluang Falkland]], [[Britanikong Lakas sa Alemanya|Alemanya]], [[Britanikong Lakas sa Gibraltar|Gibraltar]], [[Kenya]] at [[Katar]]. Ang Maharlikang Hukbong Pandagat ay kahanga-hanga sa pagiging [[Panlaot na Hukbong Pandagat|panlaot]] nito. Isa ito sa tatatlong bansa lamang na may kakayahang panlaot. Kabilang dito ang [[Hukbong Pandagat ng Pransiya]] at [[Hukbong Pandagat ng Nagkakaisang Pamahalaan]].<ref>{{cite web|url=http://www.henryjacksonsociety.org/stories.asp?pageid=49&id=279|title=The Royal Navy: Britain's Trident for a Global Agenda&nbsp;– The Henry Jackson Society|publisher=Henry Jackson Society|accessdate=17 Oktubre 2008|archive-date=2011-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20111013070014/http://www.henryjacksonsociety.org/stories.asp?pageid=49&id=279|url-status=dead}}</ref> Kahanga-hanga rin ito sa paghahatid ng Pananggalang Nukleyar ng NK sa tulong ng [[Pagbabanghay sa Britanikong Salapang]] at sa apat na [[Submarinong ''Vanguard'']]. Ito rin ay may maraming mga pulutong ng sasakyang pandagat, mga bapor, mga [[taga-dala ng eroplano]], isang [[Salakay-anpibyas na Bapor|taga-dala ng helikoptero]], mga [[pantalan]], [[submarinong nukleyar]], ''[[guided missile destroyer]]'', mga [[pragata]], ''[[mine-countermeasure vessels]]'', at mga [[Bapor Pang-ronda|bapor pang-ronda]]. Sa kalaunan, magkakaroon ito ng dalawan pang bagong taga-dala ng eroplano: ang [[BKK Reyna Isabel (R08)|BKK ''Haribini Isabel'']] at [[BKK Prinsipe ng Gales (R09)|BKK ''Prinsipe ng Gales'']]. Ang [[Pantanging Lakas ng United Kingdom|Pantanging Lakas ng Nagkakaisang Kaharian]] tulad ng [[Pantanging Panilbihan sa Himpapawid]] at [[Pantanging Panilbihan sa Bapor]], ay naglalaan ng mga pulutong na bihasa sa agarang pagtugon laban sa terorismo, at sa mga [[Gawaing pangkati at pandagat|gawaing panghukbo na pangkati at pandagat]]. Malaki ang naiambag ng sandatahang lakas sa pagkakatatag ng [[Imperyo ng Britanya|Sasakhari ng Britanya]] bilang isang [[Sukdulang kapangyarihan|makapangyarihang bansa]] noong ika-19 na dantaon. Nakilahok ito sa mga pangunahing digmaan tulad ng [[Pitong Taong Digmaan]], [[Digmaang Napolyonika]], [[Digmaan Krimeyano]], [[Unang Digmaang Pandaigdig]], [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], at iba pang mga labanan sa sakupbayan nito. Dahil sa kalakasan ng panghukbo nito, may kapangyarihan itong [[Batasan ng Biyena|pagpasiyahan ang mga padaigidigang pangyayari]]. Kahit pa sa pagwawakas ng Sasakhari ng Britanya, isa pa rin ito sa mga nangungunang bansa sa panghukbo. Ang panghukbo ng Britanya ay isa rin sa may pinamalaki at may pinakamasalimuot na teknolohiya sa daigidig. Kamakailan lamang, pinapalagay ng patakaran sa pagtatanggol na “ang mga gawaing may pinakamatinding pangangailan” ay isasagawa bilang bahagi ng isang pakikipagtulungan.<ref>''UK 2005: The Official Yearbook of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland''. Office for National Statistics. p. 89.</ref> Maliban sa [[Gawang Palliser|pamamagitna sa Bulubunduking Leona]], ang mga halimbawa ng pagpapalagay nito ay ang mga tungkuling panghukbo nito sa [[Digmaang Bosnyo|Bosnya]], [[Digmaang Kosobo|Kosobo]], [[Katungkulan ng United Kingdom sa Digmaan sa Apganistan (2001-kasalukuyan)|Apganistan]], [[Gawang Telic|Irak]], at ang pinakabago, sa [[Panghukbong pamamagitna sa Libya (2011)|Libya]]. Ang huling pagkakataon na mag-isang nakidigma ang Britanikong hukbo ay noong 1982 sa [[Digmaang Falklands]]. ==Agimat== {{Main|Agimat ng United Kingdom}} [[File:London.bankofengland.arp.jpg|thumb|left|Ang [[Bangko ng Inglatera|Bangko ng Ingglatera]] ay ang [[pangunahing bangko]] ng Nagkakaisang Kaharian.]] Ang NK ay may [[Pangkalakalang Agimat|pangkalakalang agimat]] na bahagiang hinihimasok.<ref>{{cite web|url=http://www.bis.gov.uk/assets/biscore/better-regulation/docs/p/11-795-principles-for-economic-regulation |title=Principles for Economic Regulation |date = Abril 2011|publisher=Department for Business, Innovation & Skills |accessdate=1 Mayo 2011}}</ref> Ayon sa [[palitan ng kalakal]] ang NK ang ika-anim na may pinakamalaking agimat sa daigdig. Sa Europa, sinundan nito ang Alemanya at Pransiya. Sa kauna-unahang pangyayari sa loob ng sampung taon, naabutan ito ng Pransiya noong 2008. Ang [[Ingatang-yaman KK]] ay pinamumunuan ng [[Kasangguni ng Ingatang-yaman]]. Ito ay may pananagutan sa pagbubuo at pagpapatupad ng mga patakaran sa [[pampublikong pananalapi]] at [[Patakaran sa agimat|agimat]] ng bansa. Ang [[Bangko ng Inglatera|Bangko ng Ingglatera]] ay ang [[pangunahing bangko]] ng NK. Ito ay may pananagutan sa paglathala ng pananalapi ng bansa, ang [[Libra Esterlina]]. May karapatan ring maglathala ng kanilang sari-sariling salapi ang mga bangko sa Eskosya at Kahilagaang Irlanda kung ang mga ito ay may sapat na nakalaang salapi ng Bangko ng Ingglatera. Sinundan ng Libra Esterlina ang Dolyar at Euro sa may pinakamaraming [[nakalaang pananalapi]] sa daigdig.<ref>{{cite news| last=Chavez-Dreyfuss| first=Gertrude| url=http://in.reuters.com/article/asiaCompanyAndMarkets/idINN3141616420080331?sp=true| agency=Reuters| title=Global reserves, dollar share up at end of 2007-IMF| date=1 Abril 2008| accessdate=21 Disyembre 2009| archive-date=9 Enero 2009| archive-url=https://web.archive.org/web/20090109210433/http://in.reuters.com/article/asiaCompanyAndMarkets/idINN3141616420080331?sp=true| url-status=dead}}</ref> Ang [[Lupon sa Patakarang Pananalapi]] ng Bangko ng Ingglatera ay pinamumunuan ng [[Tagapangasiwa ng Bangko ng Inglatera|Tagapangasiwa ng Bangko ng Ingglatera]]. Ito ang may pananagutan sa pagtakda ng [[Opisyal na halaga ng interes|halaga ng interes]] sa antas na aangkop sa pagtaas ng halaga ng bilihin na itinatakda naman ng Kasangguni kada taon.<ref>[https://web.archive.org/web/20080312060011/http://www.bankofengland.co.uk/about/more_about.htm More About the Bank] Bank of England&nbsp;– Retrieved 8 Agosto 2008</ref> Ang [[Tatatluhing Bahagi ng Ekonomiya|paninilbihang bahagi]] ay bumubuo sa tinatayang 73% ng KGK.<ref>{{cite web|date=26 Abril 2006|url=http://www.statistics.gov.uk/statbase/Product.asp?vlnk=9333|title=Index of Services (experimental)|publisher=Office for National Statistics|accessdate=24 Mayo 2006|archive-date=2011-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110813220006/http://www.statistics.gov.uk/statbase/Product.asp?vlnk=9333|url-status=dead}}</ref> Ang Londres ay isa sa tatlong “pangunahing pamumuno” ng [[Pandaigidigang Agimat|pandaigdigang agimat]] (ang natirang dalawa ay ang Lungsod ng Bagong York at Tokyo).<ref>{{Cite book |author=Sassen, Saskia |title=The Global City: New York, London, Tokyo |url=https://archive.org/details/globalcitynewyor00unse |year=2001 |publisher=Princeton University Press |edition=2nd |isbn=0-691-07866-1 |authorlink=Saskia Sassen}}</ref> Tulad ng Bagong York, ang Londres ay isa rin sa mga pinakamalaki sa larangan ng pananalapi, at ang pinakamalaking [[Tala ng mga lungsod ayon sa KGK|KGK panglungsod]] sa Europa. Ang Edimburgo ay isa rin sa mga pinakamalaki sa Europa.<ref>{{cite web |url= http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200203/cmhansrd/vo030430/halltext/30430h05.htm#30430h05_spnew0 |title=Financial Services Industry |date=30 Abril 2003 |publisher=UK Parliament |accessdate=17 Oktubre 2008 |author= Lazarowicz, Mark (Labour MP)}}</ref> Napakahalaga ng [[Turismo sa United Kingdom|turismo]] sa agimat ng bansa. Naitalang may 27 angaw na manlalakbay ang nagtungo sa bansa noong 2004. Dahil dito, ang Nagkakaisang Kaharian ang ika-anim sa daigdig bilang pangunahing puntahan ng mga manlalakbay<ref>[http://www.world-tourism.org/facts/eng/pdf/highlights/2005_eng_high.pdf International Tourism Receipts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070809232203/http://www.world-tourism.org/facts/eng/pdf/highlights/2005_eng_high.pdf |date=2007-08-09 }}. UNWTO Tourism Highlights, Edition 2005. page 12. World Tourism Organisation. Retrieved 24 Mayo 2006.</ref> at ang Londres naman ang lungsod na may pinakamaraming dayuhang manlalakbay sa buong daigdig.<ref>{{Cite news |url=http://www.euromonitor.com/Euromonitor_Internationals_Top_City_Destination_Ranking |title=Euromonitor International's Top City Destination Ranking |first=Caroline |last=Bremner |work=Euromonitor International |date=10 Enero 2010 |accessdate=Mayo 31, 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5yo0Nvjyd?url=http://www.euromonitor.com/Euromonitor_Internationals_Top_City_Destination_Ranking |archivedate=2011-05-19 |deadurl=no |url-status=live }}</ref> Ang [[industriya sa paglilikha|kalalang sa paglilikha]] naman ay bumubuo sa 7% ''GVA'' noong 2005 at lumaki ito ng humigit kumulang 6% kada taon sa pagitan ng 1997 at 2005.<ref>{{cite web |date=9 Marso 2007 |url=http://www.culture.gov.uk/reference_library/media_releases/2132.aspx |title=From the Margins to the Mainstream&nbsp;– Government unveils new action plan for the creative industries |publisher=DCMS |accessdate=9 Marso 2007 |archive-date=4 Disyembre 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204131529/http://www.culture.gov.uk/reference_library/media_releases/2132.aspx |url-status=dead }}</ref> Ang [[Himagsikang Indutriyal]] ay nagsimula sa NK noong nakatuon ang agimat sa kalalang ng tela. Sinundan ito ng mga mabibigat na kalalang tulad ng [[paggawa ng barko]], pagmina ng uling, at [[paggawa ng bakal]].<ref>{{Cite book |url=http://books.google.com/?id=NBKjj5Wq6N0C&pg=PA121 |title=Industrial location: Principles, practices, and policy |year=1995 |author1= Harrington, James W. |author2 =Warf, Barney |page=121 |isbn=978-0-415-10479-1 |publisher=Routledge |location =London}}</ref><ref>{{Cite book |url=http://books.google.com/?id=aAgi_5xIVBMC&pg=PT343 |title=Western Civilization: Alternative Volume: Since 1300 |year=2008 |author=Spielvogel, Jackson J. |isbn=978-0-495-55528-5 |location =Belmont, CA |publisher=Thomson Wadsworth}}</ref> Ang mga sakupbayan ng sasakhari ay naging pook-kalakalan para sa mga gawang Britaniko. Dahil dito, pumangibabaw ang NK sa pandaigdigang kalakalan noong ika-19 na dantaon. Kung ang mga ibang bansa ay nagtagumpay sa mga kalalang, ang Nagkakaisang Kaharian ay nagsimulang humina matapos ang dalawang digmaang pandaigdig. Kasabay ng pagbagsak ng agimat, patuloy na bumagsak din ang mabibigat na kalalang noong ika-20 dantaon. Ang kalalang sa paggawa ay nanatili pa ring mahalaga sa agimat ngunit ito ay bumubo lamang sa 16.7% ng mga nalika ng bansa noong 2003.<ref>{{cite web |url=http://www.dti.gov.uk/ministers/speeches/hewitt150704b.html |title=TUC Manufacturing Conference |author=Hewitt, Patricia |publisher=Department of Trade and Industry |date=15 Hulyo 2004 |accessdate=16 Mayo 2006 |archive-date=2007-06-03 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20070603164510/http://www.dti.gov.uk/ministers/speeches/hewitt150704b.html |url-status=dead }}</ref> [[Talaksan:A350 First Flight - Low pass 02.jpg|thumbnail|right|Ang pakpak at makina ng [[Airbus A350]] ay ginawa sa NK.]] Ang [[Industriya sa awtomotor ng United Kingdom|kalalang sa awtomotor]] ay mahalagang bahagi sa kalalang ng paggawa dahil mahigit 800,000 katao ang bilang ng manggagawa rito, tumutubo ng tinatayang £52 sanggatos, at nakapagluluwas ng mahigit £26.6 sanggatos.<ref>{{cite web |url= https://www.smmt.co.uk/industry-topics/economy/# |title=Industry topics |accessdate=5 Hulyo 2011 |year=2011 |publisher=Society of Motor Manufacturers and Traders}}</ref> Ang [[Industriya sa eroplano ng United Kingdom|kalalang sa eroplano]] ng NK ay pangalawang pinamakalaki sa daigdig. Ito ay tumutubo ng tinatayang £20 sanggatos kada taon.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/engineering/article5477974.ece |title=The Aerospace industry has thousands of jobs in peril |accessdate=9 Hunyo 2011 |work=The Times |location=London |date=9 Enero 2009 |author=Robertson, David |archive-date=11 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611235719/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/engineering/article5477974.ece |url-status=dead }}</ref> Ang [[Industriya sa paggawa ng gamot ng United Kingdom|kalalang sa paggawa ng gamot]] ay mahalaga rin sa agimat ng bansa dahil ito ay pangatlo sa may pinakamataas na paggugol sa pananaliksik at paggawa nito sa buong daigdig (sumusunod lamang sa Nagkakaisang Pamahalaan at Hapon).<ref>{{cite web|url=http://www.dh.gov.uk/prod_consum_dh/groups/dh_digitalassets/@dh/@en/@ps/documents/digitalasset/dh_113133.pdf|title=Ministerial Industry Strategy Group&nbsp;– Pharmaceutical Industry: Competitiveness and Performance Indicators|publisher=Department of Health|accessdate=9 Hunyo 2011|archive-date=7 Enero 2013|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20130107105354/http://www.dh.gov.uk/prod_consum_dh/groups/dh_digitalassets/%40dh/%40en/%40ps/documents/digitalasset/dh_113133.pdf|url-status=dead}}</ref> Sa pamantayang Europeo, may maunlad na pagsasaka ang bansa. Kahit bumubuo lamang ito sa kulang-kulang 1.6% ng lakas manggagawa (535,000 manggagawa), nagagampanan nito ang 60% sa pangagailangan sa pagkain.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.defra.gov.uk/evidence/statistics/foodfarm/general/auk/latest/documents/AUK-2009.pdf |access-date=2013-01-11 |archive-date=2010-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100821091845/http://www.defra.gov.uk/evidence/statistics/foodfarm/general/auk/latest/documents/AUK-2009.pdf |url-status=dead }}</ref> Tinatayang dalawang-katlo ng pagsasaka ay nakalaan sa paghahayupan at isang-katlo naman sa mga pananim. Ang magsasaka ay nakatatanggap ng tulong-pananalapi mula sa [[Pangkalahatang Patakaran sa Agrikultura|Pangkalahatang Patakaran sa Pagsasaka]] ng SE. Mayroon pa ring kalalang sa pangingisda ngunit ito ay labis na kumaunti. Ang bansa ay hitik din sa mga likas na yaman tulad ng uling, petrolyo, likas na gas, tingga, apog, bakal, asin, luwad, yeso, silise, at mayayabong na sakahan. [[Talaksan:City of London skyline at dusk.jpg|thumb|left|300px|Kaagapay ng [[Lungsod ng New York|New York]], ang [[Lungsod ng London|Lungsod ng Londres]] ay ang pinakamalaking sentro ng pananalapi sa daigdig.]] Sa huling ikapat ng taong 2008, ang agimat ng NK ay opisyal na [[Pag-uurong noong huling 2000|umurong]] sa kauna-unahang pagkakataon simula noong 1991.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7846266.stm |title=UK in recession as economy slides |work=BBC News |date=23 Enero 2009 |accessdate=23 Enero 2009}}</ref> Ang mga [[Kawalan ng kabuhayan sa United Kingdom|nawalan ng kabuhayan]] ay tumaas mula 5.2% noong Mayo 2008 hanggang 7.6% noong Mayo 2009. At noong Enero 2012, ang pagtaas nito sa mga manggagawang may edad 18-24 ang nakakuha ng pinakamataas na pagbabago–mula 11.9% to 22.5%.<ref>{{cite news |url= http://en.mercopress.com/2012/03/15/uk-youth-unemployment-at-its-highest-in-two-decades-22.5 |title= UK youth unemployment at its highest in two decades: 22.5% |work=MercoPress |date= 15 Abril 2012}}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.ft.com/cms/s/0/32a8c8c0-23b4-11e0-8bb1-00144feab49a.html |title= UK youth unemployment reaches record |work=Financial Times |location =London |date= 19 Enero 2011 |author=Groom, Brian}}</ref> Ang kabuuang [[utang ng pamahalaan]] ng NK ay lumaki rin sa dating 44.4% ng KGK ay ngayo’y 82.9% ng KGK na sa taong 2011.<ref>{{cite web|title=Release: EU Government Debt and Deficit returns|url=http://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm%3A77-229711|publisher=Office for National Statistics|date=Marso 2012|accessdate=17 Agosto 2012|archive-date=17 Enero 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160117063009/http://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm:77-229711|url-status=dead}}</ref> Ang [[Kahirapan sa United Kingdom|guhit ng kahirapan sa NK]] ay kadalasang tinatakda sa 60% ng panggitna ng sambahayang kita.<ref group="tala">Noong 2007-2008, ito ay tinuos sa £115 kada linggo para sa mga matatandang walang asawa't anak; £199 kada linggo para sa mga mag-aasawang walang anak; £195 kada linggo para sa mga matatandang walang asawa ngunit may anak na may edad 14 pababa; at £279 kada linggo para sa mag-aasawang may dalawang anak na may edad 14 pababa.</ref> Noong 2007-2008, 13.5 angaw na katao o 22% ng santauhan ang namumuhay sa kahirapan. Ito ay mas mataas, sa alinmang bansa sa SE, liban sa apat, na antas ng [[mapaghihintularang kahirapan]].<ref>{{cite web|title= United Kingdom: Numbers in low income|url= http://www.poverty.org.uk/01/index.shtml|publisher= The Poverty Site|accessdate= 25 Setyembre 2009|archive-date= 2010-07-13|archive-url= https://web.archive.org/web/20100713230703/http://www.poverty.org.uk/01/index.shtml|url-status= dead}}</ref> Sa katulad na taon, 4 na angaw na kabataan, o 31% ng kabuuan, ay naninirahan sa mahihirap na sambahayan. Nabawasan ito ng 400,000 kabataan simula noong 1998-1999.<ref>{{cite web |title= United Kingdom: Children in low income households |url= http://www.poverty.org.uk/16/index.shtml |publisher= The Poverty Site |accessdate= 25 Setyembre 2009 |archive-date= 2009-06-22 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090622201606/http://www.poverty.org.uk/16/index.shtml |url-status= dead }}</ref> Apatnapung bahagdan ng pangangailangan nito sa pagkain ay inaangkat.<ref>{{cite news |url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7982056.stm |title= Warning of food price hike crisis |work=BBC News |date =4 Abril 2009}}</ref> ===Agham at Aghimuan=== {{main|Agham at Aghimuan sa United Kingdom}} [[Talaksan:Charles Darwin 01.jpg|thumb|upright|[[Si Charles Darwin]] (1809–82). Ang kanyang teorya sa likas na pagpili ang pinagsasaligan ng makabagong haynayaning agham.]] Ang Ingglatera at Eskosya ay nangunguna sa [[Himagsikang Agham]] mula noong ika-17 dantaon.<ref>Gascoin, J. "A reappraisal of the role of the universities in the Scientific Revolution", in Lindberg, David C. and Westman, Robert S., eds (1990), ''Reappraisals of the Scientific Revolution''. Cambridge University Press. p. 248. ISBN 0-521-34804-8.</ref> Pinangunahan ng Nagkakaisang Kaharian ang Himagsikang Kalalangin mula noong ika-18 dantaon at hanggang ngayon ay lumalalang ito ng mga paham at inhinyerong may mahahalagang pagtuklas.<ref>Reynolds, E.E.; Brasher, N.H. (1966). ''Britain in the Twentieth Century, 1900–1964''. Cambridge University Press. p. 336. {{oclc|474197910}}</ref> Isa sa mga pangunahing paham noong ika-17 hanggang ika-8 dantaon ay si [[Isaac Newton]]. Ang kanyang pagkakatuklas sa [[Batas sa paggalaw ni Newton|batas sa paggalaw]] at ang pagpapaliwanag sa [[Grabitasyon|grabidad]] ang pinagsasaligan ng makabagong agham.<ref>Burtt, E.A. (2003) [1924].[http://books.google.com/?id=G9WBMa1Rz_kC&pg=PA207 ''The Metaphysical Foundations of Modern Science'']. Mineola, NY: Courier Dover. p. 207. ISBN 0-486-42551-7.</ref> Noong ika-19 na dantaon, sumikat si [[Charles Darwin]] sa kanyang teorya ng [[ebolusyon]] sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Ito ang naging batayan sa paglilinang ng makabagong biyolohiya. Sumikat rin sina [[James Clerk Maxwell]], ang bumalangkas ng sinaunang [[teorya sa elektromagnetiko]], at kamakailan si [[Stephen Hawking]], ang nagsulong ng mga mahahalagang teorya sa larangan ng [[kosmolohiya]], [[grabidad ng quantum]], at ang pagsisiyasat sa mga [[itim na butas]].<ref>Hatt, C. (2006). [http://books.google.com/?id=BVBvehqrAPQC ''Scientists and Their Discoveries'']. London: Evans Brothers. pp. 16, 30 and 46. ISBN 0-237-53195-X.</ref> Isa sa mga mahahalagang pagtuklas sa agham noong ika-18 dantaon ay ang pagtuklas ni [[Henry Cavendish]] sa [[idogreno]].<ref>Jungnickel, C.; McCormmach, R. (1996). [http://books.google.com/?id=eiDoN-rg8I8C ''Cavendish'']. American Philosophical Society. ISBN 0-87169-220-1.</ref> Noong ika-20 dantaon naman, ang pagtuklas ng [[penisilina]] ni [[Alexander Fleming]],<ref>{{cite web |url= http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1945/fleming-bio.html |title= The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1945: Sir Alexander Fleming, Ernst B. Chain, Sir Howard Florey |publisher= The Nobel Foundation |archiveurl= https://www.webcitation.org/5zbLPNl0x?url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1945/fleming-bio.html |archivedate= 2011-06-21 |access-date= 2013-01-15 |url-status= live }}</ref> ang kayarian ng [[DNA]] ni [[Francis Crick]], at ng iba pa ay maituturing na mahahalaga.<ref>Hatt, C. (2006). [http://books.google.com/?id=BVBvehqrAPQC ''Scientists and Their Discoveries'']. London: Evans Brothers. p. 56. ISBN 0-237-53195-X.</ref> Ang mga mahahalagang gawaing pang-inhinyero na kinabilangan ng mga tao mula sa NK noong ika-18 dantaon ay ang [[makina ng tren na pinapagana ng singaw]] na tinuklas nina [[Richard Tevithick]] at [[Andrew Vivian]].<ref>James, I. (2010). ''Remarkable Engineers: From Riquet to Shannon''. Cambridge University Press. pp. 33–6. ISBN 0-521-73165-8.</ref> Noong ika-19 na dantaon naman, ito ay ang [[makinang pinapagana ng kuryente]] ni [[Michael Faraday]], ang [[bumbilyang nagbabaga]] ni [[Joseph Swan]],<ref>Bova, Ben (2002) [1932]. ''The Story of Light''. Naperville, IL: Sourcebooks. p. 238. ISBN 978-1-4022-0009-0.</ref> at ang kauna-unahang teleponong pambahay na pinatanyag ni [[Alexander Graham Bell]].<ref>{{cite web |title= Alexander Graham Bell (1847–1922) |publisher= Scottish Science Hall of Fame |url= http://www.nls.uk/scientists/biographies/alexander-graham-bell/index.html |archiveurl= https://www.webcitation.org/5zbRVYsAo?url=http://digital.nls.uk/scientists/biographies/alexander-graham-bell/index.html |archivedate= 2011-06-21 |access-date= 2013-01-15 |url-status= live }}</ref> Noong ika-20 dantaon naman, ito ay ang kauna-unahang gumaganang pamamaraan sa tanlap ni [[Kohn Logie Baird]] at ng kanyang mga kasama,<ref>{{cite web |title= John Logie Baird (1888–1946) |publisher= BBC History |url= http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/baird_logie.shtml |archiveurl= https://www.webcitation.org/5zbSBRsV4?url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/baird_logie.shtml |archivedate= 2011-06-21 |access-date= 2013-01-15 |url-status= live }}</ref> ang [[makinang pang-jet]] ni [[Frank Whittle]], ang saligan sa makabagong kompyuter ni [[Alan Turing]], at ang ''[[World Wide Web]]'' ni [[Tim Berners-Lee]].<ref>Cole, Jeffrey (2011). [http://books.google.com/?id=Wlth0GRi0N0C&pg=PA121 ''Ethnic Groups of Europe: An Encyclopedia'']. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO. p. 121. ISBN 1-59884-302-8.</ref> Nanatiling mahalaga sa mga Britnikong pamantasan ang pananaliksik at paglilinang sa agham. Karamihan nito ay nagtayo ng mga [[liwasang pang-agham]] upang mapadali ang paggawa at pakikipagtulungan sa kalalang.<ref>Castells, M.; Hall, P.; Hall, P.G. (2004). ''Technopoles of the World: the Making of Twenty-First-Century Industrial Complexes''. London: Routledge. pp. 98–100. ISBN 0-415-10015-1.</ref> Sa pagitan ng mga taong 2004 at 2008, 7% ng mga pananaliksik sa agham sa buong daigdig ay nalathala mula sa NK. Ito ang pangatlo sa pinakamataas sa buong daigdig (sinusundan lamang nito ang Nagkakaisang Pamahalaan at Tsina). 8% naman ng mga sangguniang pang-agham ang nalathala mula sa NK, ang pangalawa sa pinakamataas sa buong daigdig (sinusundan laman nito ang Nagkakaisang Pamahalaan).<ref>{{cite web |title= Knowledge, networks and nations: scientific collaborations in the twenty-first century |publisher= Royal Society |year= 2011 |url= http://royalsociety.org/uploadedFiles/Royal_Society_Content/Influencing_Policy/Reports/2011-03-28-Knowledge-networks-nations.pdf |archiveurl= https://www.webcitation.org/5zdOvXsEt?url=http://royalsociety.org/uploadedFiles/Royal_Society_Content/Influencing_Policy/Reports/2011-03-28-Knowledge-networks-nations.pdf |archivedate= 2011-06-22 |access-date= 2013-01-15 |url-status= live }}</ref> Ang mga pahayagang pang-agham na nalalathala sa NK ay ang ''[[Nature (pahayagan)|Nature]]'', ''[[BMJ|British Medical Journal]]'' (Britanikong Pahayagang Medikal) at ang ''[[The Lancet]]''.<ref>{{Cite journal |last= McCook, Alison |title= Is peer review broken? |journal= Reprinted from the Scientist 20(2) 26, 2006 |url= http://gaia.pge.utexas.edu/Good/Materials/scientist_02_28_2006.htm |archiveurl= https://www.webcitation.org/5zcLYYyjt?url=http://gaia.pge.utexas.edu/Good/Materials/scientist_02_28_2006.htm |archivedate= 2011-06-21 |access-date= 2013-01-15 |url-status= live }}</ref> ===Transportasyon=== {{main|Transportasyon sa United Kingdom}} [[Talaksan:Heathrow T5.jpg|thumb|left|Gusali ng [[Ika-5 Hantungan ng London-Heathrow|Ika-5 Hantungan ng Heathrow]]. Ang [[Paliparan ng London-Heathrow|Paliparan ng Londres-Heathrow]] ang may [[Pinakamalaking paliparan sa daigdig ayon sa trapiko ng pandaigdigang taong-sakay|pinakamabigat na trapiko ng pandaigdigang taong-sakay sa buong daigdig.]]]] Ang NK ay may 46,904&nbsp;km pangunahing mga daan, 3,947&nbsp;km lansangang tuluy-tuluyan, at 344,000&nbsp;km daang aspaltado. Noong 2009, mayroong kabuuang 34 angaw na mga lisensiyadong sasaykan.<ref>{{cite web |url=http://www.dft.gov.uk/pgr/statistics/datatablespublications/tsgb/latest/tsgb2010vehicles.pdf |title=Transport Statistics Great Britain: 2010 |accessdate=5 Disyembre 2010 |publisher=Department for Transport |archive-date=16 Disyembre 2010 |archive-url=https://www.webcitation.org/5v0ol5E61?url=http://www.dft.gov.uk/pgr/statistics/datatablespublications/tsgb/latest/tsgb2010vehicles.pdf |url-status=dead }}</ref> Ito ay may 16,116&nbsp;km daang-bakal sa [[Transportasyon sa daang-bakal sa Kalakhang Britanya|Kalakhang Britanya]], at 303&nbsp;km naman sa [[Daang-bakal ng Hilagang Ireland|Kahilagaang Irlanda]]. Ang mga daang-bakal sa Kahilagaang Irlanda ay pinapatakbo ng ''[[NI Railways]]'' (Daang-bakal ng KI), isang sangay ng ''[[Translink]]'' na pagmamay-ari ng pamahalaan. Sa Kalakhang Britanya, isinapribado ang [[Britanikong Daang-bakal]] noong mga taong 1994 at 1997. Ang ''[[Network Rail]]'' (Ugnayang Daang-bakal) ang nagmamay-ari at nagpapatakbo ng mga kanang ari-arian (karil, tanda, atb.). Tinatayang may 20 pribadong [[Samahan ng mga Nagsasagawa sa Tren]] (kabilang ang ''[[East Coast (samahan ng nagsasagawa sa tren)|East Coast]]'' na pagmamay-ari ng pamahalaan) na nagpapatakbo sa mga treng pantaong-sakay at naglululan ng mahigit 18,000 na taong-sakay araw-araw. Mayroon ding tinatayang 1,000 treng pang-karga ang tumatakbo araw-araw. Gugugol ang pamahalaan ng NK ng £20 sanggatos sa pagsasagawa ng [[HS2]], isang daang-bakal na pangmatulin. Ito ay matatapos sa 2025.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7467203.stm |title=Major new rail lines considered |work=BBC News |date=21 Hunyo 2008 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5u79BVcN1?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7467203.stm |archivedate=2010-11-09 |access-date=2013-01-15 |url-status=live }}</ref> Simula noong Oktubre 2009 hanggang Setyembre 2010, ang mga paliparan sa NK ay tumanggap ng kabuuang 211.4 angaw na taong-sakay. Sa panahong yaon, ang tatlong pinakamalalaking paliparan ay ang [[Paliparan ng London-Heathrow|Paliparan ng Londres-Heathrow]] (65.6 angaw na taong-sakay), [[Paliparan ng Gatwick]] (31.5 angaw na taong-sakay), at [[Paliparan ng London-Stansted|Paliparan ng Londres-Stansted]] (18.9 angaw na taong-sakay). Ang Paliparan ng Londres-Heathrow, na matatagpuan 24&nbsp;km mula sa kanluran ng punong-lungsod, ang may pinakamabigat na trapiko ayon sa pandaigdigang taong-sakay sa buong daigdig. Ito rin ang nagsisilbing pangunahing himpilan ng pambansang eroplano, ''[[British Airways]]''. Gayon din ang [[BMI (eroplano)|BMI]], at ''[[Virgin Atlantic]]''.<ref>{{cite news |title=BMI being taken over by Lufthansa |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7697261.stm |accessdate=23 Disyembre 2009 |work=BBC News |date=29 Oktubre 2008}}</ref> ===Kusog=== {{main|Kusog sa United Kingdom}} [[Talaksan:Oil platform in the North SeaPros.jpg|thumb|Isang pantalan ng langis sa [[Dagat Hilaga]]]] Noong 2006, ang NK ang ika-9 sa pinakamalaking taga-ubos at ika-15 sa tagalikha ng kusog sa buong daigdig.<ref>{{cite web|url=http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=UK|title=United Kingdom Energy Profile|publisher=U.S. Energy Information Administration|accessdate=4 Nobyembre 2010|archive-date=2009-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090102203347/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=UK|url-status=dead}}</ref> Matatagpuan dito ang mga ilan sa mga malalaking kompanya ng langis. Kabilang dito ang dalawa sa anim na ''[[Supermajor|"supermajor"]]'' sa langis at gas—ang [[BP]] at ''[[Royal Dutch Shell]]'', at ang ''[[BG Group]]''.<ref>{{cite news |url= http://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/energy/6424030/Let-the-battle-begin-over-black-gold.html |title=Let the battle begin over black gold |accessdate=26 Nobyembre 2010 |work=The Daily Telegraph| date=24 Oktubre 2009 |location=London |first=Rowena |last=Mason}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.bloomberg.com/news/2010-11-25/rba-s-stevens-says-inflation-unlikely-to-fall-much-further.html|title=RBA Says Currency Containing Prices, Rate Level 'Appropriate' in Near Term|accessdate=26 Nobyembre 2010 |work=Bloomberg |location =New York |date=26 Nobyembre 2010 |first=Michael |last=Heath}}</ref> Noong 2011, 40% ng kuryente ng NK ay nilikha ng gas, 30% ng uling, 19% ng lakas nukleyar, at 4.2% ng hangin, idro, ''biofuel'', at mga basura. Noong 2009, nakalikha ang NK ng 1.5 angaw na barilyes kada araw ng langis at nakaubos ito ng 1.7 angaw na barilyes kada araw. Kumakaunti na ang paglikha ng langis kaya ang NK ay nagiging isa nang taga-angkat ng langis simula 2005. Noong 2009, 66.5% ng langis na naka-imbak ay inangkat.<ref>http://www.edfenergy.com/energyfuture/energy-gap-security/oil-and-the-energy-gap-security</ref> Noong 2009, ang NK ang ika-13 pinakamalaking tagalikha ng likas na gas sa buong daigdig, at ang pinakamalaki sa buong SE. Kumakaunti na rin ang paglikha nito at nagiging taga-angkat na ito simula noong 2004. Noong 2009, kalahati ng mga gas sa Britanya ay inangkat. Inaasahang dadalas pa ang pag-angkat sa 75% sa 2015 dahil nauubos na ang mga imbak nito sa bansa. Ang paglikha ng uling ay naging mahalaga sa agimat ng bansa noong ika-19 at ika-20 dantaon. Noong gitnang pultaong-70, 130 angaw na tonelada ng uling ang nalilikha taon-taon. Hindi ito bumababa sa 100 angaw na tonelada hanggang noong 1980. Noong pultaong-80 hanggang 90, lubusang lumiit ang kalalang ng uling. Noong 2011, nakakalikha na lamang ang bansa ng 18.3 angaw na toneladang uling. Noong 2005, nakatuklas ito ng 171 angaw na toneladang imbak ng panumbalikang uling. Ayon sa [[Kapamahalaan sa Uling]], maaari pa itong makalikha ng 7 hanggang 16 na sanggatosg toneladang uling sa pamamagitan ng [[paggagas sa uling sa ilalim ng lupa]] o ''[[fraking]]''. Bukod dito, ayon sa kasalukuyang bilis ng pag-ubos ng uling ng bansa, maaari pa itong tumagal ng 200 hanggang 400 taon. Ngunit isang alintana sa kalikasan at lipunan ang maaaring mangyari kung ang mga kemikal ay mahalo sa hapag-tubigan at may mga mahihinang paglindol na maaaring makawasak ng mga bahay.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/uk-17448428 Fracking: Concerns over gas extraction regulations]</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.foe-scotland.org.uk/fracking |access-date=2013-01-15 |archive-date=2013-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130424165228/http://www.foe-scotland.org.uk/fracking |url-status=dead }}</ref> Noong mga huling taon ng pultaong-90, ang lakas nukleyar ay nakatulong sa tinatayang 25% ng kabuuang paglikha ng kuryente kada taon. Ngunit ito ay unti-unting bumababa dahil ang mga lumang gusaling lumilikha nito ay ipinasara. Noong 2012, may 16 na reaktor ang nakapaglilika ng 19% ng kuryente ng bansa. Lahat ng mga ito, maliban sa isa, ay maisasara sa 2023. 'Di tulad ng Alemanya at Hapon, binabalak ng NK na magtayo ng mga bagong salinlahing gusaling nukleyar sa 2018. ==Talasantauhan== {{main|Talasantauhan ng United Kingdom}} Nagsasagawa ng sabayang [[Senso sa United Kingdom|lahatambilang]] sa buong NK kada sampung taon.<ref>{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604093106/http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp |url=http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp |title=Census Geography |publisher=Office for National Statistics |archivedate=2011-06-04 |date=30 Oktubre 2007 |accessdate=14 Abril 2012 |deadurl=yes |url-status=live }}</ref> Ang [[Tanggapan sa Pambansang Estatistika|Tanggapan sa Pambansang Palaulatan]] ang nananagot sa pagtipon ng mga datos sa Ingglatera at Gales, ang [[Tanggapan sa Pangkalahatang Talaan ng Eskosya]] naman sa Eskosya, at ang [[Sangay sa Estatistika at Pananaliksik ng Hilagang Irlanda|Sangay sa Palaulatan at Pananaliksik ng Kahilagaang Irlanda]] naman sa Kahilagaang Irlanda.<ref>{{cite web |url= http://www.ons.gov.uk/census/index.html |title= Welcome to the 2011 Census for England and Wales |date= No date |publisher= Office for National Statistics |accessdate= 11 Oktubre 2008 |archive-date= 15 Septiyembre 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20080915111047/http://www.ons.gov.uk/census/index.html |url-status= dead }}</ref> Noong [[Senso sa United Kingdom ng 2011|lahatambilang ng 2011]], ang kabuuang santauhan ng bansa ay 63,181,775. Ito ang ikatlo sa pinakamalaki sa Samahang Europeo, ika-lima sa Kapamansaan, at ika-21 sa buong daigdig. Ang taong 2010 ang ikatlong taong sunud-sunod kung kailan ang paglaki ng santauhan ay dahil sa likas na paglaki nito sa halip na sa pangmatagalang pandarayuhan. Sa pagitan ng taong 2001 at 2011, lumaki ang santauhan nang humigit kumulang 0.7% kada taon. Maiihambing ito sa 0.3% noong mga taong 1991 hanngang 2001, at 0.2% noong 1981 hanggang 1991. Pinatibayan ng lahatambilang noong 2011 na ang bahagi ng santauhan na may edad 0-14 ay halos nangalahati (31% noong 1911 sa 18% noong 2011), habang ang may edad na 65 pataas ay naging mahigit makatatlo (mula 5% sa 16% ngayon). Tinatayang matarik na tataas ang bilang ng mga taong may edad 100 pataas sa mahigit 626,000 sa 2080.<ref>{{cite news |url= http://www.guardian.co.uk/uk/2010/dec/30/one-in-six-people-live-100 |author=Batty, David |title= One in six people in the UK today will live to 100, study says |newspaper=The Guardian | location= London |date=30 Disyembre 2010}}</ref> Ang santauhan sa Ingglatera noong 2011 ay nasa 53 angaw. Isa ito sa mga may pinakamakakapal na santauhan sa buong daigdig, na may 38 katao kada kilometrong parisukat noong kalagitnaan ng 2003. Matatagpuan ang karamihan ng santauhan nito sa Londres at sa timog-silangang bahagi nito.<ref>{{cite news |title=England is most crowded country in Europe |url=http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/2967374/England-is-most-crowded-country-in-Europe.html |newspaper=The Daily Telegraph |accessdate=5 Setyembre 2009 |location=London |first=Urmee |last=Khan |date=16 Setyembre 2008 |archive-date=2010-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100523205803/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/2967374/England-is-most-crowded-country-in-Europe.html |url-status=dead }}</ref> Ang Eskosya naman ay may santauhang 5.3 angaw,<ref>{{cite web |title=Scotland's population at record high |url=http://www.guardian.co.uk/uk/2012/dec/17/scotland-population-record-high?INTCMP=SRCH|newspaper=The Guardian |accessdate=18 Disyembre 2012| location=London |date=17 Disyembre 2012}}</ref> ang Gales na may 3.06 angaw, at Kahilagaang Irlanda ay may 1.81 angaw. Sa pagtatanto, ang santauhan ng Ingglatera ang pinakamabilis lumaki sa buong NK noong 2001 hanggang 2011. Ito ay umakya sa 7.9% Noong 2009 ang [[kabuuang bilang ng naiisilang kada mag-asawa]] (KBN) sa bansa ay 1.94 mga bata kada babae. Kahit lumalaki ang santauhan dahil sa bilang ng naisisilang na buhay, maituturing pa ring napakababa nito kung ihahambing noong 'dagundong ng mga sanggol' kung kailan ang bilang ay 2.95 mga bata kada babae noong 1964. Noong 2010, naitala ng Eskosya ang pinakamababa nitong KBN - 1.75. Sinusundan ito ng Gales sa 1.98, Ingglatera sa 2.00 at Hilagang Irlands sa 2.06.<ref>{{cite web |url= http://www.ons.gov.uk/ons/rel/fertility-analysis/fertility-summary/2010/uk-fertility-summary.html |title= Fertility Summary–2010 |publisher= Office for National Statistics |date= 6 Oktubre 2011 |access-date= 16 Enero 2013 |archive-date= 5 Nobiyembre 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20151105192610/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/fertility-analysis/fertility-summary/2010/uk-fertility-summary.html |url-status= dead }}</ref> Tinataya ng pamahalaan na mayroong 3.6 angaw na [[mga homoseksuwal]] sa Britanya. Binubuo nito ang 6% ng santauhan.<ref>[http://www.guardian.co.uk/uk/2005/dec/11/gayrights.immigrationpolicy 3.6m people in Britain are gay - official] retrieved 6 Enero 2013</ref> {{Largest Urban Areas of the United Kingdom}} {{-}} ===Mga Pangkat-lahi=== {{Main|Mga Pangkat-lahi sa United Kingdom}} {| class="wikitable sortable" style="line-height:0.9em; border:1px black; float:right; margin-left:1em" |- ! style="width:140px;"|[[Pangkat-lahi]]!! Santauhan !! % ng kabuuan* |- | [[Britanikong Puti]] || 50,366,497 || 85.67% |- | [[Ibang Puti (Senso ng United Kingdom)|Ibang Puti]] || 3,096,169 || 5.27% |- | [[Britanikong Indyo|Indyo]] || 1,053,411 || 1.8% |- | [[Britanikong Pakistani|Pakistani]] || 977,285 || 1.6% |- | [[Britanikong Irlandes|Puting Irlandes]] || 691,232 || 1.2% |- | [[Britanikong may halong lahi|May Halong lahi]] || 677,117 || 1.2% |- | [[Pamayanan ng Britanikong Aprikano-Karibe|Karibeng Itim]] || 565,876 || 1.0% |- | [[Britanikong Itim|Aprikanong Itim]] || 485,277 || 0.8% |- | [[Britanikong Bangladeshi|Bangladeshi]] || 283,063 || 0.5% |- | [[Britanikong Asyano|Ibang Asyano (di-Tsino)]] || 247,644 || 0.4% |- | [[Britanikong Tsino|Tsino]] || 247,403 || 0.4% |- | [[Iba pang pangkat-etniko (Senso ng United Kingdom)|Iba pa]] || 230,615 || 0.4% |- | [[Britanikong Itim|Ibang Itim]] || 97,585 || 0.2% |- | colspan="3" | {{smaller|* Bahagdan ng kabuuang santauhan ng UK, ayon sa lahatambilang ng 2001}} |} Ayon sa kasaysayan, pinaniniwalaang ang mga katutubong ninuno ng mga Britaniko ay nagbuhat sa iba't-ibang pangkat-etniko na nanirahan dito noong ika-11 dantaon: ang mga [[Selta]], Romano, Angglosahon, Nordiko, at ang mga [[Normando]]. Ang [[lahing Wales|lahing Gales]] ay maaaring ang pinakamatandang pangkat sa NK.<ref>"[http://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-18489735 Welsh people could be most ancient in UK, DNA suggests]". BBC News. 19 Hunyo 2012.</ref> Ipinakikita sa mga kamakailang pag-aaral sa pala-angkanan na mahigit 50 bahagdan ng pangkat-hene ng Ingglatera ay binubuo ng [[Lahing Alemaniko|Alemanikong]] Y-kulaylawas.<ref>Thomas, Mark G. et al. [http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1635457 Evidence for a segregated social structure in early Anglo-Saxon England] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200406120157/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1635457|date=2020-04-06}}. ''[[Proceedings of the Royal Society]] B: Biological Sciences'' 273(1601): 2651–2657.</ref> Ngunit ayon din sa ibang mga bagong pag-aaral sa pala-angkanan, sinasabing "tinatayang 75 bahagdan ng mga ninuno ng makabagong Britaniko ay nanirahan sa kapuluang Britaniko noong mga nakalipas na 6,200 taon, sa panimula ng Panahong Bato o Neolitiko". Sinasabi rin na ang mga Britaniko at ang mga [[lahing Basko]] ay iisa ang kinaninunuan.<ref>Owen, James (19 Hulyo 2005). ''[http://news.nationalgeographic.com/news/2005/07/0719_050719_britishgene.html Review of "The Tribes of Britain"]''. ''[[National Geographic Society|National Geographic]]''.</ref><ref>Oppenheimer, Stephen (Oktubre 2006). [http://www.prospectmagazine.co.uk/2006/10/mythsofbritishancestry/ Myths of British ancestry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111015212548/http://www.prospectmagazine.co.uk/2006/10/mythsofbritishancestry/|date=2011-10-15}}. ''[[Prospect (magazine)|Prospect]]'' (London). Retrieved 5 Nobyembre 2010.</ref> Ang NK ay may kasaysayan ng maliliit na pandarayuhan ng mga di-puti. Ang [[Liverpool]] ang may pinakamatandang santauhan ng mga Itim na nagsimula pa noong 1730. Ito rin ang may pinakamatandang pamayanang [[Britanikong Tsino|Tsino]] sa buong Europa, na nagsimula pa noong pagdating ng mga namamalakayang Tsino noong ika-19 na dantaon. Noong 1950, maaaring may kulang-kulang na 20,000 na di-puting naninirahan sa Britanya, na karamiha'y isinilang sa labas ng bansa.<ref>Coleman, David; Compton, Paul; Salt, John (2002). ''[http://books.google.com/?id=mmaRpUa1oSoC&pg=PA505 The demographic characteristics of immigrant populations]''. Council of Europe. p.505. ISBN 92-871-4974-7.</ref> Simula noong 1945, ang malakihang pandarayuhan ng mga taga-Aprika, [[Karibe]], at Timog Asya ang pamana ng ugnayan na hinubog ng [[Imperyo ng Britanya|Sasakhari ng Britanya]]. Simula 2004, ang pandarayuhan naman ng mga bagong kasapi sa SE sa [[Gitnang Europa|Gitna]] at Silanganang Europa ang nagpalaki ng santauhan sa pangkat-etniko na ito, ngunit simula 2008, bumabaligtad ang takbo nito dahil marami sa kanila ang nagsisibalikan na sa kani-kanilang bayan. Dahil dito, lubhang lumiit ang pangkat na ito.<ref>{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/7374683.stm |title='Why I left UK to return to Poland' |work=BBC News |date=30 Abril 2008 |author= Mason, Chris}}</ref> Simula [[Senso sa United Kingdom ng 2001|2001]], 92.1% ng santauhan ay napapabilang sa mga Puti, at ang nalalabing 7.9% %<ref>{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070705200411/http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=764&Pos=4&ColRank=1&Rank=176 |archivedate=2007-07-05 |url=http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=764&Pos=4&ColRank=1&Rank=176 |title=Ethnicity: 7.9% from a non-White ethnic group |publisher=Office for National Statistics |date=24 Hunyo 2004 |accessdate=14 Abril 2012 |url-status=live }}</ref> ay may halo o napapabilang sa isang [[maliit na pangkat-etniko]]. Malaki ang pagkakaiba-iba ng mga lahi sa NK. Ayon sa lahatambilang ng 2001, 30.4% ng santauhan sa Londres<ref>{{cite web |url= http://neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do;jsessionid=ac1f930dce6eace0153cf12440ca609dc762c8ae598.e38OaNuRbNuSbi0Ma3aNaxiQbNiLe6fznA5Pp7ftolbGmkTy?a=3&b=276743&c=London&d=13&e=13&g=325264&i=1001x1003x1004&m=0&r=1&s=1201351285750&enc=1&dsFamilyId=1812&bhcp=1 |title= Resident population estimates by ethnic group (percentages): London |publisher= Office for National Statistics |accessdate= 23 Abril 2008 |archive-date= 2012-06-23 |archive-url= https://www.webcitation.org/68e5HAPQg?url=http://neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do;jsessionid=ac1f930dce6eace0153cf12440ca609dc762c8ae598.e38OaNuRbNuSbi0Ma3aNaxiQbNiLe6fznA5Pp7ftolbGmkTy?a=3 |url-status= dead }}</ref> at 37.4% sa [[Leicester]]<ref>{{cite web |url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=3&b=276827&c=Leicester&d=13&e=13&g=394575&i=1001x1003x1004&m=0&r=1&s=1208962134759&enc=1&dsFamilyId=1812 |title=Resident population estimates by ethnic group (percentages): Leicester |publisher=Office for National Statistics |accessdate=23 Abril 2008 |archive-date=2012-06-23 |archive-url=https://www.webcitation.org/68e5HctGd?url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=3 |url-status=dead }}</ref> ay tinatayang napapabilang sa mga di-puti, samantalang kulang-kulang 5% ng santauhan ng [[Hilagang Silangang Inglatera|Hilagang Silangang Ingglatera]], Gales, at sa [[Timog Kanlurang Inglatera|Timog Kanluran]] ay napapabilang sa mga maliliit na pangkat-etniko.<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/census2001/profiles/commentaries/ethnicity.asp |title=Census 2001&nbsp;– Ethnicity and religion in England and Wales |publisher=Office for National Statistics |accessdate=23 Abril 2008 |archive-date=30 Hunyo 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120630185133/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/index.html |url-status=dead }}</ref> Simula 2011, 26.5% ng nasa mababang paaralang pampubliko at 22.2% ng nasa mataas na paaralang pampubliko ay kasapi sa isang maliit na pangkat-etniko.<ref>{{cite news |url= http://www.dailymail.co.uk/news/article-2006892/1-4-primary-school-pupils-Britain-ethnic-minority.html |title= One in four primary school pupils are from an ethnic minority and almost a million schoolchildren do not speak English as their first language |work=Daily Mail |date=22 Hunyo 2011 |accessdate=28 Hunyo 2011 |location=London |first=Kate |last=Loveys}}</ref> Noong 2009,<ref>{{cite news|last=Rogers|first=Simon|title=Non-white British population reaches 9.1 million|url=http://www.guardian.co.uk/society/2011/may/18/non-white-british-population-ons|newspaper=The Guardian|date=19 Mayo 2011}}</ref> tinatayang lumaki ang bilang ng mga di-puti sa Ingglatera at Gales ng 38%, mula 6.6 angaw noong 2001 sa 9.1 angaw noong 2009. Ang pangkat na may pinakamabilis ang paglaki ay ang mga lahing may halo. Nangalawa ang bilang nito mula 672,000 noong 2001 sa 986,600 noong 2009. Sa magkatulad na panahon, naitala ang pagbaba ng mga bilang ng Britanikong Puti. Bumaba ito ng 36,000 katao.<ref>{{cite news|last=Wallop|first=Harry|title=Population growth of last decade driven by non-white British|url=http://www.telegraph.co.uk/news/politics/8521215/Population-growth-of-last-decade-driven-by-non-white-British.html|newspaper=Telegraph|date=18 Mayo 2011}}</ref> ===Mga Wika=== {{Main|Mga Wika sa United Kingdom}} [[File:Anglospeak.svg|thumb|400px|Ang [[Daigdig ng Wikang Ingles|Daigdig ng Wikang Inggles]]. Matingkad na bughaw ang mga bansa kung saan Inggles ang katutubong wika ng nakararami; mapusyaw na bughaw naman kung saan ito ay opisyal ngunit hindi winiwika ng nakararami. Ang Inggles ay isa sa mga opisyal na wika ng [[Mga Wika ng Samahang Europeo|Samahang Europeo]] at ng [[Mga Opisyal na wika ng Nagkakaisang Mga Bansa|Nagkakaisang Mga Bansa]].<ref>{{cite web |url= http://www.un.org/depts/OHRM/sds/lcp/UNLCP/english/ |title= Language Courses in New York |year=2006 |publisher=United Nations |accessdate=29 Nobyembre 2010}}</ref>]] Ang [[opisyal na wika]] ng NK ay [[Wikang Ingles|Inggles]] ([[Ingles Britaniko|Inggles Britaniko]]) (''[[de facto]]''). Ito ay isang [[Mga Wika ng Kanlurang Alemaniko|Kanlurang Alemanikong wika]] na nagmula sa [[Sinaunang Ingles|Sinaunang Inggles]] at naglalaman ng maraming wikang hiram mula sa [[Sinaunang Nordiko]], Pranses [[Wikang Normando|Normando]], [[Sinaunang Griyego|Griyego]], at [[Latin]]. Unang lumaganap ang wikang Inggles dahil sa Sasakhari ng Britanya mula ika-17 hanggang kalagitnaan ng ika-20 dantaon, at pagkatapos, dahil sa pangingibabaw ng Nagkakaisang Pamahalaan. Ito rin ang naging [[Pandaigdigang Ingles|pangunahing pandaigdigang wika ng negosyo]] at malawakang tinuturo [[Ingles bilang banyaga o pangalawang wika|bilang pangalawang wika]].<ref>{{cite web |url=http://www.cepr.org/pubs/new-dps/dplist.asp?dpno=2055 |title=English-Language Dominance, Literature and Welfare |author=Melitz, Jacques |publisher=Centre for Economic Policy Research |year=1999 |accessdate=26 Mayo 2006 |archive-date=27 Mayo 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yGyCeG9?url=http://www.cepr.org/pubs/new-dps/dplist.asp?dpno=2055 |url-status=dead }}</ref> Mayroon ding apat na [[Wikang Selta]] ang ginagamit sa bansa. Ito ang mga [[Wikang Gales|Gales]], [[Wikang Irlandes|Irlandes]], [[Geliko Eskoses]], at [[Wikang Korniko|Korniko]]. Ang unang tatlo ay kinikilala bilang rehiyonal o wikang pagkamunti na pinangangalagaan at itinataguyod ng [[Kasulatang Patotoo ng Europa para sa mga Wikang Rehiyonal at Pagkamunti|batas Europeo]], samantalang ang Korniko naman ay kinikilala ngunit hindi pinangangalagaan. Ayon sa lahatambilang ng 2001, mahigit sa isang-kalima (21%) ng santauhan ng Gales ang nagsabi na marunong silang mag-Gales.<ref>[http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=447&Pos=6&ColRank=1&Rank=192 National Statistics Online&nbsp;– Welsh Language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728133204/http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=447&Pos=6&ColRank=1&Rank=192 |date=2011-07-28 }}. National Statistics Office.</ref> Tumaas ito ng 18% mula noong lahatambilang ng 1991.<ref>{{cite web|url= http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fow/WelshLanguage.pdf |title=Differences in estimates of Welsh Language Skills |accessdate=30 Disyembre 2008 |publisher=Office for National Statistics|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20040722055520/http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fow/WelshLanguage.pdf|archivedate=22 Hulyo 2004}}{{dead link|date=Pebrero 2012}}</ref> Bukod dito, tinatayang mayroong 200,000 nagwiwika ng Gales ang nakatira sa Ingglatera.<ref>{{cite web |url= http://www.bbc.co.uk/voices/multilingual/welsh.shtml |title =Welsh today |author=Wynn Thomas, Peter |publisher=BBC |work=Voices |month=Marso |year=2007 |accessdate=5 Hulyo 2011}}</ref> Sa lahatambilang ring yaon, 167,487 katao (10.4%) sa Kahilagaang Irlanda ang nagsabing "may alam o dunong din silang mag-Irlandes" (tingnan ang [[Wikang Irlandes sa Hilagang Irlanda|Wikang Irlandes sa Kahilagaang Irlanda]]). Halos lahat nang nagsabi nito ay mula sa [[Makapamansang Irlandes|makabansang]] santauhang Katoliko. Mahigit sa 92,000 katao sa Eskosya (o 'di tataas sa 2% ng santauhan) ay may kakayanang magwika ng Geliko, ang 72% nito ay ang mga nakatira sa [[Labasang Hebrides]].<ref>[http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html Scotland's Census 2001&nbsp;– Gaelic Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130522110328/http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html |date=2013-05-22 }}. General Register Office for Scotland. Retrieved 15 Oktubre 2008.</ref> Ang mga bilang ng mga mag-aaral na tinuturuan ng Gales, Geliko Eskoses, at Irlandes ay tumataas din.<ref>{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7885493.stm |title =Local UK languages 'taking off' |work=BBC News |date =12 Pebrero 2009}}</ref> Sa mga santauhang nandarayuhan, iilang Geliko Eskoses ay [[Gelikong Kanadyense|winiwika pa rin sa Kanada]] (pangunahin sa [[Bagong Eskosya]] at [[Pulo ng Tangos Breton]]), at Gales sa [[Patagonya]] sa Arhentina. Ang [[Wikang Eskoses|Eskoses]] ay isang wikang nagbuhat sa sinaunang Hilagang [[Gitnang Ingles|Gitnang Inggles]]. Hindi ito gaanong [[Kasulatang Patotoo ng Europa para sa mga Wikang Rehiyonal at Pagkamunti|kinikilala]] pati na rin ang sangay nitong [[Mga Diyalekto ng Eskoses-Ulster|Eskoses-Ulster]] sa Kahilagaang Irlanda. Sa ngayon, walang pangako na pangalagaan at pag-ibayuhin ang wikang ito.<ref>{{cite web |url=http://www.eurolang.net/index.php?option=com_content&task=view&id=2449&Itemid=52&lang=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070623185445/http://eurolang.net/index.php?option=com_content&task=view&id=2449&Itemid=52&lang=en |archivedate=2007-06-23 |title=Language Data&nbsp;– Scots |publisher=European Bureau for Lesser-Used Languages |accessdate=2 Nobyembre 2008 |url-status=live }}</ref> Sa Ingglatera, sapilitan ang pag-aaral ng pangalawang wika sa mga may edad 14 pababa,<ref>{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/3983713.stm |title =Fall in compulsory language lessons |work=BBC News |date =4 Nobyembre 2004}}</ref> at edad 16 pababa naman sa Eskosya. Ang Pranses at Aleman ang dalawang pinakakaraniwang tinuturong pangalawang wika sa Ingglatera at Eskosya. Sa Gales, lahat ng mga mag-aaral na may gulang16 pababa ay tinuturuan ng Gales, o bilang isang pangalawang wika.<ref>[https://web.archive.org/web/20120310162644/http://www.bbc.co.uk/wales/schoolgate/aboutschool/content/inwelsh.shtml The School Gate for parents in Wales]. BBC Wales. Retrieved 11 Oktubre 2008.</ref> ===Pananampalataya=== {{Main|Relihiyon sa United Kingdom}} [[Talaksan:West Side of Westminster Abbey, London - geograph.org.uk - 1406999.jpg|thumb|left|upright| Ang [[Bahay-monghe ng Westminster]] ay pinagdadausan ng [[pagputong]] sa [[Kaharian ng United Kingdom|mga hari ng Britanya]].]] Iba't ibang anyo ng Kristiyanismo ang nangibabaw sa bansa sa mahigit 1,400 taon.<ref>Cannon, John, ed. (2nd edn., 2009). [http://books.google.com/?id=TYnfhTq2M7EC&pg=PA144 ''A Dictionary of British History'']. Oxford University Press. p. 144. ISBN 0-19-955037-9.</ref> Bagaman ayon sa pagsusuri, karamihan ng mga mamamayan ay napapabilang sa Kristiyanismo, ang dumadalo sa misa ay lubusang bumagsak simula noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon.<ref>Field, Clive D. (Nobyembre 2009). [http://www.brin.ac.uk/commentary/documents/development-of-religious-statistics.pdf "British religion in numbers"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111016173905/http://www.brin.ac.uk/commentary/documents/development-of-religious-statistics.pdf |date=2011-10-16 }}. BRIN Discussion Series on Religious Statistics, Discussion Paper 001. Retrieved 3 Hunyo 2011.</ref> Ang pandarayuhan at pagbabago sa santauhanin ay nakapagpabago sa pag-usbong ng ibang pananampalataya, lalo na ang Islam.<ref>Yilmaz, Ihsan (2005). [http://books.google.com/?id=ryrD2YODzxUC&pg=PA291 ''Muslim Laws, Politics and Society in Modern Nation States: Dynamic Legal Pluralisms in England, Turkey, and Pakistan'']. Aldershot: Ashgate Publishing. pp. 55&#x2013;6. ISBN 0-7546-4389-1.</ref> Dahil dito, mapupunang ang NK ay isang lipunang may maraming pananampalataya,<ref>Brown, Callum G. (2006). [http://books.google.com/?id=ryrD2YODzxUC&pg=PA291 ''Religion and Society in Twentieth-Century Britain'']. Harlow: Pearson Education. p. 291. ISBN 0-582-47289-X.</ref> [[Sekularismo|banwahanin]],<ref>Norris, Pippa; Inglehart, Ronald (2004). [http://books.google.com/?id=dto-P2YfWJIC&pg=PA84 ''Sacred and Secular: Religion and Politics Worldwide'']. Cambridge University Press. p. 84. ISBN 0-521-83984-X.</ref> o [[Kristiyanong makabago]].<ref>Fergusson, David (2004). [http://books.google.com/?id=Owz4aBSEINgC&pg=PA94 ''Church, State and Civil Society'']. Cambridge University Press. p. 94. ISBN 0-521-52959-X.</ref> Sa lahatambilang ng 2001, 71.6% ang nagsabing sila ay Kristiyano. Sinusundan ito ng (ayon sa bilang ng nananampalataya) Islam (2.8%), [[Hinduismo]] (1.0%), [[Sikismo]] (0.6%), [[Hudaismo]] (0.5%), [[Budismo]] (0.3%), at iba pang pananampalataya (0.3%).<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=293 |title=UK Census 2001 |publisher=National Office for Statistics |accessdate=22 Abril 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070312034628/http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=293 |archivedate=2007-03-12 |url-status=live }}</ref> Ang 15% naman ay nagsabing sila ay [[Irelihiyon|walang pananampalataya]], at 7% naman ang nagsabing wala silang pinipiling pananampalataya.<ref>{{cite web |title= Religious Populations |publisher= Office for National Statistics |date= 11 Oktubre 2004 |url= http://www.scotland.gov.uk/Publications/2005/02/20757/53570 |archiveurl= https://www.webcitation.org/5zFDlspeL?url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=954 |archivedate= 2011-06-06 |access-date= 2013-01-16 |url-status= live }}</ref> Isang pagsusuri ng [[Tearfund]] noong 2007 ang nagpakita na isa sa sampung Britaniko lamang ang nagsisimba linggu-linggo.<ref>{{cite web|url=http://news.adventist.org/2007/04/uite-kigom-ew-report-fis-oly-oe-i-10-atte-church.html |title=United Kingdom: New Report Finds Only One in 10 Attend Church |publisher=News.adventist.org |date=4 Abril 2007 |accessdate=12 Setyembre 2010}}</ref> Ang ([[Angglikanismo|Anglikanong]]) [[Simbahan ng Inglatera|Simbahan ng Ingglatera]] ang [[pambansang relihiyon|pambansang pananampalataya]] ng Ingglatera.<ref>[http://www.cofe.anglican.org/about/history/ The History of the Church of England] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100221212004/http://www.cofe.anglican.org/about/history |date=2010-02-21 }}. The Church of England. Retrieved 23 Nobyembre 2008.</ref> Mayroon itong panatilihang [[Pangkaluluwang Panginoon|kinatawan]] sa [[Parlamento ng United Kingdom|Batasan]], at ang [[Kaharian ng United Kingdom|hari ng Britanya]] ang [[Kataas-taasang Tagapamahala ng Simbahan ng Inglatera|Kataas-taasang Tagapamahala]] nito.<ref>{{cite web |url=http://www.royalinsight.gov.uk/output/Page4708.asp |title=Queen and Church of England |publisher=British Monarchy Media Centre |accessdate=5 Hunyo 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061008203611/http://www.royalinsight.gov.uk/output/Page4708.asp |archivedate=2006-10-08 |url-status=live }}</ref> Sa [[Relihiyon sa Scotland|Eskosya]], ang [[Presbitaryanismo|Presbiteryanong]] [[Simbahan ng Eskosya]] ang kinikilalang [[pambansang simbahan]]. Hindi ito [[pambansang relihiyon|sumasailalim sa pamahalaan]], at ang mga hari ng Britanya ay karaniwang kasapi lamang. Ang mga hari ay kailangang manumpa na sa kanyang pagkakaluklok, pananatilihin at pangangalagaan niya ang pananampalatayag Protestante at ang Pamahalaang Simbahan ng Presbiteryano".<ref>{{cite web |title= Queen and the Church |publisher= The British Monarchy (Official Website) |url= http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandChurch/History.aspx |archiveurl= https://www.webcitation.org/5zG8tzxhd?url=http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandChurch/History.aspx |archivedate= 2011-06-07 |access-date= 2013-01-16 |url-status= live }}</ref><ref>{{cite web |title= How we are organised |publisher= Church of Scotland |url= http://www.churchofscotland.org.uk/about_us/how_we_are_organised |archiveurl= https://www.webcitation.org/5zG8WCEAc?url=http://www.churchofscotland.org.uk/about_us/how_we_are_organised |archivedate= 2011-06-07 |access-date= 2013-01-16 |url-status= live }}</ref> Ang Anglikanong [[Simbahan ng Wales|Simbahan ng Gales]] ay nabuwag noong 1920. Nabuwag din noong 1870 ang Anglikanong [[Simbahan ng Irlanda]]. Bago pa man ang [[Paghahati ng Ireland|pagkakahati sa Irlanda]], walang tinatag na simbahan sa Kahilagaang Irlanda.<ref>Weller, Paul (2005). [http://books.google.com/?id=tHc88PzAPLMC&pg=PA80 ''Time for a Change: Reconfiguring Religion, State, and Society'']. London: Continuum. pp. 79&#x2013;80. ISBN 0567084876.</ref> Kahit walang mababatid sa lahatambilang ng 2001 ukol sa uri ng pananampalatayang Kristiyano, tinataya ng Ceri Peach na 62% ng mga Kristiyano ay Angglikano, 13.5% ay Romano Katoliko, 6% ay [[Presbiteryano]], 3.4% ay [[Metodista]], kabilang ang ibang maliliit na Protestanteng pangkat tulad ng ''[[Open Brethren]]'', at mga simbahan ng [[Simbahan ng Silanganing Ortodokso|Ortodokso]].<ref>Peach, Ceri, [http://books.google.com/?id=i6ER_z8gcD4C "United Kingdom, a major transformation of the religious landscape"], in H. Knippenberg. ed. (2005). ''The Changing Religious Landscape of Europe''. Amsterdam: Het Spinhuis. pp. 44&#x2013;58. ISBN 90-5589-248-3.</ref> ===Pandarayuhan=== {{Main|Pandarayuhan sa United Kingdom simula 1922}} {{See also|Mga banyagang-silang sa United Kingdom}} [[Talaksan:United Kingdom foreign born population by country of birth.png|thumb|300px|Ang tinatayang bilang ng mga banyagang-silang ayon sa bansa ng kapanganakan, Abril 2007 - Marso 2008]] Ang Nagkakaisang Kaharian ay nakaranas ng sunud-sunod na pandarayuhan. Ang [[Malawakang Kagutuman (Ireland)|Malawakang Kagutuman]] sa Irlanda ay nagbunsod ng malamang isang angaw na katao na nandayuhan sa NK.<ref>Richards, Eric (2004). ''[http://books.google.com/?id=JknDbX3ae1MC&pg=PA143 Britannia's children: Emigration from England, Scotland, Wales and Ireland since 1600]''. London: Hambledon, p. 143. ISBN 978-1-85285-441-6.</ref> Mahigit sa 120,000 [[Sandatahang Lakas ng Polonya sa Kanluran|Polakong]] datihang-kawal ang nanirahan sa Britanya matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>Gibney, Matthew J.; Hansen, Randall (2005). ''[http://books.google.com/?id=2c6ifbjx2wMC&pg=PA630f Immigration and asylum: from 1900 to the present]{{Dead link|date=Septiyembre 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}'', ABC-CLIO, p630. ISBN 1-57607-796-9</ref> Simula rin noon, marami ring mga pandarayuhang naganap buhat sa mga kasalukuyan at dating sakupbayan nito. Ito ay bahagi ng pamana ng sasakhari at bahagi na rin ng kakulangan sa manggagawa. Karamihan sa kanila ay nagbuhat sa [[Karibe]] at sa [[kalupalupan ng Indiya]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/uk/2002/race/short_history_of_immigration.stm |title=Short history of immigration |publisher=BBC |year =2005 |accessdate=28 Agosto 2010}}</ref> Ang kamakailang takbo ng pandarayuhan ay nagbubuhat sa mga manggagawang galing sa mga bagong kasapi ng SE sa Silanganang Europa. Noong 2010, mayroon 7 angaw na banyagang-silang na naninirahan sa bansa o 11.3% ng kabuuang santauhan. Ang 4.76 angaw (7.7%) dito ay isinilang sa labas ng SE, at 2.24 angaw (3.6%) ay isinilang sa ibang kasapi ng SE.<ref>[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-SF-11-034/EN/KS-SF-11-034-EN.PDF 6.5% of the EU population are foreigners and 9.4% are born abroad], Eurostat, Katya Vasileva, 34/2011.</ref> Ang sukat ng mga banyagang-silang sa NK ay nanatiling mas maliit kaysa sa ibang maraming bansa ng Europa.<ref>{{cite web |url=http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?id=402 |title=Europe: Population and Migration in 2005 |first=Rainer |last= Muenz |publisher= Migration Policy Institute |month=June |year=2006 |accessdate=Abriil 2, 2007}}</ref> Ang pandarayuhan ay nakapagpapalaki ng lumalaki nang santauhan ng bansa.<ref>{{cite news |url= http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23542455-details/Immigration+and+births+to+non-British+mothers+pushes+British+population+to+record+high/article.do |title= Immigration and births to non-British mothers pushes British population to record high |newspaper= London Evening Standard |date= 22 Agosto 2008 |access-date= 2013-01-17 |archive-date= 2008-12-10 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081210072321/http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23542455-details/Immigration+and+births+to+non-British+mothers+pushes+British+population+to+record+high/article.do |url-status= dead }}</ref> Sa pagitan ng taong 1991 at 2001, tinatayang kalahati ng paglaki ng santauhan ay maipapabilang sa mga dayo at sa mga anak nitong isinilang sa NK. Ayon sa pag-aaral ng [[Tanggapan ng Pambansang Estatistika|Tanggapan ng Pambansang Palaulatan]] (TPE), mayroong kabuuang 2.3 angaw na dumayo sa bansa sa loob ng 15 taon mula 1991 hanggang 2006.<ref>{{cite news |url= http://www.dailymail.co.uk/news/article-1023512/Third-World-migrants-2-3m-population-boom.html |title= Third World migrants behind our 2.3m population boom |newspaper=Daily Mail |location =London |date=3 Hunyo 2008 |first1=Steve |last1=Doughty |first2=James |last2=Slack}}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23575160-details/Tories+get+tough+on+immigration+after+Labour's+U-turn/article.do |title= Tories call for tougher control of immigration |newspaper= London Evening Standard |date= 20 Oktubre 2008 |first= Martin |last= Bentham |access-date= 17 Enero 2013 |archive-date= 21 Oktubre 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081021051705/http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23575160-details/Tories+get+tough+on+immigration+after+Labour%27s+U-turn/article.do |url-status= dead }}</ref> Tinataya ring ang pandarayuhan ay magdaragdag ng panibagong 7 angaw na katao sa santauhan ng bansa sa 2031,<ref>{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7602526.stm |title= Minister rejects migrant cap plan |work=BBC News |date =8 Setyembre 2008 |accessdate=26 Abril 2011}}</ref> bagaman pinagtatalunan pa ang tunay na bilang nito.<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1538598/Immigration-%27far-higher%27-than-figures-say.html |title=Immigration 'far higher' than figures say |newspaper=The Daily Telegraph |date=5 Enero 2007 |accessdate=20 Abril 2007 |location=London |first=Philip |last=Johnston |archive-date=2008-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080529014735/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1538598/Immigration-%27far-higher%27-than-figures-say.html |url-status=dead }}</ref> Inulat din ng TPE na ang bilang ng pandarayuhan ay umakyat ng 21% (o 239,000 katao) simula 2009 hanggang 2010.<ref>{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/uk/2011/aug/25/uk-net-migration-rises-21 |title=UK net migration rises 21% |date=25 Agosto 2011 | location=London |work=The Guardian |first=Alan |last=Travis}}</ref> Noong 2011, tumaas ito ng 251,000 o sa bilang ng pandarayuhan na 589,000. Samantala, ang bilang ng taong nangingibang-bansa (sa mahigit na 12 buwan) ay 338,000.<ref>{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-18189797 |title=Migration to UK more than double government target |date=24 Mayo 2012 |work=BBC News}}</ref> Mayroong 195,046 na banyaga ang naging mamamayan ng Britanya noong 2010. 54,902 naman noong 1999.<ref>{{cite news |url= http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1377707/Migrant-squad-to-operate-in-France.html |title= Migrant squad to operate in France |newspaper=The Daily Telegraph |location= Calais |date =20 Disyembre 2000 |first =David |last= Bamber}}</ref> Naitala naman na may 241,192 katao ang binigyang karapatan na manatiling manirahan noong 2010, 51% nito ay buhat sa Asya, at 27% naman buhat sa Aprika.<ref>{{cite web|url= http://www.homeoffice.gov.uk/publications/science-research-statistics/research-statistics/immigration-asylum-research/immigration-brief-q2-2011/immig-q2-settlement|title= Settlement|date= Agosto 2011|work= Home Office|accessdate= 24 Oktubre 2011|archive-date= 2013-01-16|archive-url= https://web.archive.org/web/20130116212734/http://www.homeoffice.gov.uk/publications/science-research-statistics/research-statistics/immigration-asylum-research/immigration-brief-q2-2011/immig-q2-settlement|url-status= dead}}</ref> Ayon sa opisyal na Palaulatan ng 2011, 25.5% ng mga sanggol sa Ingglatera at Gales ang isinilang ng mga magulang na ipinanganak naman sa labas ng bansa.<ref>"[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/vsob1/parents--country-of-birth--england-and-wales/2011/sb-parents--country-of-birth--2011.html Births in England and Wales by parents' country of birth, 2011]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}", National Statistics.</ref> Ang mamamayan ng Samahang Europeo, kabilang ang NK, ay may karapatang manirahan at maghanap-buhay sa alinmang kasapi ng samahan.<ref>[http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l33152.htm Right of Union citizens and their family members to move and reside freely within the territory of the Member States] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204054324/http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l33152.htm |date=2012-02-04 }}. European Commission. Retrieved 6 Nobyembre 2008.</ref> Dumulog ang NK sa panandaliang paghihigpit sa mga mamamayan ng Romanya at Bulgarya na sumapi sa samahan noong Enero 2007.<ref>{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/uk/2007/sep/23/immigration.eu |title= Home Office shuts the door on Bulgaria and Romania |last1=Doward |first1=Jamie |last2=Temko |first2 =Ned |date=23 Setyembre 2007 |work=The Observer |page=2 |accessdate=23 Agosto 2008 |location=London}}</ref> Ayon sa pagsasaliksik ng [[Surian sa Patakarang Pandarayuhan]] para sa [[Lupon ng Pagkakapantay-pantay at Karapatang Pantao]], mayroong 1.5 angaw na manggagawa na nagbuhat sa mga bagong kasapi ng SE ang dumayo sa bansa noong Mayo 2004 hanggang Setyembre 2009. Ang dalawang-katlo rito ay mga Polako, ngunit karamihan sa kanila ay nagsiuwian na. Dahil dito, umakyat ng 700,000 ang mga dumayo sa bansa sa panahong iyon.<ref>{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/uk/2010/jan/17/eastern-european-uk-migrants |title=Young, self-reliant, educated: portrait of UK's eastern European migrants |last1=Doward |first1=Jamie |last2 =Rogers | first2 = Sam |date=17 Enero 2010 |work=The Observer |accessdate=19 Enero 2010 |location=London}}</ref> Dahil sa [[pag-urong ng ekonomiya noong 2000|pag-urong ng agimat noong 2000]], nabawasan ang panggayak ng mga Polako sa pandarayuhan sa NK,<ref>{{cite news |url= http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23575019-details/Packing+up+for+home:+Poles+hit+by+UK's+economic+downturn/article.do |title= Packing up for home: Poles hit by UK's economic downturn |first= Elizabeth |last= Hopkirk |newspaper= London Evening Standard |date= 20 Oktubre 2008 |access-date= 17 Enero 2013 |archive-date= 23 Oktubre 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081023063415/http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23575019-details/Packing+up+for+home%3A+Poles+hit+by+UK%27s+economic+downturn/article.do |url-status= dead }}</ref> at ito ay naging panandalian.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8243225.stm |title=Migrants to UK 'returning home' |date=8 Setyembre 2009 |work=BBC News |accessdate=8 Setyembre 2009}}</ref> Noong 2009, sa kauna-unahang pagkakataon simula nang paglawak ng SE, mas marami ang umalis kaysa dumating ng bansa ang mga nagbuhat sa walong bansa ng gitna at silanganang Europa na sumapi sa samahan noong 2004. Noong 2011, ang mamamayan ng bagong kasapi ng samahan ay bumubuo ng 13% ng mga dumadayo sa bansa. [[Talaksan:British expats countrymap.svg|thumb|300px|right|Ang tinatayang bilang ng mga mamamayan ng Britanya na naninirahan sa ibang bansa, 2006]] Nagpanimula ang pamahalaan ng NK ng isang pamamaraang [[Pamamaraang pandarayuhan ayon sa puntos (United Kingdom)|pandarayuhan ayon sa puntos]] para sa mga mamamayang nasa labas ng [[Pook Pang-ekonomiya ng Europa|Pook Pang-agimat ng Europa]]. Pinalitan nito ang dating panukala kabilang ang [[Pagkukusa sa Bagong Kakayahan]] ng pamahalaan ng Eskosya.<ref>{{cite web |url=http://www.ukba.homeoffice.gov.uk/workingintheuk/tier1/freshtalent/ |title=Fresh Talent: Working in Scotland |publisher=UK Border Agency |location=London |accessdate=30 Oktubre 2010 |archive-date=16 Hulyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716184110/http://www.ukba.homeoffice.gov.uk/workingintheuk/tier1/freshtalent/ |url-status=dead }}</ref> Noong Hunyo 2010, nagpanimula ang pamahalaan ng panandaliang hangganan na 24,000 sa pandarayuhang magbubuhat sa labas ng SE. Binalak nito ang pagpigil ng pagpasok ng mga ito, ngunit ginawa na rin itong panatilihan nong Abril 2011.<ref>{{cite news |url=http://www.ft.com/cms/s/0/9ab202a4-8299-11df-85ba-00144feabdc0.html |title=Tories begin consultation on cap for migrants |work=Financial Times | location= London |first=James |last=Boxell |date=28 Hunyo 2010 |accessdate=17 Setyembre 2010}}</ref> Ang pagpapatupad ng hangganan ay nagdulot ng alitan. Minungkahi ng isang kalihim sa negosyo, si [[Vince Cable]] na sinasaktan nito ang pagnenegosyo sa Britanya.<ref>{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/politics/2010/sep/17/vince-cable-migrant-cap-economy |title=Vince Cable: Migrant cap is hurting economy |agency=Press Association |work=The Guardian |date=17 Setyembre 2010 |accessdate=Ssetyembre 17, 2010 |location=London}}</ref> Ang pangingibang-bansa ay naging mahalagang bahagi ng lipunan noong ika-19 na dantaon. Sa pagitan ng taong 1815 at 1930, tinatayang 11.4 angaw na katao ang nangibang-bansa galing Britanya, at 7.3 angaw naman galing Irlanda. Pinakapakita ng mga pagtataya na sa pagtatapos ng ika-20 dantaon, mayroong mga 300 angaw na katao na may lahing Britaniko at Irlandes ang panatilihang naninirahan sa ibang bahagi ng daigdig.<ref>Richards (2004), pp. 6–7.</ref> Sa ngayon, hindi bababa sa 5.5 angaw na katao na isinilang sa bansa ang naninirahan sa ibang bansa,<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/in_depth/brits_abroad/html/default.stm |title=Brits Abroad: world overview |publisher=BBC |accessdate=20 Abril 2007 |date=6 Disyembre 2006}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6210358.stm |title= 5.5&nbsp;m Britons 'opt to live abroad' |work=BBC News |date=11 Disyembre 2006 |accessdate=20 Abril 2007 |first=Dominic |last=Casciani}}</ref> karamihan sa kanila ay nasa Australya, Espanya, Nagkakaisang Pamahalaan, at Kanada.<ref>{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6161705.stm |title= Brits Abroad: Country-by-country |work=BBC News |date =11 Disyembre 2006}}</ref> ===Katuruan=== {{Main|Katuruan sa United Kingdom}} {{See also|Edukasyon sa Inglatera|Edukasyon sa Hilagang Irlanda|Edukasyon sa Eskosya|Edukasyon sa Gales}} [[File:KingsCollegeChapelWest.jpg|thumb|left|Ang [[Dalubhasaan ng Hari, Cambridge|Dalubhasaan ng Hari]] na bahagi ng [[Pamantasan ng Cambridge]] ay tinatag noong 1209]] Ang pamamahala sa katuruan sa Nagkakaisang Kaharian ay ginawad sa bawat bansa nito kaya may kanya-kanya itong pamamaraan. Kung ang [[edukasyon sa Inglatera|katuruan sa Ingglatera]] ay pananagutan ng [[Kalihim ng Pamahalaan sa Edukasyon|Kalihim ng Pamahalaan sa Katuruan]], ang pang-araw-araw na pamamahala at pananalapi ng mga pampublikong paaralan ay pananagutan naman ng [[Kapamahalaang lokal sa edukasyon|kapamahalaang pampook]].<ref>{{cite web |url=http://www.dcsf.gov.uk/localauthorities/index.cfm |title=Local Authorities |publisher=Department for Children, Schools and Families |accessdate=21 Disyembre 2008 |archive-date=30 Disyembre 2008 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20081230030407/http://www.dcsf.gov.uk/localauthorities/index.cfm |url-status=bot: unknown }}</ref> Unti-unting nagsimula ang katuruang walang-bayad sa pagitan ng taong 1870 at 1944.<ref>{{cite book |author=Gordon, J.C.B. |title= Verbal Deficit: A Critique |url=https://archive.org/details/verbaldeficitcri0000gord |publisher=Croom Helm |location =London |year=1981 |isbn=978-0-85664-990-5 |page=[https://archive.org/details/verbaldeficitcri0000gord/page/44 44] note 18}}</ref><ref>Section 8 ('Duty of local education authorities to secure provision of primary and secondary schools'), Sections 35–40 ('Compulsory attendance at Primary and Secondary Schools') and Section 61 ('Prohibition of fees in schools maintained by local education authorities ...'), Education Act 1944.</ref> Sa ngayon, sapilitan ang katuruan sa mga batang may edad lima hanggang labing-anim (15 kung ipinanganak ng Hulyo o Agosto). Noong 2011, inilagay ng [[Mga Takbo sa Pandaigdigang Pag-aaral ng Matematika at Agham]] ang mga mag-aaral na may gulang na 13-14 sa Ingglatera at Gales na ika-10 sa pinakamagaling sa buong daigdig sa matematika, at ika-9 naman sa agham.<ref>{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7773081.stm |title= England's pupils in global top 10 |work=BBC News |date= 10 Disyembre 2008}}</ref> Karamihan ng mga kabataan ay nag-aaral sa pampublikong paaralan. Mangilan-ngilan dito ay pumipili ayon sa kakayahang talino. Dalawa sa sampung pinakamagagaling ayon sa ''[[GCSE]]'' noong 2006 ay mga pampublikong [[paaralang pambalarila]]. Mahigit sa kalahati ng mga mag-aaral sa mga nangungunang pamantasan ng Cambridge at Oxford ay nanggaling sa mga pampublikong paaralan.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/6905288.stm |title=More state pupils in universities |work=BBC News |date=19 Hulyo 2007}}</ref> Bagaman bumaba ang bilang ng mga batang nag-aaral sa pribadong paaralan sa Ingglatera, tumaas ang bahagi nito sa mahigit 7%.<ref>{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/education/2007/nov/09/schools.uk |title=Private school pupil numbers in decline |newspaper= The Guardian |date=9 Nobyembre 2007 |location=London |first=Donald |last=MacLeod |accessdate=31 Marso 2010}}</ref> Noong 2010, mahigit sa 45% ng mga pook sa [[Pamantasan ng Oxford]] at 40% sa [[Pamantasan ng Cambridge]] ay sinasaklawan ng mga mag-aaral na galing sa pribadong paaralan kahit binubuo lamang nila ang 7% ng santauhan.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.tes.co.uk/article.aspx?storycode=6055970 |access-date=2013-01-17 |archive-date=2013-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116212733/http://www.tes.co.uk/article.aspx?storycode=6055970 |url-status=dead }}</ref> Ang mga [[Mga Pamantasan sa Inglatera|pamantasan sa Ingglatera]] ay kabilang sa mga pinakamagagaling sa buong daigdig. Ang Pamantasan ng Cambridge, Pamantasan ng Oxford, [[Pamantasang Dalubhasaan ng London|Pamantasang Dalubhasaan ng Londres]], at [[Dalubhasaang Imperyal ng London|Dalubhasaang Imperyal ng Londres]] ay nakalagay sa unang 10&nbsp;ng ''[[QS World University Rankings]]'' (Paghahanay sa Pandaigdigang Pamantasan ng QS) noong 2010. Nangunguna ang Pamantasan ng Cambridge.<ref>{{cite web|url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2010/results |title=QS World University Rankings Results 2010 |accessdate=27 Abril 2011 |publisher=Quacquarelli Symonds}}</ref> [[File:QUB.jpg|thumb|Ang [[Pamantasan ng Haribini sa Belfast]] ay tinatag noong 1849<ref>Davenport, F.; Beech, C.; Downs, T.; Hannigan, D. (2006). ''Ireland''. Lonely Planet, 7th edn. ISBN 1-74059-968-3. p. 564.</ref>]] Ang [[edukasyon sa Eskosya|katuruan sa Eskosya]] ay pananagutan ng [[Tagpamahalang Kalihim sa Edukasyon at Habambuhay na Kaalaman|Tagpamahalang Kalihim sa Katuruan at Habambuhay na Kaalaman]], samantalang ang pang-araw-araw ng pangangasiwa at pananalapi ng mga pampublikong paaralan ay pananagutan ng mga kapamahalaang pampook. Dalawang [[Pampublikong kinatawan sa Scotland|pampublikong di-pangkagawarang kinatawan]] ang may mahalagang gampanin sa katuruang Eskoses. Ang [[Kapamahalaan sa Pagsusuri ng Eskosya]] ay may pananagutan sa paglinang, pagbigay-dangal, pagbigay-halaga, at pagbigay-katibayan sa lahat ng mga pagusuri liban sa mga katibayang binibigay sa mataas na paaralan, [[Dalubhasaang pag-aaral|dalubhasaan]] sa [[lalong pag-aaral]] at iba pang paaralan.<ref>[http://www.sqa.org.uk/sqa/5656.html About SQA] Scottish Qualifications Authority. Retrieved 7 Oktubre 2008.</ref> Ang [[Pagkatuto at Pagtuturo sa Eskosya]] ay nagbibigay payo, yamang-tao, at paglilinang sa mga propesyonal sa katuruan.<ref>[http://www.ltscotland.org.uk/aboutlts/index.asp About Learning and Teaching Scotland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120401140609/http://www.ltscotland.org.uk/aboutlts/index.asp |date=2012-04-01 }}. Learning and Teaching Scotland. Retrieved 7 Oktubre 2008.</ref> Unang isinabatas ng Eskosya ang sapilitang katuruan noong 1496.<ref>[https://web.archive.org/web/20071204064525/http://www.scotland.org/about/innovation-and-creativity/features/education/e_brain_drain.html Brain drain in reverse]. Scotland Online Gateway. Retrieved 7 Oktubre 2008.</ref> Ang sukat ng mag-aaral na nag-aaral sa pribadong paaralan ay mahigit 4% lamang at ito'y mabagal na umaakyat.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/6563167.stm |title=Increase in private school intake|work=BBC News |date=17 Abril 2007}}</ref> Walang binabayarang [[matrikula]] ang mga mag-aaral sa mga [[Mga Pamantasan sa Scotland|pamantasan sa Eskosya]] dahil tinaggal ito noong 2001. Tinanggal din noong 2008 ang multa sa mga bigay-kayang gradweyt.<ref>{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/7268101.stm |title= MSPs vote to scrap endowment fee |work=BBC News |date= 28 Pebrero 2008}}</ref> Ang [[Pamahalaan ng Wales|Pamahalaan ng Gales]] ang may pananagutan sa [[edukasyon sa Wales|katuruan sa Gales]]. Karamihan sa mga mag-aaral ay lubusan o bahaginang tinuturuan sa [[wikang Wales|wikang Gales]]. Ang pagtuturo sa wikang Gales ay sapilitan hanggang sa edad 16.<ref>[http://wales.gov.uk/topics/educationandskills/parents/helpchildwelsh/whatchildlearn;jsessionid=LtdrLbCM21w0dlcTH1Crdy0J4H7Yg7XdqD1yVvpV2sHG8PX1BGZl!686978193?lang=en What will your child learn?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200406120219/https://gov.wales/404 |date=2020-04-06 }} The Welsh Assembly Government. Retrieved 22 Enero 2010.</ref> Bilang bahagi ng patakarang bumuo ng isang ''bilingual'' na Gales, binabalak ng palawigin ang batas na umiiral sa mga paaralang nagtuturo sa wikang Gales. Ang [[edukasyon sa Hilagang Irlanda|katuruan sa Kahilagaang Irlanda]] ay pananagutan ng [[Kagawaran sa Edukasyon (Hilagang Irlanda)|Tagapangasiwa ng Katuruan]] at ng [[Kagawaran sa Pagkakawani at Kaalaman]]. Samantala ang mga pananagutang pampook ay pinangangasiwaan ng limang kapulungan sa katuruan at silid-aklatan ayon sa kanilang takdang pook. Ang [[Kapulungan sa Kurikulum, Pagsusulit, at Paghahalaga]] (KKPP) ay ang kinatawang may pananagutan sa pagpapayo sa [[Tagapagpaganap ng Hilagang Ireland|pamahalaan]] ukol sa kung ano ang dapat ituro sa mga paaralan sa Kahilagaang Irlanda, pagsusubaybay sa mga pamantayan, at pagbibigay karangalan.<ref>[http://www.ccea.org.uk/ About Us&nbsp;– What we do] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180305135914/http://ccea.org.uk/ |date=2018-03-05 }}. Council for the Curriculum Examinations & Assessment. Retrieved 7 Oktubre 2008.</ref> ===Kalusugan=== {{Main|Kalusugan sa United Kingdom}} Ang pamamahala sa kalusugan ng Nagkakaisang Kaharian ay ginawad sa bawat bansa ng NK kaya ito ay may kanya-kanyang pamamaraan ng pampribado at [[pampublikong pangangalaga sa kalusugan]]. Kabilang din dito ang [[Panghaliling gamot|panghalili]], pangkabuuan, at pang-alalay na paggagamot. Ang pampublikong pangangalaga sa kalusugan ay binibigay sa lahat ng [[Batas sa kapamansaan ng Britanya|panatilihang naninirahan]] nang walang bayad. Noong 2000, inilagay ng [[Kapisanan ng Pandaigdigang Kalusugan]] ang NK sa ika-15 pinakamagaling sa pangagalaga ng kalusugan sa buong Europa, at ika-18 naman sa buong daigdig.<ref>{{Cite journal |url=http://pages.stern.nyu.edu/~wgreene/Statistics/WHO-COMP-Study-30.pdf |title=Measuring overall health system performance for 191 countries |author=[[World Health Organization]] |publisher=New York University |accessdate=5 Hulyo 2011}}</ref> Ang mga nagpapalakad dito ay tinatag sa buong bansa. Tulad ito ng [[Kapulungan ng Pangkalahatang Medisina]], [[Kapulungan ng Pagnanars at Pangungumadrona]], at iba pang mga kapisanan tulad ng [[Makaharing Dalubhasaan|Maharlikang Dalubhasaan]]. Ang pananagutang kabanwahan at pagsasagawa ng pangangalaga sa kalusugan ay matatagpuan sa apat na pambansang [[Tagapagpaganap (pamahalaan)|tagapagpaganap]]; ang [[kalusugan sa Inglatera|kalusugan sa Ingglatera]] ay pananagutan ng pamahalaan ng NK; [[kalusugan sa Hilagang Irlanda|kalusugan sa Kahilagaang Irlanda]] ay pananagutan ng [[Tagapagpaganap ng Hilagang Irlanda|Tagapagpaganap ng Kahilagaang Irlanda]]; [[kalusugan sa Eskosya]] ay pananagutan ng [[Pamahalaang Eskoses]]; at ang [[kalusugan sa Wales|kalusugan sa Gales]] ay pananagutan ng [[Pamahalaan ng Kapulungang Wales|Pamahalaan ng Kapulungang Gales]]. Bawat [[Pambansang Palingkuran sa Kalusugan]] ay may iba't ibang patakaran at pangangailangan na kadalasa'y nauuwi sa pagkasalangsang.<ref>{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7586147.stm |title= 'Huge contrasts' in devolved NHS |work=BBC News |date =28 Agosto 2008}}</ref><ref>{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7149423.stm |title =NHS now four different systems |work=BBC News |date =2 Enero 2008 |first=Nick |last=Triggle}}</ref> Simula 1979, ang paggugol sa kalusugan ay lubusang tinaas upang mailapit ito sa pamantayan ng Samahang Europeo.<ref>{{Cite journal |url=http://www.healthp.org/node/71 |title=The NHS from Thatcher to Blair |first=Peter |last=Fisher |work=NHS Consultants Association |publisher=International Association of Health Policy |quote=The Budget ... was even more generous to the NHS than had been expected amounting to an annual rise of 7.4% above the rate of inflation for the next 5 years. This would take us to 9.4% of GDP spent on health ie around EU average. |access-date=2013-01-17 |archive-date=2018-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181120124807/http://www.healthp.org/node/71 |url-status=dead }}</ref> Ginugugol ng NK ang tinatayang 8.4% ng KGK nito sa kalusugan. Ito ay 0.5% mas mababa sa pamantayan ng [[Kapisanan para sa Pakikipagtulungan sa Ekonomiya at Pagpapaunlad|Kapisanan para sa Pakikipagtulungan sa agimat at Pagpapaunlad]], at 1% mas mababa naman sa pamantayan ng Samahang Europeo.<ref>[http://www.oecd.org/dataoecd/46/4/38980557.pdf "OECD Health Data 2009&nbsp;– How Does the United Kingdom Compare"]. Organisation for Economic Co-operation and Development.</ref> ==Kalinangan== {{Main|Kalinangan ng United Kingdom}} Ang kalinangan ng Nagkakaisang Kaharian ay bunga ng maraming bagay: ang katayuan ng bansa bilang isang pulo; ang [[Kasaysayan ng United Kingdom|kasaysayan]] nito bilang kanluraning [[demokrasyang liberal]] at isang makapangyarihang bansa; at bilang isang [[samahang pampolitika|samahang kabanwahan]] ng apat na bansa na bawat isa ay pinangangalagaan ang katangi-tangi nitong kaugalian at pagsasagisag. Dahil sa [[Sasakhari ng Britanya]], makikita ang kalinangan nito sa [[Wikang Ingles|wika]], [[Kalinangan ng United Kingdom|kalinangan]], at sa [[Batas Panlahat|pamamaraang matwid]] ng karamihan ng mga dating sakubayan nito tulad ng Australya, Kanada, [[India|Indiya]], Irlanda, Bagong Selanda, Timog Aprika, at ang Nagkakaisang Pamahalaan. Dahil sa mahahalagang pangingibabaw nito sa kalinangan, matatawag na isang "kalinangang makapangyarihan" ang Nagkakaisang Kaharian.<ref>[http://www.britishpoliticssociety.no/British%20Politics%20Review%2001_2011.pdf "The cultural superpower: British cultural projection abroad"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180916155419/http://www.britishpoliticssociety.no/British%20Politics%20Review%2001_2011.pdf |date=2018-09-16 }}. Journal of the British Politics Society, Norway. Volume 6. No. 1. Winter 2011</ref><ref>{{cite news |url= http://www.theaustralian.com.au/news/opinion/cameron-has-chance-to-make-uk-great-again/story-e6frg6zo-1225866975992 |author=Sheridan, Greg |title=Cameron has chance to make UK great again |accessdate=20 Mayo 2012 |work=The Australian |location =Sydney |date =15 Mayo 2010}}</ref> ===Panitikan=== {{Main|Panitikang Britaniko}} [[Talaksan:William Shakespeare Chandos Portrait.jpg|thumb|upright|Ang [[larawang Chandos]] ay pinaniniwalaang pagsasalarawan ni [[William Shakespeare]].]] Ang 'panitikang Britaniko' ay sinasaklaw ang panitikang kaugnay sa Nagkakaisang Kaharian, [[Pulo ng Man]], at sa Kapuluang Bangbang. Karamihan ng panitikang Britaniko ay nasa wikang Inggles. Noong 2005, mayroong mga 206,000 aklat ang nailathala sa Nagkakaisang Kaharian. At noong 2006, ito ang may [[Nailathalang aklat ayon sa bansa kada taon|pinakamaraming nalathalang aklat]] sa buong daigdig. Si [[William Shakespeare]], isang mangangatha ng palabas dulaan at manunula, ang tinuturing na pinakadakilang makata ng buong panahon.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/537853/William-Shakespeare|title=William Shakespeare (English author)|publisher=Britannica Online encyclopedia|accessdate=26 Pebrero 2006}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060209154055/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html |archivedate=2006-02-09 |title=MSN Encarta Encyclopedia article on Shakespeare |accessdate=26 Pebrero 2006 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite encyclopedia |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Shakespeare%2c+William |publisher=Columbia Electronic Encyclopedia |title= William Shakespeare |accessdate=26 Pebrero 2006}}</ref> Pinapahalagahan din ang kanyang mga kasabayan tulad ni [[Christopher Marlowe]] at [[Ben Jonson]]. Ang mga makabagong mangangatha ng palabas dulaan na sina [[Alan Ayckbourn]], [[Harold Pinter]], [[Michael Frayn]], [[Tom Stoppard]] at [[David Edgar (mangangatha ng palabas dulaan)|David Edgar]] ay pinagsasama-sama ang mga sangkap ng suryalismo, pagmakatotohanan, at radikalismo. Bantog din ang mga manunulat na sina [[Geoffrey Chaucer]] (ika-14 na dantaon), [[Thomas Malory]] (ika-5 dantaon), [[Thomas More|Ginoong Thomas More]] (ika-16 na dantaon), [[John Bunyan]] (ika-17 dantaon), at [[John Milton]] (ika-17 dantaon). Noong ika-18 dantaon, ang mga tagapanguna ng [[makabagong nobela]] ay sina [[Daniel Defore]] (may-akda ng ''[[Robinson Crusoe]]'') at [[Samuel Richardson]]. Lalo pa itong binago noong ika-19 na dantaon nina [[Jane Austen]], ang mangangathang gotiko na si [[Mary Shelley]], pambatang manunulat na si [[Lewis Carroll]], ang [[Pamilya Brontë|Mag-aateng Brontë]], ang panlipunang manunulat na si [[Charles Dickens]], ang [[Naturalismo (panitikan)|naturalistang]] si [[Thomas Hardy]], ang [[Pagmakatotohanan (sining)|makatotohanang]] si [[George Eliot]], ang mapangitaing manunula na si [[William Blake]], at ang romantikong manunula na si [[William Wordsworth]]. Ang mga manunulat ng ika-20 dantaon naman ay kinabibilangan nina [[H. G. Wells]], ang mangangathang kathang-agham, ang mga manunulat ng sikat na mga pambatang salaysay na sina [[Rudyard Kipling]], [[A. A. Milne]] (ang may-akda ng ''[[Winnie-the-Pooh]]''), [[Roald Dahl]], at [[Enid Blyton]]; ang pinagtatalunang si [[D. H. Lawrence]]; ang [[Pagkamakabago|makabagong]] si [[Virginia Woolf]]; ang manunuyang si [[Everlyn Waugh]]; ang manghuhulang mangangatha na si [[George Orwell]]; ang mga sikat na mangangatha na sina [[W. Somerset Maugham]] at [[Graham Greene]]; ang manunulat ng krimen na si [[Agatha Cristie]] (ang [[Talaan ng pinakamabentang my-akda ng kathang salaysay|pinakamabentang mangangatha]] ng buong panahon);<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1505799/Mystery-of-Christies-success-is-solved.html |title=Mystery of Christie's success is solved |accessdate=14 Nobyembre 2010| newspaper=Daily Telegraph |date=19 Disyembre 2005 |location=London}}</ref> si [[Ian Fleming]] (ang may-akda ng [[James Bond]]); ang mga manunulang sina [[T.S. Eliot]], [[Philip Larkin]], at [[Ted Hughes]]; at ang mga [[Tagimpang panitikan|tagimpang]] manunulat na sina [[J. R. R. Tolkien]], [[C. S. Lewis]] at [[J. K. Rowling]]. [[Talaksan:Dickens by Watkins detail.jpg|thumb|left|upright|Larawan ni [[Charles Dickens]], isang mangangatha noong [[Panahong Biktoryano]].]] Ang [[Panitikang Eskoses|mga ambag ng Eskosya]] ay ang maniniktik na manunulat na si [[Arthur Conan Doyle]] (may-akda ng ''[[Sherlock Holmes]]''), mga panitikang romantiko ni [[Walter Scott|Ginoong Walter Scott]], ang pambatang manunulat na si [[J. M. Barrie]], ang mga epikong pangangahas ni [[Robert Louis Stevenson]], at ang pinakabantog na manunula na si [[Robert Burns]]. Kamakailan, ang makabao at makapamansang sina [[Hugh MacDiarmid]] at [[Neil M. Gunn]] ay nakapag-ambag sa [[Renasimyentong Eskoses]]. Nakapanghihilakbot naman ang mga akda ni [[Ian Rankin]] at [[Iain Banks]]. Naging kauna-unahang [[Lungsod ng Panitikan]] ng ''UNESCO'' ang Edimburgo.<ref>[http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=36908&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html Edinburgh, UK appointed first UNESCO City of Literature] UNESCO. Retrieved 20 Agosto 2008.</ref> Ang pinakatandang tula sa Britanya ay ang ''[[Y Gododdin]]'' na sinulat sa ''[[Hen Ogledd|Yr Hen Ogledd]]'' ("Matandang Hilaga") noong mga huling taon ng ika-6 na dantaon. Ito ay sinulat sa [[Wikang Kumbriko|Kumbriko]] o [[Matandang Wales|Matandang Gales]]. Isa ito sa mga unang tula na binanggit si [[Haring Arturo]].<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/society/language_poetry.shtml|title=Early Welsh poetry|publisher=BBC Wales|accessdate=29 Disyembre 2010}}</ref> Simula noong ika-7 dantaon, nawala ang ugnayan sa pagitan ng Gales at Matandang Hilaga. Lumipat ang pagkakatuon ng kalinangang wikang Gales sa Gales, kung saan napalinang ni [[Geoffrey ng Monmouth]] ang mga alamat na nauukol kay Haring Arturo.<ref>{{Cite book |url=http://books.google.com/?id=dKJiPyyTevgC |title=History of English Literature from Beowulf to Swinburne |author= Lang, Andrew |year=2003 |page=42 |isbn=978-0-8095-3229-2 |publisher=Wildside Press |location=Holicong, PA |origyear=1913}}</ref> Ang pinakatanyag na manunula ng Gitnang Panahon sa Gales ay si [[Dafydd ap Gwilym]] (1320-1370). Ang nilalaman ng kanyang mga tula ay ukol sa kalikasan, pananampalataya, at pag-ibig. Tinuturing siyang isa sa mga pinakadakilang manunula sa Europa noong kanyang panahon.<ref>{{cite web |title=Dafydd ap Gwilym |url=http://www.academi.org/dafydd-ap-gwilym-eng/ |quote=Dafydd ap Gwilym is widely regarded as one of the greatest Welsh poets of all time, and amongst the leading European poets of the Middle Ages. |accessdate=3 Enero 2011 |publisher=[[Academi]] |year=2011 |work=[[Academi]] website |archive-date=2012-05-27 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yHaT609?url=http://www.literaturewales.org/dafydd-ap-gwilym-eng/ |url-status=dead }}</ref> Hanggang sa mga huling taon ng ika-19 na dantaon, ang karamihan ng [[Panitikang Wales|Panitikang Gales]] ay matatagpuan sa Gales at ang mga tuluyan nito ay kadalasang nauukol sa pananampalataya. Tinuturing si [[Daniel Owen]] bilang kauna-unahang mangangatha sa wikang Gales. Inilathala nito ang ''[[Rhys Lewis]]'' noong 1885. Kapwa mga Tomas ang pinakatanyag na [[Tulang AnggloWales|manunula ng AnggloGales]]. Si [[Dylan Thomas]] ay naging tanyag sa magkabilang-baybayin ng Atlantiko noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon. Ang mga nangungunang mangangathang Gales sa ika-20 dantaon ay sina [[Richard Llewllyn]] at [[Kate Roberts (manunulat)|Kate Roberts]].<ref>[http://newsalerts.bbc.co.uk/1/low/wales/551486.stm True birthplace of Wales's literary hero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200316173733/http://newscdn.bbc.net.uk/2/hi/uk_news/wales/551486.stm |date=2020-03-16 }}. BBC News. Retrieved 28 Abril 2012</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20130308000646/http://www.bbc.co.uk/wales/northwest/halloffame/arts/kateroberts.shtml Kate Roberts: Biography]. BBC Wales. Retrieved 28 Abril 2012</ref> Ang mga manunulat sa ibang bansa, lalo na sa [[Kapamansaan ng mga Bansa|Kapamansaan]], Republika ng Irlanda, at sa Nagkakaisang Pamahalaan, ay nanirahan at nakapag-hanap-buhay sa NK. Napabibilang dito sina [[Jonathan Swift]], [[Oscar Wilde]], [[Bram Stoker]], [[George Bernard Shaw]], [[Joseph Conrad]], [[T.S. Eliot]], [[Ezra Pound]], at kamakailan sina [[Kazuo Ishiguro]] at [[Salman Rushdie]].<ref>{{cite book |url=http://books.google.com/?id=m0CUOYfTdrkC&pg=PA10 |title=Gulliver's travels: complete, authoritative text with biographical and historical contexts, critical history, and essays from five contemporary critical perspectives |author=Swift, Jonathan; Fox, Christopher |publisher=Macmillan | location = Basingstoke | isbn = 978-0-333-63438-7 | year = 1995 |page=10}}</ref><ref>{{cite news |url=http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?res=F10C12F9395517738DDDAA0A94DC405B828DF1D3 |title=Bram Stoker. |newspaper=The New York Times | format = PDF |accessdate=1 Enero 2011 |date=23 Abril 1912}}</ref> ===Tugtugin=== {{Main|Tugtugin ng United Kingdom}} {{See also|Britanikong rock}} [[Talaksan:The Fabs.JPG|thumb|right|180px|Ang ''[[The Beatles]]'' na nakapagbili ng mahigit isang sanggatosg plaka sa daigdig ay isa sa mga pinakamatagumpay at pinupuring mga banda sa [[Kasaysayan ng Mga Kaugalian sa Klasikong Musika|kasaysayan ng tugtugin]]<ref>{{cite web|url=http://www.emimusic.com/about/history/1960-1969/|title=1960–1969|publisher=EMI Group Ltd|accessdate=31 Mayo 2008}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,975715-2,00.html |title=Paul At Fifty |work=TIME |location=New York |date=8 Hunyo 1992 |access-date=27 Enero 2013 |archive-date=18 Mayo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518221715/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,975715-2,00.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://books.google.com/?id=rdU1xtIWJz0C Most Successful Group] ''[[The Guinness Book of Records]]'' 1999, p. 230.</ref>]] Maraming gawi ng tugtugin ang tanyag sa NK, mula sa mga katutubong [[tugtuging lipi]] ng [[Tugtuging lipi ng Inglatera|Ingglatera]], [[Tugtugin ng Wales#Tugtuging lipi|Gales]], [[Tugtuging lipi ng Scotland|Eskosya]], at [[Tugtuging lipi ng Hilagang Ireland|Kahilagaang Irlanda]], hanggang sa tugtuging ''[[Tugtuging heavy metal|heavy metal]]''. Ang ilan sa mga tanyag na manlilikha ng tugtuging klasiko ay sina [[William Byrd]], [[Henry Purcell]], [[Edward Elgar|Lakan Edward Elgar]], [[Gustav Holst]], [[Arthur Sullivan|Sir Arthur Sullivan]] (na pinakatanyag noong kasama niya ang libretistang si [[W. S. Gilber|Lakan W. S. Gilbert]]), [[Ralph Vaughan Williams]] at si [[Benjamin Britten]], ang tagapanguna ng makabagong Britanikong opera. Si [[Peter Maxwell Davies|Lakan Peter Maxwell Davies]] ang nangungunang [[Maestro ng Musika ng Reyna|Maestro ng tugtugin ng Haribini]] sa kasalukuyan. Ang NK ay tanyag din sa mga sinponikong orkestra at pulutong ng mga mang-aawit tulad ng [[Sinponikong Orkestra ng BBC]] at ang [[Sinponikong Pulutong ng mga Mang-aawit ng London|Sinponikong Pulutong ng mga Mang-aawit ng Londres]]. Ang mga tanyag na talaytayan ay sina [[Simon Rattle|Lakan Simon Rattle]], [[John Barbirolli]], at si [[Malcolm Sargent|Lakan Malcolm Sargent]]. Ang ilan sa mga tanyag na manlalapat ng tugtugin sa sine ay sina [[John Barry (mangangatha ng tugtugin)|John Barry]], [[Clint Mansell]], [[David Arnold]], [[John Murphy (mangangatha ng tugtugin)|John Murphy]], [[Monty Norman]], at si [[Harry Gregson-Williams]]. Si [[George Frideric Handel]] bagaman ipinanganak bilang Aleman ay naging [[Naturalisasyon|naturalisadong]] [[Batas sa kabansaan ng Britanya|mamamayan ng Britanya]].<ref>{{cite web|url=http://www.parliament.uk/parliamentary_publications_and_archives/parliamentary_archives/handel_and_naturalisation.cfm|title=British Citizen by Act of Parliament: George Frideric Handel|date=20 Hulyo 2009|publisher=UK Parliament|accessdate=11 Setyembre 2009|archive-date=24 Mayo 2012|archive-url=https://archive.today/20120524225342/http://www.parliament.uk/parliamentary_publications_and_archives/parliamentary_archives/handel_and_naturalisation.cfm|url-status=bot: unknown}}</ref> Ilan sa mga kanyang tanyag na gawa tulad ng ''[[Mesiyas (Handel)|Mesiyas]]'' ay sinulat sa wikang Inggles.<ref>{{cite news |url=http://www.playbillarts.com/features/article/4236.html |title=Handel all'inglese |last=Andrews |first=John |date=14 Abril 2006 |work=Playbill |location=New York |accessdate=11 Setyembre 2009 |archive-date=16 Mayo 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516210558/http://www.playbillarts.com/features/article/4236.html |url-status=dead }}</ref> Nagtagumpay naman si [[Andrew Lloyd Webber]] sa daigdig ng tanghalang tugtuginl. Ang kanyang mga gawa ay palagiang sumisikat sa ''[[Tanghalang West End|West End]]'' ng Londres at sa ''Broadway'' ng Bagong York.<ref>{{cite book |url= http://books.google.com/?id=AWaZ1LAFAZEC |title= Sondheim and Lloyd-Webber: The new musical |publisher=Chatto & Windus |location =London |year =2001 |author=Citron, Stephen |isbn= 978-1-85619-273-6}}</ref> Ang ''[[The Beatles]]'' ay [[Talaan ng mga mang-aawit na may pinakamaraming benta|nakapagbili]] ng mahigit isang sanggatosg plaka na nakapagtanyag sa kanila bilang pinakapinupuring banda sa kasaysayang ng tugtuging tanyag.<ref>{{cite news | url = http://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/music/news/beatles-a-big-hit-with-downloads-15013117.html| title = Beatles a big hit with downloads| newspaper=Belfast Telegraph | date =25 Nobyembre 2010|accessdate=16 Mayo 2011}}</ref> Ang iba pang mga sikat na banda ng tugtuging tanyag sa nakalipas ng 50 taon ay ang ''[[The Rolling Stones]]'', [[Led Zeppelin]], ''[[Pink Floyd]]'', ''[[Queen (banda)|Queen]]'', ''[[Bee Gees]]'', at si [[Elton John]]. Lahat sila ay nakapagbili ng mahigit 200 angaw na plaka.<ref>{{cite press release |url= http://www.emimusic.com/news/2009/singstar%C2%AE-queen-to-be-launched-by-sony-computer-entertainment-europe/ |title= British rock legends get their own music title for PlayStation3 and PlayStation2 |publisher= [[EMI]] |date= 2 Pebrero 2009 |access-date= 25 Enero 2013 |archive-date= 14 Nobiyembre 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20121114043645/http://www.emimusic.com/news/2009/singstar%C2%AE-queen-to-be-launched-by-sony-computer-entertainment-europe/ |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html |title= Sir Elton John honoured in Ben and Jerry ice cream |newspaper= The Daily Telegraph |date= 17 Hulyo 2008 |first= Urmee |last= Khan |location= London |access-date= 2013-01-25 |archive-date= 2008-08-01 |archive-url= https://web.archive.org/web/20080801175725/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1562875/Rock-group-Led-Zeppelin-to-reunite.html |title=Rock group Led Zeppelin to reunite |newspaper =The Daily Telegraph |date =19 Abril 2008 |location=London |first=Richard |last=Alleyne |accessdate=31 Marso 2010}}</ref><ref>{{cite news |title=Pink Floyd founder Syd Barrett dies at home |url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2-2265034,00.html |newspaper=The Times |location=London |date=11 Hulyo 2006 |first=Adam |last=Fresco |accessdate=31 Marso 2010 |archive-date=13 Marso 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120313205002/http://www.thetimes.co.uk/tto/news/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |first=Kate |last=Holton |title=Rolling Stones sign Universal album deal |url=http://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSL1767761020080117 |agency=Reuters |date=17 Enero 2008 |accessdate=26 Oktubre 2008}}</ref><ref>{{cite news |first=Tim |last=Walker |title=Jive talkin': Why Robin Gibb wants more respect for the Bee Gees |url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/jive-talkin-why-robin-gibb-wants-more-respect-for-the-bee-gees-826116.html |work=The Independent |location=London |date=12 Mayo 2008 |accessdate=26 Oktubre 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080513194236/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/jive-talkin-why-robin-gibb-wants-more-respect-for-the-bee-gees-826116.html |archivedate=13 May 2008 |url-status=dead }}</ref> Ang [[Gawad Britaniko]] ay ang taunang gawaran sa tugtugin ng [[Industriyang Ponograpiko ng Britanya|IPB]]. Ang ilan sa mga nagawaran ng Kahanga-hangang Ambag sa tugtugin ay ang ''[[The Who]]'', sina [[David Bowie]], [[Eric Clapton]], [[Rod Stewart]], at ang ''[[The Police]]''.<ref>[http://www.guardian.co.uk/news/datablog/2012/feb/22/brit-awards-winners-list-2012 "Brit awards winners list 2012: every winner since 1977"]. The Guardian. Retrieved 28 Pebrero 2012</ref> <!-- Please note that the following list of recent musicians and groups includes only those selling more than 30&nbsp;million records. --> Ang ilan sa mga bandang kamakailang nagtagumpay sa buong daigdig ay ang ''[[Coldplay]]'', ''[[Radiohead]]'', ''[[Oasis (banda)|Oasis]]'', ''[[Muse (banda)|Muse]]'', ''[[Spice Girls]]'', at si [[Adele]].<ref>{{cite web |author=Lewis Corner |url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a366130/adele-coldplay-biggest-selling-uk-artists-worldwide-in-2011.html |title=Adele, Coldplay biggest-selling UK artists worldwide in 2011 |publisher=Digital Spy |date=16 Pebrero 2012 |accessdate=22 Marso 2012 |archive-date=20 Marso 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320153244/http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a366130/adele-coldplay-biggest-selling-uk-artists-worldwide-in-2011.html |url-status=dead }}</ref> Ilang mga lungsod ng bansa ay tanyag sa kanilang tugtugin. Ang mga awit ng mga mang-aawit na galing [[Liverpool]] ang nagtala ng may pinakamaraming puntos kada kapita (54) kaysa sa alinmang lungsod sa daigdig.<ref>{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/a-tale-of-two-cities-of-culture-liverpool-vs-stavanger-770076.html?r=RSS |title=A tale of two cities of culture: Liverpool vs Stavanger |last=Hughes |first=Mark |date=14 Enero 2008 |work=The Independent |accessdate=2 Agosto 2009 |location=London |archive-date=2012-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107050942/http://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/a-tale-of-two-cities-of-culture-liverpool-vs-stavanger-770076.html?r=RSS |url-status=dead }}</ref> Ang ambag ng [[Glasgow]] sa tugtugin ay kinilala noong 2008 nang ito ay binansagan bilang [[Ugnayan ng mga Mapanlikhang Lungsod|Lungsod ng tugtugin]] ng [[UNESCO]]. Ito ay isa sa tatatlong lungsod sa buong daigdig na may ganitong parangal.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/glasgow_and_west/7570915.stm |title=Glasgow gets city of music honour |work=BBC News |date=20 Agosto 2008 |accessdate=2 Agosto 2009}}</ref> ===Pinagmamasdang Sining=== {{Main|Sining ng United Kingdom}} [[Talaksan:Turner selfportrait.jpg|left|upright|thumb|150px|Sariling paglalarawan ni [[J. M. W. Turner]], langis sa balindang, bandang 1799]] Ang kasaysayan ng Britanikong pinagmamasdang sining ay napapabilang sa [[kasaysayan ng kanluraning sining]]. Ang mga pangunahing Britanikong pintor ay ang mga [[Romantisismo|Romantikong]] sina [[William Blake]], [[John Constable]], [[Samuel Palmer]], at si [[J. M. W. Turner]]; ang mga pintor ng larawan na sina [[Joshua Reynolds|Lakan Joshua Reynolds]] at [[Lucian Freud]]; ang mga pintor ng tanawin na sina [[Thomas Gainsborough]] at [[L. S. Lowry]]; ang mga tagapanguna ng [[Kilusan sa Sining at Kagalingan]] na si [[William Morris]]; ang pintor ng mga huwad na si [[Francis Bacon]]; ang mga pintor na tanyag na sina [[Peter Blake (pintor)|Peter Blake]], [[Richard Hamilton (pintor)|Richard Hamilton]] at [[David Hockney]]; ang magkasanggang sina [[Gilbert at George]]; ang pintor na [[Baliwag na sining|baliwag]] na si [[Howard Hodgkin]]; ang mga [[Panlililok|manlililok]] na sina [[Antony Gormley]], [[Anish Kapoor]] at si [[Henry Moore]]. Noong mga huling taon ng pultaong-80 at 90, pinatanyag ng [[Galerya ng Saatchi]] sa Londres ang mga [[Kabataang Manlilikhang Britaniko]] na sina [[Damien Hirst]], [[Chris Ofili]], [[Rachel Whiteread]], [[Tracey Emin]], [[Mark Wallinger]], [[Steve McQueen (manlilikha)|Steve McQueen]], [[Sam Taylor-Wood]] at ang [[Jake and Dinos Chapman|Magkuyang Chapman]]. Ang [[Makaharing Linangan|Maharlikang Linangan]] sa Londres ay isang kapisanan sa pagpapaunlad ng pinagmamasdang sining ng Nagkakaisang Kaharian. Ang mga pangunahing paaralan ng sining sa bansa ay ang: anim na paaralan ng [[Pamantasan ng Sining sa Londres]] na kinabibilangan ng [[Dalubhasaan ng Sining at Antangan ng Punong San Martin]] at [[Dalubhasaan ng Sining at Antangan ng Chelsea]]; [[Goldsmiths, Pamantasan ng Londres]]; [[Paaralan ng Palasantingang Sining ng Slade]] (bahagi ng [[Pamantasang Dalubhasaan ng Londres]]); [[Paaralan ng Sining ng Glasgow]]; [[Makaharing Paaralan sa Sining|Maharlikang Paaralan sa Sining]]; at ang [[Paaralan sa Pagguhit at Palasantingang Sining ng Ruskin]] (bahagi ng Pamantasan ng Oxford). Ang [[Surian sa Sining ng Courtauld]] ang nangunguna sa pagtuturo ng [[kasaysayan ng sining]]. Ang mahahalagang galerya ng sining sa bansa ay ang [[Pambansang Galerya]], [[Pambansang Galerya ng Larawan (London)|Pambansang Galerya ng Larawan]], ‘’[[Tate Britain]]’’ at ‘’[[Tate Modern]]’’ (ang pinakatutunguhang galerya sa makabagong sining sa buong daigdig, na may 4.7 angaw na pagtungo kada taon).<ref>{{cite news |url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/article7105032.ece |title=The startling success of Tate Modern |accessdate=19 Enero 2011 |newspaper=The Times |date=24 Abril 2010 |location=London |first=Stephen |last=Bayley |archive-date=29 Abril 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429173928/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/article7105032.ece |url-status=dead }}</ref> ===Sine=== {{Main|Sine ng United Kingdom}} [[Talaksan:Alfred Hitchcock NYWTSm.jpg|upright|thumb|[[Alfred Hitchcock]]]] Marami ang ambag ng NK sa kasaysayan ng sine. Ang Britanikong patnugot na si [[Alfred Hitchcock]], ang siyang gumawa ng pelikulang ''[[Vertigo (pelikula)|Vertigo]]'' ay maituturing na isa sa [[Talaan ng mga pelikulang maituturing na pinakamagaling|pinakamagaling na pelikula sa buong kasaysayan]]. Si [[David Lean]] naman ay maituturing na isa sa mga pinakamahusay na patnugot sa buong kasysayan.<ref>{{cite web |url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html |archiveurl=https://www.webcitation.org/67yHUco5o?url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html |archivedate=2012-05-27 |title=The Directors' Top Ten Directors |publisher=British Film Institute |access-date=2014-03-18 |url-status=live }}</ref> Ang iba pang mahahalagang mga patnugot ay sina [[Charlie Chaplin]],<ref>{{cite web |url= http://www.screenonline.org.uk/people/id/462570/index.html |title=Chaplin, Charles (1889–1977) |accessdate=25 Enero 2011 |publisher=British Film Institute}}</ref> [[Michael Powell]],<ref>{{cite web |url= http://www.screenonline.org.uk/people/id/447167/index.html|title=Powell, Michael (1905–1990) |accessdate=25 Enero 2011 |publisher=British Film Institute}}</ref> [[Carol Reed]],<ref>{{cite web |url= http://www.screenonline.org.uk/people/id/459891/index.html|title=Reed, Carol (1906–1976) |accessdate=25 January 2011 |publisher=British Film Institute}}</ref> at si [[Ridley Scott]],<ref>{{cite web |url= http://www.screenonline.org.uk/people/id/462413/index.html |title=Scott, Sir Ridley (1937–) |accessdate=25 Enero 2011 |publisher=British Film Institute}}</ref> Maraming Britanikong mga aktor ang naging matagumpay at sumikat sa buong daigdig, tulad nina [[Julie Andrews]],<ref>{{cite web|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/446530/index.html|title=Andrews, Julie (1935–)|accessdate=11 Disyembre 2010|publisher=British Film Institute}}</ref> [[Richard Burton]],<ref>{{cite web|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/472165/index.html|title=Burton, Richard (1925–1984)|accessdate=11 Disyembre 2010|publisher=British Film Institute}}</ref> [[Michael Caine]],<ref>{{cite web|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/463342/index.html|title=Caine, Michael (1933–)|accessdate=11 Disyembre 2010|publisher=British Film Institute}}</ref> Charlie Chaplin,<ref>{{cite web|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/462570/index.html|title=Chaplin, Charles (1889–1977)|accessdate=11 Disyembre 2010|publisher=British Film Institute}}</ref> [[Sean Connery]],<ref>{{cite web|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/455509/index.html|title=Connery, Sean (1930–)|accessdate=11 Disyembre 2010|publisher=British Film Institute}}</ref> [[Vivien Leigh]],<ref>{{cite web|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/488753/index.html|title=Leigh, Vivien (1913–1967)|accessdate=11 Disyembre 2010|publisher=British Film Institute}}</ref> [[David Niven]],<ref>{{cite web|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/458293/index.html|title=Niven, David (1910–1983)|accessdate=11 Disyembre 2010|publisher=British Film Institute}}</ref> [[Laurence Olivier]],<ref>{{cite web|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/450224/index.html|title=Olivier, Laurence (1907–1989)|accessdate=11 Disyembre 2010|publisher=British Film Institute}}</ref> [[Peter Sellers]],<ref>{{cite web|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/461941/index.html|title=Sellers, Peter (1925–1980)|accessdate=11 Disyembre 2010|publisher=British Film Institute}}</ref> [[Kate Winslet]],<ref>{{cite web|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/489012/index.html|title=Winslet, Kate (1975–)|accessdate=11 Disyembre 2010|publisher=British Film Institute}}</ref> at si [[Daniel Day-Lewis]], na siyang tanging nagkamit ng tatlong Gawad Oscar bilang pinakamagaling na aktor.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-21570142 "Daniel Day-Lewis makes Oscar history with third award"]'. BBC News. Retrieved 15 August 2013</ref> Ang ilan sa mga matatagumpay na pelikula ay ginawa sa NK. Kabilang dito ang ''[[Harry Potter (serye sa pelikula)|Harry Potter]]'' at ''[[James Bond (serye sa pelikula)|James Bond]]''.<ref>{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/film/2007/sep/11/jkjoannekathleenrowling |title=Harry Potter becomes highest-grossing film franchise |accessdate=2 Nobyembre 2010 |work=The Guardian |date =11 September 2007 |location =London}}</ref> Ang [[Ealing Studios]] ay maaaring ang pinakamatandang ''studio'' ng pelikula sa buong daigdig na magpahanggang ngayon ay nakatatag pa.<ref>{{cite web |url=http://www.ealingstudios.com/EalingStudios/history_home.html |title=History of Ealing Studios |publisher=Ealing Studios |accessdate=5 Hunyo 2010 |archive-date=26 Hulyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130726040738/http://www.ealingstudios.com/EalingStudios/history_home.html |url-status=dead }}</ref> Bagaman namamayagpag ang kalalang, may pag-aalinlangan patungkol sa pagkakakilalan nito dahil sa malakas na hibo ng kalinangang Amerikano at ng iba pang mga bansa sa Europa. Maraming mga Britanikong produktor ang masugid na nakikilahok sa mga [[Pandaigdigang co-production|pandaigdigang ''co-production'']]. Gayundin, maraming Britanikong mga aktor, patnugot, at tripulante ang madalas na lumalabas sa mga pelikulang Amerikano. Sa katunayan, ang mga sikat ng pelikulang ''Hollywood'' tulad ng ''[[Titanic]]'', ''[[The Lord of the Rings]]'', at ''[[Pirates of the Caribbean]]'' ay hango sa Britanikong lipunan at pangyayari. Noong 2009, kumita ang mga pelikulang Britaniko ng humigit-kumulang na $2 sanggatos. Sa pandaigdigang kalakalan, 7% ay nagmula sa NK, samantalang 17% ng pambansang kalakalan ay nagmula sa industriyang ito. Umabot sa £944 angaw ang takilya na may 173 angaw na manonood noong 2009. Ang ''[[BFI Top 100 British Films]]'' (o Pinakamahuhusay ng Pelikulang Britaniko) ay ginawa ng ''[[British Film Institute]]'' (o Surian ng Pelikulang Britaniko) upang itala ang 100 pinakamahuhusay ng pelikulang Britaniko sa kasayasayan.<ref>{{cite web |url= http://www.bfi.org.uk/features/bfi100/1-10.html |archiveurl= https://www.webcitation.org/5xbz32c8I?url=http://www.bfi.org.uk/features/bfi100/1-10.html |archivedate= 1 April 2011 |publisher= British Film Institute |title= The BFI 100 |date= 6 September 2006 |access-date= 19 March 2014 |url-status= live }}</ref> Taunang nag-aanyaya ang ''[[British Academy of Film and Television Arts]]'' (o Linangan ng Sining Para sa Pelikula at Tanlap ng Britanya) para sa ''[[British Academy Film Awards]]'' (o Gawad Linangan ng Pelikulang Britaniko). Ito ang katumbas ng Gawad Oscar sa Britanya.<ref>{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/1190562.stm |title= Baftas fuel Oscars race |accessdate=Peberro 14, 2011 |work=BBC News |date=26 Pebrero 2001}}</ref> ===Midya=== {{Main|Midya ng United Kingdom}} [[Talaksan:Bbc broadcasting house front.jpg|thumb|left|upright|Ang ''[[Broadcasting House]]'' sa Londres ang himpilan ng [[BBC]], ang pinakamatanda at pinakamalaking brodkaster sa daigdig.]] Itinatag ang BBC noong 1922. Ito ay isang korporasyon ng radyo, tanlap, at ''internet'' na kung saan ang mamamayan ang gumugugol. Ito rin and pinakamatandang brodkaster sa daigdig. Nagsasagawa ito sa maraming himpilan ng tanlap at radyo sa bansa at ibang panig ng daigdig. Nilalaanang paggugulan ang kanilang pamamalakad sa pamamagitan ng [[Pahintulot sa pagtetelebisyon sa United Kingdom|pahintulot sa pananalap]]<ref>{{cite web |title =TV Licence Fee: facts & figures |publisher =BBC Press Office |date =April 2010 |url =http://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/licencefee.shtml |archiveurl =https://www.webcitation.org/5zVSwSITq?url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/licencefee.shtml |archivedate =2011-06-17 |deadurl =no |access-date =2014-03-19 |url-status =live }}</ref>. Ang ''[[ITV plc]]'' naman ay binubuo ng ''[[ITV Network]]'' na siyang nagpapalakad sa 11 sa 15 telebisyong pang-rehiyonal.<ref>{{Cite journal | first = | last = | title = Publications & Policies: The History of ITV | journal = ITV.com | date = | url = http://www.itv.com/aboutitv/publications-policies/ | archiveurl = https://www.webcitation.org/5zVTPxDEI?url=http://www.itv.com/aboutitv/publications-policies/ | archivedate = 2011-06-17 | access-date = 2014-03-19 | url-status = live }}</ref> Ang ''[[News Corporation]]'', sa pamamagitan ng ''[[News International]]'' ang nagmamay-ari ng ilang pambansang pahayagan tulad ng pinakasikat na tabloid na ''[[The Sun]]'', ang pinakamatandang ''broadsheet'' na ''[[The Times]]'',<ref>{{cite web |title= Publishing |publisher= News Corporation |url= http://www.newscorp.com/operations/publishing.html |archiveurl= https://www.webcitation.org/5zVXpU10Z?url=http://www.newscorp.com/operations/publishing.html |archivedate= 2011-06-17 |deadurl= no |access-date= 2014-03-19 |url-status= live }}</ref> at ang kampon na brodkaster na ''[[British Sky Broadcasting]]''.<ref>{{Cite journal | first = | last = | title = Direct Broadcast Satellite Television | journal = News Corporation | date = | url = http://www.newscorp.com/operations/dbst.html | archiveurl = https://www.webcitation.org/5zVY0iZ5c?url=http://www.newscorp.com/operations/dbst.html | archivedate = 2011-06-17 | access-date = 2014-03-19 | url-status = live }}</ref> Kadalasang matatagpuan ang mga pambansang pahayagan, tanlap, at radyo sa Londres. May mangilan-ngilan ding matatagpuan sa Manchester. Ang Edimburgo at Glasgow sa Eskosya, at Cardiff sa Gales ang mahahalagang sentro ng pahayagan at tanlap sa kanilang rehiyon.<ref>William, D. (2010). [http://books.google.com/books?id=7yg45P35KDMC ''UK Cities: A Look at Life and Major Cities in England, Scotland, Wales and Northern Ireland'']. Eastbourne: Gardners Books. ISBN 978-9987-16-021-1, pp. 22, 46, 109 and 145.</ref> Ang palimbagan naman ng mga aklat, direktoryo at mga ''database'', tala-arawan, magasin at midyang pang-negosyo, at mga pahayagan at mga tanggapan nito ay may kabuuang halaga na £20 sanggatos at may manggagawang 167,000 katao.<ref>{{cite web |title= Publishing |publisher= Department of Culture, Media and Sport |url= http://www.culture.gov.uk/what_we_do/creative_industries/3280.aspx |archiveurl= https://www.webcitation.org/5zVhIk6SY?url=http://www.culture.gov.uk/what_we_do/creative_industries/3280.aspx |archivedate= 2011-06-17 |access-date= 2014-03-19 |url-status= live }}</ref> Noong 2009, tinatayang ang bawat tao sa bansa ay nanonood sa tanlap nang 3.75 oras kada araw, at nakikinig sa radyo nang 2.81 oraas kada araw. Sa taong ding iyon, 28.4% ng mga manonood ay nakatuon sa mga himpilang lingkod-bayan sa pagpapahayag ng BBC, 29.5% naman sa tatlong malalaking himpilan at 42.1% naman sa himpilang ''digital''.<ref>[[Ofcom]] [http://stakeholders.ofcom.org.uk/binaries/research/cmr/753567/CMR_2010_FINAL.pdf "Communication Market Report 2010", 19 Agosto 2010, pp. 97, 164 and 191] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160415155100/http://stakeholders.ofcom.org.uk/binaries/research/cmr/753567/CMR_2010_FINAL.pdf|date=15 Abril 2016}}</ref> Ang kalakaran ng mga pahayagan ay bumagsak simula noong 1970.<ref>{{cite web |title= Social Trends: Lifestyles and social participation |publisher= Office for National Statistics |date= 16 February 2010 |url= http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=2356 |archiveurl= https://www.webcitation.org/5zVhuudFT?url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=2356 |archivedate= 17 June 2011 |deadurl= no |access-date= 19 March 2014 |url-status= live }}</ref> At noong 2009, 42% na katao na lamang ang nagbabasa ng arawang pambansang pahayagan. Noong 2010, tinatayang 82.5% na katao ng NK ang gumagamit ng lambat-lambat.<ref>{{cite web |title= Top 20 countries with the highest number of Internet users |journal= Internet World Stats |url= http://www.internetworldstats.com/top20.htm |archiveurl= https://www.webcitation.org/5zVi9vpVQ?url=http://www.internetworldstats.com/top20.htm |archivedate= 2011-06-17 |deadurl= no |access-date= 2014-03-19 |url-status= live }}</ref> ===Matwiran=== {{Main article|Matwirang Britaniko}} Ang Nagkakaisang Kaharian ay batnog sa kaugaliang 'Masirining Britaniko', isang sangay ng matwiran ng kaalaman na nagsasabing totoo ang kaalaman kung ito ay pinatunayan ng karanasan, at ng 'Matwirang Eskoses' o minsang tinatawag bilang '[[Katuruang Magmag ng mga Eskoses]]'.<ref>{{cite book |url=http://www.rrbltd.co.uk/bibliographies/scottish_v5_bibliog.pdf |title=A bibliography of Scottish common sense philosophy: Sources and origins |accessdate=17 December 2010 |editor=Fieser, James |publisher=Thoemmes Press |location=Bristol |year=2000 |archive-date=9 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409171906/https://www.rrbltd.co.uk/bibliographies/scottish_v5_bibliog.pdf |url-status=dead }}</ref> Ang mga pinakatanyag na mga matwiranon ng Masirining Britaniko ay sina [[John Locke]], [[George Berkeley]]{{refn|group=tala|Berkeley is in fact Irish but was called a 'British empiricist' due to the territory of what is now known as the [[Republic of Ireland]] being in the UK at the time}} at [[David Hume]]; at sina [[Dugald Stewart]], [[Thomas Reid]] at [[Sir William Hamilton, 9th Baronet|William Hamilton]] naman ang mga mahahalagang tagapagtaguyod ng katuruang magmag ng mga Eskoses. Dalawang Briton din ang bantog sa huna ng [[karahatan]]g matwirang sanlingan na unang ginamit ni [[Jeremy Bentham]] at kalaunan ni [[John Stuart Mill]] sa kanyang gawang ''[[Karahatan (aklat)|Karahatan]]''.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=s7y5MJOuN30C&pg=PA66 |title=Moral Problems in Medicine: A Practical Coursebook |author=Palmer, Michael |publisher=Lutterworth Press |location=Cambridge |year=1999 |isbn=978-0-7188-2978-0 |page=66}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=8A4xLnzfqYwC&pg=PA82 |title=Utilitarianism |author=Scarre, Geoffrey |publisher=Routledge |location=London |year=1995 |page=82 |isbn=978-0-415-12197-2}}</ref> Ang isa pang mga tanyag na mga matwiranon ay sina [[Duns Scotus]], [[John Lilburne]], [[Mary Wollstonecraft]], [[Sir Francis Bacon]], [[Adam Smith]], [[Thomas Hobbes]], [[William of Ockham]], [[Bertrand Russell]] at [[Alfred Jules Ayer|A.J. "Freddie" Ayer]]. Ang mga banyagang matwiranon na nanirahan sa NK ay sina [[Isaiah Berlin]], [[Karl Marx]], [[Karl Popper]] at [[Ludwig Wittgenstein]]. ===Lutuin=== {{Main article|Lutuing Britaniko}} ===Palakasan=== {{Main article|Palakasan sa Nagkakaisang Kaharian}} [[Talaksan:Wembley-Stadion 2013.jpg|thumb|[[Istadyum ng Wembley]] sa Londres ay ang takaran ng [[Pambansang Kupunang Putbol ng Ingglatera]] at tinatayang isa sa pinakamahal na naitayong istadyum <ref name="CNN-NFLStad">{{cite news |date=19 January 2016 |url=http://edition.cnn.com/2016/01/19/architecture/new-nfl-stadium-los-angeles/ |title=Los Angeles to build world's most expensive stadium complex |publisher=CNN |accessdate=12 February 2017 |first=Matthew |last=Ponsford}}</ref>]] Ang mga pangunahing palakasan tulad ng kapisanang putbol, [[tenis]], [[kaisahang rugbi]], [[samahang rugbi]], [[golp]], [[suntukan]], [[netbol]], [[sagwanan (palakasan)|sagwanan]] at [[kriket]] ay nagmula o lininang sa NK. Sa kadahilanang maraming mga makabagong palakasan ang nalikha ng NK sa huling yugto ng ika-19 dantaon noong panahon ng [[Britanikong Biktoryano]], sinabi noong 2012 ni [[Jacques Rogge]], Pangulo ng PPO: ''"Itong dakila at bansang mapagmahal sa palakasan ay tinuturing na kapanganakan ng makabagong palakasan. Dito unang naibalangkas ang mga pamantayan sa pagkamaginoo at pagkamatwiran sa panlalaro. Dito unang naibilang ang palakasan sa mga katuruan sa paaralan"''.<ref>[http://www.olympic.org/Documents/Games_London_2012/London_2012_Opening_ceremony_Speech_Jacques_Rogge.pdf "Opening ceremony of the games of the XXX Olympiad"]. Olympic.org. Retrieved 30 November 2013.</ref><ref>[http://uk.reuters.com/article/2012/07/23/uk-oly-preview-ad-idUKBRE86M0I720120723 "Unparalleled Sporting History"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203031252/http://uk.reuters.com/article/2012/07/23/uk-oly-preview-ad-idUKBRE86M0I720120723 |date=2013-12-03 }}. Reuters. Retrieved 30 November 2013.</ref> Sa mga pandaigdigang paligsahan, hiwalay ang mga kupunang manlalaro ng Ingglatera, Eskosya, at Gales. Ang Kahilagaang Irlanda at ang Republika ng Irlanda ay karaniwang iisang kupunan lamang, maliban sa kapisanang putbol at sa [[Larong Kapamansaan]]. Sa larangan ng palaksan, karaniwang sama-samang tinutukoy ang Ingles, Eskoses, Gales, at Irlandes / Kahilagaang Irlandes bilang [[Bansang Tahanan]]. May mga ilang paligsahan, tulad sa Olimpiko, kung saan ang NK ay naglalaro sa iisang kupunang [[Kalakhang Britanya sa Olimpiko|Pangkat Kalakhang Britanya]] . Ang Londres ang kauna-unahang lungsod kung saan dinaos ang Olimpikong Tag-araw nang makatlong beses: noong [[Olimpikong Tag-araw ng 1908|1908]], [[Olimpikong Tag-araw ng 1948|1948]] at [[Olimpikong Tag-araw ng 2012|2012]]. Lumahok ang Britanya sa bawat paligsahan ng Olimpiko at ito ay ikatlo sa may pinakamaraming [[Talaan ng mga Medalyang Ginawad sa Olimpiko|nakamit na medalya]]. Ayon sa isang pagsusuri noong 2003, ang putbol ang pinakatanyag na [[palakasan sa Nagkakaisang Kaharian]].<ref name="sports poll">{{cite web |url=http://www.ipsos-mori.com/researchpublications/researcharchive/928/Rugby-Union-Britains-Second-Most-Popular-Sport.aspx |title=Rugby Union 'Britain's Second Most Popular Sport' |publisher=Ipsos-Mori |date=22 December 2003 |accessdate=28 April 2013}}</ref> Ang bawat Bansang Tahanan ay may kanya-kanyang kupunan sa kapisanang putbol at [[pamamaraang samahan]]. Ang [[Samahang Panguna]] ang pinakabantog na samahang putbol sa daigdig.<ref>Ebner, Sarah (2 July 2013). [http://www.thetimes.co.uk/tto/public/ceo-summit/article3804923.ece "History and time are key to power of football, says Premier League chief"]. ''The Times'' (London). Retrieved 30 November 2013.</ref> Ang unang pandaigdigang laro sa putbol ay pinaglabanan ng [[Pamabansang Kupunang Putbol ng Ingglatera|Ingglatera]] at [[Pambansang Kupunang Putbol ng Eskosya|Eskosya]] noong 30 Nobyembre 1872.<ref name="BBC article">{{cite web |title=The first international football match |url=http://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0012/index.shtml |publisher=BBC Sport Scotland |author=[[Paul Mitchell (broadcaster)|Mitchell, Paul]] |date=November 2005 |accessdate=15 December 2013}}</ref> Ang Ingglatera, Eskosya, [[Pambansang Kupunang Putbol ng Gales|Gales]] at [[Pambansang Kupunang Putbol ng Kahilagaang Irlanda|Kahilagaang Irlanda]] ay karaniwang hiwa-hiwalay na lumalahok sa mga pandaigdigang paligsahan.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/football/7529807.stm |title=Why is there no GB Olympics football team? |publisher=BBC Sport |date=5 August 2008 |accessdate=31 December 2010}}</ref> [[Talaksan:Inside the Millennium Stadium, Cardiff.jpg|thumb|left|Ang [[Istadyum ng Libungtaon]] ng [[Cardiff]] ay binuksan para sa [[World Cup ng Rugbi ng 1999|''World Cup'' ng Rugbi ng 1999]]]] Ang [[unyong rugbi]] ay ang ikalawa sa pinakatanyag na palakasan noong 2003 sa NK.<ref name="sports poll"/>. Ang rugbi ay linikha sa [[Paaralang Rugbi]] sa Warwichshire at ang [[Larong Unyong Rugbi ng 1871 Ingglatera laban sa Eskosya|unang pandaigdigang paligsahan]] nito ay nangyari noong 27 Marso 1871 sa pagitan ng [[Pambansang Kupunang Unyong Rugbi ng Ingglatera|Ingglatera]] at [[Pambansang Kupunang Unyong Rugbi ng Eskosya|Eskosya]].<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-coventry-warwickshire-25946757 "Six ways the town of Rugby helped change the world"]. BBC. Retrieved 29 January 2015.</ref><ref>Godwin, Terry; Rhys, Chris (1981).''The Guinness Book of Rugby Facts & Feats''. p.10. Enfield: Guinness Superlatives Ltd</ref> Nakikipagtunggali sa [[Pamamayaning Anim na Bansa]] and Ingglatera, Eskosya, Gales, Irlanda, Pransya, at Italya. Ang mga [[kinatawan sa pamamahala ng palakasan]] ng [[Unyong Rugbi sa Ingglatera|Ingglatera]], [[Unyong Rugbi sa Eskosya|Eskosya]], [[Unyong Rugbi sa Gales|Gales]], at [[Unyong Rugbi sa Irlanda|Irlanda]] ang siyang nagsasaayos ng mga palatuntunin ng laro.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/?id=0-IiowvNomMC&pg=PA95 |title=The Girlfriends Guide to Rugby |author1=Louw, Jaco |author2=Nesbit, Derrick |publisher=South Publishers |location=Johannesburg |year=2008 |isbn=978-0-620-39541-0}}</ref> Ang [[kriket]] ay nalikha sa Ingglatera noong 1788 at ang mga patakaran nito ay ipinatupad ng [[Samahang Kriket ng Marylebone]]<ref>Colin White (2010). "Projectile Dynamics in Sport: Principles and Applications". p. 222. Routledge</ref> Ang [[kupunang kriket ng Ingglatera]], na pinangangasiwaan ng [[Kalupunang Kriket ng Ingglatera at Gales]],<ref>{{cite web |url=http://www.ecb.co.uk/ecb/about-ecb/ |title=About ECB |publisher=England and Wales Cricket Board |date=n.d. |accessdate=28 April 2013}}</ref> at ang [[kupunang kriket ng Irlanda]], na pinangangasiwaan ng [[Kriket Irlanda]] ang tanging mga pambansang kupunan ng NK. Ang mga kupunang ito ay binubuo ng mga manlalarong Inggles at Gales. Naiiba ang kriktet sa putbol at rugbi, dahil hiwalay ang kupunan ng Ingglatera at Gales. Ang mga manlalarong [[Palakasan sa Irlanda|Irlandes]] at [[Kriket sa Eskosya|Eskoses]] ay naglalaro sa kupunan ng Ingglatera dahil ang [[Pambansan Kupunang Kriket ng Eskosya|Eskosya]] at [[kupunang kriket ng Irlanda|Irlanda]] ay walang katayuang Panubok at makailan lamang lumahok ang mga ito sa ''[[One Day International]]''.<ref>{{cite news |url=http://news.scotsman.com/scotland/Howzat-happen-England-fields-.5519537.jp |title=Howzat happen? England fields a Gaelic-speaking Scotsman in Ashes |newspaper=The Scotsman |date=4 August 2009 |accessdate=30 December 2010 |location=Edinburgh |first=Martyn |last=McLaughlin}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/england/6149210.stm |title=Uncapped Joyce wins Ashes call up |publisher=BBC Sport |accessdate=30 December 2010 |date=15 November 2006}}</ref> Nakikipagtunggali ang Eskosya, Ingglatera (at Gales), at Irlanda (kasama ang Kahilagaang Irlanda) sa [[World Cup ng Rugbi|''World Cup'' ng Rugbi]]. Naabot ng Ingglatera ang wakasang laro nang makatlong beses. [[Talaksan:Saville vs Broady – Wimbledon Boys Singles Final 2011.jpg|thumb|Ang [[Ang Pamamayani, Wimbledon|Wimbledon]] ang pinakamatandang paligsahang [[Grand Slam (tenis)|''Grand Slam'']], na dinadaos sa [[Wimbledon, Londres|Wimbledon]], Londres bawat Hunyo at Hulyo ng taon]] == Talababa == {{reflist|2|group=tala}} == Sanggunian == {{reflist|colwidth=30em}} == Mga kawing panlabas == ; Pamahalaan * [http://www.direct.gov.uk/en/index.htm Opisyal na ''website'' ng Pamahalaan ng NK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090907093139/http://www.direct.gov.uk/en/index.htm |date=2009-09-07 }} * [http://www.royal.gov.uk/ Opisyal na ''website'' ng Kahariang Britaniko] * [http://www.ons.gov.uk/ons/index.html Opisyal na Taunang-aklat ng Nagkakaisang Kaharian] estatistiko * [http://www.number10.gov.uk/ Opisyal na ''website'' ng Tanggapan ng Punong Tagapangasiwa ng Britanya] ; Pangkalahatang Kabatiran * [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18023389 Nagkakaisang Kaharian] mula sa [[BBC News]] * {{CIA World Factbook link|uk|United Kingdom}} * {{Cite web|url=http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/british.htm|title=Nagkakaisang Kaharian|publisher=mula sa ''UCB Libraries GovPubs''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407012826/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/british.htm|archivedate=2014-04-07|access-date=2013-01-08|url-status=dead}} * [http://www.curlie.org/Regional/Europe/United_Kingdom/ United Kingdom] sa Curlie (ex-Proyektong Bukas na Direktoryo) * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/615557/United-Kingdom Nagkakaisang Kaharian] lahok sa ''Encyclopædia Britannica'' * [http://www.oecd.org/unitedkingdom/ Nagkakaisang Kaharian] mula sa [[Kapisanan para sa Pakikipagtulungan sa Ekonomiya at Pagpapaunlad|KPEP]] * [http://europa.eu/about-eu/countries/member-countries/unitedkingdom/index_en.htm Nagkakaisang Kaharian] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160725004722/http://europa.eu/about-eu/countries/member-countries/unitedkingdom/index_en.htm |date=2016-07-25 }} mula sa [[Samahang Europeo|SE]] * {{wikiatlas|United Kingdom}} * {{osmrelation-inline|62149}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=GB Key Development Forecasts for the Nagkakaisang Kaharian] mula sa [[International Futures]] ; Paglalakbay * [http://www.visitbritain.com/en/EN/ Opisyal na gabay sa manlalakbay sa Britanya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210213081243/https://www.visitbritain.com/gb/en |date=2021-02-13 }} {{United Kingdom topics|state=expanded}} {{Navboxes |title=[[File:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}}Tagpuang heograpikal |list= '''[[Geographic coordinate system|Layo <small>at</small> Haba]] {{Coord|51|30|N|0|7|W|display=inline}} <span style="color:darkblue;">(London)</span>''' {{United Kingdom constituents and affiliations}} {{Sovereign states of Europe}} {{British Isles}} }} {{Members of the European Union (EU)}} {{Navboxes |title=Mga Pandaigdigang kapisanan |list= {{Commonwealth of Nations}} {{North Atlantic Treaty Organization|state=collapsed}} {{G8 nations}} {{UN Security Council}} {{Monarchies}} }} {{English official language clickable map}} {{National personifications}} [[Kategorya:United Kingdom| ]] <!-- An article should be at the top of its own category, so please do not remove the space.--> [[Kategorya:Article Feedback 5 Additional Articles]] [[Kategorya:Demokrasyang Liberla]] [[Kategorya:Hilagang Europa]] [[Kategorya:Kanluraning Europa]] [[Kategorya:Mga Bansa at pook kung saan winiwika ang Ingles]] [[Kategorya:Mga bansa sa Europa]] [[Kategorya:Mga Bansang may baybayin sa Karagatang Atlantiko]] [[Kategorya:Mga Bansang P8]] [[Kategorya:Mga Bansang P20]] [[Kategorya:Mga Bansang pulo]] [[Kategorya:Mga Kahariang may saligang-batas]] [[Kategorya:Mga Kasaping bansa sa Kapamansaan ng mga Bansa]] [[Kategorya:Mga Kasaping bansa sa Kapulungan ng Europa]] [[Kategorya:Mga Kasaping bansa ng KKHA]] [[Kategorya:Mga Kasaping bansa ng Nagkakaisang Mga Bansa]] [[Kategorya:Mga Kasaping bansa sa Samahang Europeo]] [[Kategorya:Mga Kasaping bansa ng Samahang Mediteranyo]] [[Kategorya:Mga pulong Britaniko|UK]] <!--Interwikis--> skkw4uhs7s7fygg8rgj7ky3xrzqopki 3 7516 2223076 2220017 2026-08-31T21:53:43Z MediaWiki message delivery 49557 /* Pagpapabatid ng salinwika: Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya */ bagong seksiyon 2223076 wikitext text/x-wiki {{Tagagamit:Maskbot/config |maxarchivesize = 50K |counter = 3 |algo = old(30d) |archive = Usapang tagagamit:Bluemask/Archive %(counter)d }} {{archives}} {{english|User talk:Bluemask}} == tanggalin == di po pwede tanggalin yung "Tagagamit:Ekswayzi"? == kailangan ko lang ang pahina == kailangan ko lang po ipakita ang artikulo para sa isang proyekto namin. Pinapangako kong maisasalin itong artikulo pagkatapos ng aming proyekto. == persiyano Wikipedia == hello ...i'm miyembro ng persiyano Wikipedia.ako magkulang sa sabihin ng isang bagay.persiyano Wikipedia na ngayon ay +50 sanaysay.hindi +20.pasalamatan ka pagayon marami 14:48, 21 Marso 2009 (UTC) == Paanyaya == Ang College of Science Debate and Drama Society ng Pamantasan ng Santo Tomas ay magkakaroon ng isang talk o seminar tungkol sa wikipedia bilang bahagi ng mga kaganapan sa Buwan ng Wika. Kaugnay dito, iniimbitahan ka namin upang maging isa sa mga magbabahagi ng iyong kaalaman sa mundo ng Wiki... Maaari lamang na makipag-ugnayan kayo sa akin sa imeyl na ejikieru_03@yahoo.com... Inaasahan namin ang iyong malugod na pagtugon. Salamat po. 16:46, 25 Mayo 2009 (UTC) ni 122.55.144.249 == Kawing pang-''Wikisource'' == Paki-ayos naman ang kawing na pangsanggunian mula sa ''Wikisource'' para sa artikulong [[Paring Damian]]. Salamat. - 17:24, 18 Oktubre 2009 (UTC) ni AnakngAraw == Check request for [[Şalom]]. == Could you check the article [[Şalom]]. There is already an article about Şalom, a Jewish weekly newspaper in Turkey, in Tagalog, but could you check it, and if necessary translate it from the other Wikipedia language sites, if you have the time and patience to do so. The reason is that the newspaper Şalom is written (alas one page only) in a highly endangered language called Ladino or Judeo-Spanish, the Spanish of the 15th century. Perhaps this might gain your interest and sympathy. Thank you. 18:32, 10 Nobyembre 2009 (UTC) ni 88.224.43.111 == Expand at Renaming == Paki-Expand po ang Wikipedia:Wikiproyekto Pilipinas kasi luma na ito, At saka palitan mo na ang username ko para maging Supergabbyshoe. Salamat! - Gabby (usapan) 10:09, 16 Enero 2010 (PST) 07:28, 26 Enero 2010 (UTC) ni Gabbyshoe == Talaan ng Planetang Minor == Kuya, kailangan ko po ng iyong tulong tungkol sa pagpapalawig ng mga panibagong artikulo na tungkol sa [[Talaan ng planetang minor]]. Alam ko po na malaki ang maitutulong nito sa Tagalog Wikipedia kung ipagpapatuloy ito. Salamat. -- [[User:Shirou15|Shirou15]] [[User talk:Shirou15|Usapan]] 13:58, 22 Hunyo 2010 (UTC) ni Shirou15 == [[Tagagamit:125.60.240.233]] == Magandang araw! Nais ko pong hilingin sa inyo kung maari po maharang (block) ang tagagamit na ito dahil patuloy pa rin siyang nagdadagdag ng di totoong impormasyon lalo na sa mga ginagawa niyang suleras ng talaan ng mga manlalaro ng PBA. Dati na pong naharang ang tagagamit na ito dahil sa cross-wiki abuse at simula ng mag-expire ang pagharang sa kanya, patuloy pa rin siya sa kanyang ginagawa na para bang walang nangyari. Ang pagharang sa tagagamit na ito ay [http://toolserver.org/~luxo/contributions/contributions.php?user=125.60.240.233&blocks=true patuloy pa rin ipinapatupad sa ibang mga wiki]. Salamat po. -[[Tagagamit:WayKurat|WayKurat]] 14:03, 15 Abril 2011 (UTC) :Magandang araw po. Muli na namang nagpapasok ng di totoong impormasyon ang tagagamit na ito matapos ang kanyang pagharang. Hinihiling ko po na maharang siyang muli sa mas matagal na panahon. Tignan ang mga sumusunod na kawing ([http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Suleras:San_Miguel_Beermen_roster&diff=prev&oldid=828986 1], [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Suleras:Powerade_Tigers_roster&diff=prev&oldid=828988 2], [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Suleras:Talk_%27N_Text_Tropang_Texters_roster&diff=prev&oldid=828990 3], [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Suleras:Air21_Express_roster&diff=prev&oldid=828991 4]) para sa mga ebidensya. Salamat po. -[[Tagagamit:WayKurat|WayKurat]] 11:43, 25 Abril 2011 (UTC) ::Muli na naman bumalik ang tagagamit na ito para manggulo dito sa tl.wiki pagkatapos ng pagharang sa kanya. Tulad ng dati, nagpapasok na naman siya ng di totoong impormasiyon sa mga pahina ng mga koponan ng PBA. Binabago niya ang "coaching staff" na seksyon at nilalagay na lang niya ang kung sino-sinong personalidad. Hinihiling ko po na maharang muli ang tagagamit na ito. Salamat po. -[[Tagagamit:WayKurat|WayKurat]] 11:51, 21 Hunyo 2011 (UTC) ==[[Wikipedia:WikiProyekto Anime at Manga|WikiProyekto ng Anime at Manga]]== {| class="messagebox standard-talk" |- | [[Image:Wikipe-tan head.png|60px]] | <center>Magandang araw po. Inaanyayahan ikaw na sumali sa [[Wikipedia:WikiProyekto Anime at manga|WikiProyekto ng Anime at Manga]]. Ikinalulukod po namin na ikaw ay sumali doon. Kung may katanungan ka, pumunta lamang po sa aking [[Usapang Tagagamit:Shirou15|usapan]] o sa [[Usapang Wikipedia:WikiProyekto Anime at manga|usapan ng proyekto]]. Maraming salamat po. --[[Tagagamit:Shirou15|Shirou15]] 11:47, 17 Abril 2011 (UTC)</center> |- |} == Duplicate articles == [[Actinomycetales]] and [[Actinobacteria]] seem to be duplicate articles, i.e. exactly the same. You would do interwiki bots a great favor if you would delete one of them, thank you. Drop a message to [[:commons:user_talk:Snaevar]] if you have any questions.--[[Tagagamit:Snaevar-bot|Snaevar-bot]] 17:44, 18 Mayo 2011 (UTC) :'''False Positive'''. Replied to bot owner's commons talk page. --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] 00:09, 19 Mayo 2011 (UTC) == Kahilingang maharang (block) ang mga sumusunod na tagagamit == Magandang araw. Nais ko pong hilingin sa inyo kung maaari pong maharang ang mga tagagamit na nakatala sa kadahilanang gumagawa lamang ang mga ito ng pampersonal na pahina dito sa tl.wiki. *[[Special:Contributions/Noipilip|Noipilip]] *[[Special:Contributions/Onanuka|Onanuka]] *[[Special:Contributions/Tiilamkadnap|Tiilamkadnap]] Nais ko po ring bigyang diin na mukhang isang tao lamang ang gumagamit ng mga naturang akawnt. Napansin ko po na pare-pareho lamang ang mga ginagawa at binabagong pahina at lahat sila ay gumawa ng pahina tungkol sa isang "Jezrell Olarte" (ang isang akawnt pa nga ay nagkarga ng kanyang dalawang larawan dito [http://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Jezrellmolarte.jpg 1], [http://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Jezrellolarte.jpg 2]). Hinihiling ko po ang inyong mabilis na aksyon ukol rito. Salamat po. -[[Tagagamit:WayKurat|WayKurat]] 13:34, 29 Hunyo 2011 (UTC) == Nomination process == Dear Bluemask, your colleague Sky Harbor referred to you (<span class=plainlinks>[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_tagagamit:Sky_Harbor&oldid=864722#Girlfriendspromotor here])</span> for help regarding sysop privileges on this project. Could you advise me and my Dutch colleagues ([[User:MoiraMoira|MoiraMoira]] and [[User:Trijnstel|Trijnstel]]) about the nomination process? Thanks in advance, [[Tagagamit:Mathonius|Mathonius]] 05:40, 5 Hulyo 2011 (UTC) == [[Tagagamit:125.60.240.233]] == Muli na naman bumalik ang tagagamit na ito para manggulo dito sa tl.wiki pagkatapos ng pagharang sa kanya. Tulad ng dati, nagpapasok na naman siya ng di totoong impormasiyon sa mga pahina ng mga koponan ng PBA. Binabago niya ang "coaching staff" na seksyon at nilalagay na lang niya ang kung sino-sinong personalidad (Ginawa niyang coach ng Air21 si Norman Black at si Bal David naman ang nilista niyang coach para sa Petron). Hinihiling ko po na maharang muli ang tagagamit na ito. Pa-alala lang po na hanggang ngayon ay nakablock pa rin siya sa en.wiki. Salamat po. [[Tagagamit:WayKurat|WayKurat]] 13:04, 6 Hulyo 2011 (UTC) :Batay sa aking pagpapatrolya sa kamakailang pagbabago, hinarang ko po siya nang tatlong buwan (dahil hinarang na ito dati nang dalawang buwan). Kung bumalik at nanggulo, maaari itong pahabain. Gayunpaman, pakitiyak na ang IP ay hindi ''proxy''. Salamat. --[[User:Sky Harbor|<font color="#0066ff" ><b>Sky Harbor</b></font>]] ^{([[User talk:Sky Harbor|<font color="#0066ff" ><b>usapan</b></font>]])} 23:17, 6 Hulyo 2011 (UTC) == [[Natatangi:Mga_ambag/210.5.121.190|210.5.121.190]] == Dear Bluemask, could you please look into the edits of [[Natatangi:Mga_ambag/210.5.121.190|210.5.121.190]]? He or she created two articles ([[Grew Fernandez]] and [[Erasto salvador]]), which were nominated for speedy deletion. The IP keeps removing the <nowiki>{{delete}}</nowiki> template and started tagging [[Tagagamit:Mathonius|my user page]] for deletion. I don't know if there's a central page on this project to report such cases of vandalism, so I notify you as one of the active sysops instead. I hope you don't mind. Best regards, [[Tagagamit:Mathonius|Mathonius]] 18:08, 27 Agosto 2011 (UTC) :I deleted the articles already. Will monitor this user in the next few hours or so. --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] 09:32, 28 Agosto 2011 (UTC) ::Thanks a lot! [[Tagagamit:Mathonius|Mathonius]] 15:44, 28 Agosto 2011 (UTC) ==Estruktura== :''nilipat sa [[Usapang_Wikipedia:Kapihan#istraktura_.2F_estruktura|WP:KAPIHAN#istraktura / estruktura]] upang makasali ang pamayanan sa usapan.'' --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] 08:06, 24 Nobyembre 2011 (UTC) == Unang Pahina: Napiling Artikulo == Pakitingnan nga kasi biglaang nawawala ang nilalaman o katawan ng Napiling Artikulo. Sinubukan ko na itong ayusin pero bumabalik pa rin sa pagkawala ng nilalaman. At pati na yung kahon ng Alam Ba Ninyo? Dahil nawala na yung kulay dilaw sa loob ng kahon ng pamagat na Alam Ba Ninyo? sa Unang Pahina. - Salamat. - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 03:12, 4 Disyembre 2011 (UTC) == Username rename request: White Cat -> とある白い猫 == I'd like to request a username rename per SUL. --<small> [[User:White Cat|Cat]]</small> ^{[[User talk:White Cat|chi?]]} 12:20, 19 Pebrero 2012 (UTC) :{{done}} --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] 00:33, 20 Pebrero 2012 (UTC) == Unang Pahina at Kapihan == Magandang araw po. Hinihiling ko lamang po na idagdag niyo po yung Interwiki sa Unang Pahina. At, nabago ko na po yung font sa Kapihan, Tahoma na po iyon. Salamat po! --<span style="font-family:Comic Sans MS;font-size:100%;color:Black;text-shadow: 0.2em 0.2em 0.2em grey">[[User:Masahiro Naoi|Masahiro Naoi]]</span> ^{('''[[User talk:Masahiro Naoi|Usapan]]''')} 08:34, 2 Hunyo 2012 (UTC) == Shazam == Hello po, sana po hindi niyo muna inalis yung article ko tungkol kay Shazam. Proyekto po kasi namin iyon kung saan ikukumpara namin ang pagsasalinwika ng makina (tulad ng Google translate na aking ginamit) sa manual na pagsasalinwika. [[Natatangi:Mga ambag/49.144.243.38|49.144.243.38]] 11:39, 18 Hunyo 2012 (UTC)Pandaeyes05 Hindi po siya binura. Nilipat lang po. Makikita pa rin sa [[Tagagamit:Pandaeyes05/Shazam]]. Hindi kasi hinahayaan dito sa Tagalog Wikipedia na manalagi sa ''main page'' ang isang artikulo kung hindi pa tapos ang ''translation''. --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 11:42, 18 Hunyo 2012 (UTC) Sige po. Maraming salamat! [[Natatangi:Mga ambag/49.144.243.38|49.144.243.38]] 12:45, 18 Hunyo 2012 (UTC)Pandaeyes05 == Si Chito == Hello.pwede po ba na ilipat ko muna ang artikulo ni chito miranda sa dati (o gawin ko itong muli). proyekto po namin ito sa isang kurso at kailangang kailangan ko ito.bukas po ng hapon ay maaari niyo na pong ilipat itong muli.ito po ay sinaling-wika ko gamit ang 'google translate'. pasensya na po at salamat. <small>—Ang komentong ito ay idinagdag ni [[User:Jeanny07 lasch|Jeanny07 lasch]] ([[User talk:Jeanny07 lasch|usapan]] • [[Special:Contributions/Jeanny07 lasch|kontribusyon]]) {{#if: 12:05, 18 Hunyo 2012‎|noong 12:05, 18 Hunyo 2012‎ }}.</small> :Nasa [[Tagagamit:Jeanny07 lasch/Chito Miranda]] naman ang artikulo. Hindi kasi hinahayaan dito sa Tagalog Wikipedia na manatili sa ''main space'' ang mga artikulong hindi pa tapos ang pagsasalin. --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 12:19, 18 Hunyo 2012 (UTC) == Hi! Si Strawberry cookies po.. == Kung maaari po sana hindi muna ilipat ang artikulo tungkol kay Christopher Nolan. Para po kasi ito sa isang homework namin kung saan kailangan naming isalin ang buong artikulo sa Tagalog gamit ang isang computer translator. Ibubura ko rin po ito sa susunod na linggo. Salamat po! [[Tagagamit:Strawberry cookies|Strawberry cookies]] ([[Usapang tagagamit:Strawberry cookies|makipag-usap]]) 08:29, 19 Hunyo 2012 (UTC)Strawberry cookies == Protection of Manuel Roxas == Hello Bluemask, could you give the page [[Manuel Roxas]] a protection as it seems to be target of many anonymous users and new accounts since yesterday. Maybe a semi protection for like a week would be good, because it would give less work for the other users and admins here. Regards, --[[Tagagamit:Wiki13|Wiki13]] ([[Usapang tagagamit:Wiki13|makipag-usap]]) 12:42, 24 Hunyo 2012 (UTC) == Unang Pahina == Kailangang isapanahon mo uli ang Unang Pahina dahil sa pagbabagong nabanggit sa Kapihan. - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] ([[Usapang tagagamit:AnakngAraw|makipag-usap]]) 04:14, 3 Hulyo 2012 (UTC) ==Suleras:Navbox== Magandang araw po Bluemask. Nais ko lamang po ipabago ang [[Suleras:Navbox]] dahil may ilang bahagi ito na hindi tumutugma sa Ingles na suleras [[:en:Template:Navbox|Template:Navbox]]. Napansin ko lamang po na kapag nabago ang suleras na ito, maaring magbago ang kalagayan ng suleras na ito na nakadepende sa suleras na ito, hal. [[Suleras:Tokyo transit]] ([http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Suleras:Tokyo_transit&oldid=1050257 Una ko po itong pagbabago at hindi ko pa po ito naaayos]). Salamat po!!!! --<span style="border:1px solid black;padding:1px;">[[User:Masahiro Naoi|<font style="color:blue;background:yellow;"><b>雅博</b></font><font style="color:red;background:lightgreen;"><b>直井</b></font>]]</span>^{('''[[User talk:Masahiro Naoi|会話]]''')} 01:35, 15 Hulyo 2012 (UTC) :Sa wakas, naayos din. Tingnan mo sa [[:Suleras:Tokyo transit/test]]. Pakimarkahan na lang ng <nowiki>{{delete}}</nowiki> kung OK na. --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 07:42, 17 Hulyo 2012 (UTC) ::Maraming salamat po sa madaling pagtugon niyo po sa problema. Mabuhay ka kuya! --<span style="border:1px solid black;padding:1px;">[[User:Masahiro Naoi|<font style="color:blue;background:yellow;"><b>雅博</b></font><font style="color:red;background:lightgreen;"><b>直井</b></font>]]</span>^{('''[[User talk:Masahiro Naoi|会話]]''')} 11:06, 17 Hulyo 2012 (UTC) == AvocatoBot == Hello. I'm sorry if this is not the right place to request it, but I request renaming my following accounts: * محمد الجداوي → Avocato * GedawyBot → AvocatoBot * Confirmation link: [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk%3A%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%8A&diff=3902291&oldid=3488161] * Reason: Privacy reasons '''Please''', delete all my userpages and talk pages of these accounts before renaming and I will create them later .Thanks in advance.--[[User:محمد الجداوي|M.Gedawy]] 00:31, 16 Hulyo 2012 (UTC) == [[meta:Global sysops|Global sysops]] == (Sorry, I don't understand Tagalog) It would be great if [[m:Global sysops|global sysops]] were allowed to work on the Tagalog Wikipedia. I do not understand Tagalog, so would you mind proposing this to your community?--[[User:Jasper Deng|Jasper Deng]] ([[User talk:Jasper Deng|talk]]|[[:m:User talk:Jasper Deng|meta]]) 03:29, 2 Setyembre 2012 (UTC) == [[Suleras:Otheruses4]] == Maaari bang paki-ayos ang suleras na ito. Hindi ko mapahilis ang mga titik sa ibang lugar. Salamat. - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] ([[Usapang tagagamit:AnakngAraw|makipag-usap]]) 01:10, 9 Setyembre 2012 (UTC) == Spam == All [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Paghahanap_ng_kawing&limit=500&offset=0&target=http%3A%2F%2Fwww.t-macs.com%2Fkiso%2Flocal%2F Spam] exactly 1383, but too many to remove by hand...--[[Tagagamit:Lam-ang|Lam-ang]] ([[Usapang tagagamit:Lam-ang|makipag-usap]]) 21:58, 9 Setyembre 2012 (UTC) :Since I am busy in the office at the moment, I just let my bot account (using AWB) do the removal of links on autopilot. It will probably finish sometime this afternoon. --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 03:00, 10 Setyembre 2012 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Landing Page and Banner messages == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Fundraising 2012/Translation/Landing Page and Banner messages]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FLanding+Page+and+Banner+messages&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:53, 20 Setyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Jimmy Appeal == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Fundraising 2012/Translation/Jimmy Appeal]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FJimmy+Appeal&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-10-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">https://meta.wikimedia.org/wiki/Fundraising_2011/Jimmy_Letter_002/en Last years translation/El año pasado, traducción/العام الماضي ترجمة/Прошлогодний перевод This letter is a new translation request, but re-uses large parts of the 2011 Jimmy Appeal, with slight modifications in the second version. If the 2011 Jimmy Letter has been translated into your language, you can probably re-use much of it for this translation. :-)</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 18:44, 27 Setyembre 2012 (UTC)</div> == [[Hominidae]] == Kailangang ayusin ang suleras sa artikulong ito. Paki naman. Salamat. - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] ([[Usapang tagagamit:AnakngAraw|makipag-usap]]) 01:00, 30 Setyembre 2012 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: FDC portal/Proposals/CentralNotice2012 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:FDC portal/Proposals/CentralNotice2012|FDC portal/Proposals/CentralNotice2012]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-FDC+portal%2FProposals%2FCentralNotice2012&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-10-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This banner will invite logged-in editors on all projects to participate in the current public review phase about funding requests by 12 organizations, regarding more than 10 million US dollars of donation money. (Questions about the translation notification system can be asked at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ], and you can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].)</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:07, 14 Oktubre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/AdrianneW Appeal == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/AdrianneW Appeal|Fundraising 2012/Translation/AdrianneW Appeal]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FAdrianneW+Appeal&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-10-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 17:10, 23 Oktubre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Landing Page and Banner messages == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Landing Page and Banner messages|Fundraising 2012/Translation/Landing Page and Banner messages]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FLanding+Page+and+Banner+messages&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-10-26. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Update: New facts banners ___URGENT___</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 07:59, 24 Oktubre 2012 (UTC)</div> == [[Padron:Automatic taxobox]] == Paki-ayos naman ang [[Padron:Automatic taxobox]] dahil hindi magamit na walang suliranin sa pahina ng artikulo. Salamat. - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] ([[Usapang tagagamit:AnakngAraw|makipag-usap]]) 02:00, 28 Oktubre 2012 (UTC) == Infobox ng [[Espanya]] == Pakisalin naman sa kaukol na Infobox ang makikitang "[notes 1]". Hindi ko makita kung saan ito nakalagay. Salamat. - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] ([[Usapang tagagamit:AnakngAraw|makipag-usap]]) 12:54, 28 Oktubre 2012 (UTC) == Yamanashi == Maaari bang mailipat mo sa pamamagitan ng awtomatikong paraan ang mga kategorya at artikulo na mula sa o mayroong baybay na "Yamanasyi" papunta sa "Yamanashi". Katulad ng [[:Kategorya:Mga lungsod ng Prepekturang Yamanasyi]]. Salamat. - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] ([[Usapang tagagamit:AnakngAraw|makipag-usap]]) 14:06, 28 Oktubre 2012 (UTC) == [[Inhinyeriyang pang-agrikultura]] == Pakiayos naman ang bahagi ng sanggunian na mayroong suliranin. Salamat. - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] ([[Usapang tagagamit:AnakngAraw|makipag-usap]]) 00:12, 1 Nobyembre 2012 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, September 2012 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, September 2012|Wikimedia Highlights, September 2012]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+September+2012&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated on the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from September. You are receiving this message because you signed up to the translation notification system. Questions about this system can be asked at [http://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ], and you can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 11:34, 1 Nobyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Landing Page and Banner messages == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Landing Page and Banner messages|Fundraising 2012/Translation/Landing Page and Banner messages]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FLanding+Page+and+Banner+messages&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-11-21. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 16:57, 14 Nobyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Thank you letter == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Thank you letter|Fundraising 2012/Translation/Thank you letter]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FThank+you+letter&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-11-21. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 14:41, 15 Nobyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles) == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles)|Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles)]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FImpact+Of+Wikipedia+Video+%28subtitles%29&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-12-12. <div lang="en" class="mw-content-ltr">http://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_Impact_Of_Wikipedia.webm If you have any questions, post: https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Fundraising_2012/Translation</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 18:13, 27 Nobyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, October 2012 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, October 2012|Wikimedia Highlights, October 2012]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+October+2012&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated on the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from October. You are receiving this message because you signed up to the translation notification system. Questions about this system can be asked at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ], and you can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 07:45, 1 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, October 2012 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, October 2012|Wikimedia Highlights, October 2012]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+October+2012&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated on the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from October. You are receiving this message because you signed up to the translation notification system. Questions about this system can be asked at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ], and you can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:48, 4 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles) == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles)|Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles)]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FImpact+Of+Wikipedia+Video+%28subtitles%29&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-12-12. <div lang="en" class="mw-content-ltr">http://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_Impact_Of_Wikipedia.webm If you have any questions, post: https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Fundraising_2012/Translation</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:53, 4 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, October 2012 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, October 2012|Wikimedia Highlights, October 2012]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+October+2012&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated on the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from October. You are receiving this message because you signed up to the translation notification system. Questions about this system can be asked at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ], and you can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 17:52, 4 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles) == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles)|Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles)]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FImpact+Of+Wikipedia+Video+%28subtitles%29&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-12-12. <div lang="en" class="mw-content-ltr">http://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_Impact_Of_Wikipedia.webm If you have any questions, post: https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Fundraising_2012/Translation</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 18:15, 4 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles) == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles)|Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles)]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FImpact+Of+Wikipedia+Video+%28subtitles%29&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-12-12. <div lang="en" class="mw-content-ltr">http://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_Impact_Of_Wikipedia.webm If you have any questions, post: https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Fundraising_2012/Translation</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 21:15, 4 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Poongothai video (captions) == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Poongothai video (captions)|Fundraising 2012/Translation/Poongothai video (captions)]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FPoongothai+video+%28captions%29&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-12-12. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:01, 5 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Poongothai video (captions) == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Poongothai video (captions)|Fundraising 2012/Translation/Poongothai video (captions)]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FPoongothai+video+%28captions%29&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-12-12. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 06:38, 5 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Poongothai video (captions) == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Poongothai video (captions)|Fundraising 2012/Translation/Poongothai video (captions)]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FPoongothai+video+%28captions%29&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-12-12. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:14, 6 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, November 2012 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, November 2012|Wikimedia Highlights, November 2012]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+November+2012&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from last month. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, Identi.ca and project village pumps. If you have questions about the translation notifications system, you can ask them at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ]. You can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 16:45, 12 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Orabile Mudongo video (captions) == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Orabile Mudongo video (captions)|Fundraising 2012/Translation/Orabile Mudongo video (captions)]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FOrabile+Mudongo+video+%28captions%29&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-12-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 11:44, 13 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Erlan Vega video (captions) == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Erlan Vega video (captions)|Fundraising 2012/Translation/Erlan Vega video (captions)]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FErlan+Vega+video+%28captions%29&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-12-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Editor video captions</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 17:06, 14 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Adrianne Wadewitz video (captions) == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Adrianne Wadewitz video (captions)|Fundraising 2012/Translation/Adrianne Wadewitz video (captions)]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FAdrianne+Wadewitz+video+%28captions%29&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-12-24. <div lang="en" class="mw-content-ltr">http://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_Impact_of_Wikipedia_Adrianne_Wadewitz.webm Video link for reference</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 15:18, 18 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Howard Morland video (captions) == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Howard Morland video (captions)|Fundraising 2012/Translation/Howard Morland video (captions)]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FHoward+Morland+video+%28captions%29&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-12-24. <div lang="en" class="mw-content-ltr">http://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3AThe_Impact_of_Wikipedia_Howard_Morland.webm Video link for reference</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:04, 19 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/WEB documentary clip (captions) == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/WEB documentary clip (captions)|Fundraising 2012/Translation/WEB documentary clip (captions)]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FWEB+documentary+clip+%28captions%29&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-12-26. <div lang="en" class="mw-content-ltr">http://commons.wikimedia.org/wiki/File:WEB_Clip.webm</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:58, 20 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Guidelines on potential conflicts of interest == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Guidelines on potential conflicts of interest|Guidelines on potential conflicts of interest]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Guidelines+on+potential+conflicts+of+interest&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-01-08. <div lang="en" class="mw-content-ltr">We are asking for community consultation on five proposed guidelines relating to potential conflicts of interest when people ask for resources belonging to the Wikimedia movement. We are hoping to get as much international involvement here as possible. Your assistance in translating this for your communities would be much appreciated! The [[Legal and Community Advocacy]] Team</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 17:20, 21 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Dumisani Ndubane video (captions) == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Dumisani Ndubane video (captions)|Fundraising 2012/Translation/Dumisani Ndubane video (captions)]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FDumisani+Ndubane+video+%28captions%29&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-12-26. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 17:20, 21 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Suleras na nasa [[Hukbong Katihan ng Pilipinas]] == Paki ayos naman ang suleras na pang-Multiple issues dahil mayroong hindi pa naisasaling mga salitang may halong Ingles. Hindi ko mahanap kung saan maitatama ang "articleng". Salamat. - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] ([[Usapang tagagamit:AnakngAraw|makipag-usap]]) 02:37, 22 Enero 2013 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, December 2012 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, December 2012|Wikimedia Highlights, December 2012]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+December+2012&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from last month. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, Identi.ca and project village pumps. If you have questions about the translation notifications system, you can ask them at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ]. You can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:05, 29 Enero 2013 (UTC)</div> == Hot Cat == Paano ko magagamit ang Hot Cat para sa tl na wiki? - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] ([[Usapang tagagamit:AnakngAraw|makipag-usap]]) 19:10, 3 Pebrero 2013 (UTC) :Idinagdag ko na bilang gadget. Hanapin sa iyong preferences sa ilalim ng gadgets. --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 02:14, 4 Pebrero 2013 (UTC) ::Salamat. - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] ([[Usapang tagagamit:AnakngAraw|makipag-usap]]) 02:44, 4 Pebrero 2013 (UTC) ==Request== Hi, I'm from Malay Wikipedia, I wish you to create about communes of France and start from here [[Communes ng Ain]] and communes of France have more than 36,000 articles. It may help this Wikipedias to get 100,000 articles. Cheers!--[[Tagagamit:Aplikasi|Aplikasi]] ([[Usapang tagagamit:Aplikasi|makipag-usap]]) 15:51, 8 Pebrero 2013 (UTC) :Hi, Aplikasi. My name is Sky Harbor, and along with Bluemask, I am one of the bureaucrats of the Tagalog Wikipedia. Please be advised that the generation of one-line stubs (as what you're proposing with French communes) is a very controversial issue on the Tagalog Wikipedia, and does nothing to improve this encyclopedia's quality. At the same time, I am afraid that given our relative lack of editors, no one will come to update these articles, and they will end up staying as stubs ("permastubs"), which will severely affect the quality of the Tagalog Wikipedia. We're still dealing with the aftereffects of previous efforts by local editors to up article counts in this manner, and I hope you take the potential ramifications of what you're doing into consideration. Thanks. --[[User:Sky Harbor|<font color="#0066ff" ><b>Sky Harbor</b></font>]] ^{([[User talk:Sky Harbor|<font color="#0066ff" ><b>usapan</b></font>]])} 23:57, 8 Pebrero 2013 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Blog/Drafts/Wikipeidia Education Program: Walaa post == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Blog/Drafts/Wikipeidia Education Program: Walaa post|Wikimedia Blog/Drafts/Wikipeidia Education Program: Walaa post]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Blog%2FDrafts%2FWikipeidia+Education+Program%3A+Walaa+post&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is the text for a blog post that will be published (together with the translation) at https://blog.wikimedia.org/ . If you have questions about the translation notifications system, you can ask them at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ]. You can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:03, 13 Pebrero 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Blog/Drafts/Wikipeidia Education Program: Walaa post == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Blog/Drafts/Wikipeidia Education Program: Walaa post|Wikimedia Blog/Drafts/Wikipeidia Education Program: Walaa post]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Blog%2FDrafts%2FWikipeidia+Education+Program%3A+Walaa+post&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is the text for a blog post that will be published (together with the translation) at https://blog.wikimedia.org/ . If you have questions about the translation notifications system, you can ask them at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ]. You can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:39, 13 Pebrero 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, January 2013 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, January 2013|Wikimedia Highlights, January 2013]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+January+2013&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from last month. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, Identi.ca and project village pumps. If you have questions about the translation notifications system, you can ask them at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ]. You can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 04:43, 18 Pebrero 2013 (UTC)</div> == [[d:|Wikidata]] == Pakidagdag naman ang tampok na ito sa Tagalog Wiki. Salamat. - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] ([[Usapang tagagamit:AnakngAraw|makipag-usap]]) 21:07, 18 Pebrero 2013 (UTC) :Ayon sa Wikidata, susunod na ring idadagdag ang interwiki na mula sa Wikidata sa iba pang Wikipedia sa mga susunod na linggo.[http://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction#Timeline_of_deployment_on_Wikidata] --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 05:50, 19 Pebrero 2013 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Template:OurProjects == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Template:OurProjects|Template:OurProjects]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AOurProjects&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-03-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:26, 20 Pebrero 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: FDC portal/CentralNotice2013-1 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:FDC portal/CentralNotice2013-1|FDC portal/CentralNotice2013-1]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-FDC+portal%2FCentralNotice2013-1&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This banner will invite logged-in editors on all projects to participate in the current public review phase about funding requests by 4 Wikimedia organizations. Around 2.6 million US dollars of donation money are available in this FDC round. (Questions about the translation notification system can be asked at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ], and you can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].)</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 05:45, 5 Marso 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Thank you letter == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Thank you letter|Fundraising 2012/Translation/Thank you letter]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FThank+you+letter&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-03-30. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The thank you letter has been had minor formatting changes and some changes to the text however the work is only minor and shouldn't :) Thank you again</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 02:27, 14 Marso 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Thank you letter == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Thank you letter|Fundraising 2012/Translation/Thank you letter]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FThank+you+letter&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-03-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Minor update to this translation with some changes in formatting. Should be fairly minor changes needed. Thanks guys :)</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 02:32, 14 Marso 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, February 2013 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, February 2013|Wikimedia Highlights, February 2013]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+February+2013&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from last month. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, Identi.ca and project village pumps. If you have questions about the translation notifications system, you can ask them at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ]. You can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 04:26, 14 Marso 2013 (UTC)</div> == Translation request for Ido Wikipedia == Could you please translate this into Tagalo and Ilokano? Welcome to the Ido Wikipedia. Ido was first known as reformed Esperanto and was created in 1907 after seven years of deliberation by a committee of professors and linguists. You may notice that Ido looks somewhat like Esperanto, but with a number of differences including a complete lack of diacritical marks, the use of the letter 'q', along with many of the words themselves. If you are studying Ido and want to write for our Wikipedia, feel free! There are people here to correct your Ido should you make a mistake. Just use the {{revizo}} tag whenever you think your article could use some grammatical revision. The main site for the Ido language is located here, Ido publications are located here, and the English Wikipedia article on Ido is located here. A complete list of sites in Ido on the internet is located here. Lastly, the main reasons for choosing Ido over the more well-known Esperanto are summed up in this article. Thanks for your help. --[[Tagagamit:Chabi1|Chabi1]] ([[Usapang tagagamit:Chabi1|makipag-usap]]) 08:16, 27 Marso 2013 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: FDC portal/CentralNotice2013-2 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:FDC portal/CentralNotice2013-2|FDC portal/CentralNotice2013-2]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-FDC+portal%2FCentralNotice2013-2&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">These banners are for a "last call" inviting logged-in editors on all projects to participate in the current public review phase (until March 31) about funding requests by 4 Wikimedia organizations, for around 1.3 million US dollars of donation money. (Questions about the translation notification system can be asked at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ], and you can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].)</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:45, 27 Marso 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Turning off outdated skins == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Turning off outdated skins|Turning off outdated skins]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Turning+off+outdated+skins&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-04-12. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please translate to help inform non-English-language users about some important changes that will affect some users across all of our wikis. If you have questions about the translation notifications system, you can ask them at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ]. You can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:16, 28 Marso 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Free knowledge based on Creative Commons licenses == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Free knowledge based on Creative Commons licenses|Free knowledge based on Creative Commons licenses]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Free+knowledge+based+on+Creative+Commons+licenses&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello, please translate this very important brochure to explain the free content nature of Wikimedia projects. You can take your time to translate it, but your translation can have a long-term impact.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 12:21, 10 Abril 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, March 2013 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, March 2013|Wikimedia Highlights, March 2013]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+March+2013&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from last month. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, Identi.ca and project village pumps. If you have questions about the translation notifications system, you can ask them at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ]. You can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:46, 12 Abril 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation elections 2013 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Foundation elections 2013|Wikimedia Foundation elections 2013]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections+2013&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-04-26. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please translate to help inform non-English-language users about the important upcoming Wikimedia Foundation elections, including those for the [https://meta.wikimedia.org/wiki/Board Board of Trustees ] and the [https://meta.wikimedia.org/wiki/FDC Funds Dissemination Committee ]. If you have questions about the translation notifications system, you can ask them at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ]. You can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 20:33, 18 Abril 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message|Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Requests+for+comment%2FActivity+levels+of+advanced+administrative+rights+holders%2FGlobal+message&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-04-23. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Using [[Global message delivery]], this message will be sent to all Wikimedia community discussion pages.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:55, 21 Abril 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Single User Login finalisation announcement/Personal announcement == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Single User Login finalisation announcement/Personal announcement|Single User Login finalisation announcement/Personal announcement]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Single+User+Login+finalisation+announcement%2FPersonal+announcement&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-05-13. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:23, 1 Mayo 2013 (UTC)</div> == [[m:Special:MyLanguage/Single User Login finalisation announcement|Forced user renames coming soon for SUL]] == <div class="mw-content-ltr"> Hi, sorry for writing in English. I'm writing to ask you, as a bureaucrat of this wiki, to [//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Single+User+Login+finalisation+announcement%2FPersonal+announcement&filter=&action=page translate and review the notification] that will be sent to all users, also on this wiki, who will be forced to change their user name on May 27 and will probably need your help with renames. You may also want to help with the pages [[m:Rename practices]] and [[m:Global rename policy]]. Thank you, [[m:User:Nemo_bis|Nemo]] 17:16, 3 Mayo 2013 (UTC) </div> <!-- EdwardsBot 0441 --> == [[m:Special:MyLanguage/Single User Login finalisation announcement|Forced user renames coming soon for SUL]] == <div class="mw-content-ltr"> Hi, sorry for writing in English. I'm writing to ask you, as a bureaucrat of this wiki, to [//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Single+User+Login+finalisation+announcement%2FPersonal+announcement&filter=&action=page translate and review the notification] that will be sent to all users, also on this wiki, who will be forced to change their user name on May 27 and will probably need your help with renames. You may also want to help with the pages [[m:Rename practices]] and [[m:Global rename policy]]. Thank you, [[m:User:Nemo_bis|Nemo]] 17:16, 3 Mayo 2013 (UTC) </div> <!-- EdwardsBot 0441 --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, April 2013 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, April 2013|Wikimedia Highlights, April 2013]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+April+2013&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from last month. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, Identi.ca and project village pumps. If you have questions about the translation notifications system, you can ask them at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ]. You can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 23:47, 25 Mayo 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation elections 2013/Voter e-mail == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Foundation elections 2013/Voter e-mail|Wikimedia Foundation elections 2013/Voter e-mail]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections+2013%2FVoter+e-mail&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-06-03. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 03:07, 28 Mayo 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: User:SamoaBot/Wikidata Summary/translate == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:User:SamoaBot/Wikidata Summary/translate|User:SamoaBot/Wikidata Summary/translate]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3ASamoaBot%2FWikidata+Summary%2Ftranslate&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr">It is a new and improved version of [[User:Addbot/Wikidata Summary]], featuring full support for "plural" directives and a new "$user" variable. We are working on enabling these summaries for all "new-generation" interwiki bots.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 07:56, 28 Mayo 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation elections 2013/Translation/SecurePoll == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Foundation elections 2013/Translation/SecurePoll|Wikimedia Foundation elections 2013/Translation/SecurePoll]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections+2013%2FTranslation%2FSecurePoll&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-06-06. <div lang="en" class="mw-content-ltr">We could greatly use your help doing some quick translations for the SecurePoll (voting) interface that will be used for this years [[m:Wikimedia Foundation elections 2013|Board and FDC elections]]. The translation consists of a short, 2 sentence, intro for the vote and 3 short 'titles' saying which vote or question they will be on. The page also lists the candidates for each election which do '''not''' need to be translated but can be transliterated if that makes sense for your language/script. Thank you! If you have any questions please feel free to ask on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation elections 2013|Elections talk page]].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:28, 3 Hunyo 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation elections 2013/Translation/SecurePoll == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Foundation elections 2013/Translation/SecurePoll|Wikimedia Foundation elections 2013/Translation/SecurePoll]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections+2013%2FTranslation%2FSecurePoll&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-06-06. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please accept my apologies for the second notification. Because of the importance of the election and 2 new sentences that need to be translated we decided it was worth it to message everyone again. Please double check to make sure everything in your language is translated! If you can please also translate the Central Notice banners that will alert people that the election has started (and when results are ready). So that we do not have to send out another notice you can find those translations: [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-Election2013_voting_starts&amp;language=en&amp;filter=%21translated&amp;action=translate Here (for the voting banner)] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-Election2013_winners&amp;language=en&amp;filter=%21translated&amp;action=translate Here (for the results banner)]</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 02:06, 6 Hunyo 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Announcement Universal Language Selector == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Announcement Universal Language Selector|Announcement Universal Language Selector]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Announcement+Universal+Language+Selector&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-06-11. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 21:37, 7 Hunyo 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, May 2013 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, May 2013|Wikimedia Highlights, May 2013]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+May+2013&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from last month. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, Identi.ca and project village pumps. If you have questions about the translation notifications system, you can ask them at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ]. You can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 18:36, 13 Hunyo 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: PRISM == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:PRISM|PRISM]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-PRISM&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-06-18. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi translators, the Wikimedia Foundation legal team has just published this page, asking the Wikimedia community to comment on whether they should take any action with regards to the recently uncovered PRISM surveillance scandal. I'll greatly appreciate your involvement &amp; contributions to have this page translated into as many languages as possible as well as popularised as widely as possible — please let your communities know about this so we can make the most use of this consultation period.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 15:21, 15 Hunyo 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Admin activity review/2013/Notice to communities == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Admin activity review/2013/Notice to communities|Admin activity review/2013/Notice to communities]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Admin+activity+review%2F2013%2FNotice+to+communities&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-07-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This text will be used to inform communities which will be affected by the new global [[:m:Admin activity review|Admin activity review]] process which is carried out by stewards. You can also translate the page about the review itself. In order to ensure the global community understands what is happening, your translations will be very helpful.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 01:54, 16 Hulyo 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Admin activity review/2013/Notice to communities == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Admin activity review/2013/Notice to communities|Admin activity review/2013/Notice to communities]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Admin+activity+review%2F2013%2FNotice+to+communities&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-07-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This text will be used to inform communities which will be affected by the new global [[:m:Admin activity review|Admin activity review]] process which is carried out by stewards. You can also translate the page about the review itself. In order to ensure the global community understands what is happening, your translations will be very helpful.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 01:56, 16 Hulyo 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, June 2013 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, June 2013|Wikimedia Highlights, June 2013]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+June+2013&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from last month. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, project village pumps and (for some languages) mailing lists. If you have questions about the translation notifications system, ask them [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests here]. You can manage your subscription [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup here].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 16:44, 19 Hulyo 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Admin activity review/2013/Notice to inactive right holders == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Admin activity review/2013/Notice to inactive right holders|Admin activity review/2013/Notice to inactive right holders]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Admin+activity+review%2F2013%2FNotice+to+inactive+right+holders&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-08-10. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 03:44, 4 Agosto 2013 (UTC)</div> == The Fox and the Hound == Could you improve [[The Fox and the Hound]] to make it look good like [[Beauty and the Beast (1991 na pelikula)]]? Articles like this could look much better like for example [[Bambi]] looks much better in ilo than here. Same with [[The Rescuers]].[[Natatangi:Mga ambag/172.243.2.244|172.243.2.244]] 04:43, 8 Agosto 2013 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, July 2013 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, July 2013|Wikimedia Highlights, July 2013]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+July+2013&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from last month. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, project village pumps and (for some languages) mailing lists. If you have questions about the translation notifications system, ask them [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests here]. You can manage your subscription [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup here].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:30, 31 Agosto 2013 (UTC)</div> == Maling baybay ng proteksyon == Pakitama naman ang baybay ng proteksyon na nasa kawing na ito: [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Unang_Pahina&action=edit ]. Salamat. - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] ([[Usapang tagagamit:AnakngAraw|makipag-usap]]) 00:45, 20 Oktubre 2013 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Grants:Index/Eligibility requirements == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Grants:Index/Eligibility requirements|Grants:Index/Eligibility requirements]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AIndex%2FEligibility+requirements&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Dear translators, I have updated the Eligibility Requirements page for the Project and Event Grants program, and re-organized the information to be more readable, as well as easier to translate. Your help in bringing this information to different language communities has tremendous value: many people are timid about grants, and having to digest all this relatively-formal information in English makes it even more scary. Your translations can help more Wikimedians apply for funding, and thereby enable more awesome work to take place around the world. Thank you for your valuable efforts! Asaf Bartov, Grantmaking team, WMF</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 22:01, 2 Disyembre 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Grants:Index/Eligibility requirements == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Grants:Index/Eligibility requirements|Grants:Index/Eligibility requirements]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AIndex%2FEligibility+requirements&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Dear translators, I have updated the Eligibility Requirements page for the Project and Event Grants program, and re-organized the information to be more readable, as well as easier to translate. Your help in bringing this information to different language communities has tremendous value: many people are timid about grants, and having to digest all this relatively-formal information in English makes it even more scary. Your translations can help more Wikimedians apply for funding, and thereby enable more awesome work to take place around the world. Thank you for your valuable efforts! Asaf Bartov, Grantmaking team, WMF</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 22:03, 2 Disyembre 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, November 2013 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, November 2013|Wikimedia Highlights, November 2013]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+November+2013&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from last month. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, project village pumps and (for some languages) mailing lists. If you have questions about the translation notifications system, ask them [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests here]. You can manage your subscription [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup here].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 02:37, 12 Disyembre 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising/Translation/Thank you email 20131202 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising/Translation/Thank you email 20131202|Fundraising/Translation/Thank you email 20131202]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation%2FThank+you+email+20131202&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2014-01-02. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Thank you for your help translating this 'Thank you letter' from the Wikimedia Foundation's Executive Director Sue Gardner into your language. If you have any questions, please post them on my talk page https://meta.wikimedia.org/wiki/User_talk:Jrobell </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 22:34, 12 Disyembre 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Privacy policy == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Privacy policy|Privacy policy]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Privacy+policy&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The discussion phase about the draft for the Wikimedia Foundation's new privacy policy is ending on January 15. Your help is welcome in translating the current version of the draft, which is expected to be close to the final version. This will also enable more community members to contribute comments before the discussion phase ends. The main text of the privacy policy is contained in the following pages, please click "Translate" on each of them: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Privacy_policy Privacy policy] / [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Privacy_policy-summary Summary] / [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:Mylanguage/Privacy_policy/what_policy_doesn%27t_cover What the policy doesn't cover] / [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Privacy_policy-Definitions Definitions] Please also consider translating the FAQ and other supplementary material, which can be found (along with the main text) here: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:Translate/agg-Privacy_policy_2014_draft ]</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:44, 8 Enero 2014 (UTC)</div> == I-update ng [[MediaWiki:Revertpage]] == Mangyaring i-update ang mga bagong tampok at maaari mong baguhin sa: ''([[w:Help:Reverting|Inalis]] ang binago ni [[User:Example|Example]] ([[User talk:Example|usapan]]) sa huling bersyon ni [[User:Waykurat|WayKurat]]) Sa [[MediaWiki: Revertpage]]. [[Tagagamit:Blaster0425|&#91;&#91;Tagagamit:Blaster0425&#124;blaster&#93;&#93;&#91;&#91;Usapang tagagamit:Blaster0425&#124;usap!&#93;&#93;]] ([[Usapang tagagamit:Blaster0425|makipag-usap]]) 07:07, 12 Enero 2014 (UTC) :Magandang araw sa iyo, Blaster0425. Ibinura ko ang lokal na pahina nito dahil isinasagawa na sa [http://translatewiki.net Translatewiki.net] ang pagsasalin ng ''interface'' sa Tagalog; dapat makikita mo na ang pamantayang tekstong dapat lilitaw sa isang karaniwang bersiyon ng MediaWiki. Maraming salamat po. --[[User:Sky Harbor|<font color="#0066ff" ><b>Sky Harbor</b></font>]] ^{([[User talk:Sky Harbor|<font color="#0066ff" ><b>usapan</b></font>]])} 07:11, 12 Enero 2014 (UTC) ::{{ping|Blaster0425}} maganda ang mungkahi. Pansamantalang nilagay ko sa lokal na wiki. ::{{ping|Sky Harbor}} burahin lang ang nasa lokal na wiki kung lumabas na sa transtewiki ang mga bagong rebisyon. --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 07:19, 12 Enero 2014 (UTC) ==bot== Bluemask, pakibago ang premiso → premisa sa lahat ng artikulo. Salamat.[[Tagagamit:Atn20112222|Atn20112222]] ([[Usapang tagagamit:Atn20112222|makipag-usap]]) 14:48, 6 Pebrero 2014 (UTC) :{{ping|Atn20112222}} {{done}} Halimbawa: [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Silohismo&diff=1400129&oldid=1399917] --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 16:53, 7 Pebrero 2014 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Data retention guidelines == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Data retention guidelines|Data retention guidelines]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Data+retention+guidelines&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The discussion phase about the draft for the Wikimedia Foundation's new data retention guidelines is ending on February 14. Your help is welcome in translating the current version of the draft, which is expected to be close to the final version. This will also enable more community members to contribute comments before the discussion phase ends. Please click "Translate" on both of these pages: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Data_retention_guidelines/Introduction Introduction explaining the discussion phase] / [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Data_retention_guidelines Main text of the guidelines]</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 05:18, 10 Pebrero 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Blog/Drafts/Board Service == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Blog/Drafts/Board Service|Wikimedia Blog/Drafts/Board Service]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Blog%2FDrafts%2FBoard+Service&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is the second in a series of blogs posts by the Wikimedia Foundation Board of Trustees, explaining the work of the Board Governance Committee. It is planned to be published at https://blog.wikimedia.org/ on Friday, February 28. Translations are also still welcome for the first post in the series, titled "Introduction to the Wikimedia Foundation Board of Trustees", where Vice Chair Phoebe Ayers explains the Board, its mandate, and its work within the community. It will hopefully remain a useful reference for a long time to come. It can be translated at [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Wikimedia+Blog%2FDrafts%2FIntroduction+to+the+Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees ]. </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:35, 26 Pebrero 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, January 2014 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, January 2014|Wikimedia Highlights, January 2014]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+January+2014&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from January. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, project village pumps and (for some languages) mailing lists. Translations are also still welcome for the recently published December Highlights, at [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Wikimedia+Highlights%2C+December+2013 ]. If you have questions about the translation notifications system, ask them [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests here]. You can manage your subscription [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup here]. </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 09:20, 1 Marso 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Grants:APG/Proposals/2012-2013 round2/Staff summary/Progress report form/Q2 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Grants:APG/Proposals/2012-2013 round2/Staff summary/Progress report form/Q2|Grants:APG/Proposals/2012-2013 round2/Staff summary/Progress report form/Q2]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AAPG%2FProposals%2F2012-2013+round2%2FStaff+summary%2FProgress+report+form%2FQ2&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This report is written by FDC Staff and is intended for the FDC, FDC grantees, and the larger movement. It includes a summary table of financial information from this past quarter, and summaries of each entity’s progress report in this past quarter.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 10:37, 12 Marso 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Blog/Drafts/Heartbleed == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Blog/Drafts/Heartbleed|Wikimedia Blog/Drafts/Heartbleed]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Blog%2FDrafts%2FHeartbleed&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is the text of a just published [https://blog.wikimedia.org/2014/04/10/wikimedias-response-to-the-heartbleed-security-vulnerability/ blog post] summarizing the actions taken to protect users of Wikimedia sites against the recently discovered "Heartbleed" security vulnerability. (The post explains that users will need to re-login the next time they use their accounts and suggests to change passwords as a standard precautionary measure, but it is currently not intended to enforce a password change for all users.) Completed translations will be added to the blog post.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:18, 10 Abril 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, March 2014 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, March 2014|Wikimedia Highlights, March 2014]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+March+2014&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from the month of March. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, Identi.ca and project village pumps. Help is also still welcoming in translating the previous issue of the Wikimedia Highlights which was published last week, at [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Wikimedia+Highlights%2C+February+2014&amp;action=page&amp;filter= ]. If you have questions about the translation notifications system, you can ask them at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ]. You can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ]. </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 05:09, 1 Mayo 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, April 2014 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, April 2014|Wikimedia Highlights, April 2014]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+April+2014&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from last month. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, project village pumps and (for some languages) mailing lists. If you have questions about the translation notifications system, ask them [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests here]. You can manage your subscription [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup here].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:55, 26 Mayo 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising/Translation/Thank you email 20140606 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising/Translation/Thank you email 20140606|Fundraising/Translation/Thank you email 20140606]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation%2FThank+you+email+20140606&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2014-06-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help us translate our Thank You email that is sent to our donors on behalf of the Wikimedia Foundation's new executive director Lila Tretikov. We would highly appreciate your help on this in order to make sure the letter is available for our donors to read in their native language. </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:56, 6 Hunyo 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Grants:APG/Funds Dissemination Committee/Advisory Group/Recommendations/2014 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Grants:APG/Funds Dissemination Committee/Advisory Group/Recommendations/2014|Grants:APG/Funds Dissemination Committee/Advisory Group/Recommendations/2014]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AAPG%2FFunds+Dissemination+Committee%2FAdvisory+Group%2FRecommendations%2F2014&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 09:00, 11 Hunyo 2014 (UTC)</div> == Doubt == Could you please tell me if this [http://fil.wikipilipinas.org/index.php/Unang_Pahina wiki] is written in Filipino or in Tagalog? Thanks for your help. --[[Tagagamit:Chabi1|Chabi1]] ([[Usapang tagagamit:Chabi1|makipag-usap]]) 14:40, 19 Hunyo 2014 (UTC) :{{ping|Chabi1}} WikiFilipino is a project of [[:en:WikiPilipinas|WikiPilipinas]] and they claim that it is written in [[:en:Filipino language|Filipino]]. There are still talks of Tagalog and Filipino being separate languages or 2 dialects of the same language. I am not a linguist so I can't say for certain if an article is written in Tagalog or in Filipino. But the encyclopedic articles are written in a formal language (the language used in academic context, some articles are copied from Tagalog Wikipedia) and the non-encyclopedic articles are written in an informal language (the language used in mass media). --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 14:56, 19 Hunyo 2014 (UTC) :: Thank you very much for your answer. Do you know about any Filipino, Tagalog-Filipino or English-Filipino dictionary on the Internet? --[[Tagagamit:Chabi1|Chabi1]] ([[Usapang tagagamit:Chabi1|makipag-usap]]) 15:02, 19 Hunyo 2014 (UTC) ::: {{ping|Chabi1}} Check this article [[WP:SALIN#Mula_sa_internet]] for a list. --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 15:05, 19 Hunyo 2014 (UTC) : Thanks for your help. --[[Tagagamit:Chabi1|Chabi1]] ([[Usapang tagagamit:Chabi1|makipag-usap]]) 15:13, 19 Hunyo 2014 (UTC) :: Hi again! Do you know where I can find the up diksiyonaryong filipino on the Internet? --[[Tagagamit:Chabi1|Chabi1]] ([[Usapang tagagamit:Chabi1|makipag-usap]]) 07:49, 21 Hunyo 2014 (UTC) ::: {{ping|Chabi1}} The ''UP Diksiyonaryong Filipino'' is a print publication and as far as I know is not available for digital download legally. ::: But the paperback edition can be purchased on Anvil.[http://www.anvilpublishing.com/shop/up-diksiyonaryong-filipino-softcover/] --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 04:02, 22 Hunyo 2014 (UTC) : Are you the same user of [http://fil.wikipilipinas.org/index.php/Tagagamit:Bluemask this] account? --[[Tagagamit:Chabi1|Chabi1]] ([[Usapang tagagamit:Chabi1|makipag-usap]]) 15:54, 21 Hunyo 2014 (UTC) :: I just reserved the username there so that it can't be used by anyone else. I am not a contributor there. --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 04:02, 22 Hunyo 2014 (UTC) I am sorry to be bothering you again but, could you please tell me if [http://www.buscoenlaces.es/kaibigankastila/tvk.html this], [https://translate.google.com/?hl=ca#auto/en/Mga%20Lagusan this], [http://www.buscoenlaces.es/kaibigankastila/ggrtgl1.html this] and [http://www.gmanetwork.com/news/ulatfilipino this] is written in Filipino or Tagalog? --[[Tagagamit:Chabi1|Chabi1]] ([[Usapang tagagamit:Chabi1|makipag-usap]]) 18:08, 26 Hunyo 2014 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, May 2014 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, May 2014|Wikimedia Highlights, May 2014]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+May+2014&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from May. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, project village pumps and (for some languages) mailing lists. If you have questions about the translation notifications system, ask them [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests here]. You can manage your subscription [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup here].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 07:39, 1 Hulyo 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Mailing lists/List info == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Mailing lists/List info]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Mailing+lists%2FList+info&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">We are re-designing our mailing list information pages and we would very much appreciate if you could please translate a few short phrases so that non-English speakers are able to easily sign up to our [https://meta.wikimedia.org/wiki/Mailing_lists Mailing lists]. If you have questions about the translation notifications system, ask them [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests here]. You can manage your subscription [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup here].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:09, 19 Agosto 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Letter to Wikimedia Foundation: Superprotect and Media Viewer == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Letter to Wikimedia Foundation: Superprotect and Media Viewer]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Letter+to+Wikimedia+Foundation%3A+Superprotect+and+Media+Viewer&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Not an "official" request, of course, but some other users would be grateful if you could translate this summary of their thinking. Translating something is certainly something useful to do if you're not sure how to contribute to these days' discussions. :-) --[[User:Nemo_bis|Nemo]]</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 06:59, 22 Agosto 2014 (UTC)</div> == An important message about renaming users == <div class="mw-content-ltr"> Dear Bluemask, ''My aplogies for writing in English. Please translate or have this translated for you if it will help.'' I am cross-posting this message to many places to make sure everyone who is a Wikimedia Foundation project bureaucrat receives a copy. If you are a bureaucrat on more than one wiki, you will receive this message on each wiki where you are a bureaucrat. As you may have seen, work to perform the Wikimedia cluster-wide [[mw:SUL finalisation|single-user login finalisation]] (SUL finalisation) is taking place. This may potentially effect your work as a local bureaucrat, so please read this message carefully. Why is this happening? As currently stated at [[m:Global rename policy|the global rename policy]], a global account is a name linked to a single user across all Wikimedia wikis, with local accounts unified into a global collection. Previously, the only way to rename a unified user was to individually rename every local account. This was an extremely difficult and time-consuming task, both for stewards and for the users who had to initiate discussions with local bureaucrats (who perform local renames to date) on every wiki with available bureaucrats. The process took a very long time, since it's difficult to coordinate crosswiki renames among the projects and bureaucrats involved in individual projects. The SUL finalisation will be taking place in stages, and one of the first stages will be to turn off Special:RenameUser locally. This needs to be done as soon as possible, on advice and input from Stewards and engineers for the project, so that no more accounts that are unified globally are broken by a local rename to usurp the global account name. Once this is done, the process of global name unification can begin. The date that has been chosen to turn off local renaming and shift over to entirely global renaming is 15 September 2014, or three weeks time from now. In place of local renames is a new tool, hosted on Meta, that allows for global renames on all wikis where the name is not registered will be deployed. Your help is greatly needed during this process and going forward in the future if, as a bureaucrat, renaming users is something that you do or have an interest in participating in. The Wikimedia Stewards have set up, and are in charge of, a new community usergroup on Meta in order to share knowledge and work together on renaming accounts globally, called [[m:Global renamers|Global renamers]]. Stewards are in the process of creating documentation to help global renamers to get used to and learn more about global accounts and tools and Meta in general as well as the application format. As transparency is a valuable thing in our movement, the Stewards would like to have at least a brief public application period. If you are an experienced renamer as a local bureaucrat, the process of becoming a part of this group could take as little as 24 hours to complete. You, as a bureaucrat, should be able to apply for the global renamer right on Meta by the [[m:SRGP|requests for global permissions]] page on 1 September, a week from now. In the meantime please update your local page where users request renames to reflect this move to global renaming, and if there is a rename request and the user has edited more than one wiki with the name, please send them to [[:m:SRUC|the request page for a global rename]]. Stewards greatly appreciate the trust local communities have in you and want to make this transition as easy as possible so that the two groups can start working together to ensure everyone has a unique login identity across Wikimedia projects. Completing this project will allow for long-desired universal tools like a global watchlist, global notifications and many, many more features to make work easier. If you have any questions, comments or concerns about the SUL finalisation, read over the [[m:SUL|Help:Unified login]] page on Meta and leave a note on the talk page there, or on the talk page for [[m:Talk:Global renamers|global renamers]]. You can also contact me on [[m:User talk:Keegan (WMF)|my talk page on meta]] if you would like. I'm working as a bridge between Wikimedia Foundation Engineering and Product Development, Wikimedia Stewards, and you to assure that SUL finalisation goes as smoothly as possible; this is a community-driven process and I encourage you to work with the Stewards for our communities. Thank you for your time. -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] [[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]] 18:24, 25 Agosto 2014 (UTC) <small>--This message was sent using [[m:MassMessage|MassMessage]]. Was there an error? [[m:Talk:MassMessage|Report it!]]</small> </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/MassMessage/Crats&oldid=9637985 --> == Categories == Bakit lumilitaw sa ngayon ang mga "Kategorya:" bilang "Categories:" - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] ([[Usapang tagagamit:AnakngAraw|makipag-usap]]) 23:16, 31 Agosto 2014 (UTC) :{{ping|AnakngAraw}} Saang pahina ito lumabas? --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 07:49, 1 Setyembre 2014 (UTC) ::Katulad ng nasa ibaba ng usapang tagagamit mo na [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_tagagamit:Bluemask&action=edit&section=120 ito], kung saan ako sumagot ngayon. - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] ([[Usapang tagagamit:AnakngAraw|makipag-usap]]) 14:10, 1 Setyembre 2014 (UTC) :::{{ping|AnakngAraw}} Batay sa mga testing ko, lumalabas lamang ang "Categories" kung walang kategorya ang pahina. --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 14:34, 1 Setyembre 2014 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Single User Login finalisation announcement/RenameUser announcement == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Single User Login finalisation announcement/RenameUser announcement]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Single+User+Login+finalisation+announcement%2FRenameUser+announcement&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2014-09-08. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Translators, I (Keegan) am sending a message on behalf of Stewards and WMF engineering to inform communities about local renaming being turned off in the middle of September as usernames start moving global. Please translate this message so I can deliver it in a proper, localized form. </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 03:59, 3 Setyembre 2014 (UTC)</div> == {{int:right-upload}}, [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Upload Wizard|{{int:uploadwizard}}]]? == [[Image:Commons-logo.svg|right|100px|alt=Wikimedia Commons logo]] Hello! Sorry for writing in English. As you're an administrator here, please check the message I left on [[MediaWiki talk:Licenses]] and the village pump. Thanks, [[m:User:Nemo_bis|Nemo]] 19:22, 18 Setyembre 2014 (UTC) <!-- Message sent by User:Nemo bis@metawiki using the list at http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:Nemo_bis/Unused_local_uploads&oldid=9923284 --> == {{int:right-upload}}, [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Upload Wizard|{{int:uploadwizard}}]]? == [[Image:Commons-logo.svg|right|100px|alt=Wikimedia Commons logo]] Hello! Sorry for writing in English. As you're an administrator here, please check the message I left on [[MediaWiki talk:Licenses]] and the village pump. Thanks, [[m:User:Nemo_bis|Nemo]] 19:22, 18 Setyembre 2014 (UTC) <!-- Message sent by User:Nemo bis@metawiki using the list at http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:Nemo_bis/Unused_local_uploads&oldid=9923284 --> == Pagpapabatid ng salinwika: File metadata cleanup drive/How to fix metadata == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[File metadata cleanup drive/How to fix metadata]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-File+metadata+cleanup+drive%2FHow+to+fix+metadata&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">There is a new initiative to [[File metadata cleanup drive|clean up file information pages]] across Wikimedia wikis. In order to reach out to the communities in their native language, we would like to ask for your help to translate a few pages. In addition to the one linked above, there are two short pages: * [[File metadata cleanup drive]] ([https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-File+metadata+cleanup+drive direct translation link]) * [[Template:File metadata cleanup header]] ([https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Template%3AFile+metadata+cleanup+header direct translation link]) We have done our best to prepare the pages to minimize the work for translators, and if you notice anything else we could do to make translation easier, please do let us know. [[User:Guillaume (WMF)|Guillaume]] is also happy to answer any questions you might have while translating the documents.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:27, 20 Oktubre 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Global AbuseFilter/2014 announcement == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Global AbuseFilter/2014 announcement]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+AbuseFilter%2F2014+announcement&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">[[Special:Mylanguage/Global AbuseFilter|Global AbuseFilters]] were recently enabled on many Wikimedia projects. As we'd like to notify the affected wikis about it, we've created a page for announcing this: [[Special:MyLanguage/Global AbuseFilter/2014 announcement|Global AbuseFilter/2014 announcement]]. We'd like to make the [[Global AbuseFilter/2014 announcement|announcement]] accessible to as many users as possible and therefore would like to ask for your help in translating the announcement. In order to reach out to the communities in their native language, we would like to ask for your help in translating the following mass message which will be sent to the affected wikis as well: *[[Global AbuseFilter/2014 announcement (condensed)]] ([//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Global+AbuseFilter%2F2014+announcement+%28condensed%29 translate]) The message will be sent in about three days time from now (on 13 November) so if you are planning on translating the message, please make sure that [[Global AbuseFilter/2014 announcement (condensed)]] is translated before the deadline.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 17:12, 10 Nobyembre 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Grants:APG/Funds Dissemination Committee/Advisory Group/Recommendations/2014/ED Response == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Grants:APG/Funds Dissemination Committee/Advisory Group/Recommendations/2014/ED Response]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AAPG%2FFunds+Dissemination+Committee%2FAdvisory+Group%2FRecommendations%2F2014%2FED+Response&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 12:05, 20 Nobyembre 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Grants:APG/FDC portal/FDC recommendations/2014-2015 round1 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Grants:APG/FDC portal/FDC recommendations/2014-2015 round1]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AAPG%2FFDC+portal%2FFDC+recommendations%2F2014-2015+round1&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:00, 21 Nobyembre 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, October 2014 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, October 2014]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+October+2014&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from October. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, project village pumps and (for some languages) mailing lists. If you have questions about the translation notifications system, ask them [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests here]. You can manage your subscription [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup here].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 07:55, 2 Disyembre 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Single User Login finalisation announcement == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Single User Login finalisation announcement]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Single+User+Login+finalisation+announcement&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 5 January 2015. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Single-user login finalization will finally take place in April 2015. There are some small changes to the text in this page to say this as well as mentioning local renaming is no longer possible. Please help update the translation to this page before accounts that are going to be affected are notified. Also updated with a very small change that needs translated is this page: &lt; https://meta.wikimedia.org/wiki/Single_User_Login_finalisation_announcement/Personal_announcement >. This text will be sent or linked to every account that will be affected, please help make sure it is ready to be sent out in your language(s).</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 22:04, 8 Disyembre 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Admin activity review/2014/Notice to communities == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Admin activity review/2014/Notice to communities]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Admin+activity+review%2F2014%2FNotice+to+communities&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 23:10, 21 Disyembre 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Admin activity review/2014/Notice to inactive right holders == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Admin activity review/2014/Notice to inactive right holders]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Admin+activity+review%2F2014%2FNotice+to+inactive+right+holders&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 03:36, 24 Disyembre 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Stewards/Elections 2015 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Stewards/Elections 2015]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Stewards%2FElections+2015&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">I apologize for the delay, but the 2015 Steward election banners are now available for translation. They consist of two banners with a few short phrases: *Banner displayed to sysops regarding nominations ('''[//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-stewnoms direct translation link]''') *Banner displayed to users regarding voting ('''[//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-stewvote direct translation link]''') If you have any questions or require any assistance, feel free to ask on [[Talk:Stewards/Elections 2015]] or drop by <span dir="ltr" id=wikimedia-stewards-elections>[[irc:wikimedia-stewards-elections|<span style="font-family: monospace,Courier; white-space: nowrap;">#wikimedia-stewards-elections</span>]]^{<span class="plainlinks">[http://webchat.freenode.net/?channels=#wikimedia-stewards-elections <span style="color: green;">connect</span>]</span>}</span> channel on the freenode IRC network.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 04:35, 11 Enero 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, December 2014 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, December 2014]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+December+2014&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from December, covering Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, project village pumps and (for some languages) mailing lists. If you have questions about the translation notifications system, ask them [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests here]. You can manage your subscription [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup here]</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 23:58, 31 Enero 2015 (UTC)</div> == Request delete == Please delete these pages [[Tagagamit:Lam-ang/vector.css]], [[Tagagamit:Lam-ang/vector.js]] and [[Tagagamit:Lam-ang]]. I'll be using [[mw:Help:Extension:GlobalCssJs|GlobalCssJs]] and [[mw:Help:Extension:GlobalUserPage|GlobalUserPage]] instead. Thanks. --[[Tagagamit:Lam-ang|Lam-ang]] ([[Usapang tagagamit:Lam-ang|makipag-usap]]) 16:35, 17 Pebrero 2015 (UTC) :{{ping|Lam-ang}} tapos na. --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 07:28, 18 Pebrero 2015 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, January 2015 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, January 2015]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+January+2015&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from January, covering Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, project village pumps and (for some languages) mailing lists. If you have questions about the translation notifications system, ask them [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests here]. You can manage your subscription [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup here]</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 21:33, 28 Pebrero 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Oversight policy == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Oversight policy]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Oversight+policy&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">[[Oversight policy]], an important global policy page, was recently migrated to the Translate extension system along with other updates to the page. You are invited to participate in the translation of this page and and a few other related pages. *[[Oversight policy]] ([//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Oversight+policy&amp;action=page '''direct translation link''']) *[[Oversight policy/Requests for oversight]] ([//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Oversight+policy%2FRequests+for+oversight&amp;action=page '''direct translation link''']) *[[Template:Oversight info]] ([//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Template%3AOversight+info&amp;action=page '''direct translation link''']) *[[Template:Local oversight]] ([//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Template%3ALocal+oversight&amp;action=page '''direct translation link'''])</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 16:31, 7 Marso 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: User:Keegan (WMF)/Quicktranslate == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[User:Keegan (WMF)/Quicktranslate]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FQuicktranslate&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2015-03-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello, A very important sentence to the message that is being sent to users that may be renamed due to single-user login finalization has been added. Please take a moment to translate this one sentence, it's very important.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 02:23, 19 Marso 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: User:Keegan (WMF)/Rename confusion message == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[User:Keegan (WMF)/Rename confusion message]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FRename+confusion+message&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2015-03-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">During the messaging to 2.8 million accounts begin affected by [[Single User Login finalisation announcement|SUL finalization]], about 10,000 accounts across the wikis, mainly Commons, were incorrectly notified about their account needing to be renamed. This message is for those accounts, and it needs to be delivered as soon as possible.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 22:18, 27 Marso 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, February 2015 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, February 2015]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+February+2015&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from last month, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:07, 28 Marso 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Single User Login finalisation announcement/Post-rename notice == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Single User Login finalisation announcement/Post-rename notice]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Single+User+Login+finalisation+announcement%2FPost-rename+notice&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2015-04-12. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is a short message for accounts that will be renamed next week as part of [[Single User Login finalisation announcement|single-user login finalisation]]. </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 22:36, 7 Abril 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Single User Login finalisation announcement == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Single User Login finalisation announcement]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Single+User+Login+finalisation+announcement&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2015-04-16. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please check new and updated paragraphs, in particular make sure that the correct daye for the finalisation (15th April 2015 and following days) is mentioned, as in English source.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:26, 15 Abril 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation elections/Board elections/2015 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Foundation elections/Board elections/2015]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2FBoard+elections%2F2015&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2015-04-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">As we draw very close to launching the call for candidates for the 2015 Wikimedia Foundation Elections I'd like to ask you to take some time to translate the main pages for each election as well as the first Banner. The linked page is for the Board election specific page but you an find all of them on [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;language=en&amp;group=agg-2015_Wikimedia_Elections&amp;filter=%21translated&amp;action=translate this translation group] and you can find the banner [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-Election2015_Submission&amp;filter= at this link]. Please let us know on the [[Talk:Wikimedia_Foundation_elections_2015/Translation|Translation talk page]] if you have any issues.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 11:21, 17 Abril 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation elections/Board elections/2015 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Foundation elections/Board elections/2015]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2FBoard+elections%2F2015&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2015-04-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">As we draw very close to launching the call for candidates for the 2015 Wikimedia Foundation Elections I'd like to ask you to take some time to translate the main pages for each election as well as the first Banner. The linked page is for the Board election specific page but you an find all of them on [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;language=en&amp;group=agg-2015_Wikimedia_Elections&amp;filter=%21translated&amp;action=translate this translation group] and you can find the banner [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-Election2015_Submission&amp;filter= at this link]. Please let us know on the [[Talk:Wikimedia_Foundation_elections_2015/Translation|Translation talk page]] if you have any issues.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 11:52, 17 Abril 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, March 2015 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, March 2015]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+March+2015&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from March, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 03:04, 4 Mayo 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, April 2015 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, April 2015]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+April+2015&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from April 2015, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 21:58, 13 Mayo 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, May 2015 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, May 2015]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+May+2015&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from May, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:12, 11 Hunyo 2015 (UTC)</div> == Block: 78.187.139.130 == Mukhang ginagamit lang ang IP address na po iyan para sa vandalism. Pakiusap, i-block niyo po ang IP address na po iyon. Salamat (I think that IP address is a vandalism-only account. Please block that IP address. Thanks.) [[Natatangi:Mga ambag/124.6.181.214|124.6.181.214]] 11:56, 26 Hunyo 2015 (UTC) ==IEG Proposals== Hi Bluemask. I have submitted two proposals namely '''[[meta:Grants:IEG/Wikipedia Takes Rinconada|Wikipedia Takes Rinconada]]''' and '''[[meta:Grants:IEG/Run for Free Knowledge|Run for Free Knowledge]]'''. For your comments and endorsement. Thank you very much. --[[Tagagamit:Filipinayzd|Filipinayzd]] ([[Usapang tagagamit:Filipinayzd|makipag-usap]]) 10:28, 27 Hulyo 2015 (UTC) == Edit request == Bluemask can you review and complete this [[Usapang MediaWiki:Gadgets-definition#Edit request|edit request]]. Thanks in advance. --[[Tagagamit:Lam-ang|Lam-ang]] ([[Usapang tagagamit:Lam-ang|makipag-usap]]) 14:33, 18 Agosto 2015 (UTC) == Another round of edit request == Kindly please complete the folowing [[:Kategorya:Wikipedia protected edit requests|edit request]], part of the checklist [[Module talk:Coordinates|here]]. Thanks--[[Tagagamit:Lam-ang|Lam-ang]] ([[Usapang tagagamit:Lam-ang|makipag-usap]]) 23:38, 20 Agosto 2015 (UTC) :{{done}} --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 08:03, 21 Agosto 2015 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, October 2015 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, October 2015]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+October+2015&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from October, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:32, 13 Nobyembre 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikipedia 15/Knowledge is joy == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikipedia 15/Knowledge is joy]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikipedia+15%2FKnowledge+is+joy&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">For [[Wikipedia 15]], we'd like these three words translated into as many languages as possible!! Thank you all!!</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:35, 20 Nobyembre 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Grants:APG/FDC portal/FDC recommendations/2015-2016 round1 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Grants:APG/FDC portal/FDC recommendations/2015-2016 round1]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AAPG%2FFDC+portal%2FFDC+recommendations%2F2015-2016+round1&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 01:16, 24 Nobyembre 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, November 2015 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, November 2015]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+November+2015&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from November, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists. </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 20:22, 11 Disyembre 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Requests for comment/Password policy for users with certain advanced permissions/massmessage == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Requests for comment/Password policy for users with certain advanced permissions/massmessage]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Requests+for+comment%2FPassword+policy+for+users+with+certain+advanced+permissions%2Fmassmessage&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 11:42, 13 Disyembre 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: 2015 Community Wishlist Survey == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[2015 Community Wishlist Survey]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-2015+Community+Wishlist+Survey&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:05, 21 Disyembre 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Blog/Drafts/Android app is a Google Play Best App of 2015 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Blog/Drafts/Android app is a Google Play Best App of 2015]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Blog%2FDrafts%2FAndroid+app+is+a+Google+Play+Best+App+of+2015&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Google has named the Wikipedia Android app a "Best App of 2015," featuring the app in the Google Play Stores of Russia, India, Mexico, Japan, and Indonesia. We have published a blog post about this accomplishment and would appreciate help with translations. Thank you in advance for any help you can provide! Either way, let's celebrate. :-)</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 21:41, 21 Disyembre 2015 (UTC)</div> == Abuse filter == Kumusta Bluemask, marunong ka ba gumamit ng ''abuse filter''? Puwede ka ba gumawa ng mga ''abuse filter'' para labanan ang bandalismo? Wala pa tayong lokal na ''abuse filter'', kaya ''vulnerable'' tayo sa bandalismo. Salamat, [[Tagagamit:Pokéfan95|Pokéfan95]] ([[Usapang tagagamit:Pokéfan95|makipag-usap]]) 13:33, 2 Enero 2016 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Template:StrategyButton2016/editintro/Communities == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Template:StrategyButton2016/editintro/Communities]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AStrategyButton2016%2Feditintro%2FCommunities&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2016-01-18. <div lang="en" class="mw-content-ltr">- This is the part of a series of community consultation pages. The WMF Community Advocacy team has put together a list at https://meta.wikimedia.org/wiki/2016_Strategy/Translations. We're hoping to launch the consultation on January 18th. Realizing getting all translations in place before the launch of the consultation may not be possible (and that people will likely help with translations after the launch), I'd be really grateful for any assistance especially that you can give in translating the templates at that Meta page link, like this one. It'll probably be harder for casual translators to help out with those! - Text should be stable at this point. I've just made what I hope will be the last modification to those pages! - Thank you for all you do, and I hope you will not only assist in translation (if you are able) but also take part in the consultation. Your input will be very welcome. - Questions or concerns? Please let me know at mdennis@wikimedia.org. Thanks! Maggie </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 02:07, 12 Enero 2016 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, December 2015 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, December 2015]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+December+2015&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from December, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 22:52, 25 Enero 2016 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Admin activity review/Notice to communities == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Admin activity review/Notice to communities]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Admin+activity+review%2FNotice+to+communities&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">* The 2015 [[admin activity review]] process is starting. We need your cooperation to translate missing message, but also to proofread and correct already existing messages. Understanding of messages that we're going to be sent in the next weeks are very important. Thank you very much for your help.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 15:58, 8 Pebrero 2016 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Admin activity review/Notice to inactive right holders == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Admin activity review/Notice to inactive right holders]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Admin+activity+review%2FNotice+to+inactive+right+holders&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The 2015 [[admin activity review]] process is starting. We need your cooperation to translate missing message, but also to proofread and correct already existing messages. Understanding of messages that are going to be sent in the next weeks are very important. Thank you very much for your help.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 16:00, 8 Pebrero 2016 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, January 2016 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, January 2016]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+January+2016&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from January, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:47, 22 Pebrero 2016 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: User:CKoerner (WMF)/Work/Completion Suggester inital rollout == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[User:CKoerner (WMF)/Work/Completion Suggester inital rollout]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3ACKoerner+%28WMF%29%2FWork%2FCompletion+Suggester+inital+rollout&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2016-03-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr">If you have time this weekend, please help translate this page to inform communities about improvement to search.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:55, 4 Marso 2016 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikipedia == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikipedia]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikipedia&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 02:14, 12 Marso 2016 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, February 2016 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, February 2016]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+February+2016&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from February, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:21, 18 Marso 2016 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Tech/Server switch 2016 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Tech/Server switch 2016]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch+2016&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2016-04-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help translate this message about planned maintenance for the servers. Editors and other contributors will not be able to save their changes or upload images for about 30 minutes on both Tuesday, 19 April and Thursday, 21 April. This will affect ALL the WMF wikis, not just Wikipedia. I will send this message to hundreds of wikis before this event, and I hope that your languages will be included.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 18:34, 23 Marso 2016 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Interface editors == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Interface editors]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Interface+editors&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 12:47, 29 Marso 2016 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, March 2016 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, March 2016]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+March+2016&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from March, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:21, 13 Abril 2016 (UTC)</div> == Participate in the Ibero-American Culture Challenge! == Hi! [[:m:Iberocoop|Iberocoop]] has launched a translating contest to improve the content in other Wikipedia related to Ibero-American Culture. We would love to have you on board :) Please find the contest here: https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Translating_Ibero_-_America/Participants_2016 Hugs!--[[User:Anna Torres (WMAR)|Anna Torres (WMAR)]] ([[User talk:Anna Torres (WMAR)|talk]]) 15:06, 9 May 2016 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, April 2016 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, April 2016]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+April+2016&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from April, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 20:46, 17 Mayo 2016 (UTC)</div> == Nikolai Noskov and Philipp Kirkorov == Halo sayang Bluemask! Saya sedikit tahu tagalog dan membuat Anda memesan: Anda dapat membuat Filipino (Tagalog) artikel bahasa Anda tentang musisi rock Nikolai Noskov dan raja bisnis pertunjukan Philip Kirkorov? Jika Anda melakukan artikel ini, saya akan sangat berterima kasih! Terima kasih! --[[Natatangi:Mga ambag/217.66.156.111|217.66.156.111]] 15:18, 19 Agosto 2016 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Usurpation requested == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Usurpation requested|Template:Usurpation requested]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUsurpation+requested&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 22:27, 5 Setyembre 2016 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Usurpation requested == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Usurpation requested|Template:Usurpation requested]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUsurpation+requested&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 22:29, 5 Setyembre 2016 (UTC)</div> == Invitation from Wikipedia Asian Month == Hi Bluemask! I'm Addis Wang, one of the organizers of [[m:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]]. I would like to invite you help organizing the event this year on TlWp. We will use Central Notice in Tagalog so it could be a good chance to attract more people join Tagalog Wikipedia. [[m:User_talk:AddisWang|Let me know]] what do you think, so I will put you on the organizer list that you can receive the updates.--[[Tagagamit:AddisWang|AddisWang]] ([[Usapang tagagamit:AddisWang|makipag-usap]]) 18:22, 26 Oktubre 2016 (UTC) == Bear Brand == Please, likha mo ako ng pahinang Nestlé Bear Brand para hindi na ma bura ni WayKurat? [[Tagagamit:Cyrus noto3at bulaga|ɔyʀɥs ɴotoʒɑt bulɑɡɑ]] ([[Usapang tagagamit:Cyrus noto3at bulaga|Pwede mo ba ako usapan?]]) 11:33, 19 Nobyembre 2016 (Philippine Standard Time) == Isang pagaayos para sa [[Bear Brand]] == May kulang pa po ang mga nilalaman sa [[Nestlé Bear Brand]], dagdagan mo pa para maraming nilalaman? [[Tagagamit:Cyrus noto3at bulaga|cyɾʋs]] [[Usapang tagagamit:Cyrus noto3at bulaga|ɴɵtɵ₃at]] [[Natatangi:Mga_ambag/Cyrus_noto3at_bulaga|^BULAGA!!!]] 11:53, 8 Enero 2016 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Admin activity review/Notice to inactive right holders == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Admin activity review/Notice to inactive right holders|Admin activity review/Notice to inactive right holders]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Admin+activity+review%2FNotice+to+inactive+right+holders&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Apologies if you receive this message duplicated.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 12:51, 28 Pebrero 2017 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Strategy/Wikimedia movement/2017/Toolkit/Discussion Coordinator Role == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Strategy/Wikimedia movement/2017/Toolkit/Discussion Coordinator Role|Strategy/Wikimedia movement/2017/Toolkit/Discussion Coordinator Role]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy%2FWikimedia+movement%2F2017%2FToolkit%2FDiscussion+Coordinator+Role&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 23:33, 9 Marso 2017 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Strategy/Wikimedia movement/2017/Process/Briefing == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Strategy/Wikimedia movement/2017/Process/Briefing|Strategy/Wikimedia movement/2017/Process/Briefing]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy%2FWikimedia+movement%2F2017%2FProcess%2FBriefing&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 22:19, 10 Marso 2017 (UTC)</div> ==Please delete a hoax article [[Astro Liecharlie]]== Sorry to leave message in english because i can't speak Tagalog. [[User:Bagas Chrisara]] from indonesian wikipedia, said that the article about [[Astro Liecharlie]] ([[:zh:李和星|李和星]]) is proved to be false and '''hoax''' (see [[:zh-yue:Talk:李和星|here]] and [[:ms:Perbincangan:Astro Liecharlie|here]]). This article had deleted in indonesian, english, chinese, korean and many other wiki project (for more information, see the revision history of [[:d:Q27923765]]). Because it's a hoax, it should be deleted. so, i hope the admins here delete it. regards.--[[Natatangi:Mga ambag/112.5.234.57|112.5.234.57]] 10:49, 7 Abril 2017 (UTC) == Ang iyong Bot == Sinabi sa akin ni [[Tagagamit:Lsj|Lsj]] sa [[Wikipediang Sebwano]] na ang iyong bot ay pwedeng ipadagdag ng artikulo sa Tagalog Wikipedia para sa pagpaparami ng mga artikulo at makaabot sa 100,000 mga artikulo. --[[User:Cyrus noto3at bulaga|<font color="green">cyɾʋs ɴɵtɵɜat bʉɭagɑ!!!</font>]] ([[User talk:Cyrus noto3at bulaga|<font color="blue">Usapan</font>]] | [[Special:Contributions/Cyrus_noto3at_bulaga|<font color="red">Mga Ambag</font>]]) 02:45, 24 Abril 2017 (UTC) == Isang bot == Magandang araw. Napansin ko sa mga artikulo natin ng mga lungsod at bayan sa Pilipinas na outdated na ang mga gobernador, punong-lungsod at iba pang estadistika. Mayroon bang isang ''bot'' na awtomatikong mauupdate ang mga detalyeng ito? Mukha kasing matrabaho kung lahat ng mga impormasyong ito ay uulitin mo ulit baguhin kada tatlong taon. Salamat! --<span style="border:1px solid black;padding:1px;">[[User:Masahiro Naoi|<font style="color:blue;background:yellow;"><b>雅博</b></font><font style="color:red;background:lightgreen;"><b>直井</b></font>]]</span>^{('''[[User talk:Masahiro Naoi|会話]]''')} 02:52, 30 Abril 2017 (UTC) :Ina-update ko pa yung impormasyon ng mga lalawigan, lungsod, at bayan sa Wikidata. Kung tapos na, kukunin na lang natin doon ang ilalagay sa mga infobox gamit ng templates. --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 06:01, 2 Mayo 2017 (UTC) == 70,000 artikulo sa Wikipediang Tagalog == Mag-palit na ng logo ng [[Wikipediang Tagalog]] para sa selebrasyon ng ika-70,000 artikulo ng Tagalog Wikipedia sa [https://en.wikipedia.org/wiki/Tagalog_Wikipedia pahina ng Wikipediang Tagalog sa Wikipediang Inggles]. --[[User:Cyrus noto3at bulaga|<font color="green">cyɾʋs ɴɵtɵɜat bʉɭagɑ!!!</font>]] ([[User talk:Cyrus noto3at bulaga|<font color="blue">Usapan</font>]] | [[Special:Contributions/Cyrus_noto3at_bulaga|<font color="red">Mga Ambag</font>]]) 09:14, 28 Mayo 2017 (UTC) == Pagwawasto ng namaling interwiki links dahil sa pagmamadali == Magandang hapon po! Humihiling po ako na iwasto nyo po sa [[:wikidata:Q322777|Q322777]] ang [[Talaan ng mga lungsod sa Hilagang Korea]], at sa [[:wikidata:Q498821|Q498821]] ang [[Talaan ng mga lungsod sa Timog Korea]]. Nagkamali po ako sa paglilink dahil sa aking pagmamadali. Ang dapat sana'y link sa Q322777 para sa NoKor ay napunta po sa Q498821 (na para sa SoKor). At dahil gumagamit po ako ng [[en:Internet.org|FreeBasics]], hindi ko po maisawasto ang mga interwiki link. Sana maisawasto nyo po yung links sa lalong madaling panahon. Salamat po! [[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 09:29, 2 Hunyo 2017 (UTC) :{{ping|JWilz12345}} {{done}} --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 09:36, 2 Hunyo 2017 (UTC) == Mabilisang pagbura == Magandang hapon! Humihiling po ako na burahin nyo yung mga sumusunod na userspace pages ko: [[Tagagamit:JWilz12345/burador/Talaan ng mga pinakamataas na gusali sa Lungsod ng New York]] at [[Tagagamit:JWilz12345/Mga ambag ko]]. Ang una'y dahil sobrang teknikal ang aspeto, at hindi ko po kakayanin na isalin ang lahat ng paksa na ito. Ang pangalawa ay dahil isa lang itong sobrang pahina (surplus page) na magdadagdag lamang ng kalat sa aking userspace. Salamat po! [[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 07:00, 3 Hunyo 2017 (UTC) == Paglikha o pagiimport ng [[Padron:Infobox bridge]] == Magandang araw Bluemask! Kung mararapatin po ng iyong sked, pakilikha o pakiimport po ng [[Padron:Infobox bridge]] (mula sa [[en:Template:Infobox bridge]], upang magkaroon na po ng infobox ang [[Biyadukto ng Candaba]]. salamat![[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 05:35, 17 Hunyo 2017 (UTC) :{{ping|JWilz12345}} Meron na ngunit luma ang laman (taong 2009 pa). I-upgrade ko na lang sa weekend. --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 04:48, 20 Hulyo 2017 (UTC) == Pagbubura at paglilipat == Magandang araw! Humihiling po ako na burahin ang pahinang karga na [[Talaan ng mga lungsod sa Israel]] upang mailipat ang pahinang [[Mga lungsod sa Israel]] sa tugma at istandard na pamagat na '''Talaan ng mga lungsod sa Israel'''. Salamat![[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 04:32, 19 Hulyo 2017 (UTC) :{{ping|JWilz12345}} {{done}} --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 04:39, 20 Hulyo 2017 (UTC) == Pagaangkat ng ilang padron/modulo == Hi Bluemask! Humihiling po ako na i-import nyo po ang [[:en:Module:Road data/parser]] (bilang [[Module:Road data/parser]]), [[:en:Module:Road data/browse]] (bilang [[Module:Road data/browse]]), [[:en:Module:Infobox road/color]] (bilang [[Module:Infobox road/color]]), at mga kaugnay nitong padron/modulo upang magiging maayos po ang pagbabago ng mga infoboxes ng mga PHL road articles d2 sa tlwiki. Salamat! [[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 10:21, 14 Agosto 2017 (UTC) == Pakibura upang mailipat == Magandang araw po! Pakibura ang pahinang [[Al Khor]] upang mailipat ko po ang [[Al Khawr]] sa nasabing pamagat (pagkat pareho lang po ang kapwang paksa, ngunit mas-nananaig ang [[Al Khawr]] dahil ito yung nakalink sa Wikidata). Salamat![[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 04:28, 2 Setyembre 2017 (UTC) :{{ping|JWilz12345}}, naayos ko na. [[Al Khor]] para sa munisipalidad, [[Al Khor (lungsod)]] para sa lungsod. Naayos na rin ang link sa Wikidata. --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 08:41, 2 Setyembre 2017 (UTC) == Pagbura upang mailipat == Magandang gabi po Bluemask! Pakibura nyo po ang [[Noveleta]] (redirect page) upang mailipat ko po (o nyo po, kung mararapatin ng iyong sked) ang [[Noveleta, Kabite]] sa [[Noveleta]] (bilang alinsunod sa enwiki article nito at sapagkat wala na pong ibang paksa ang may ganitong pangalan). Gayundin po sa [[General Mariano Alvarez]] (pakibura po ito upang mailipat ang [[General Mariano Alvarez, Kabite]] sa pamagat na ito, alinsunod na rin po sa enwiki. Salamat![[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 10:13, 7 Setyembre 2017 (UTC) :{{ping|JWilz12345}}, ayan puwede mo na ilipat. --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 14:40, 7 Setyembre 2017 (UTC) ::@[[Tagagamit:Bluemask|Bluemask]]: pakibura po ang redirect page na [[Sagada]], upang mailipat ko po ang [[Sagada, Lalawigang Bulubundukin]] sa nasabing pamagat. Ang paglipat po ay alinsunod sa enwiki artikulo nito. Salamat! [[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 04:07, 16 Setyembre 2017 (UTC) :::{{ping|JWilz12345}}, pasensiya na, medyo bisi lang. Puwede mo na ilipat. --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 12:55, 18 Setyembre 2017 (UTC) ::::{{ping|Bluemask}} Magandang gabi Bluemask! Pasensya na po kung maiabala kita, dahil hindi ko po mai-"overwrite" ang [[Miagao]] upang mailipat ko ang [[Miagao, Iloilo]] sa [[Miagao]] (alinsunod po sa enwiki). Kung mararapatin po ng iyong sked, pakibura po ang [[Miagao]] upang mailipat ko po. Salamat![[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 13:54, 23 Setyembre 2017 (UTC) :::::{{ping|JWilz12345}}, puwede mo na ilipat. --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 05:05, 25 Setyembre 2017 (UTC) == Pagbura upang makalipat == Magandang gabi po! Pakibura ang pahinang karga na [[Angono]] upang mailipat ko po ang [[Angono, Rizal]] sanasabing pamagat. Sapagkat wala na pong ibang paksa ang may ganitong pangalan), at saka isa naman itong first class, urban municipality na marahil ay kilala na maraming mga Pilipino. Salamat! [[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 11:16, 2 Oktubre 2017 (UTC) :Gayundin po ang pahinang karga na [[Kawit]] (upang mailipat ko po ang [[Kawit, Cavite]] sa nasabing pamagat). Salamat, at pasensya na po muli kung busy kayo.[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 12:59, 2 Oktubre 2017 (UTC) ::{{ping|JWilz12345}}, puwede mo na ilipat. --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 04:25, 3 Oktubre 2017 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Meta:Babylon/Translators newsletter == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Meta:Babylon/Translators newsletter|Meta:Babylon/Translators newsletter]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ABabylon%2FTranslators+newsletter&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">This page explains a new service: to keep translators posted about messages that need a particular effort, we have created a new newsletter. that newsletter is distributed on wiki as a notification and does not requires an email to subscribe. This message is both to kindly suggest you to translate the page explaining that new process, and also to invote you to subscribe to that newsletter. :)</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 18:14, 21 Nobyembre 2017 (UTC)</div> == Burahin: [[Helvetica]] bilang redirect == Magandang gabi Bluemask! :) Pakibura po ang redirect page na [[Helvetica]] upang mailipat ko po ang [[Helvetica (ponte)]] sa nasabing pamagat. Salamat![[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 10:32, 24 Nobyembre 2017 (UTC) :{{ping|JWilz12345}} puwede na. --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 06:35, 25 Nobyembre 2017 (UTC) == Palipat ng kategorya == Palipat ng kategorya mula sa [[:Kategorya:Mga Swedish]] hanggang sa [[:Kategorya:Mga Suweko]]. Salamat! --[[User:Cyrus noto3at bulaga|<font color="green" face="Segoe Script">Cyrus noto3at bulaga</font>]] ^{[[User talk:Cyrus noto3at bulaga|<font color="blue" face="Freestyle Script, Segoe Script">Usap tayo</font>]]} 09:53, 2 Hunyo 2018 (UTC) == Paglikha at pagbura == Magandang araw Bluemask! Pakibura po ang [[Tagagamit:JWilz12345/Lansangang Jose P. Laurel]] dahil natapos ko na po ang pagsalin nito (nasa artikulong [[Lansangang Jose P. Laurel]] na ito). Gayundin, pakilikha po ang [[Padron:Infobox road small]] (mula sa [[:en:Template:Infobox road small]]) upang magamit po sa nasabinh artikulo (at sa iba pa pong artikulong panlansangang bayan sa hinaharap). Salamat po! :-) [[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 05:43, 3 Hunyo 2018 (UTC) *{{ping|JWilz12345}} nalikha na! Ngunit isalin mo ito. --[[User:Cyrus noto3at bulaga|<font color="green" face="Segoe Script">Cyrus noto3at bulaga</font>]] ^{[[User talk:Cyrus noto3at bulaga|<font color="blue" face="Freestyle Script, Segoe Script">Usap tayo</font>]]} 09:33, 3 Hunyo 2018 (UTC) == Pinoy Big Brother: Otso == Magandang araw po Bluemask, sa aking nalikhang artikulo [[Pinoy Big Brother: Otso]] ito ba ay kasalukuyang naka-upate na kumpara sa [[Wikipedia|Wikipediang Ingles]], Online gusto ko pa sa nang mapa-lawig ang artikulong sa pagkat ito ay current o kasalukyan sa pag babago.[[Tagagamit:Ivan P. Clarin|Ivan P. Clarin]] ([[Usapang tagagamit:Ivan P. Clarin|makipag-usap]]) 03:51, 12 Nobyembre 2018 (UTC) Ito ay kasalukuyan kong binabago, sa bawat araw, aktibo po ba ang ibang tagagamit sa [[Wikipediang Tagalog]]. sa pagkat ito ay kasalukuyang maka-stock.[[Tagagamit:Ivan P. Clarin|Ivan P. Clarin]] ([[Usapang tagagamit:Ivan P. Clarin|makipag-usap]]) 03:55, 12 Nobyembre 2018 (UTC) == [[Padron:Taxobox/core]] == Yan din gagawin ko eh! :) Kaso nga lang mukhang hindi parin maayos. Tingnan mo yung [[Sayote]] halimbawa --[[Tagagamit:TemTem|TemTem]] ([[Usapang tagagamit:TemTem|makipag-usap]]) 09:48, 21 Enero 2019 (UTC) == Paglilipat ng [[Estasyong Magallanes ng MRT]] sa paksang [[Estasyong Magallanes]] == Magandang Araw! Nais ko sanang hingin ang iyong tulong upang mailipat ang [[Estasyong Magallanes ng MRT]] sa paksang [[Estasyong Magallanes]] na may laman na redirect sa kasalukuyan. Ito ay alinsunod sa pagbabago sa Ingles na bersyon dulot ng kasunduan na ayusin ang mga pangalan ng mga estasyong ng tren ng Kalakhang Maynila sa kadahilanan nadin ng pagpapalawig nito. Salamat! [[Tagagamit:Korean Rail Fan|Korean Rail Fan]] ([[Usapang tagagamit:Korean Rail Fan|makipag-usap]]) 05:37, 10 Abril 2019 (UTC) :{{ping|Korean Rail Fan}} {{done}} --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 06:37, 10 Abril 2019 (UTC) ::Maraming Salamat! [[Tagagamit:Korean Rail Fan|Korean Rail Fan]] ([[Usapang tagagamit:Korean Rail Fan|makipag-usap]]) 09:04, 10 Abril 2019 (UTC) == Paglikha ng Padron:ILL == Magandang hapon, {{ping|Bluemask}}! Kung may ''spare time'' po kayo, pakilikha ang [[Padron:ILL]]. Salamat! :-) [[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 07:45, 25 Abril 2019 (UTC) == Pagbubura ng aking burador == Magandang Gabi po maari niyo po itong burahin ang dalawa kong burador dahil wala na akong balak ilikha ang artikulong sa mga sumusunod: *[[Tagagamit:AJP426/Estasyong Baguio ng Benguet Auto Line]] *[[Tagagamit:AJP426/Benguet Auto Line]] [[Tagagamit:AJP426|AJP426]] ([[Usapang tagagamit:AJP426|makipag-usap]]) 14:11, 30 Abril 2019 (UTC) :{{ping|AJP426}} {{done}} --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 07:39, 1 Mayo 2019 (UTC) == Paglikha ng mga location maps == Magandang araw Bluemask! Pakilikha po ng mga datos na magpapalitaw ng mga location maps para sa isinaling-wika na mga artikulo ko po ng mga lugar sa [[Chad]] (hal. [[Sarh]]), [[Demokratikong Republika ng Congo]] (hal. [[Kananga]]), [[Angola]] (hal. [[Benguela]]) at [[Uzbekistan]] (hal.[[Bekobod]]). Salamat po! [[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 09:52, 14 Mayo 2019 (UTC) == Request == Greetings Bluemask, can you create these three system messages here: [[:en:MediaWiki:Scribunto-doc-page-does-not-exist]], [[:en:MediaWiki:Scribunto-doc-page-header]] and [[:en:MediaWiki:Scribunto-doc-page-show]] these will allow the use of template {{tl|documentation}} as the default documentation subpage of modules and also can you install [[:en:MediaWiki:Gadget-switcher.js|switcher gadget]] (and translate line 36 of the js code) this will enable the switcher code of [[Module:Location map]]. Thanks.--[[Tagagamit:Lam-ang|Lam-ang]] ([[Usapang tagagamit:Lam-ang|makipag-usap]]) 14:59, 29 Mayo 2019 (UTC) :{{ping|Lam-ang}} Done creating doc page related pages but I can't create the switcher gadget. --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 15:52, 29 Mayo 2019 (UTC) ::Thanks, to edit CSS/JS/JSON pages you'll need to grant yourself [[:meta:Interface administrators|inteface admin rights]] just make sure you have [[:meta:Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] enabled. --[[Tagagamit:Lam-ang|Lam-ang]] ([[Usapang tagagamit:Lam-ang|makipag-usap]]) 16:04, 29 Mayo 2019 (UTC) == [[Republika ng Nagorno-Karabah]] == Hi [[Republika ng Nagorno-Karabah]] offical name is [[Republika ng Artsakh]]. please mvoe the article to the offical and cuurent name.[[Tagagamit:Modern Sciences|Modern Sciences]] ([[Usapang tagagamit:Modern Sciences|makipag-usap]]) 23:38, 27 Hulyo 2019 (UTC) :{{ping|Modern Sciences}} {{done}} --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 03:19, 29 Hulyo 2019 (UTC) == Protection == Hi. Consider semi-protecting [[Omar al-Bashir]] due to ongoing vandalism. Thanks. -- [[Tagagamit:Tegel|Tegel]] ([[Usapang tagagamit:Tegel|makipag-usap]]) 10:10, 31 Hulyo 2019 (UTC) == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 14:33, 6 Setyembre 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act5)&oldid=19352606 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:09, 20 Setyembre 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act5)&oldid=19395159 --> ==Nais ka naming pakinggan== Hi {{SUBJECTPAGENAME}}, Nagpasimuno ang pangkat Wika ng [[:mw:Content translation/Boost|bagong inisyatibo]] upang palawakin ang paggamit ng pagsasalin para tulungan ang Wikipediang Tagalog at iba pa sa paglalago. Mahalga sa amin ang iyong katugunan dahil nakagawa ka ng maraming salinwika gamit ang [[:mw:Content translation|Kagamitang Pangsasalinwika]]. [[Usapang_Wikipedia:Kapihan#Pagpapabuti_ng_suporta_sa_pagsasalin_para_sa_Wikipediang_Tagalog|Pakisali sa usapan sa iyong lokal na pahinang pamayanan]] o sa project talk page sa at mediawiki.org, at ibigay ang iyong mga palagay. Salamat! Sa ngalan ng pangkat Wika, --[[Tagagamit:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]] ([[Usapang tagagamit:Elitre (WMF)|makipag-usap]]) 09:03, 28 Setyembre 2019 (UTC) == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 19:01, 3 Oktubre 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act5)&oldid=19433228 --> == Please block the user == {{user|Fart}} Please the block the user for vandalism only account. Thanks! - [[Natatangi:Mga ambag/49.144.77.2|49.144.77.2]] 00:35, 27 Oktubre 2019 (UTC) == Vandal == [https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_ambag/120.29.77.26] is a vandal. [[Tagagamit:Sk4mp|Sk4mp]] ([[Usapang tagagamit:Sk4mp|makipag-usap]]) 00:01, 7 Pebrero 2020 (UTC) == Tungkol sa Lua == Maganda araw po {{u|Bluemask}}! Nais ko lamang po sana magtanong ukol sa paggamit ng Lua dito sa Wikipediang Tagalog. Kasalukuyan ko pong sinasalin ang [[:en:Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2|SARS-CoV-2]] mula sa Wikipediang Ingles at napansin ko po ang pagloloko ng mga padron na gumagamit ng Lua. Muhkang ''outdated'' na po ang ibang padron at yung mga module naman po ay hindi nagana ng tama. Ano po ba ang dapat kong gawin? --<span style="font-size:12pt;font-family:Tw Cen MT;color:black">[[Tagagamit:HueMan1|hueman1]] [[Usapan:HueMan1|<small>(talk)</small>]]</span> 03:24, 22 Pebrero 2020 (UTC) == Padron:Infobox Finnish municipality == Magandang araw User:Bluemask! Palikha po ng bersiyong tlwiki ng [[Padron:Infobox Finnish municipality]], hango sa [[:en:Template:Infobox Finnish municipality]]. Salamat po! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#FF8C00; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga kontrib.'']])</span> 00:40, 18 Marso 2020 (UTC) == Padron:Further == Magandang araw bluemask! Paayos po ng [[Padron:Further]] dahil hindi gumagana ang ''link function'' nito. Dati ayos naman ang ''link function'' nito pero maaaring may nag-''edit'' na kaya nawala ang link function na ito. Tulad ng nangyari po sa [[Ilebo#Mga daambakal]]. Salamat! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#FF8C00; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga kontrib.'']])</span> 03:42, 28 Marso 2020 (UTC) :Gayundin po ang [[Module:Redirect hatnote]] (batay sa [[:en:Module:Redirect hatnote]]) para ma-''improve'' ang [[Padron:Redirect]]. Gaya ng nangyari sa [[Ambos Camarines]] na di maipakita po ang link na [[Camarines Sur]] sa hatnote na iyon (nasa anyong {{tlx|Redirect|Camarines|mga kasalukuyang lalawigan|Camarines Norte|at|Camarines Sur}}) Salamat po muli! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#FF8C00; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga kontrib.'']])</span> 06:48, 28 Marso 2020 (UTC) ::{{ping|JWilz12345}} {{done}} --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 10:33, 28 Marso 2020 (UTC) == Translation request == Hello. Can you translate and upload the article [[:en:Telecommunications in Azerbaijan]] in Tagalog Wikipedia over an extended period? Yours sincerely, [[Tagagamit:Karalainza|Karalainza]] ([[Usapang tagagamit:Karalainza|makipag-usap]]) 20:46, 30 Abril 2020 (UTC) == [[Natatangi:Mga_ambag/111.125.119.6]] == Hello, please check the contribs in title and take action if necessary, thanks. --[[Tagagamit:Hamish|Hamish]] ([[Usapang tagagamit:Hamish|makipag-usap]]) 05:06, 21 Mayo 2020 (UTC) == Pang-aabuso ng usapang tagagamit ni 111.125.119.6 == *[[Natatangi:Mga_ambag/111.125.119.6]] *[https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_tagagamit:111.125.119.6&curid=297314&action=history kasaysayan ng pahina] ''Repoke talk page access'' please - [[Natatangi:Mga ambag/49.144.137.105|49.144.137.105]] 03:09, 31 Mayo 2020 (UTC) == Padron:About == Magandang gabi po! Pakibago ang dalawang mga parte ng {{tl|About}}, na may (disambiguation). Pakibago po sa (paglilinaw). Salamat! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#FF8C00; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga kontrib.'']])</span> 11:28, 4 Hunyo 2020 (UTC) :{{ping|JWilz12345}} in-update ko na. kung may pahina pang iba ang lumalabas, ipaalam mo sa akin para ma-trace ko. --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 01:35, 5 Hunyo 2020 (UTC) :::Salamat po Bluemask sa pagsasapanahon! Gayunpaman, may napansin po akong mga kaunting problema sa padron na ito: sa [[Maynila]] ang lumitaw po ay "''This artikulo is about lungsod ng Maynila. Para sa kalakhang pook o kabahagian, tingnan [[Kalakhang Maynila]]. Para sa makalumang lungsod, tingnan [[Intramuros]]. Para sa ibang gamit sa salita, tingnan [[Maynila (paglilinaw)]].''" Sa pahinang [[Kawit]] naman po, "''This artikulo is about bayan sa lalawigan ng Kabite. Para sa asawa ni faraon Mentuhotep II, tingnan [[Kawit (reyna)]].''" ang lumilitaw po. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#FF8C00; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga kontrib.'']])</span> 04:23, 5 Hunyo 2020 (UTC) == Padron:For == Magandang umaga po! Pakiayos (o isapanahon) po ang [[Padron:For]], sapagkat may parteng hindi Tagalog pagkagamit ko ito sa artikulong [[Bulusan]]. salamat po! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#FF8C00; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga kontrib.'']])</span> 02:06, 8 Hunyo 2020 (UTC) :Palikha rin po ang [[Padron:CatAutoTOC]] (batay sa [[:en:Template:CatAutoTOC]]). Salamat po muli <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#FF8C00; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga kontrib.'']])</span> 03:32, 8 Hunyo 2020 (UTC) == Padron:OSM relation == Magamdang araw po! Palikha po ang padrong {{tl|OSM relation}} batay po sa [[:en:Template:OSM relation]]. maraming salamat po! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#FF8C00; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga kontrib.'']])</span> 04:09, 9 Hunyo 2020 (UTC) == Help letter == Hello, pwede po ba magpatulong sa article page na Gabrielle Calizo - Quimpo. Ipapa move ko sana sa Wikidata para masearch na sya sa Google. Di pa rin ksi sya lumalabas sa Google. Salamat [[Tagagamit:Baby Aline Vargas Alfonso|Baby Aline Vargas Alfonso]] ([[Usapang tagagamit:Baby Aline Vargas Alfonso|makipag-usap]]) 06:09, 11 Hunyo 2020 (UTC) == Hinihiling na mga padron == Magandang araw po muli! Palikha po ang {{tl|In_title}} batay sa [[:en:Template:In_title]]. salamat po! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#FF8C00; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga kontrib.'']])</span> 01:49, 10 Hunyo 2020 (UTC) :Palikha din po ng {{tl|France metadata Wikidata}} at {{tl|SS}} batay sa [[:en:Template:France metadata Wikidata]] at [[:en:Template:SS]]. salamat po! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#FF8C00; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga kontrib.'']])</span> 09:42, 10 Hunyo 2020 (UTC) ::Isa pa pong bagong kahilingan: {{tl|Srt}} hango sa [[:en:Template:Self-reference tool]]. salamat! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#FF8C00; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga kontrib.'']])</span> 08:23, 17 Hunyo 2020 (UTC) :::Karagdagang hinihiling na mga padron: {{tl|Internet Archive author}} at {{tl|Librivox author}}. salamat po! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#FF8C00; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga kontrib.'']])</span> 14:11, 17 Hunyo 2020 (UTC) ::::Karagdagan (bunga ng paglikha ng disamb page na [[Pura]]) - {{tl|Intitle}}. Salamt po <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#FF8C00; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga kontrib.'']])</span> 01:17, 18 Hunyo 2020 (UTC) ::::::Karagdagan po: {{tl|Search link}} (bunga ng paglikha ko po ng [[San Lorenzo]]). Salamat po! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#FF8C00; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga kontrib.'']])</span> 09:28, 18 Hunyo 2020 (UTC) Magandang hapon po! Palikha po ng mga padrong {{tl|DNB-Portal}} at {{tl|Curlie}} (bunga ng paglikha po ng saling artikulo na [[San Nicolas]]). Salamat po! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#FF8C00; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga kontrib.'']])</span> 10:16, 20 Hunyo 2020 (UTC) :{{ping|JWilz12345}} {{done}} --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 03:38, 22 Hunyo 2020 (UTC) == ‎Buburahin ng tagagamit == {{pagelinks|Tagagamit:Wacky Wars}} ‎burahin ng tagagamit please? - [[Natatangi:Mga ambag/49.144.142.208|49.144.142.208]] 02:01, 3 Hulyo 2020 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: VisualEditor/Newsletter/2020/July == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2020/July|VisualEditor/Newsletter/2020/July]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2020%2FJuly&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay the end of this week. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 20:26, 6 Hulyo 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Trust and Safety/Case Review Committee/Charter == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Trust and Safety/Case Review Committee/Charter|Trust and Safety/Case Review Committee/Charter]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Trust+and+Safety%2FCase+Review+Committee%2FCharter&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:33, 8 Hulyo 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuele2002@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Paglikha ng padron == Magamdang araw po! Palikha po ang [[Module:Location map/data/Japan]] (batay sa [[:en:Module:Location map/data/Japan]]) upang i-standardize ang mga artikulong Hapones (hal. mga lungsod nito kagaya ng [[Hachinohe]] at [[Ōdate]]) na gumagamit ng infobox map - para mai-align ang padron nito sa enwiki (binura na po katumbas ng [[Padron:Location map Japan]] - [[:en:Template:Location map Japan]] - sa enwiki). Salamat po! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#FF8C00; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga kontrib.'']])</span> 02:26, 22 Hulyo 2020 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Tech/News/2020/32 == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Tech/News/2020/32|Tech/News/2020/32]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews%2F2020%2F32&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 05:26, 31 Hulyo 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Path slopu@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Tech/Server switch 2020 == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Tech/Server switch 2020|Tech/Server switch 2020]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch+2020&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:02, 15 Agosto 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Path slopu@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Paglikha ng Padron:Cite ODNB == Magandang araw po! Palikha po ang {{tl|Cite ODNB}}, batay po sa [[:en:Template:Cite ODNB]]. salamat! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#FF8C00; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga kontrib.'']])</span> 05:15, 31 Agosto 2020 (UTC) == Patungkol sa Padron:Documentation subpage == Kamusta po,{{ping|Bluemask}}! Inayos ko po yung pagsalin ng [[Padron:Documentation subpage]], kaso naka-lock po yung mismong pahina. Ipo-propose ko po sana yung halimbawa sa baba (bahagi lang po yan ng code). Mas simple po siyang basahin kaysa sa kasalukuyang bersyon. Sana po, pumasa po itong ''updated'' na salin para sa padrong ito. Paumanhin po kung sa maling lugar ko po ito pinaskil. Salamat po! [[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] ([[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|makipag-usap]]) 09:35, 23 Setyembre 2020 (UTC) <pre> {{#ifeq: {{{doc-notice|ipakita}}}|ipakita|<div class="messagebox" id="template_doc_page_viewed_directly" style="padding-left:1ex;">'''[[:en:Wikipedia:Template documentation|Dokumentasyon]] ito ng {{{1|[[{{SUBJECTSPACE}}:{{BASEPAGENAME}}]]}}}'''<br> <small>(tingnan ang pahinang iyon para sa mismong {{ #if: {{SUBJECTSPACE}} | {{lc:{{SUBJECTSPACE}}}} | article }})</small>.<br /> Naglalaman ito ng impormasyong patungkol sa paggamit nito, [[:en:Wikipedia:Kaurian|mga kategorya]], at iba pang nilalaman na hindi bahagi ng orihinal na {{ #if: {{SUBJECTSPACE}} |{{lc:{{SUBJECTSPACE}}}} pahina|artikulo}}. </div>}}{{#if: {{{inhibit|}}}|<!-- skip -->|[[Category:Dokumentasyon ng {{ #if: {{SUBJECTSPACE}} | {{SUBJECTSPACE}} | Artikulo }}<noinclude>| </noinclude>]]}}<includeonly> |<!-- if not on a /doc subpage, do nothing --> }} </pre> :{{ping|GinawaSaHapon}} {{done}} --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|makipag-usap]]) 08:23, 24 Setyembre 2020 (UTC) ::{{ping|Bluemask}} Sobra po yata ng <code>| }}</code>? [[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] ([[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|makipag-usap]]) 10:54, 24 Setyembre 2020 (UTC) == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|makipag-usap]]) 18:54, 25 Setyembre 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> == Patulong po sa [[Module:Episode list]] == Mabuhay po uli,{{ping|Bluemask}}! Gusto ko po sanang i-update ang [[Padron:Episode List]] para umakma sa Episode list ng enwiki. Since po ginamit na po nila yung [[Module:Episode list]], kinopya ko po ito. Matanong ko lang po, bakit di po yata gumagana yung naturang module? Duda po akong may problema po ito sa mga kinakailangan na module nito - sinubukan ko po lahat yon i-update (kasama po doon yung [[Module:Lang]], patawad po sa problemang naidulot ko po, hindi ko po nai-revert agad yung mga pagbabago). Tinitingnan ko po yung [[Module:Table empty cell]] - baka nandoon po yung problema. Di lang masyado akong bihasa sa Lua - marunong po akong mag-program, pero wala po yang wikang yan sa mga alam ko. Baka rin po may mga naka-localize na function para lang sa tlwiki? Tinanggal na bahagi ng code? Hindi ko po kasi makuha kung anong problema bakit ayaw gumana. ng module e. Pansamantala ko muna pong ginagamit yung nakaraang bersyon ng padron, na may konting dagdag (karamihan, aesthetic). Patuloy ko pa rin itong aayusin. Muli po, pasensiya na kung may aberya po akong nagawa. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] ([[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|makipag-usap]]) 04:13, 29 Setyembre 2020 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia CH == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia CH|Wikimedia CH]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+CH&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 07:43, 17 Disyembre 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Eihel@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Patulong == Dati po meron Talaan ng mga panauhin ba yun noon sa Taas ng main page ng Tagalog, saan ba iyon makikita o maeedit.. aayusin ko lang yung sa Bicol Wikipedia --<span style="font-family:'century gothic';background:black;border-radius:2em 0;">&nbsp;&nbsp;[[User:ShiminUfesoj|<span style="color:#008BE3">ShiminUfesoj</span>]][[User_talk:ShiminUfesoj#top|<span style="color:#006400">sync</span>]]&nbsp;&nbsp;</span> 07:11, 19 Disyembre 2020 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Project wiki representatives == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Project wiki representatives|Project wiki representatives]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Project+wiki+representatives&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2021-02-14. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The five year old strategy process has resulted in recommendations. After Global Conversations the number one priority is to establish an Interim Global Council, who will draft a Movement Charter, which will lead to the formation of a Global Council. Please help in translating the concise page "Project wiki representatives" which asks contributor to select for each project wiki a representative, who will help in implementing the first strategic priority.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 12:09, 6 Pebrero 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Ad Huikeshoven@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == [[m:talk:spam blacklist#Camella Manors Spam Websites]] == Hi. If you think that the article and the domains used are in scope, then you may wish to comment on the request for blacklist of the domains listed at meta. There is very good evidence from commons and enWP of abuse through conflict of interest editing and likely paid editing, and I can see evidence at enWP of what looks like sockpuppetry. Thank for that consideration. [[Tagagamit:Billinghurst|Billinghurst]] ([[Usapang tagagamit:Billinghurst|makipag-usap]]) 06:41, 27 Pebrero 2021 (UTC) == Charlotte's Web 2: Wilbur's Great Adventure == WayKurat protected this page after it was vandalized. But can it be improved? It needs a better translation and more content. Can you make it better like you did on Vista Land? [[Tagagamit:I like peace and quiet|I like peace and quiet]] ([[Usapang tagagamit:I like peace and quiet|makipag-usap]]) 21:42, 27 Pebrero 2021 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: VisualEditor/Newsletter/2021/June == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2021/June|VisualEditor/Newsletter/2021/June]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2021%2FJune&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2021-06-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This short newsletter is good news about posting comments on wiki. You can try out the "Discussion tools" in the Beta Features here at Meta-Wiki, too: [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures]]. Thank you! </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:16, 16 Hunyo 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:InternetArchiveBot header == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:InternetArchiveBot header|Template:InternetArchiveBot header]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInternetArchiveBot+header&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">The InternetArchiveBot team has come up with a new header for its documentation and user pages designed to make important links as easy to find as possible. We use this header on the bot's global user page, and we have it set up to show the labels in your interface language, meaning that the labels will appear in Russian on Russian Wikipedia (unless you override the interface language). In order for this feature to work, we need translations of those labels. There are only six labels: * About the Bot * Report Problem * Contact Us * Documentation * Configure * Disable Bot If you know how to say those things in another language, you can help! And your work will make it easier for non-English speakers to use InternetArchiveBot. </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 16:20, 29 Hunyo 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Harej@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: InternetArchiveBot/Problem == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:InternetArchiveBot/Problem|InternetArchiveBot/Problem]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-InternetArchiveBot%2FProblem&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Thank you to everyone who translated "Template:InternetArchiveBot header". The template is now available in 64 languages (including variants)! Now when people visit the bot's user page on those language wikis, they will be greeted with navigation options in their language. (We have since added one more link to the header – "Translate" – translations are appreciated!) This page I am requesting translations for is the "report problem" page for InternetArchiveBot, directing the user to different places depending on the kind of problem they are having. There are a total of 17 terms to translate, consisting of short phrases and sentences. This page is directly linked from the header on InternetArchiveBot's global user page, so your work will likely be seen.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 23:14, 12 Hulyo 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Harej@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation elections/2021/Voting == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2021/Voting|Wikimedia Foundation elections/2021/Voting]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2FVoting&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 10:21, 2 Agosto 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Hack4OpenGLAM == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Hack4OpenGLAM|Hack4OpenGLAM]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2021-09-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Welcome to translate the messages of the Hack4OpenGLAM hackathon, taking place at the Creative Commons Summit 20–24 September! Your work is appreciated!</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 10:25, 10 Agosto 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Susannaanas@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wiki Loves Children == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wiki Loves Children|Wiki Loves Children]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Children&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 10:39, 10 Agosto 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:MdsShakil@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Hack4OpenGLAM/Messages == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Hack4OpenGLAM/Messages|Hack4OpenGLAM/Messages]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM%2FMessages&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2021-09-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is an additional set of messages for Hack4OpenGLAM: instructions (the contents of the newsletter) and latest tweets that can be used in several languages. Thank you for your work, it has already been amazing!</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 22:20, 10 Agosto 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Susannaanas@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short|Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2F2021-09-07%2F2021+Election+Results%2FShort&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2021-09-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This short text (125 words) is meant to announce the results of the board elections on September, 7 to as much communities and volunteers as possible on such short notice in their native tongue. Please help us to make that happen! </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:03, 6 Setyembre 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Movement Charter/Drafting Committee/Set Up Process == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/Set Up Process|Movement Charter/Drafting Committee/Set Up Process]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FSet+Up+Process&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2021-09-17. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The Movement Charter Drafting Committee election is coming soon. We have just put out a page to inform as many communities on the election. This requires many translations as we want to reach out to as many people as possible in their respective language. So we ask kindly for your support. Any questions? Please contact [[User:DBarthel (WMF)]]. Thanks for your help!</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 16:08, 13 Setyembre 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Lingua Libre == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Lingua Libre|Lingua Libre]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Lingua+Libre&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2021-11-30. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 10:33, 18 Setyembre 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:WikiLucas00@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Movement Charter/Drafting Committee/Election translation == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/Election translation|Movement Charter/Drafting Committee/Election translation]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElection+translation&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2021-10-08. <div lang="en" class="mw-content-ltr">2 sentences, 21 words! Movement Charter Drafting Committee Elections are coming. Translating the voting tool SecurePoll in as many native tongues is crucial for this. But: there are two sentences we need to be translated for this. Please support the effort to make this a global experience. Thank you for helping out!</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 14:03, 6 Oktubre 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Movement Charter/Drafting Committee/MCDC Voter Email short 12-10-2021 == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/MCDC Voter Email short 12-10-2021|Movement Charter/Drafting Committee/MCDC Voter Email short 12-10-2021]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FMCDC+Voter+Email+short+12-10-2021&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2021-10-11. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The Movement Charter Drafting Committee Election starts next Monday. We would like to send eligible voters an email, letting them know that now is the time to vote. Of course this should happen in the respective language of the voter. It is only 195 words, a few minutes of work with a great impact! Any language is highly appreciated, we appreciate your help a lot. Thank you and have a great weekend! :)</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 17:49, 8 Oktubre 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message|Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AMSIG%2FAnnouncements%2F2021%2FGlobal+message&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2021-10-26. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi everbody! The [[Movement Strategy and Governance|Movement Strategy and Governance team]] is announcing a Movement Strategy Implementation Grants program to the communities. We want to reach out to as many communities as possible, calling out volunteers globally. Please support us and help translating the announcement in all the languages you speak, '''it is only 50 words'''. We will send it out as a mass message later. Beyond this: if you would like to, please check out the program and spread the word. We would appreciate your help in sharing this news in social media channels of your community. We are grateful for all your support, you are awesome!</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 14:24, 21 Oktubre 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement|Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElections%2FResults%2FAnnouncement&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2021-10-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The announcement of the members of the Movement Charter Drafting Committee is coming close. We would like to announce the results in as many languages as possible and kindly ask for your support. It is '''less than 100 words''', we would appreciate your help a lot and it is just a few minutes. Thank you for your continuous support! </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:31, 29 Oktubre 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> ===Maaaring bang pakibura ang mga ito=== Magandang araw Bluemask. Maaari bang pakibura ang pagbabagong ito dahil aksidente kong naipasok ang link na ito na isang aklat na may copyright. Salamat. https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Aklat_ng_Pahayag&oldid=1906499 [[Tagagamit:Atn20112222|Atn20112222]] ([[Usapang tagagamit:Atn20112222|kausapin]]) 15:04, 11 Nobyembre 2021 (UTC) == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 18:20, 4 Enero 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(8)&oldid=22532697 --> == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 18:24, 4 Enero 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(8)&oldid=22532697 --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections|Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2022-01-10. <div lang="en" class="mw-content-ltr">''This year four seats of the WMF Board of Trustees are to be newly filled and there will be a Call for Feedback about the Board of Trustees selection processes from 10 January to 7 February 2022.'' ''The [[Movement Strategy and Governance]] team is supporting this Call for Feedback. For widest outreach across the Wikiverse we kindly ask you to support this by helping us out with additional translations.'' '''Postscriptum: During the last year many of you have helped us a lot to reach out to many different communities by translating in dozens of languages. We are utterly grateful for this - thanks to all of you for your ongoing support! You are the best!''' </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 17:24, 7 Enero 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Call for Feedback about the Board of Trustees elections is now open/Short == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Call for Feedback about the Board of Trustees elections is now open/Short|Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Call for Feedback about the Board of Trustees elections is now open/Short]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections%2FCall+for+Feedback+about+the+Board+of+Trustees+elections+is+now+open%2FShort&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2022-01-13. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi all, the [[Movement Strategy and Governance]] team is asking you for your help. We want to invite communities globally to a Call for Feedback about the Board of Trustees selection processes from 10 January to 7 February 2022. We want to send out a message next Friday to all communities in as many languages as possible. It is '''only 130 words'''! Your help is very much appreciated! Thank you for your time!</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 21:02, 11 Enero 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Education/News/Contents == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Education/News/Contents|Template:Education/News/Contents]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FContents&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:47, 22 Enero 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Education/News/Drafts == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Education/News/Drafts|Template:Education/News/Drafts]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FDrafts&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 09:00, 22 Enero 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Education/Newsletter/January 2022/Headlines == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Education/Newsletter/January 2022/Headlines|Education/Newsletter/January 2022/Headlines]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Education%2FNewsletter%2FJanuary+2022%2FHeadlines&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2022-01-24. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 17:26, 22 Enero 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Education/Newsletter/January 2022 == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Education/Newsletter/January 2022|Education/Newsletter/January 2022]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Education%2FNewsletter%2FJanuary+2022&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 17:29, 22 Enero 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement|Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Leadership+Development+Task+Force%2FCall+for+Feedback+Announcement&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2022-02-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Good day to you from [[Movement Strategy and Governance]]! The coming weeks see a Call for Feedback concerning the creation of a movementwide [[Leadership_Development_Task_Force]]. We are announcing it by a short message of '''only 60 words''' to be distributed globally on Tuesday. Global distribution asks for native language support, so we kindly ask for your help to have as many translations as possible available. It should be a few minutes of work only. Thank you very much for your help, [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 10:13, 4 Pebrero 2022 (UTC)</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 10:13, 4 Pebrero 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: ContribuLing 2022 == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:ContribuLing 2022|ContribuLing 2022]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 12:04, 12 Pebrero 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:WikiLucas00@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 15:18, 22 Pebrero 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Ericliu1912@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Ukraine's Cultural Diplomacy Month == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Ukraine's Cultural Diplomacy Month|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ukraine%27s+Cultural+Diplomacy+Month&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 01:50, 2 Marso 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Juan90264@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Translations == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Translations|Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Translations]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines%2FVoting%2FTranslations&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2022-03-06. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Next Monday the ratification for the UCoC Enforcement Guidelines starts, an important step concerning an important document. We would like to invite people from all the global communities to take part in this process. To make the voting available in as many native languages as possible, we would appreciate your help in translations! '''This is 189 words only''', just a few minutes of simple work and it is an important contribution to strengthen your community's voice. Thank you very much for your help, [[User:DBarthel (WMF)|DBarthel (WMF)]] </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:51, 4 Marso 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: ContribuLing 2022/Program == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:ContribuLing 2022/Program|ContribuLing 2022/Program]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022%2FProgram&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2022-03-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 15:49, 26 Marso 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:WikiLucas00@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Usapan ng Carboniferous == Pakitingnan na lamang po ang [[Usapan:Carboniferous]] para sa inyong opinyon ukol sa paksa na aking sinimulan noon pa. Salamat po, [[Tagagamit:Caehlla2357|Caehlla2357]] ([[Usapang tagagamit:Caehlla2357|kausapin]]) 05:18, 20 Abril 2022 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: GLAM School/Questions == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:GLAM School/Questions|GLAM School/Questions]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2022-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">GLAM School is a project by AvoinGLAM to chart out, uncover, and support practices that help GLAM professionals, GLAM-Wiki volunteers, Open GLAM advocates and others to be more empowered to contribute to Wikimedia and other open projects. In 2022 we are conducting surveys, chats, and interviews across organizations and networks involved in providing Open Access to cultural heritage. This page lists the questions that are used in the survey and the interviews.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:52, 26 Abril 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Susannaanas@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: GLAM School/Questions == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:GLAM School/Questions|GLAM School/Questions]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2022-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Thank you for the wonderful work you are doing! I have made a couple of small modifications to the existing text and added one new section. I hope you would be willing to have a look at those. Thank you again! Cheers, Susanna</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 07:06, 29 Abril 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Susannaanas@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: GLAM School == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:GLAM School|GLAM School]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2022-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The GLAM School main page is ready for translation. I hope the syntax still remained correct after I changed the page a lot. Thank you for your amazing help!</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 18:19, 4 Mayo 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Susannaanas@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email|Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2022%2FAnnouncement%2FBoard+voter+email&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi all! The community vote of this year's Board Elections are close. As always voter mails will be sent out. To invite as many community members as possible in their native tongue your help is very much appreciated. While there are already plenty of translations we would appreciate you to check for languages still missing and to contribute translations for these. The mails are short, just a bit about two times '''200 words''', a few minutes of work. Your support is very important as it helps communities to learn about the election and to cast their vote. Best, Denis Barthel (WMF) (Movement Strategy and Governance)</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 12:51, 9 Agosto 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement|Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FRevised+enforcement+guidelines%2FAnnouncement&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">"Dear translator, we are looking for translations on this announcement to go as an invite for Asia-Pacific Wikimedia communities involvement in the ongoing consultation. Please let me know if you have any further questions. Thanks! On behalf of the UCoC Project Team, [[User:RamzyM (WMF)|Ramzy Muliawan]]"</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 16:17, 9 Setyembre 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close|Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FRevised+enforcement+guidelines%2FAnnouncement%2FConsultation+Close&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 02:17, 13 Oktubre 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Tests == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Tests|Tests]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr">= This is a test message, please ignore = = ଏହା ଏକ ପରୀକ୍ଷା ସନ୍ଦେଶ, ଦୟାକରି ଅଣଦେଖା କରନ୍ତୁ = </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 17:38, 13 Enero 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:APatro (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Tests == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Tests|Tests]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr">= This is a test message, please ignore = = ଏହା ଏକ ପରୀକ୍ଷା ସନ୍ଦେଶ, ଦୟାକରି ଅଣଦେଖା କରନ୍ତୁ = </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 17:45, 13 Enero 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:APatro (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: ContribuLing 2023 == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:ContribuLing 2023|ContribuLing 2023]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2023&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2023-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">ContribuLing is a Wikimedia event focusing on collaborative tools and minority languages. Please consider translating the page and - why not - proposing a presentation or a workshop! Thank you very much, on behalf of the organizing committee</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 10:18, 2 Pebrero 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:WikiLucas00@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FLandingCNTranslate&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2023-02-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Wikimedia Foundation Legal Department is starting a feedback cycle to discuss updating the Wikimedia Terms of Use on February, 21. We would like to hear from communities all over the world. Your help in translating a banner is very much appreciated. It is just 19 words in two sentences. Due to technical reasons the link above leads to a landing page. To translate the banner directly, please click https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-wmftou2023&amp;language=abc Thank you for your help! </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 20:09, 20 Pebrero 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: $1 == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:$1|$1]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello translators. Please help us with this group page.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:41, 22 Marso 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimédiens du Burkina Faso == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimédiens du Burkina Faso|Wikimédiens du Burkina Faso]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help us translating this page</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:44, 22 Marso 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimédiens du Burkina Faso == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimédiens du Burkina Faso|Wikimédiens du Burkina Faso]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help translate this page</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:50, 22 Marso 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: WWC2023/Scholarship == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:WWC2023/Scholarship|WWC2023/Scholarship]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2023-10-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr">this page is available for translating, you can start working on it</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 21:40, 26 Hunyo 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Sandra Hanbo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections+committee%2FNominatons%2F2023%2FAnnouncement+-+new+members&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">We are hoping to send this message globally using MassMessage once the Board made official announcement, which will be linked later. </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 05:15, 27 Hunyo 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Category:Moved to Wikimedia Foundation Governance Wiki == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Category:Moved to Wikimedia Foundation Governance Wiki|Category:Moved to Wikimedia Foundation Governance Wiki]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Category%3AMoved+to+Wikimedia+Foundation+Governance+Wiki&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Many WMF policies have been moved to foundation wiki and their local counterparts are blanked and redirected. This category should be created to keep everything together.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 16:12, 29 Hunyo 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear interface administrator, This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well. There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability. As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]]. Have a great day!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team</bdi> 12:08, 10 Hulyo 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_2&oldid=25272792 --> ==Asking Your Help to Find A Collaborator== I am a non-Filipino American. I have been editing the English-language Wikipedia for more than a decade. My wife is iGaddang, and I created the '''Gaddang people''' <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Gaddang_people</ref> page on ''en.wikipedia''. I was motivated by finding ''mis-information'' on the net (suggesting that Gaddang were descendents of interstellar travellers and other unbelievable stuff) was being quoted widely and by reputable organizations. I have been awarded a Barnstar for my decade of work on that article, and would be very pleased if you read it. I am now hoping to undertake a translation to Filipino; and am guessing the ''tl.wikipedia'' would be the most useful version. I am hoping to find a collaborator to remedy several issues: * My Tagalog is very poor (my wife speaks Gaddang with family and Ilokano with kababayan, so I get most of my Tagalog from ABS-CBN dramas). * I have had help building translations, but am unsure of colloquial usages and differences between Tagalog and Filipino. * I hope to make greater use of Filipino sources, but lack the background. * I tested some translated material in tl.wiki sandbox and find some features I use may not work in the same fashion as on en.wiki. If you could help recommend individuals I might work with, it would help me (and contribute to the tl.wiki). One or more people with both colloquial English '''and''' Filipino, familiar with markup, and the academic background to understand and improve the article would be desirable. Alternatively, you may share my plea with individuals in whom you have confidence. Selamat po! [[Tagagamit:Ethnic laundry|Ethnic laundry]] ([[Usapang tagagamit:Ethnic laundry|kausapin]]) 23:42, 20 Hulyo 2023 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Massive changes to the pages. Would require a review to keep information updated as per the English version.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 04:45, 23 Hulyo 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Movement Charter == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Requires an update/review.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 06:34, 27 Hulyo 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Trust and Safety == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Trust and Safety|Trust and Safety]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Trust+and+Safety&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Would require a review and update on existing policy</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 14:54, 27 Hulyo 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Movement Charter/Navbox == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Movement Charter/Navbox|Template:Movement Charter/Navbox]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter%2FNavbox&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Navigational template for Movement Charter, assist to translate to your language.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 04:51, 29 Hulyo 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Basic information == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Basic information|Template:Basic information]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ABasic+information&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Navigational template about the Wikimedia world and its relevant polices.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:37, 29 Hulyo 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Severely outdated page. Kindly assist to update.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 11:50, 2 Agosto 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Bot policy == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Bot policy|Bot policy]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bot+policy&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Global policy, requires a check &amp; minor updates is needed.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 09:13, 6 Agosto 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: $1 == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:$1|$1]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Assist to translate welcome template</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 14:49, 6 Agosto 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Blocked user == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Blocked user|Blocked user]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Blocked+user&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Information page about blocked users, please check and translate into your language. Thanks.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:40, 7 Agosto 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Movement Charter/Community Consultation == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Movement Charter/Community Consultation|Movement Charter/Community Consultation]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FCommunity+Consultation&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Severely outdated. Requires review and translation.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 04:18, 10 Agosto 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Interwiki map header == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Interwiki map header|Template:Interwiki map header]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInterwiki+map+header&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 04:15, 16 Agosto 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Billinghurst@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:MovedToFoundationGovWiki == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:MovedToFoundationGovWiki|Template:MovedToFoundationGovWiki]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovedToFoundationGovWiki&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Template used to indicate content that is moved to foundation wiki and translations should be made there instead.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 05:46, 19 Agosto 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Universal Code of Conduct/Navbox == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Universal Code of Conduct/Navbox|Template:Universal Code of Conduct/Navbox]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUniversal+Code+of+Conduct%2FNavbox&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Navigational template that requires translation to your language.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 05:48, 19 Agosto 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Movement Charter/Content/Preamble == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Movement Charter/Content/Preamble|Movement Charter/Content/Preamble]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FContent%2FPreamble&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Content changed. Please assist to translate.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 07:08, 20 Agosto 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:FormerAffiliate == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:FormerAffiliate|Template:FormerAffiliate]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AFormerAffiliate&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Template indicating former affiliates. Please assist to translate into your language.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:00, 26 Agosto 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Disambiguation == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Disambiguation|Template:Disambiguation]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ADisambiguation&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Widely used disambiguation template. Please assist to translate into your language.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 02:52, 1 Setyembre 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Blocked user == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Blocked user|Blocked user]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Blocked+user&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains outdated content. Please assist to translate to your language.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 03:37, 2 Setyembre 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Bot == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Bot|Bot]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bot&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly check for outdated translation and update it accordingly.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 03:48, 2 Setyembre 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wiktionary == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wiktionary|Wiktionary]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly check for outdated translation and update it accordingly.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 03:48, 2 Setyembre 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikiquote == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikiquote|Wikiquote]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikiquote&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly assist to check and translate the page. Also, proceed to [https://translatewiki.net/ translatewiki] to translate the remaining interface languages for [[Template:Int]] used on this page.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 04:52, 7 Setyembre 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Communications == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Communications|Template:Communications]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACommunications&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Important nav template for [[Wikimedia Foundation Communications Department]]. Kindly assist to translate.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 09:19, 9 Setyembre 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Help:Unified login == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Help:Unified login|Help:Unified login]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains multiple outdated translation units. Please assist to check and translate them.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 15:16, 10 Setyembre 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09 == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">I have made the image translatable because there is a Japanese version of the image at [[:File:MediaWiki Temporary accounts page history mockup 2023-09 ja.gif]]. You can use the image that you think is best for your language. It is possible that one short sentence will be added to this message, but no other changes are expected. This message will be sent to most wikis next week.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 21:39, 15 Setyembre 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Founding principles == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Founding principles|Founding principles]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Founding+principles&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains outdated text. Kindly assist to translate.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 03:31, 18 Setyembre 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: WikiWomenCamp 2023 == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:WikiWomenCamp 2023|WikiWomenCamp 2023]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2023-10-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">It is an information page about the upcoming WikiWomenCamp.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 11:14, 6 Oktubre 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Asaf (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2FCommittee+appointments%2FAnnouncement%2FShort&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">:Hello everyone, ::Today I ask for your help translating 105 words. ::Although the message seeks an English speaker, we hope to reach a wider audience through translations. :Thank you for your time and ongoing translation efforts. :[[User:Xeno (WMF)|Xeno (WMF)]] 16:59, 7 Oktubre 2023 (UTC)''</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 16:59, 7 Oktubre 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Xeno (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short|Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+short&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 06:21, 16 Oktubre 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing|Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+closing&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 01:06, 25 Oktubre 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Food from Bulakan == [[Talaksan:Delicacies_foods_meals_Bulakan_09.jpg|thumb|"Delicacies foods meals Bulakan"]] [[File:Delicacies foods meals Bulakan 11.jpg|thumb|"Delicacies foods meals Bulakan 11"]] Hello, Bluemask. I want to know what food this is. A non-English name would be good. The description says "Sweet EsCakes" and "Delicacies foods meals Bulakan". It has been categorized as an ice cream cake, but it does not look like ice cream to me. I am here with a guess that the description refers to [[Bulakan, Bulacan]], and the hope that someone familiar with the food from that area might recognize it. If there's a good place to ask my question, please let me know. [[Tagagamit:WhatamIdoing|WhatamIdoing]] ([[Usapang tagagamit:WhatamIdoing|kausapin]]) 19:18, 14 Nobyembre 2023 (UTC) :{{ping|Jojit fb}} Are you familiar with these? --[[Tagagamit:Bluemask|bluemask]] ([[Usapang tagagamit:Bluemask|kausapin]]) 02:30, 15 Nobyembre 2023 (UTC) ::''Not familiar.'' {{ping|LknFenix}} ''Since you have been writing food articles, can you identify the food in the pictures provided? Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:11, 15 Nobyembre 2023 (UTC) :::Hi @[[Tagagamit:WhatamIdoing|WhatamIdoing]] @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]], it seems that Sweet EsCakes refers to the name of a dessert shop. Upon checking their product line on Facebook, the first image ("Bulakan 09") looks like their [https://www.facebook.com/photo/?fbid=3299338307053003&set=a.3299347123718788 mango graham ice cream cake]. As for the second image ("Bulakan 11"), I'm not as sure, but it looks like a mashed up yema cake. --[[Tagagamit:LknFenix|LknFenix]] ([[Usapang tagagamit:LknFenix|kausapin]]) 15:23, 15 Nobyembre 2023 (UTC) ::::Thank you so much, @[[Tagagamit:LknFenix|LknFenix]], @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]], and Bluemask. 🍨 I really appreciate your help. [[Tagagamit:WhatamIdoing|WhatamIdoing]] ([[Usapang tagagamit:WhatamIdoing|kausapin]]) 20:23, 15 Nobyembre 2023 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Meta:Policies and guidelines == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Meta:Policies and guidelines|Meta:Policies and guidelines]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Index of policies and guidelines, useful to be translated into different languages for users.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:45, 13 Enero 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Ombuds commission == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Ombuds commission|Ombuds commission]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 04:50, 21 Enero 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia committees == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia committees|Wikimedia committees]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+committees&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 11:14, 21 Enero 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Threats of harm == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Threats of harm|Threats of harm]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Threats+of+harm&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 07:20, 4 Pebrero 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikidata == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikidata|Wikidata]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikidata&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 03:43, 11 Pebrero 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Staff group == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Staff group|Staff group]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Staff+group&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 04:08, 11 Pebrero 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: User groups == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:User groups|User groups]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User+groups&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 05:31, 11 Pebrero 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Help:Two-factor authentication == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:49, 12 Pebrero 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Meta:Babylon == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Meta:Babylon|Meta:Babylon]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ABabylon&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 10:51, 18 Pebrero 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Global interface editors == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Global interface editors|Global interface editors]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+interface+editors&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Global group has been renamed, please update the translations accordingly.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 03:50, 19 Pebrero 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Help:Signature == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Help:Signature|Help:Signature]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ASignature&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 02:21, 21 Pebrero 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Amical Wikimedia == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Amical Wikimedia|Amical Wikimedia]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Amical+Wikimedia&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 06:28, 23 Pebrero 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikidata/Development == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikidata/Development|Wikidata/Development]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikidata%2FDevelopment&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 12:50, 27 Pebrero 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Global bans == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Global bans|Global bans]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:40, 29 Pebrero 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/Legal == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/Legal|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/Legal]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2FLegal&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 02:48, 2 Marso 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikivoyage == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikivoyage|Wikivoyage]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikivoyage&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:27, 5 Marso 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation|Wikimedia Foundation]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 03:53, 7 Marso 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Small Wiki Monitoring Team == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Small Wiki Monitoring Team|Small Wiki Monitoring Team]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Small+Wiki+Monitoring+Team&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:51, 16 Marso 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Steward election status == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Steward election status|Template:Steward election status]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASteward+election+status&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:02, 18 Marso 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Kaganer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Steward election status == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Steward election status|Template:Steward election status]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASteward+election+status&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Outdated text which may mislead users, please assist to update at your earliest convenience.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 04:52, 19 Marso 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Grants:Knowledge Sharing/Connect/Team == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Team|Grants:Knowledge Sharing/Connect/Team]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AKnowledge+Sharing%2FConnect%2FTeam&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2024-03-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is not urgent, but the Let's Connect Working Group team and I (Program Lead) would love if the entire page was translated. Please message letsconnect@wikimedi.org or Cassie Casares ccasares@wikimedia.org if you have any questions or concerns. </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 22:40, 19 Marso 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:CCasares (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 07:44, 23 Marso 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Special global permissions/Seealso == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Special global permissions/Seealso|Template:Special global permissions/Seealso]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASpecial+global+permissions%2FSeealso&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 05:23, 1 Abril 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Movement Charter/Content/One-page draft == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Movement Charter/Content/One-page draft|Movement Charter/Content/One-page draft]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FContent%2FOne-page+draft&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2024-04-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 15:46, 2 Abril 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This page contains outdated information. Please assist in updating the page to prevent confusion.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 04:47, 19 Abril 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising/Translation == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Fundraising/Translation|Fundraising/Translation]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 14:11, 25 Abril 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Tinatanggal [[Tagagamit:MaccWiki]], [[Tagagamit:Clipred]], [[Tagagamit:SeanJ 2007]] at [[Usapang tagagamit:SeanJ 2007]] == Kamusta, Sir @[[Tagagamit:Bluemask|Bluemask]], mangyaring tanggalin ang mga pahina sa pag-redirect [[Tagagamit:MaccWiki]], [[Tagagamit:Clipred]], [[Tagagamit:SeanJ 2007]] at [[Usapang tagagamit:SeanJ 2007]] kasi Mga putol na karga. Maraming salamat. [[Natatangi:Mga ambag/2001:448A:1021:28B1:149B:1245:A570:FB33|2001:448A:1021:28B1:149B:1245:A570:FB33]] 03:25, 29 Mayo 2024 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Movement Charter == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 05:31, 12 Hunyo 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia LGBT+/Portal == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia LGBT+/Portal|Wikimedia LGBT+/Portal]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 10:03, 30 Hunyo 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation elections/2024/Voter eligibility guidelines == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Voter eligibility guidelines|Wikimedia Foundation elections/2024/Voter eligibility guidelines]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FVoter+eligibility+guidelines&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 04:43, 2 Hulyo 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Strategy == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Strategy|Strategy]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 14:27, 7 Hulyo 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Meta:Shortcut == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Meta:Shortcut|Meta:Shortcut]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AShortcut&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 15:31, 7 Hulyo 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia and Libraries User Group == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia and Libraries User Group|Wikimedia and Libraries User Group]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+and+Libraries+User+Group&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 16:04, 7 Hulyo 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia and Libraries User Group/Mission and goals == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia and Libraries User Group/Mission and goals|Wikimedia and Libraries User Group/Mission and goals]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+and+Libraries+User+Group%2FMission+and+goals&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 09:20, 8 Hulyo 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wiki Loves Women/SheSaid/SheSaid 2024 == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wiki Loves Women/SheSaid/SheSaid 2024|Wiki Loves Women/SheSaid/SheSaid 2024]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Women%2FSheSaid%2FSheSaid+2024&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 09:56, 8 Hulyo 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: WMDE Technical Wishes/Sub-referencing == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|WMDE Technical Wishes/Sub-referencing]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The sub-referencing feature is planned to be implemented until the end of 2024 on various wikis. Therefore, it would be great to have information about the feature ready in multiple languages.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 20:35, 8 Agosto 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: User:Johannes Richter (WMDE)/Sub-referencing == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:User:Johannes Richter (WMDE)/Sub-referencing|User:Johannes Richter (WMDE)/Sub-referencing]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AJohannes+Richter+%28WMDE%29%2FSub-referencing&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2024-08-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Dear translators, Wikimedia Deutschland is currently developing a new feature for referencing ([[WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]). Development will still take a while, but we'll send an announcement to the global communities soon, in order to let them know in advance and ask for feedback. Thanks for helping us translate this mass message!</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 12:01, 9 Agosto 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Johannnes89@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Meta:What Meta is not == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Meta:What Meta is not|Meta:What Meta is not]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AWhat+Meta+is+not&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Meta-Wiki guideline page</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 14:03, 15 Agosto 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Meta:Administrators/Removal (inactivity) == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Meta:Administrators/Removal (inactivity)|Meta:Administrators/Removal (inactivity)]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AAdministrators%2FRemoval+%28inactivity%29&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 06:37, 18 Agosto 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Blue button == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Blue button|Template:Blue button]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ABlue+button&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 10:12, 18 Agosto 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:User groups == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:User groups|Template:User groups]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUser+groups&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 11:59, 18 Agosto 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Guideline == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Guideline|Template:Guideline]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AGuideline&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 01:32, 19 Agosto 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Keeping events safe == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Keeping events safe|Keeping events safe]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Keeping+events+safe&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 03:18, 19 Agosto 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety|Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation%2FLegal%2FCommunity+Resilience+and+Sustainability%2FTrust+and+Safety&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 05:39, 19 Agosto 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Argentina == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Argentina|Wikimedia Argentina]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Argentina&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 07:09, 20 Agosto 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Amical Wikimedia == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Amical Wikimedia|Amical Wikimedia]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Amical+Wikimedia&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 04:59, 22 Agosto 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Ombuds commission == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Ombuds commission|Ombuds commission]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 02:28, 23 Agosto 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: WikiGap == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:WikiGap|WikiGap]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiGap&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 06:26, 23 Agosto 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Steward requests/Global/block-header == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Steward requests/Global/block-header|Steward requests/Global/block-header]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains information on how to appeal global blocks.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 12:49, 25 Setyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Changing username == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Changing username|Changing username]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 10:49, 27 Oktubre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wiktionary == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wiktionary|Wiktionary]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 11:52, 13 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure|Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission%2F2019%2FCU+Global+Procedure+on+information+disclosure&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 12:29, 22 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MdsShakil@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Deoband Community Wikimedia/News == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Deoband Community Wikimedia/News|Deoband Community Wikimedia/News]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Deoband+Community+Wikimedia%2FNews&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 17:33, 27 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Aafi (DCW)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Policy-cross-project == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Policy-cross-project|Template:Policy-cross-project]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3APolicy-cross-project&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 09:11, 30 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs|Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Annual+Plan%2F2024-2025%2FProduct+%26+Technology+OKRs&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 08:07, 26 Enero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Help:Unified login == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Help:Unified login|Help:Unified login]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 06:04, 23 Marso 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Help:Two-factor authentication == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 23:50, 3 Abril 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Tech/News == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Tech/News|Tech/News]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 01:30, 13 Abril 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2025-04-25. <div lang="en" class="mw-content-ltr">--- Hello, and thank you for the work you do. '''[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate We request you also translate these two sentences.]''' There are more details below. There is an ongoing community vote - the voter information is in the page linked for translation above. We would appreciate your help to [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate translate the two sentence CentralNotice banner], as a priority. If you can also translate the voter information page, I know the folks working on this - including the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) group - would be highly appreciative. ~ In cooperation with the U4C</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 15:30, 23 Abril 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Xeno (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: User:Keegan (WMF)/EGCharter closing == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:User:Keegan (WMF)/EGCharter closing|User:Keegan (WMF)/EGCharter closing]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FEGCharter+closing&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2025-04-29. <div lang="en" class="mw-content-ltr">If you have some time to translate this message that will be sent to the communities prior to the close of the vote, it would be of great benefit.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 03:18, 26 Abril 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Articles in Baybayin script on other Tagalog projects == Hello, recently a few articles were created in some other Tagalog projects like Tagalog Wiktionary and Tagalog Wikibooks that were written in Baybayin script. Some cross-wiki patrollers noticed them and requested them to be deleted thinking that the language is different from the project language because the project interface is fully in Latin script and the article was in a different script from it. So the question is that should these articles be deleted because the script written on these articles doesn't match the script used for Tagalog in the interface? As those Tagalog projects lack an active editing community and administrators, I am leaving this message to you since you would know more and can possibly comment on this as an admin of another Tagalog project. Thanks, --[[Tagagamit:Svartava|Svartava]] ([[Usapang tagagamit:Svartava|kausapin]]) 14:03, 14 Mayo 2025 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025%2FCall+for+candidates&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2025-05-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">I'm sorry for the short notice, details for the election came together at the last minute.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 18:53, 14 Mayo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025 == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is the information page of 2025 U4C election. Please help with translation; your contributions will be greatly appreciated.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 15:09, 19 Mayo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Hide on Rosé@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Maaari mo ba akong tulungan nang kaunti? == Kumusta Bluemask, natapos ko na ang pagproseso ng draft ng pahina ng artist na si Andrea Benetti https://tl.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:PamelaBertaccini/burador Maaari mo bang suriin kung maayos ang lahat at kung kinakailangan, itama ang ilang pagkakamali na makikita mo? Maraming salamat. --[[Tagagamit:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:108%; color:#01b30e">'''Pamela Bertaccini'''</span>]] 06:55, 13 Hunyo 2025 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Incident Reporting System == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Incident Reporting System|Incident Reporting System]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 03:53, 2 Agosto 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Affiliate recognition pause notice 2025 == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Affiliate recognition pause notice 2025|Template:Affiliate recognition pause notice 2025]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffiliate+recognition+pause+notice+2025&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 15:33, 30 Agosto 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Meta:Deletion policy == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Meta:Deletion policy|Meta:Deletion policy]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 07:07, 15 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation website == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation website|Wikimedia Foundation website]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+website&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 05:46, 29 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:AffCom == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:AffCom|Template:AffCom]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 04:55, 30 Oktubre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Cat main == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Cat main|Template:Cat main]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACat+main&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 06:11, 6 Nobyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Translation request == Hello, Bluemask. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[Dani Rodrik]] in Ilokano Wikipedia? Yours sincerely, [[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]] ([[Usapang tagagamit:Kurcke|kausapin]]) 13:45, 8 Mayo 2026 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Help:Two-factor authentication == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 03:09, 6 Disyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Talaksan:Ph pres arroyo.jpg == [[Talaksan:Information.svg|30px|left]] Nakatala ang isang midyang ikinarga mo rito sa Tagalog Wikipedia, [[:Talaksan:Ph pres arroyo.jpg]], sa [[Wikipedia:Mga larawan at midyang buburahin/Talaksan:Ph pres arroyo.jpg]]. Mangyaring pumunta sa nabanggit na talakayan upang malaman kung bakit ito nakatala. Huwag mag-atubiling ilabas ang iyong saloobin o magkomento hinggil sa mungkahi. Salamat po. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 23:42, 9 Disyembre 2025 (UTC) == Talaksan:Piusxiib.jpg == [[Talaksan:Information.svg|30px|left]] Nakatala ang midyang ikinarga mo rito sa Wikipediang Tagalog sa [[Wikipedia:Mga larawan at midyang buburahin/Talaksan:Piusxiib.jpg]]. Mangyaring pumunta sa nabanggit na talakayan upang malaman kung bakit ito nakatala. Huwag mag-atubiling ilabas ang iyong saloobin o magkomento hinggil sa mungkahi. Salamat po. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:43, 10 Disyembre 2025 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open|Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2026-01-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This message will be sent to all the wikis to inform communities about their chance to participate in proposing changes to the Universal Code of Conduct. </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 22:30, 14 Enero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1 == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1|Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2026-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1. Thank you!</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 11:02, 15 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Julius 12345@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Global username policy == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Global username policy|Global username policy]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+username+policy&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2026-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Global username policy. Thank you very much!</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 14:25, 15 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Julius 12345@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Event:Queer Women in Arts == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Event:Queer Women in Arts|Event:Queer Women in Arts]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AQueer+Women+in+Arts&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2026-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Event:Queer Women in Arts. Thanks!</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 19:11, 18 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Julius 12345@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Help == Hello, I recently created [[Pagpatay ng lahi sa Gaza|this]] article. Can you help me improve it? You said I know English. [[Tagagamit:جودت|جودت]] ([[Usapang tagagamit:جودت|kausapin]]) 17:12, 22 Pebrero 2026 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Mission == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Mission|Mission]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Mission&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 02:14, 28 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Joseph Glasco Artist Page == Magandang araw po. Ako si BlarneyHK, isang bagong tagagamit ng tl.wikipedia. Nais ko pong lumikha ng isang artikulo tungkol kay Joseph Glasco (1925–1996), isang kilalang Amerikanong pintor na bahagi ng Fifteen Americans na eksibisyon ng Museum of Modern Art noong 1952. Mayroon na akong kumpletong artikulo na handa na, ngunit hinaharang ako ng abuse filter dahil bago pa lamang ang aking account. Maaari po bang tulungan ninyo akong mai-publish ang artikulong ito, o bigyan ako ng pahintulot na lumikha ng bagong pahina? Maraming salamat po. BlarneyHK [[Tagagamit:BlarneyHK|BlarneyHK]] ([[Usapang tagagamit:BlarneyHK|kausapin]]) 08:07, 11 Marso 2026 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026 == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026|Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWikipedia+%26+Education+User+Group+Showcase%2FMarch+2026&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2026-03-21. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi translators, The EduWiki Hub is seeking your support to help translate the Meta page for the EduWiki Knowledge Showcase (March 2026) into Portuguese, Spanish, French, Hindi, and Arabic The event will take place on 24 March 2026, and translations will help make it accessible to more communities. Thank you for your support. Kind regards, Barakat, for the EduWiki Hub.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 12:56, 17 Marso 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:BAdegboye (EdWH)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:11, 28 Abril 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Pagpapabatid ng salinwika: User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter|User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2026-05-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 00:28, 15 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2026/Vote now == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2026/Vote now|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2026/Vote now]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2026%2FVote+now&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2026-05-26. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 21:17, 20 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Global locks == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Global locks|Global locks]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+locks&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 01:45, 7 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Event:Open Heritage-Wikidata Contest == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Event:Open Heritage-Wikidata Contest|Event:Open Heritage-Wikidata Contest]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AOpen+Heritage-Wikidata+Contest&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2026-08-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello, We are looking forward to translating this page. We highly appreciate your support Best</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 18:54, 10 Agosto 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:SanBonne@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya == Kumusta Bluemask, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya|Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Academy%2C+Bejoy+Narayan+Mahavidyalaya&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 21:53, 31 Agosto 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Borhan@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> osh438rehjp1f3j5n4vpzusr5l0z6ex 0 10016 2223068 2222274 2026-08-31T14:04:12Z JWilz12345 77302 +mga larawan 2223068 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | logo = [[Talaksan:Commons-logo-en.svg|120px|alt=Logo ng Wikimedia Commons na may tekstong "WIKIMEDIA COMMONS"|Logo ng Wikimedia Commons]] | collapsible = | caption = [[c:|Unang pahina]] ng Wikimedia Commons noong 2024 | url = {{URL|https://commons.wikimedia.org}} | commercial = Hindi | type = [[Aklatang dihital|Imbakan ng midya]] | registration = Opsiyonal (kailangan kung magkakarga ng mga midyang talaksan) | owner = [[Pundasyong Wikimedia]] | author = [[Kilusang Wikimedia]] | language = Maraming mga wika | revenue = | alexa = | name = Wikimedia Commons | screenshot = Commons screenshot (cropped).png | founded = {{Start date and age|2004|9|7}} | current_status = Aktibo | content_license = {{hlist|Pampublikong dominyo|samot-saring mga lisensiyang [[Malayang nilalaman|pangmalayang nilalaman]]}} }} Ang '''Wikimedia Commons''' (tinatawag ding '''Wikicommons''' o '''Commons''' sa payak na katawagan) ay isang [[Aklatang dihital|imbakan ng mga midya]] na nakabase sa teknolohiyang [[wiki]]. Imbakan ito ng mga [[larawan]], [[tunog]], [[video]], at iba pang mga talaksang multimidya na [[Malayang nilalaman|magagamit ninuman sa anumang layunin]].<ref name="Endres-2006"/> Proyekto ito ng [[Pundasyong Wikimedia]]. Nagagamit ang mga talaksang ikinarga sa imbakan sa lahat ng mga ibang proyekto ng Wikimedia<ref>{{cite web |url=http://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:First_steps/Reuse#Embedding_Commons'_media_in_Wikimedia_projects |title=Embedding Commons' media in Wikimedia projects |publisher=Wikimedia Commons |access-date=Agosto 7, 2007 |archive-date=Disyembre 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132722/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:First_steps/Reuse#Embedding_Commons'_media_in_Wikimedia_projects |url-status=live }}</ref> sa iba-ibang mga wika, kabilang ang [[Wikipedia]], [[Wikivoyage]], [[Wikisource]], [[Wikiquote]], [[Wiktionary]], at [[Wikibooks]]. Maaari ding i-''download'' ang mga talaksan na ito para magamit ''offline''. Magmula noong Mayo 2026, may higit na 141 milyong mga talaksan ang proyekto. Pinangangasiwaan at maaaring baguhin ng nakatala at boluntaryong mga tagagamit ang mga talaksan na ito.<ref>[[commons:Special:Statistics|Statistics page]] on Wikimedia Commons</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Two Gambel's Quail (Callipepla gambelii) - Paradise Valley, Arizona, ca 2004.png|thumb|left|Ang kauna-unahang larawan na ikinarga sa Wikimedia Commons]] Si [[Erik Möller]] ang nagmungkahi ng proyektong ito noong Marso 2004.<ref name="Möller-2004" /> Sinimulan ang Wikimedia Commons noong ika-7 ng Setyembre 2004.<ref name="Wikimedia Commons-2004" /><ref name="Golem.de-2005" /> Noong Hulyo 2013, umabot sa 100,000,000 ang bilang ng mga pagbabago sa Commons.<ref>{{cite web |author=ÄŒesky |date=Hulyo 15, 2013 |title=100,000,000th edit |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/07#100.2C000.2C000th_edit |access-date=Agosto 22, 2013 |publisher=Commons.wikimedia.org |archive-date=Hunyo 8, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608232232/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/07#100.2C000.2C000th_edit |url-status=live }}</ref> Noong 2018, naging posible ang pagkarga ng mga [[modelong 3D]] sa website sa pamamagitan ng [[STL (format ng talaksan)|STL]] na format. Isa sa unang mga modelong ikinarga sa Commons ay ang muling pagbuo ng estatwa ng [[Leon ng Al-lāt]] sa [[Palmyra]], [[Sirya]], na napinsala sa kamay ng mga militanteng [[Islamikong Estado|ISIS]] noong 2015.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 22, 2018 |title=Wikipedia goes 3D allowing users to upload .stls for digital reference |url=https://3dprintingindustry.com/news/wikipedia-goes-3d-allowing-users-upload-stls-digital-reference-129340/ |access-date=Marso 8, 2022 |website=3D Printing Industry |language=en-US |archive-date=Marso 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308095753/https://3dprintingindustry.com/news/wikipedia-goes-3d-allowing-users-upload-stls-digital-reference-129340/ |url-status=live }}</ref> [[Talaksan:Asad Al-Lat.stl|thumb|Modelong 3D ng estatwa ng [[Leon ng Al-lāt]]]] Nagkarga ang samot-saring mga kilalang organisasyon ng mga talaksan sa Commons. Noong 2012, nagkarga ang [[National Archives and Records Administration]] ng Estados Unidos ng 100,000 mga larawang na-''digitize'' mula sa kanilang koleksiyon.<ref>{{Cite web |last=Schultz |first=Colin |title=The National Archives Wants to Put Its Whole Collection on Wikimedia Commons |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/national-archives-wants-put-everything-wikimedia-commons-180951952/ |access-date=Marso 6, 2022 |website=Smithsonian Magazine |language=en |archive-date=Marso 6, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306165430/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/national-archives-wants-put-everything-wikimedia-commons-180951952/ |url-status=live }}</ref> Noong 2020, sinimulan ng [[Dihital na Pampublikong Aklatan ng Amerika]] (DPLA) ang pagkarga ng kanilang mga kalipunan sa Commons.<ref>{{Cite web |title=DPLA cultural artifacts coming to Wikipedia through new collaboration with Wikimedia Foundation |url=https://dp.la/news/dpla-cultural-artifacts-coming-to-wikipedia-through-new-collaboration-with-wikimedia-foundation |access-date=Marso 6, 2022 |website=Digital Public Library of America |language=en |archive-date=Marso 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331231235/https://dp.la/news/dpla-cultural-artifacts-coming-to-wikipedia-through-new-collaboration-with-wikimedia-foundation |url-status=live }}</ref> Noong 2022, nakapagkarga ang DPLA ng mahigit dalawang milyong mga talaksan.<ref>{{Cite web |title=Commons:Digital Public Library of America - Wikimedia Commons |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Digital_Public_Library_of_America |access-date=Disyembre 22, 2022 |website=commons.wikimedia.org |language=en |archive-date=November 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124043851/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Digital_Public_Library_of_America |url-status=live }}</ref> Gayundin, nakapagpamahagi ang [[Europeana]], isang website na pinagsasama-sama ang pamanang pangkalinangan ng Europa, ng kanilang mga larawang na-''digitize'' sa Commons.<ref>{{Cite web |title=Europeana and Wikimedia partnership update |url=https://pro.europeana.eu/post/europeana-and-wikimedia-partnership-update |access-date=Marso 6, 2022 |website=Europeana Pro |language=en-GB |archive-date=Agosto 12, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812063724/https://pro.europeana.eu/post/europeana-and-wikimedia-partnership-update |url-status=live }}</ref> Noong panahon ng [[pandemyang COVID-19]], nakapagkarga ang [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] (WHO) ng kanilang mga ''infographic'' na "''[[commons:Category:World Health Organization COVID-19 disinformation infographics|Mythbusters]]''" sa Commons bilang bahagi ng pakikipagtulungan sa Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=Oktubre 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |access-date=Marso 6, 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=Disyembre 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064918/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live }}</ref> == Paggamit == Madalas na ginagamit ng samot-saring mga website ang mga nilalaman ng Wikimedia Commons, dahil sa mga patakaran na nagpapahintulot lamang sa pagkakaroon ng mga larawan at midya na maaaring nasa [[malayang lisensiya]] o [[Pampublikong dominyo|wala nang taglay na karapatang-sipi]]. Ayon sa pananaliksik na isinagawa noong Setyembre 2019, higit 50% ng mga larawang ginamit ng mga website na iyon ay nagpapakita ng mga tao, 15% ng mga larawan ay nagpapakita ng mga kaganapan sa kasaysayan o nakaraan, at 10% ng mga larawan ay nagpapakita ng mga gusali.<ref>{{Cite journal |last=Kelly |first=Elizabeth |date=Setyembre 11, 2019 |title=Reuse of Wikimedia Commons Cultural Heritage Images on the Wider Web |url=https://www.researchgate.net/publication/335862908_Reuse_of_Wikimedia_Commons_Cultural_Heritage_Images_on_the_Wider_Web |journal=Evidence Based Library and Information Practice |volume=14 |pages=28–51 |doi=10.18438/eblip29575}}</ref> Ginagamit na rin ang mga midya sa Commons bilang [[datos sa pagsasanay]] ng mga [[modelong teksto-sa-larawan]] ng artipisyal na katalinuhan (AI), na nagdulot ng 50% pagtaas sa pagkonsumo ng ''bandwidth'' mula pa noong Enero 2024.<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=Abril 2, 2025 |title=AI crawlers cause Wikimedia Commons bandwidth demands to surge 50% |url=https://techcrunch.com/2025/04/02/ai-crawlers-cause-wikimedia-commons-bandwidth-demands-to-surge-50/ |access-date=Hulyo 28, 2026 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> == Ugnayan sa mga kapatid na proyekto ng Wikimedia == [[Talaksan:Wikimedia-commons-image-gallery.jpg|thumb|Isang pahina ng resulta ng paghahanap sa Commons]] Ang nakasaad na layunin ng Wikimedia Commons ay makapaghatid ng isang imbakan ng mga midyang talaksan "para may mapagkuhanan ang lahat ng nakapagtuturong midya na nasa pampublikong dominyo at lisensiyado nang malaya, at nagsisilbing komun na imbakan para sa samot-saring mga proyekto ng Pundasyong Wikimedia."<ref>{{Cite web|title=Commons:Project scope|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Project_scope|access-date=Nobyembre 15, 2021|website=Wikimedia Commons|archive-date=Disyembre 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231221183712/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Project_scope|url-status=live}}</ref> Nagpapahintulot pa rin ang karamihan sa mga proyektong Wikimedia ng lokal na mga ''upload'' na hindi lumilitaw sa ibang mga proyekto o lengguwahe, ngunit pangunahing ginagamit ang opsiyon na ito sa mga nilalaman na pinapayagan ng mga patakarang lokal pero hindi pinapayagan ng patakaran ng Commons sa [[karapatang-sipi]], tulad ng mga nilalamang nasa [[patas na paggamit]]. Dahil dito, tinatanggal ng pamunuan ng Wikimedia Commons ang mga paglabag sa karapatang-sipi at nilalayon nitong makapag-''host'' lamang ng mga midyang nasa malalayang mga lisensiya, tulad ng [[Creative Commons license|Creative Commons]] Attribution at Creative Commons [[Attribution-ShareAlike]],<ref>{{Cite web|title=About The Licenses - Creative Commons|url=https://creativecommons.org/licenses/|access-date=Oktubre 22, 2021|website=creativecommons.org|language=en-US|archive-date=Hulyo 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150726003931/http://creativecommons.org/licenses/|url-status=live}}</ref> ibang mga lisensiya ng malayang nilalaman at [[malayang software]], at midyang nasa [[pampublikong dominyo]]. == Galeriya == <gallery mode = "packed" heights="180px"> Geolocated images in Wikimedia Commons 2015-01-07.png|Noong Enero 2015, may humigit-kumulang na 5.2 milyong mga larawan sa Wikimedia Commons na naka-''geolocate''. Anzahl der Dateien in Wikimedia Commons über Zeit.svg|Isang tsart na nagpapakita ng paglaki ng Wikimedia Commons batay sa bilang ng mga midyang talaksan sa pagitan ng 2004 at 2025. Total page views of Wikimedia Commons (split by desktop, mobile app, mobile web).png|Kabuoang bilang ng mga bumibisita sa Wikimedia Commons, ayon sa mga pagbisita sa ''desktop'', ''mobile app'', at ''mobile''. A Commons category in the Commons mobile app.jpg|Karaniwang itsura ng pahinang pangkategorya ng Wikimedia Commons sa ''mobile app'' nito. </gallery> == Mga sanggunian == <references> <ref name="Endres-2006">{{Cite journal |last=Endres |first=Joe |title=Wiki websites wealth of information |journal=International News on Fats, Oils and Related Materials |location=[[Champaign, Illinois]] |date=May 2006 |volume=17 |issue=5 |pages=312 |type=Periodical |issn=0897-8026 |url=https://www.proquest.com/docview/223600210 |access-date=Agosto 6, 2007 |id={{ProQuest|223600210}} |archive-date=Mayo 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510224519/https://www.proquest.com/docview/223600210 |url-status=live }}</ref> <ref name="Möller-2004">{{cite web |url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=<nowiki>[Wikipedia-l]</nowiki> Proposal: commons.wikimedia.org |last=Möller |first=Erik |date=Marso 19, 2004 |access-date=Agosto 7, 2007 |archive-date=Disyembre 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209124611/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live }}</ref> <ref name="Wikimedia Commons-2004">{{cite web |url=http://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Main_Page&oldid=50 |title=Main Page |publisher=Wikimedia Commons |date=Setyembre 7, 2004 |access-date=Agosto 7, 2007 |archive-date=Nobyembre 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151105173459/https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Main_Page&oldid=50 |url-status=live }}</ref> <ref name="Golem.de-2005">{{cite web |url=http://www.golem.de/0505/38234.html |title=Wikimedia Commons: Über 100.000 freie Bilder, Töne und Filme |date=Mayo 25, 2005 |access-date=Agosto 7, 2007 |language=de |publisher=[[:de:Golem.de|Golem.de]] |archive-date=Disyembre 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132726/https://www.golem.de/0505/38234.html |url-status=live }}</ref> </references> [[Kategorya:Mga proyekto ng Wikimedia]] n88dzmdj185p7fyxnj58fqjc9i8udmy 2223092 2223068 2026-09-01T02:23:11Z JWilz12345 77302 2223092 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | logo = [[Talaksan:Commons-logo-en.svg|120px|alt=Logo ng Wikimedia Commons na may tekstong "WIKIMEDIA COMMONS"|Logo ng Wikimedia Commons]] | collapsible = | caption = [[c:|Unang pahina]] ng Wikimedia Commons noong 2024 | url = {{URL|https://commons.wikimedia.org}} | commercial = Hindi | type = [[Aklatang dihital|Imbakan ng midya]] | registration = Opsiyonal (kailangan kung magkakarga ng mga midyang talaksan) | owner = [[Pundasyong Wikimedia]] | author = [[Kilusang Wikimedia]] | language = Maraming mga wika | revenue = | alexa = | name = Wikimedia Commons | screenshot = Commons screenshot (cropped).png | founded = {{Start date and age|2004|9|7}} | current_status = Aktibo | content_license = {{hlist|Pampublikong dominyo|samot-saring mga lisensiyang [[Malayang nilalaman|pangmalayang nilalaman]]}} }} Ang '''Wikimedia Commons''' (tinatawag ding '''Wikicommons''' o '''Commons''' sa payak na katawagan) ay isang [[Aklatang dihital|imbakan ng mga midya]] na nakabase sa teknolohiyang [[wiki]]. Imbakan ito ng mga [[larawan]], [[tunog]], [[video]], at iba pang mga talaksang multimidya na [[Malayang nilalaman|magagamit ninuman sa anumang layunin]].<ref name="Endres-2006"/> Proyekto ito ng [[Pundasyong Wikimedia]]. Nagagamit ang mga talaksang ikinarga sa imbakan sa lahat ng mga ibang proyekto ng Wikimedia<ref>{{cite web |url=http://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:First_steps/Reuse#Embedding_Commons'_media_in_Wikimedia_projects |title=Embedding Commons' media in Wikimedia projects |publisher=Wikimedia Commons |access-date=Agosto 7, 2007 |archive-date=Disyembre 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132722/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:First_steps/Reuse#Embedding_Commons'_media_in_Wikimedia_projects |url-status=live }}</ref> sa iba-ibang mga wika, kabilang ang [[Wikipedia]], [[Wikivoyage]], [[Wikisource]], [[Wikikawikaan]], [[Wiksiyonaryo]], at [[Wikibooks]]. Maaari ding i-''download'' ang mga talaksan na ito para magamit ''offline''. Magmula noong Mayo 2026, may higit na 141 milyong mga talaksan ang proyekto. Pinangangasiwaan at maaaring baguhin ng nakatala at boluntaryong mga tagagamit ang mga talaksan na ito.<ref>[[commons:Special:Statistics|Statistics page]] on Wikimedia Commons</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Two Gambel's Quail (Callipepla gambelii) - Paradise Valley, Arizona, ca 2004.png|thumb|left|Ang kauna-unahang larawan na ikinarga sa Wikimedia Commons]] Si [[Erik Möller]] ang nagmungkahi ng proyektong ito noong Marso 2004.<ref name="Möller-2004" /> Sinimulan ang Wikimedia Commons noong ika-7 ng Setyembre 2004.<ref name="Wikimedia Commons-2004" /><ref name="Golem.de-2005" /> Noong Hulyo 2013, umabot sa 100,000,000 ang bilang ng mga pagbabago sa Commons.<ref>{{cite web |author=ÄŒesky |date=Hulyo 15, 2013 |title=100,000,000th edit |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/07#100.2C000.2C000th_edit |access-date=Agosto 22, 2013 |publisher=Commons.wikimedia.org |archive-date=Hunyo 8, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608232232/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/07#100.2C000.2C000th_edit |url-status=live }}</ref> Noong 2018, naging posible ang pagkarga ng mga [[modelong 3D]] sa website sa pamamagitan ng [[STL (format ng talaksan)|STL]] na format. Isa sa unang mga modelong ikinarga sa Commons ay ang muling pagbuo ng estatwa ng [[Leon ng Al-lāt]] sa [[Palmyra]], [[Sirya]], na napinsala sa kamay ng mga militanteng [[Islamikong Estado|ISIS]] noong 2015.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 22, 2018 |title=Wikipedia goes 3D allowing users to upload .stls for digital reference |url=https://3dprintingindustry.com/news/wikipedia-goes-3d-allowing-users-upload-stls-digital-reference-129340/ |access-date=Marso 8, 2022 |website=3D Printing Industry |language=en-US |archive-date=Marso 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308095753/https://3dprintingindustry.com/news/wikipedia-goes-3d-allowing-users-upload-stls-digital-reference-129340/ |url-status=live }}</ref> [[Talaksan:Asad Al-Lat.stl|thumb|Modelong 3D ng estatwa ng [[Leon ng Al-lāt]]]] Nagkarga ang samot-saring mga kilalang organisasyon ng mga talaksan sa Commons. Noong 2012, nagkarga ang [[National Archives and Records Administration]] ng Estados Unidos ng 100,000 mga larawang na-''digitize'' mula sa kanilang koleksiyon.<ref>{{Cite web |last=Schultz |first=Colin |title=The National Archives Wants to Put Its Whole Collection on Wikimedia Commons |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/national-archives-wants-put-everything-wikimedia-commons-180951952/ |access-date=Marso 6, 2022 |website=Smithsonian Magazine |language=en |archive-date=Marso 6, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306165430/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/national-archives-wants-put-everything-wikimedia-commons-180951952/ |url-status=live }}</ref> Noong 2020, sinimulan ng [[Dihital na Pampublikong Aklatan ng Amerika]] (DPLA) ang pagkarga ng kanilang mga kalipunan sa Commons.<ref>{{Cite web |title=DPLA cultural artifacts coming to Wikipedia through new collaboration with Wikimedia Foundation |url=https://dp.la/news/dpla-cultural-artifacts-coming-to-wikipedia-through-new-collaboration-with-wikimedia-foundation |access-date=Marso 6, 2022 |website=Digital Public Library of America |language=en |archive-date=Marso 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331231235/https://dp.la/news/dpla-cultural-artifacts-coming-to-wikipedia-through-new-collaboration-with-wikimedia-foundation |url-status=live }}</ref> Noong 2022, nakapagkarga ang DPLA ng mahigit dalawang milyong mga talaksan.<ref>{{Cite web |title=Commons:Digital Public Library of America - Wikimedia Commons |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Digital_Public_Library_of_America |access-date=Disyembre 22, 2022 |website=commons.wikimedia.org |language=en |archive-date=November 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124043851/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Digital_Public_Library_of_America |url-status=live }}</ref> Gayundin, nakapagpamahagi ang [[Europeana]], isang website na pinagsasama-sama ang pamanang pangkalinangan ng Europa, ng kanilang mga larawang na-''digitize'' sa Commons.<ref>{{Cite web |title=Europeana and Wikimedia partnership update |url=https://pro.europeana.eu/post/europeana-and-wikimedia-partnership-update |access-date=Marso 6, 2022 |website=Europeana Pro |language=en-GB |archive-date=Agosto 12, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812063724/https://pro.europeana.eu/post/europeana-and-wikimedia-partnership-update |url-status=live }}</ref> Noong panahon ng [[pandemyang COVID-19]], nakapagkarga ang [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] (WHO) ng kanilang mga ''infographic'' na "''[[commons:Category:World Health Organization COVID-19 disinformation infographics|Mythbusters]]''" sa Commons bilang bahagi ng pakikipagtulungan sa Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=Oktubre 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |access-date=Marso 6, 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=Disyembre 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064918/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live }}</ref> == Paggamit == Madalas na ginagamit ng samot-saring mga website ang mga nilalaman ng Wikimedia Commons, dahil sa mga patakaran na nagpapahintulot lamang sa pagkakaroon ng mga larawan at midya na maaaring nasa [[malayang lisensiya]] o [[Pampublikong dominyo|wala nang taglay na karapatang-sipi]]. Ayon sa pananaliksik na isinagawa noong Setyembre 2019, higit 50% ng mga larawang ginamit ng mga website na iyon ay nagpapakita ng mga tao, 15% ng mga larawan ay nagpapakita ng mga kaganapan sa kasaysayan o nakaraan, at 10% ng mga larawan ay nagpapakita ng mga gusali.<ref>{{Cite journal |last=Kelly |first=Elizabeth |date=Setyembre 11, 2019 |title=Reuse of Wikimedia Commons Cultural Heritage Images on the Wider Web |url=https://www.researchgate.net/publication/335862908_Reuse_of_Wikimedia_Commons_Cultural_Heritage_Images_on_the_Wider_Web |journal=Evidence Based Library and Information Practice |volume=14 |pages=28–51 |doi=10.18438/eblip29575}}</ref> Ginagamit na rin ang mga midya sa Commons bilang [[datos sa pagsasanay]] ng mga [[modelong teksto-sa-larawan]] ng artipisyal na katalinuhan (AI), na nagdulot ng 50% pagtaas sa pagkonsumo ng ''bandwidth'' mula pa noong Enero 2024.<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=Abril 2, 2025 |title=AI crawlers cause Wikimedia Commons bandwidth demands to surge 50% |url=https://techcrunch.com/2025/04/02/ai-crawlers-cause-wikimedia-commons-bandwidth-demands-to-surge-50/ |access-date=Hulyo 28, 2026 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> == Ugnayan sa mga kapatid na proyekto ng Wikimedia == [[Talaksan:Wikimedia-commons-image-gallery.jpg|thumb|Isang pahina ng resulta ng paghahanap sa Commons]] Ang nakasaad na layunin ng Wikimedia Commons ay makapaghatid ng isang imbakan ng mga midyang talaksan "para may mapagkuhanan ang lahat ng nakapagtuturong midya na nasa pampublikong dominyo at lisensiyado nang malaya, at nagsisilbing komun na imbakan para sa samot-saring mga proyekto ng Pundasyong Wikimedia."<ref>{{Cite web|title=Commons:Project scope|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Project_scope|access-date=Nobyembre 15, 2021|website=Wikimedia Commons|archive-date=Disyembre 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231221183712/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Project_scope|url-status=live}}</ref> Nagpapahintulot pa rin ang karamihan sa mga proyektong Wikimedia ng lokal na mga ''upload'' na hindi lumilitaw sa ibang mga proyekto o lengguwahe, ngunit pangunahing ginagamit ang opsiyon na ito sa mga nilalaman na pinapayagan ng mga patakarang lokal pero hindi pinapayagan ng patakaran ng Commons sa [[karapatang-sipi]], tulad ng mga nilalamang nasa [[patas na paggamit]]. Dahil dito, tinatanggal ng pamunuan ng Wikimedia Commons ang mga paglabag sa karapatang-sipi at nilalayon nitong makapag-''host'' lamang ng mga midyang nasa malalayang mga lisensiya, tulad ng [[Creative Commons license|Creative Commons]] Attribution at Creative Commons [[Attribution-ShareAlike]],<ref>{{Cite web|title=About The Licenses - Creative Commons|url=https://creativecommons.org/licenses/|access-date=Oktubre 22, 2021|website=creativecommons.org|language=en-US|archive-date=Hulyo 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150726003931/http://creativecommons.org/licenses/|url-status=live}}</ref> ibang mga lisensiya ng malayang nilalaman at [[malayang software]], at midyang nasa [[pampublikong dominyo]]. == Galeriya == <gallery mode = "packed" heights="180px"> Geolocated images in Wikimedia Commons 2015-01-07.png|Noong Enero 2015, may humigit-kumulang na 5.2 milyong mga larawan sa Wikimedia Commons na naka-''geolocate''. Anzahl der Dateien in Wikimedia Commons über Zeit.svg|Isang tsart na nagpapakita ng paglaki ng Wikimedia Commons batay sa bilang ng mga midyang talaksan sa pagitan ng 2004 at 2025. Total page views of Wikimedia Commons (split by desktop, mobile app, mobile web).png|Kabuoang bilang ng mga bumibisita sa Wikimedia Commons, ayon sa mga pagbisita sa ''desktop'', ''mobile app'', at ''mobile''. A Commons category in the Commons mobile app.jpg|Karaniwang itsura ng pahinang pangkategorya ng Wikimedia Commons sa ''mobile app'' nito. </gallery> == Mga sanggunian == <references> <ref name="Endres-2006">{{Cite journal |last=Endres |first=Joe |title=Wiki websites wealth of information |journal=International News on Fats, Oils and Related Materials |location=[[Champaign, Illinois]] |date=May 2006 |volume=17 |issue=5 |pages=312 |type=Periodical |issn=0897-8026 |url=https://www.proquest.com/docview/223600210 |access-date=Agosto 6, 2007 |id={{ProQuest|223600210}} |archive-date=Mayo 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510224519/https://www.proquest.com/docview/223600210 |url-status=live }}</ref> <ref name="Möller-2004">{{cite web |url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=<nowiki>[Wikipedia-l]</nowiki> Proposal: commons.wikimedia.org |last=Möller |first=Erik |date=Marso 19, 2004 |access-date=Agosto 7, 2007 |archive-date=Disyembre 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209124611/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live }}</ref> <ref name="Wikimedia Commons-2004">{{cite web |url=http://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Main_Page&oldid=50 |title=Main Page |publisher=Wikimedia Commons |date=Setyembre 7, 2004 |access-date=Agosto 7, 2007 |archive-date=Nobyembre 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151105173459/https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Main_Page&oldid=50 |url-status=live }}</ref> <ref name="Golem.de-2005">{{cite web |url=http://www.golem.de/0505/38234.html |title=Wikimedia Commons: Über 100.000 freie Bilder, Töne und Filme |date=Mayo 25, 2005 |access-date=Agosto 7, 2007 |language=de |publisher=[[:de:Golem.de|Golem.de]] |archive-date=Disyembre 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132726/https://www.golem.de/0505/38234.html |url-status=live }}</ref> </references> [[Kategorya:Mga proyekto ng Wikimedia]] dhm6wwq5n7aguf8jh6bha8mglnjrrro 2223095 2223092 2026-09-01T03:17:32Z JWilz12345 77302 Hango sa enwiki 2223095 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | logo = [[Talaksan:Commons-logo-en.svg|120px|alt=Logo ng Wikimedia Commons na may tekstong "WIKIMEDIA COMMONS"|Logo ng Wikimedia Commons]] | collapsible = | caption = [[c:|Unang pahina]] ng Wikimedia Commons noong 2024 | url = {{URL|https://commons.wikimedia.org}} | commercial = Hindi | type = [[Aklatang dihital|Imbakan ng midya]] | registration = Opsiyonal (kailangan kung magkakarga ng mga midyang talaksan) | owner = [[Pundasyong Wikimedia]] | author = [[Kilusang Wikimedia]] | language = Maraming mga wika | revenue = | alexa = | name = Wikimedia Commons | screenshot = Commons screenshot (cropped).png | founded = {{Start date and age|2004|9|7}} | current_status = Aktibo | content_license = {{hlist|Pampublikong dominyo|samot-saring mga lisensiyang [[Malayang nilalaman|pangmalayang nilalaman]]}} }} Ang '''Wikimedia Commons''' (tinatawag ding '''Wikicommons''' o '''Commons''' sa payak na katawagan) ay isang [[Aklatang dihital|imbakan ng mga midya]] na nakabase sa teknolohiyang [[wiki]]. Imbakan ito ng mga [[larawan]], [[tunog]], [[video]], at iba pang mga talaksang multimidya na [[Malayang nilalaman|magagamit ninuman sa anumang layunin]].<ref name="Endres-2006"/> Proyekto ito ng [[Pundasyong Wikimedia]]. Nagagamit ang mga talaksang ikinarga sa imbakan sa lahat ng mga ibang proyekto ng Wikimedia<ref>{{cite web |url=http://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:First_steps/Reuse#Embedding_Commons'_media_in_Wikimedia_projects |title=Embedding Commons' media in Wikimedia projects |publisher=Wikimedia Commons |access-date=Agosto 7, 2007 |archive-date=Disyembre 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132722/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:First_steps/Reuse#Embedding_Commons'_media_in_Wikimedia_projects |url-status=live }}</ref> sa iba-ibang mga wika, kabilang ang [[Wikipedia]], [[Wikivoyage]], [[Wikisource]], [[Wikikawikaan]], [[Wiksiyonaryo]], at [[Wikibooks]]. Maaari ding i-''download'' ang mga talaksan na ito para magamit ''offline''. Magmula noong Mayo 2026, may higit na 141 milyong mga talaksan ang proyekto. Pinangangasiwaan at maaaring baguhin ng nakatala at boluntaryong mga tagagamit ang mga talaksan na ito.<ref>[[commons:Special:Statistics|Statistics page]] on Wikimedia Commons</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Two Gambel's Quail (Callipepla gambelii) - Paradise Valley, Arizona, ca 2004.png|thumb|left|Ang kauna-unahang larawan na ikinarga sa Wikimedia Commons]] Si [[Erik Möller]] ang nagmungkahi ng proyektong ito noong Marso 2004.<ref name="Möller-2004" /> Sinimulan ang Wikimedia Commons noong ika-7 ng Setyembre 2004.<ref name="Wikimedia Commons-2004" /><ref name="Golem.de-2005" /> Noong Hulyo 2013, umabot sa 100,000,000 ang bilang ng mga pagbabago sa Commons.<ref>{{cite web |author=ÄŒesky |date=Hulyo 15, 2013 |title=100,000,000th edit |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/07#100.2C000.2C000th_edit |access-date=Agosto 22, 2013 |publisher=Commons.wikimedia.org |archive-date=Hunyo 8, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608232232/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/07#100.2C000.2C000th_edit |url-status=live }}</ref> Noong 2018, naging posible ang pagkarga ng mga [[modelong 3D]] sa website sa pamamagitan ng [[STL (format ng talaksan)|STL]] na format. Isa sa unang mga modelong ikinarga sa Commons ay ang muling pagbuo ng estatwa ng [[Leon ng Al-lāt]] sa [[Palmyra]], [[Sirya]], na napinsala sa kamay ng mga militanteng [[Islamikong Estado|ISIS]] noong 2015.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 22, 2018 |title=Wikipedia goes 3D allowing users to upload .stls for digital reference |url=https://3dprintingindustry.com/news/wikipedia-goes-3d-allowing-users-upload-stls-digital-reference-129340/ |access-date=Marso 8, 2022 |website=3D Printing Industry |language=en-US |archive-date=Marso 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308095753/https://3dprintingindustry.com/news/wikipedia-goes-3d-allowing-users-upload-stls-digital-reference-129340/ |url-status=live }}</ref> [[Talaksan:Asad Al-Lat.stl|thumb|Modelong 3D ng estatwa ng [[Leon ng Al-lāt]]]] Nagkarga ang samot-saring mga kilalang organisasyon ng mga talaksan sa Commons. Noong 2012, nagkarga ang [[National Archives and Records Administration]] ng Estados Unidos ng 100,000 mga larawang na-''digitize'' mula sa kanilang koleksiyon.<ref>{{Cite web |last=Schultz |first=Colin |title=The National Archives Wants to Put Its Whole Collection on Wikimedia Commons |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/national-archives-wants-put-everything-wikimedia-commons-180951952/ |access-date=Marso 6, 2022 |website=Smithsonian Magazine |language=en |archive-date=Marso 6, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306165430/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/national-archives-wants-put-everything-wikimedia-commons-180951952/ |url-status=live }}</ref> Noong 2020, sinimulan ng [[Dihital na Pampublikong Aklatan ng Amerika]] (DPLA) ang pagkarga ng kanilang mga kalipunan sa Commons.<ref>{{Cite web |title=DPLA cultural artifacts coming to Wikipedia through new collaboration with Wikimedia Foundation |url=https://dp.la/news/dpla-cultural-artifacts-coming-to-wikipedia-through-new-collaboration-with-wikimedia-foundation |access-date=Marso 6, 2022 |website=Digital Public Library of America |language=en |archive-date=Marso 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331231235/https://dp.la/news/dpla-cultural-artifacts-coming-to-wikipedia-through-new-collaboration-with-wikimedia-foundation |url-status=live }}</ref> Noong 2022, nakapagkarga ang DPLA ng mahigit dalawang milyong mga talaksan.<ref>{{Cite web |title=Commons:Digital Public Library of America - Wikimedia Commons |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Digital_Public_Library_of_America |access-date=Disyembre 22, 2022 |website=commons.wikimedia.org |language=en |archive-date=November 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124043851/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Digital_Public_Library_of_America |url-status=live }}</ref> Gayundin, nakapagpamahagi ang [[Europeana]], isang website na pinagsasama-sama ang pamanang pangkalinangan ng Europa, ng kanilang mga larawang na-''digitize'' sa Commons.<ref>{{Cite web |title=Europeana and Wikimedia partnership update |url=https://pro.europeana.eu/post/europeana-and-wikimedia-partnership-update |access-date=Marso 6, 2022 |website=Europeana Pro |language=en-GB |archive-date=Agosto 12, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812063724/https://pro.europeana.eu/post/europeana-and-wikimedia-partnership-update |url-status=live }}</ref> Noong panahon ng [[pandemyang COVID-19]], nakapagkarga ang [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] (WHO) ng kanilang mga ''infographic'' na "''[[commons:Category:World Health Organization COVID-19 disinformation infographics|Mythbusters]]''" sa Commons bilang bahagi ng pakikipagtulungan sa Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=Oktubre 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |access-date=Marso 6, 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=Disyembre 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064918/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live }}</ref> == Paggamit == Madalas na ginagamit ng samot-saring mga website ang mga nilalaman ng Wikimedia Commons, dahil sa mga patakaran na nagpapahintulot lamang sa pagkakaroon ng mga larawan at midya na maaaring nasa [[malayang lisensiya]] o [[Pampublikong dominyo|wala nang taglay na karapatang-sipi]]. Ayon sa pananaliksik na isinagawa noong Setyembre 2019, higit 50% ng mga larawang ginamit ng mga website na iyon ay nagpapakita ng mga tao, 15% ng mga larawan ay nagpapakita ng mga kaganapan sa kasaysayan o nakaraan, at 10% ng mga larawan ay nagpapakita ng mga gusali.<ref>{{Cite journal |last=Kelly |first=Elizabeth |date=Setyembre 11, 2019 |title=Reuse of Wikimedia Commons Cultural Heritage Images on the Wider Web |url=https://www.researchgate.net/publication/335862908_Reuse_of_Wikimedia_Commons_Cultural_Heritage_Images_on_the_Wider_Web |journal=Evidence Based Library and Information Practice |volume=14 |pages=28–51 |doi=10.18438/eblip29575}}</ref> Ginagamit na rin ang mga midya sa Commons bilang [[datos sa pagsasanay]] ng mga [[modelong teksto-sa-larawan]] ng artipisyal na katalinuhan (AI), na nagdulot ng 50% pagtaas sa pagkonsumo ng ''bandwidth'' mula pa noong Enero 2024.<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=Abril 2, 2025 |title=AI crawlers cause Wikimedia Commons bandwidth demands to surge 50% |url=https://techcrunch.com/2025/04/02/ai-crawlers-cause-wikimedia-commons-bandwidth-demands-to-surge-50/ |access-date=Hulyo 28, 2026 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> == Ugnayan sa mga kapatid na proyekto ng Wikimedia == [[Talaksan:Wikimedia-commons-image-gallery.jpg|thumb|Isang pahina ng resulta ng paghahanap sa Commons]] Ang nakasaad na layunin ng Wikimedia Commons ay makapaghatid ng isang imbakan ng mga midyang talaksan "para may mapagkuhanan ang lahat ng nakapagtuturong midya na nasa pampublikong dominyo at lisensiyado nang malaya, at nagsisilbing komun na imbakan para sa samot-saring mga proyekto ng Pundasyong Wikimedia."<ref>{{Cite web|title=Commons:Project scope|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Project_scope|access-date=Nobyembre 15, 2021|website=Wikimedia Commons|archive-date=Disyembre 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231221183712/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Project_scope|url-status=live}}</ref> Nagpapahintulot pa rin ang karamihan sa mga proyektong Wikimedia ng lokal na mga ''upload'' na hindi lumilitaw sa ibang mga proyekto o lengguwahe, ngunit pangunahing ginagamit ang opsiyon na ito sa mga nilalaman na pinapayagan ng mga patakarang lokal pero hindi pinapayagan ng patakaran ng Commons sa [[karapatang-sipi]], tulad ng mga nilalamang nasa [[patas na paggamit]]. Dahil dito, tinatanggal ng pamunuan ng Wikimedia Commons ang mga paglabag sa karapatang-sipi at nilalayon nitong makapag-''host'' lamang ng mga midyang nasa malalayang mga lisensiya, tulad ng [[Creative Commons license|Creative Commons]] Attribution at Creative Commons [[Attribution-ShareAlike]],<ref>{{Cite web|title=About The Licenses - Creative Commons|url=https://creativecommons.org/licenses/|access-date=Oktubre 22, 2021|website=creativecommons.org|language=en-US|archive-date=Hulyo 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150726003931/http://creativecommons.org/licenses/|url-status=live}}</ref> ibang mga lisensiya ng malayang nilalaman at [[malayang software]], at midyang nasa [[pampublikong dominyo]]. == Galeriya == <gallery mode = "packed" heights="180px"> Geolocated images in Wikimedia Commons 2015-01-07.png|Noong Enero 2015, may humigit-kumulang na 5.2 milyong mga larawan sa Wikimedia Commons na naka-''geolocate''. Anzahl der Dateien in Wikimedia Commons über Zeit.svg|Isang tsart na nagpapakita ng paglaki ng Wikimedia Commons batay sa bilang ng mga midyang talaksan sa pagitan ng 2004 at 2025. Total page views of Wikimedia Commons (split by desktop, mobile app, mobile web).png|Kabuoang bilang ng mga bumibisita sa Wikimedia Commons, ayon sa mga pagbisita sa ''desktop'', ''mobile app'', at ''mobile''. A Commons category in the Commons mobile app.jpg|Karaniwang itsura ng pahinang pangkategorya ng Wikimedia Commons sa ''mobile app'' nito. </gallery> == Tingnan din == * [[Creative Commons]] – isang organisasyon na nagbibigay ng isang set ng mga lisensiyang pangnilalaman at ng isang direktoryo ng mga gawang nilapatan ng mga lisensiyang iyon * [[Internet Archive]] – isang onlayn na koleksiyon ng mga video, kasulatan, at pahina sa web * [[Proyekto Gutenberg]] – ang pinakamalaking koleksiyon ng mga kasulatang mabibisitahan nang malaya, kabilang ang mga aklat at pilas ng musika == Mga sanggunian == <references> <ref name="Endres-2006">{{Cite journal |last=Endres |first=Joe |title=Wiki websites wealth of information |journal=International News on Fats, Oils and Related Materials |location=[[Champaign, Illinois]] |date=May 2006 |volume=17 |issue=5 |pages=312 |type=Periodical |issn=0897-8026 |url=https://www.proquest.com/docview/223600210 |access-date=Agosto 6, 2007 |id={{ProQuest|223600210}} |archive-date=Mayo 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510224519/https://www.proquest.com/docview/223600210 |url-status=live }}</ref> <ref name="Möller-2004">{{cite web |url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=<nowiki>[Wikipedia-l]</nowiki> Proposal: commons.wikimedia.org |last=Möller |first=Erik |date=Marso 19, 2004 |access-date=Agosto 7, 2007 |archive-date=Disyembre 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209124611/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live }}</ref> <ref name="Wikimedia Commons-2004">{{cite web |url=http://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Main_Page&oldid=50 |title=Main Page |publisher=Wikimedia Commons |date=Setyembre 7, 2004 |access-date=Agosto 7, 2007 |archive-date=Nobyembre 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151105173459/https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Main_Page&oldid=50 |url-status=live }}</ref> <ref name="Golem.de-2005">{{cite web |url=http://www.golem.de/0505/38234.html |title=Wikimedia Commons: Über 100.000 freie Bilder, Töne und Filme |date=Mayo 25, 2005 |access-date=Agosto 7, 2007 |language=de |publisher=[[:de:Golem.de|Golem.de]] |archive-date=Disyembre 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132726/https://www.golem.de/0505/38234.html |url-status=live }}</ref> </references> [[Kategorya:Mga proyekto ng Wikimedia]] 2s935z043xxzczydw8w5nnxjjr5bbnl 2223150 2223095 2026-09-01T11:36:56Z JWilz12345 77302 /* Ugnayan sa mga kapatid na proyekto ng Wikimedia */ 2223150 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | logo = [[Talaksan:Commons-logo-en.svg|120px|alt=Logo ng Wikimedia Commons na may tekstong "WIKIMEDIA COMMONS"|Logo ng Wikimedia Commons]] | collapsible = | caption = [[c:|Unang pahina]] ng Wikimedia Commons noong 2024 | url = {{URL|https://commons.wikimedia.org}} | commercial = Hindi | type = [[Aklatang dihital|Imbakan ng midya]] | registration = Opsiyonal (kailangan kung magkakarga ng mga midyang talaksan) | owner = [[Pundasyong Wikimedia]] | author = [[Kilusang Wikimedia]] | language = Maraming mga wika | revenue = | alexa = | name = Wikimedia Commons | screenshot = Commons screenshot (cropped).png | founded = {{Start date and age|2004|9|7}} | current_status = Aktibo | content_license = {{hlist|Pampublikong dominyo|samot-saring mga lisensiyang [[Malayang nilalaman|pangmalayang nilalaman]]}} }} Ang '''Wikimedia Commons''' (tinatawag ding '''Wikicommons''' o '''Commons''' sa payak na katawagan) ay isang [[Aklatang dihital|imbakan ng mga midya]] na nakabase sa teknolohiyang [[wiki]]. Imbakan ito ng mga [[larawan]], [[tunog]], [[video]], at iba pang mga talaksang multimidya na [[Malayang nilalaman|magagamit ninuman sa anumang layunin]].<ref name="Endres-2006"/> Proyekto ito ng [[Pundasyong Wikimedia]]. Nagagamit ang mga talaksang ikinarga sa imbakan sa lahat ng mga ibang proyekto ng Wikimedia<ref>{{cite web |url=http://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:First_steps/Reuse#Embedding_Commons'_media_in_Wikimedia_projects |title=Embedding Commons' media in Wikimedia projects |publisher=Wikimedia Commons |access-date=Agosto 7, 2007 |archive-date=Disyembre 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132722/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:First_steps/Reuse#Embedding_Commons'_media_in_Wikimedia_projects |url-status=live }}</ref> sa iba-ibang mga wika, kabilang ang [[Wikipedia]], [[Wikivoyage]], [[Wikisource]], [[Wikikawikaan]], [[Wiksiyonaryo]], at [[Wikibooks]]. Maaari ding i-''download'' ang mga talaksan na ito para magamit ''offline''. Magmula noong Mayo 2026, may higit na 141 milyong mga talaksan ang proyekto. Pinangangasiwaan at maaaring baguhin ng nakatala at boluntaryong mga tagagamit ang mga talaksan na ito.<ref>[[commons:Special:Statistics|Statistics page]] on Wikimedia Commons</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Two Gambel's Quail (Callipepla gambelii) - Paradise Valley, Arizona, ca 2004.png|thumb|left|Ang kauna-unahang larawan na ikinarga sa Wikimedia Commons]] Si [[Erik Möller]] ang nagmungkahi ng proyektong ito noong Marso 2004.<ref name="Möller-2004" /> Sinimulan ang Wikimedia Commons noong ika-7 ng Setyembre 2004.<ref name="Wikimedia Commons-2004" /><ref name="Golem.de-2005" /> Noong Hulyo 2013, umabot sa 100,000,000 ang bilang ng mga pagbabago sa Commons.<ref>{{cite web |author=ÄŒesky |date=Hulyo 15, 2013 |title=100,000,000th edit |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/07#100.2C000.2C000th_edit |access-date=Agosto 22, 2013 |publisher=Commons.wikimedia.org |archive-date=Hunyo 8, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608232232/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/07#100.2C000.2C000th_edit |url-status=live }}</ref> Noong 2018, naging posible ang pagkarga ng mga [[modelong 3D]] sa website sa pamamagitan ng [[STL (format ng talaksan)|STL]] na format. Isa sa unang mga modelong ikinarga sa Commons ay ang muling pagbuo ng estatwa ng [[Leon ng Al-lāt]] sa [[Palmyra]], [[Sirya]], na napinsala sa kamay ng mga militanteng [[Islamikong Estado|ISIS]] noong 2015.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 22, 2018 |title=Wikipedia goes 3D allowing users to upload .stls for digital reference |url=https://3dprintingindustry.com/news/wikipedia-goes-3d-allowing-users-upload-stls-digital-reference-129340/ |access-date=Marso 8, 2022 |website=3D Printing Industry |language=en-US |archive-date=Marso 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308095753/https://3dprintingindustry.com/news/wikipedia-goes-3d-allowing-users-upload-stls-digital-reference-129340/ |url-status=live }}</ref> [[Talaksan:Asad Al-Lat.stl|thumb|Modelong 3D ng estatwa ng [[Leon ng Al-lāt]]]] Nagkarga ang samot-saring mga kilalang organisasyon ng mga talaksan sa Commons. Noong 2012, nagkarga ang [[National Archives and Records Administration]] ng Estados Unidos ng 100,000 mga larawang na-''digitize'' mula sa kanilang koleksiyon.<ref>{{Cite web |last=Schultz |first=Colin |title=The National Archives Wants to Put Its Whole Collection on Wikimedia Commons |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/national-archives-wants-put-everything-wikimedia-commons-180951952/ |access-date=Marso 6, 2022 |website=Smithsonian Magazine |language=en |archive-date=Marso 6, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306165430/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/national-archives-wants-put-everything-wikimedia-commons-180951952/ |url-status=live }}</ref> Noong 2020, sinimulan ng [[Dihital na Pampublikong Aklatan ng Amerika]] (DPLA) ang pagkarga ng kanilang mga kalipunan sa Commons.<ref>{{Cite web |title=DPLA cultural artifacts coming to Wikipedia through new collaboration with Wikimedia Foundation |url=https://dp.la/news/dpla-cultural-artifacts-coming-to-wikipedia-through-new-collaboration-with-wikimedia-foundation |access-date=Marso 6, 2022 |website=Digital Public Library of America |language=en |archive-date=Marso 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331231235/https://dp.la/news/dpla-cultural-artifacts-coming-to-wikipedia-through-new-collaboration-with-wikimedia-foundation |url-status=live }}</ref> Noong 2022, nakapagkarga ang DPLA ng mahigit dalawang milyong mga talaksan.<ref>{{Cite web |title=Commons:Digital Public Library of America - Wikimedia Commons |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Digital_Public_Library_of_America |access-date=Disyembre 22, 2022 |website=commons.wikimedia.org |language=en |archive-date=November 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124043851/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Digital_Public_Library_of_America |url-status=live }}</ref> Gayundin, nakapagpamahagi ang [[Europeana]], isang website na pinagsasama-sama ang pamanang pangkalinangan ng Europa, ng kanilang mga larawang na-''digitize'' sa Commons.<ref>{{Cite web |title=Europeana and Wikimedia partnership update |url=https://pro.europeana.eu/post/europeana-and-wikimedia-partnership-update |access-date=Marso 6, 2022 |website=Europeana Pro |language=en-GB |archive-date=Agosto 12, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812063724/https://pro.europeana.eu/post/europeana-and-wikimedia-partnership-update |url-status=live }}</ref> Noong panahon ng [[pandemyang COVID-19]], nakapagkarga ang [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] (WHO) ng kanilang mga ''infographic'' na "''[[commons:Category:World Health Organization COVID-19 disinformation infographics|Mythbusters]]''" sa Commons bilang bahagi ng pakikipagtulungan sa Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=Oktubre 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |access-date=Marso 6, 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=Disyembre 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064918/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live }}</ref> == Paggamit == Madalas na ginagamit ng samot-saring mga website ang mga nilalaman ng Wikimedia Commons, dahil sa mga patakaran na nagpapahintulot lamang sa pagkakaroon ng mga larawan at midya na maaaring nasa [[malayang lisensiya]] o [[Pampublikong dominyo|wala nang taglay na karapatang-sipi]]. Ayon sa pananaliksik na isinagawa noong Setyembre 2019, higit 50% ng mga larawang ginamit ng mga website na iyon ay nagpapakita ng mga tao, 15% ng mga larawan ay nagpapakita ng mga kaganapan sa kasaysayan o nakaraan, at 10% ng mga larawan ay nagpapakita ng mga gusali.<ref>{{Cite journal |last=Kelly |first=Elizabeth |date=Setyembre 11, 2019 |title=Reuse of Wikimedia Commons Cultural Heritage Images on the Wider Web |url=https://www.researchgate.net/publication/335862908_Reuse_of_Wikimedia_Commons_Cultural_Heritage_Images_on_the_Wider_Web |journal=Evidence Based Library and Information Practice |volume=14 |pages=28–51 |doi=10.18438/eblip29575}}</ref> Ginagamit na rin ang mga midya sa Commons bilang [[datos sa pagsasanay]] ng mga [[modelong teksto-sa-larawan]] ng artipisyal na katalinuhan (AI), na nagdulot ng 50% pagtaas sa pagkonsumo ng ''bandwidth'' mula pa noong Enero 2024.<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=Abril 2, 2025 |title=AI crawlers cause Wikimedia Commons bandwidth demands to surge 50% |url=https://techcrunch.com/2025/04/02/ai-crawlers-cause-wikimedia-commons-bandwidth-demands-to-surge-50/ |access-date=Hulyo 28, 2026 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> == Ugnayan sa mga kapatid na proyekto ng Wikimedia == [[Talaksan:Wikimedia-commons-image-gallery.jpg|thumb|Isang pahina ng resulta ng paghahanap sa Commons]] Ang nakasaad na layunin ng Wikimedia Commons ay makapaghatid ng isang imbakan ng mga midyang talaksan "para may mapagkuhanan ang lahat ng nakapagtuturong midya na nasa pampublikong dominyo at lisensiyado nang malaya, at nagsisilbing komun na imbakan para sa samot-saring mga proyekto ng Pundasyong Wikimedia."<ref>{{Cite web|title=Commons:Project scope|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Project_scope|access-date=Nobyembre 15, 2021|website=Wikimedia Commons|archive-date=Disyembre 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231221183712/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Project_scope|url-status=live}}</ref> Nagpapahintulot pa rin ang karamihan sa mga proyektong Wikimedia ng lokal na mga ''upload'' na hindi lumilitaw sa ibang mga proyekto o lengguwahe, ngunit pangunahing ginagamit ang opsiyon na ito sa mga nilalaman na pinapayagan ng mga patakarang lokal pero hindi pinapayagan ng patakaran ng Commons sa [[karapatang-sipi]], tulad ng mga nilalamang nasa [[patas na paggamit]]. Dahil dito, tinatanggal ng pamunuan ng Wikimedia Commons ang mga paglabag sa karapatang-sipi at nilalayon nitong makapag-''host'' lamang ng mga midyang nasa malalayang mga lisensiya, tulad ng [[Creative Commons]] Attribution at Creative Commons [[Attribution-ShareAlike]],<ref>{{Cite web|title=About The Licenses - Creative Commons|url=https://creativecommons.org/licenses/|access-date=Oktubre 22, 2021|website=creativecommons.org|language=en-US|archive-date=Hulyo 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150726003931/http://creativecommons.org/licenses/|url-status=live}}</ref> ibang mga lisensiya ng malayang nilalaman at [[malayang software]], at midyang nasa [[pampublikong dominyo]]. == Galeriya == <gallery mode = "packed" heights="180px"> Geolocated images in Wikimedia Commons 2015-01-07.png|Noong Enero 2015, may humigit-kumulang na 5.2 milyong mga larawan sa Wikimedia Commons na naka-''geolocate''. Anzahl der Dateien in Wikimedia Commons über Zeit.svg|Isang tsart na nagpapakita ng paglaki ng Wikimedia Commons batay sa bilang ng mga midyang talaksan sa pagitan ng 2004 at 2025. Total page views of Wikimedia Commons (split by desktop, mobile app, mobile web).png|Kabuoang bilang ng mga bumibisita sa Wikimedia Commons, ayon sa mga pagbisita sa ''desktop'', ''mobile app'', at ''mobile''. A Commons category in the Commons mobile app.jpg|Karaniwang itsura ng pahinang pangkategorya ng Wikimedia Commons sa ''mobile app'' nito. </gallery> == Tingnan din == * [[Creative Commons]] – isang organisasyon na nagbibigay ng isang set ng mga lisensiyang pangnilalaman at ng isang direktoryo ng mga gawang nilapatan ng mga lisensiyang iyon * [[Internet Archive]] – isang onlayn na koleksiyon ng mga video, kasulatan, at pahina sa web * [[Proyekto Gutenberg]] – ang pinakamalaking koleksiyon ng mga kasulatang mabibisitahan nang malaya, kabilang ang mga aklat at pilas ng musika == Mga sanggunian == <references> <ref name="Endres-2006">{{Cite journal |last=Endres |first=Joe |title=Wiki websites wealth of information |journal=International News on Fats, Oils and Related Materials |location=[[Champaign, Illinois]] |date=May 2006 |volume=17 |issue=5 |pages=312 |type=Periodical |issn=0897-8026 |url=https://www.proquest.com/docview/223600210 |access-date=Agosto 6, 2007 |id={{ProQuest|223600210}} |archive-date=Mayo 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510224519/https://www.proquest.com/docview/223600210 |url-status=live }}</ref> <ref name="Möller-2004">{{cite web |url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=<nowiki>[Wikipedia-l]</nowiki> Proposal: commons.wikimedia.org |last=Möller |first=Erik |date=Marso 19, 2004 |access-date=Agosto 7, 2007 |archive-date=Disyembre 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209124611/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live }}</ref> <ref name="Wikimedia Commons-2004">{{cite web |url=http://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Main_Page&oldid=50 |title=Main Page |publisher=Wikimedia Commons |date=Setyembre 7, 2004 |access-date=Agosto 7, 2007 |archive-date=Nobyembre 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151105173459/https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Main_Page&oldid=50 |url-status=live }}</ref> <ref name="Golem.de-2005">{{cite web |url=http://www.golem.de/0505/38234.html |title=Wikimedia Commons: Über 100.000 freie Bilder, Töne und Filme |date=Mayo 25, 2005 |access-date=Agosto 7, 2007 |language=de |publisher=[[:de:Golem.de|Golem.de]] |archive-date=Disyembre 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132726/https://www.golem.de/0505/38234.html |url-status=live }}</ref> </references> [[Kategorya:Mga proyekto ng Wikimedia]] 3vgmvxw4miol5m1ybs0g8fd6cjh9x7n 0 11824 2223083 2223025 2026-09-01T00:11:39Z Jojit fb 38 /* Klima */ 2223083 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin ([[Dahlem (Berlin)|Dahlem]]), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng [[himpilang pampanahon]] ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing [[Pulo ng urbanong init|UHI]], ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edition 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=8 March 2021 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Retrieved January 30, 2019.</ref>}} <!--in the order as it appears in the table, not all of the following data may be available, especially records and days of precipitation -->|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=[[National Oceanic and Atmospheric Administration|NOAA]]<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration|NOAA]] }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 December 2014 |archive-date = 6 June 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live }}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga [[Pambobomba sa Berlin noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig|pagsalakay sa himpapawid]], sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga [[Palamuti (sining)|palamuti]] sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga [[Palamuti at krimen|makabagong dogma]], at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang [[Rekonstruksiyon (arkitektura)|muling itinayo]], kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng [[Otel Adlon]]. Ang mga kumpol ng mga [[Talaan ng mga pinakamataas na gusali sa Berlin|skyscraper]] ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 [[Talaan ng mga pinakamataas na gusali sa Alemanya|pinakamataas na gusali]] sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 February 2021 |access-date=2020-01-10}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula [[Himpilan ng tren ng Berlin Zoologischer Garten|Bahnhof Zoo]] sa City West hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang [[Neptunbrunnen]], isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang [[Galeriyang East Side]] ay isang open-air na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang [[Tala ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Alemanya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 June 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 February 2016 |access-date=7 April 2012 |website=[[Berliner Zeitung]] |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 May 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 February 2016 |access-date=7 April 2012 |website=[[Berliner Zeitung]] |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong [[Ginintuang Dekada Beynte]]. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 June 2008 |access-date=18 August 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng [[Gemäldegalerie, Berlin|Gemäldegalerie]], at nasa gilid ng [[Neue Nationalgalerie]] at ng [[Berliner Philharmonie]]. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 May 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 August 2008}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang [[Straße des 17. Juni]], na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga [[Pag-aalsa noong 1953 sa Silangang Alemanya|pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953]]. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "[[Ich bin ein Berliner]]!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang [[Funkturm Berlin]] ay isang {{Convert|150|m|ft|-tall}} lattice tore ng radyo sa pook fairground, na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulator at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng elevator na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at [[U1 (Berlin U-Bahn)|linyang U1]] ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing [[Mga tawiran sa hangganan ng Berlin|checkpoint at tawiran sa hangganan]] sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong asero, at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang [[Talaan ng mga pinakamalaking lungsod ng Unyong Europeo ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod|pinakamataong lungsod]] sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang [[Kalakhang sonang urbano|gumaganang urbanong pook]] ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=3 September 2015}}.</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 August 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 August 2019 |access-date=6 February 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=15 March 2016}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Retrieved 10 October 2016.</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng [[Mga Turko|Turko]] at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong [[Kasaysayan ng mga Aleman sa Rusya, Ukranya, at Unyong Sobyetiko|Aleman]] mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 March 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 April 2013 |access-date=10 February 2013 |publisher=Russiajournal.com}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 October 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 May 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 February 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 September 2016|archive-date=21 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 December 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 December 2014 |access-date=29 December 2014}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 February 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 April 2019 |access-date=28 April 2019 |website=[[Berliner Morgenpost]] |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante.<ref>{{cite web |title=Fast jeder Dritte in Berlin hat einen Migrationshintergrund |url=https://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2017/05/migrationshintergrund-berlin-jeder-dritte.html |website=www.rbb-online.de}}{{Dead link|date=December 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 February 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 September 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 August 2017 |access-date=13 June 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga [[Mga Turko sa Berlin|Turko]], Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, [[Pamayanang Biyetnames ng Berlin|Biyetnames]], Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang [[Mga wikang Kanlurang Aleman|wikang Kanlurang Aleman]] na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong [[wikang pantrabaho]] ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang [[Diyalektong Brandeburges|Brandeburges]] na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang [[sosyolekto]], higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng [[karaniwang Aleman]] sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] cczyk9umu6edlubhb9d00jsn7ilu378 2223087 2223083 2026-09-01T00:15:37Z Jojit fb 38 /* Klima */ 2223087 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin ([[Dahlem (Berlin)|Dahlem]]), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng [[himpilang pampanahon]] ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing [[Pulo ng urbanong init|UHI]], ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edition 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}} <!--in the order as it appears in the table, not all of the following data may be available, especially records and days of precipitation -->|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga [[Pambobomba sa Berlin noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig|pagsalakay sa himpapawid]], sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga [[Palamuti (sining)|palamuti]] sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga [[Palamuti at krimen|makabagong dogma]], at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang [[Rekonstruksiyon (arkitektura)|muling itinayo]], kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng [[Otel Adlon]]. Ang mga kumpol ng mga [[Talaan ng mga pinakamataas na gusali sa Berlin|skyscraper]] ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 [[Talaan ng mga pinakamataas na gusali sa Alemanya|pinakamataas na gusali]] sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 February 2021 |access-date=2020-01-10}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula [[Himpilan ng tren ng Berlin Zoologischer Garten|Bahnhof Zoo]] sa City West hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang [[Neptunbrunnen]], isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang [[Galeriyang East Side]] ay isang open-air na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang [[Tala ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Alemanya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 June 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 February 2016 |access-date=7 April 2012 |website=[[Berliner Zeitung]] |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 May 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 February 2016 |access-date=7 April 2012 |website=[[Berliner Zeitung]] |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong [[Ginintuang Dekada Beynte]]. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 June 2008 |access-date=18 August 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng [[Gemäldegalerie, Berlin|Gemäldegalerie]], at nasa gilid ng [[Neue Nationalgalerie]] at ng [[Berliner Philharmonie]]. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 May 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 August 2008}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang [[Straße des 17. Juni]], na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga [[Pag-aalsa noong 1953 sa Silangang Alemanya|pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953]]. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "[[Ich bin ein Berliner]]!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang [[Funkturm Berlin]] ay isang {{Convert|150|m|ft|-tall}} lattice tore ng radyo sa pook fairground, na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulator at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng elevator na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at [[U1 (Berlin U-Bahn)|linyang U1]] ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing [[Mga tawiran sa hangganan ng Berlin|checkpoint at tawiran sa hangganan]] sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong asero, at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang [[Talaan ng mga pinakamalaking lungsod ng Unyong Europeo ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod|pinakamataong lungsod]] sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang [[Kalakhang sonang urbano|gumaganang urbanong pook]] ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=3 September 2015}}.</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 August 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 August 2019 |access-date=6 February 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=15 March 2016}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Retrieved 10 October 2016.</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng [[Mga Turko|Turko]] at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong [[Kasaysayan ng mga Aleman sa Rusya, Ukranya, at Unyong Sobyetiko|Aleman]] mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 March 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 April 2013 |access-date=10 February 2013 |publisher=Russiajournal.com}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 October 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 May 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 February 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 September 2016|archive-date=21 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 December 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 December 2014 |access-date=29 December 2014}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 February 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 April 2019 |access-date=28 April 2019 |website=[[Berliner Morgenpost]] |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante.<ref>{{cite web |title=Fast jeder Dritte in Berlin hat einen Migrationshintergrund |url=https://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2017/05/migrationshintergrund-berlin-jeder-dritte.html |website=www.rbb-online.de}}{{Dead link|date=December 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 February 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 September 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 August 2017 |access-date=13 June 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga [[Mga Turko sa Berlin|Turko]], Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, [[Pamayanang Biyetnames ng Berlin|Biyetnames]], Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang [[Mga wikang Kanlurang Aleman|wikang Kanlurang Aleman]] na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong [[wikang pantrabaho]] ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang [[Diyalektong Brandeburges|Brandeburges]] na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang [[sosyolekto]], higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng [[karaniwang Aleman]] sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] qnya7gdpxickff0y7nu8x0e7t9ky5yp 2223088 2223087 2026-09-01T00:18:53Z Jojit fb 38 /* Klima */ 2223088 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng [[himpilang pampanahon]] ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing [[Pulo ng urbanong init|UHI]], ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga [[Pambobomba sa Berlin noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig|pagsalakay sa himpapawid]], sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga [[Palamuti (sining)|palamuti]] sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga [[Palamuti at krimen|makabagong dogma]], at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang [[Rekonstruksiyon (arkitektura)|muling itinayo]], kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng [[Otel Adlon]]. Ang mga kumpol ng mga [[Talaan ng mga pinakamataas na gusali sa Berlin|skyscraper]] ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 [[Talaan ng mga pinakamataas na gusali sa Alemanya|pinakamataas na gusali]] sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 February 2021 |access-date=2020-01-10}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula [[Himpilan ng tren ng Berlin Zoologischer Garten|Bahnhof Zoo]] sa City West hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang [[Neptunbrunnen]], isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang [[Galeriyang East Side]] ay isang open-air na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang [[Tala ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Alemanya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 June 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 February 2016 |access-date=7 April 2012 |website=[[Berliner Zeitung]] |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 May 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 February 2016 |access-date=7 April 2012 |website=[[Berliner Zeitung]] |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong [[Ginintuang Dekada Beynte]]. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 June 2008 |access-date=18 August 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng [[Gemäldegalerie, Berlin|Gemäldegalerie]], at nasa gilid ng [[Neue Nationalgalerie]] at ng [[Berliner Philharmonie]]. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 May 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 August 2008}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang [[Straße des 17. Juni]], na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga [[Pag-aalsa noong 1953 sa Silangang Alemanya|pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953]]. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "[[Ich bin ein Berliner]]!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang [[Funkturm Berlin]] ay isang {{Convert|150|m|ft|-tall}} lattice tore ng radyo sa pook fairground, na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulator at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng elevator na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at [[U1 (Berlin U-Bahn)|linyang U1]] ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing [[Mga tawiran sa hangganan ng Berlin|checkpoint at tawiran sa hangganan]] sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong asero, at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang [[Talaan ng mga pinakamalaking lungsod ng Unyong Europeo ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod|pinakamataong lungsod]] sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang [[Kalakhang sonang urbano|gumaganang urbanong pook]] ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=3 September 2015}}.</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 August 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 August 2019 |access-date=6 February 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=15 March 2016}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Retrieved 10 October 2016.</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng [[Mga Turko|Turko]] at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong [[Kasaysayan ng mga Aleman sa Rusya, Ukranya, at Unyong Sobyetiko|Aleman]] mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 March 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 April 2013 |access-date=10 February 2013 |publisher=Russiajournal.com}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 October 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 May 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 February 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 September 2016|archive-date=21 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 December 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 December 2014 |access-date=29 December 2014}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 February 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 April 2019 |access-date=28 April 2019 |website=[[Berliner Morgenpost]] |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante.<ref>{{cite web |title=Fast jeder Dritte in Berlin hat einen Migrationshintergrund |url=https://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2017/05/migrationshintergrund-berlin-jeder-dritte.html |website=www.rbb-online.de}}{{Dead link|date=December 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 February 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 September 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 August 2017 |access-date=13 June 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga [[Mga Turko sa Berlin|Turko]], Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, [[Pamayanang Biyetnames ng Berlin|Biyetnames]], Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang [[Mga wikang Kanlurang Aleman|wikang Kanlurang Aleman]] na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong [[wikang pantrabaho]] ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang [[Diyalektong Brandeburges|Brandeburges]] na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang [[sosyolekto]], higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng [[karaniwang Aleman]] sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] cwy5zw71zlr4dewrn35f0bv6umsvbv5 2223089 2223088 2026-09-01T00:20:57Z Jojit fb 38 /* Klima */ 2223089 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga [[Pambobomba sa Berlin noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig|pagsalakay sa himpapawid]], sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga [[Palamuti (sining)|palamuti]] sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga [[Palamuti at krimen|makabagong dogma]], at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang [[Rekonstruksiyon (arkitektura)|muling itinayo]], kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng [[Otel Adlon]]. Ang mga kumpol ng mga [[Talaan ng mga pinakamataas na gusali sa Berlin|skyscraper]] ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 [[Talaan ng mga pinakamataas na gusali sa Alemanya|pinakamataas na gusali]] sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 February 2021 |access-date=2020-01-10}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula [[Himpilan ng tren ng Berlin Zoologischer Garten|Bahnhof Zoo]] sa City West hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang [[Neptunbrunnen]], isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang [[Galeriyang East Side]] ay isang open-air na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang [[Tala ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Alemanya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 June 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 February 2016 |access-date=7 April 2012 |website=[[Berliner Zeitung]] |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 May 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 February 2016 |access-date=7 April 2012 |website=[[Berliner Zeitung]] |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong [[Ginintuang Dekada Beynte]]. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 June 2008 |access-date=18 August 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng [[Gemäldegalerie, Berlin|Gemäldegalerie]], at nasa gilid ng [[Neue Nationalgalerie]] at ng [[Berliner Philharmonie]]. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 May 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 August 2008}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang [[Straße des 17. Juni]], na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga [[Pag-aalsa noong 1953 sa Silangang Alemanya|pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953]]. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "[[Ich bin ein Berliner]]!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang [[Funkturm Berlin]] ay isang {{Convert|150|m|ft|-tall}} lattice tore ng radyo sa pook fairground, na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulator at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng elevator na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at [[U1 (Berlin U-Bahn)|linyang U1]] ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing [[Mga tawiran sa hangganan ng Berlin|checkpoint at tawiran sa hangganan]] sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong asero, at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang [[Talaan ng mga pinakamalaking lungsod ng Unyong Europeo ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod|pinakamataong lungsod]] sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang [[Kalakhang sonang urbano|gumaganang urbanong pook]] ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=3 September 2015}}.</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 August 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 August 2019 |access-date=6 February 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=15 March 2016}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Retrieved 10 October 2016.</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng [[Mga Turko|Turko]] at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong [[Kasaysayan ng mga Aleman sa Rusya, Ukranya, at Unyong Sobyetiko|Aleman]] mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 March 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 April 2013 |access-date=10 February 2013 |publisher=Russiajournal.com}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 October 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 May 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 February 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 September 2016|archive-date=21 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 December 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 December 2014 |access-date=29 December 2014}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 February 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 April 2019 |access-date=28 April 2019 |website=[[Berliner Morgenpost]] |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante.<ref>{{cite web |title=Fast jeder Dritte in Berlin hat einen Migrationshintergrund |url=https://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2017/05/migrationshintergrund-berlin-jeder-dritte.html |website=www.rbb-online.de}}{{Dead link|date=December 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 February 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 September 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 August 2017 |access-date=13 June 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga [[Mga Turko sa Berlin|Turko]], Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, [[Pamayanang Biyetnames ng Berlin|Biyetnames]], Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang [[Mga wikang Kanlurang Aleman|wikang Kanlurang Aleman]] na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong [[wikang pantrabaho]] ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang [[Diyalektong Brandeburges|Brandeburges]] na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang [[sosyolekto]], higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng [[karaniwang Aleman]] sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] 70m5p29bqkhlh4ecsqo1pg8afs60jx8 2223100 2223089 2026-09-01T03:58:19Z Jojit fb 38 /* Tanawin ng lungsod */ 2223100 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 February 2021 |access-date=2020-01-10}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang [[Neptunbrunnen]], isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang [[Galeriyang East Side]] ay isang open-air na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang [[Tala ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Alemanya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 June 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 February 2016 |access-date=7 April 2012 |website=[[Berliner Zeitung]] |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 May 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 February 2016 |access-date=7 April 2012 |website=[[Berliner Zeitung]] |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong [[Ginintuang Dekada Beynte]]. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 June 2008 |access-date=18 August 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng [[Gemäldegalerie, Berlin|Gemäldegalerie]], at nasa gilid ng [[Neue Nationalgalerie]] at ng [[Berliner Philharmonie]]. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 May 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 August 2008}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang [[Straße des 17. Juni]], na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga [[Pag-aalsa noong 1953 sa Silangang Alemanya|pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953]]. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "[[Ich bin ein Berliner]]!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang [[Funkturm Berlin]] ay isang {{Convert|150|m|ft|-tall}} lattice tore ng radyo sa pook fairground, na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulator at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng elevator na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at [[U1 (Berlin U-Bahn)|linyang U1]] ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing [[Mga tawiran sa hangganan ng Berlin|checkpoint at tawiran sa hangganan]] sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong asero, at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang [[Talaan ng mga pinakamalaking lungsod ng Unyong Europeo ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod|pinakamataong lungsod]] sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang [[Kalakhang sonang urbano|gumaganang urbanong pook]] ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=3 September 2015}}.</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 August 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 August 2019 |access-date=6 February 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=15 March 2016}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Retrieved 10 October 2016.</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng [[Mga Turko|Turko]] at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong [[Kasaysayan ng mga Aleman sa Rusya, Ukranya, at Unyong Sobyetiko|Aleman]] mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 March 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 April 2013 |access-date=10 February 2013 |publisher=Russiajournal.com}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 October 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 May 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 February 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 September 2016|archive-date=21 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 December 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 December 2014 |access-date=29 December 2014}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 February 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 April 2019 |access-date=28 April 2019 |website=[[Berliner Morgenpost]] |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante.<ref>{{cite web |title=Fast jeder Dritte in Berlin hat einen Migrationshintergrund |url=https://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2017/05/migrationshintergrund-berlin-jeder-dritte.html |website=www.rbb-online.de}}{{Dead link|date=December 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 February 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 September 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 August 2017 |access-date=13 June 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga [[Mga Turko sa Berlin|Turko]], Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, [[Pamayanang Biyetnames ng Berlin|Biyetnames]], Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang [[Mga wikang Kanlurang Aleman|wikang Kanlurang Aleman]] na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong [[wikang pantrabaho]] ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang [[Diyalektong Brandeburges|Brandeburges]] na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang [[sosyolekto]], higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng [[karaniwang Aleman]] sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] l3qjabt8pd6phk0t7w5dpa7mapby98l 2223101 2223100 2026-09-01T04:00:29Z Jojit fb 38 /* Tanawin ng lungsod */ 2223101 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang [[Neptunbrunnen]], isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang [[Galeriyang East Side]] ay isang open-air na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang [[Tala ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Alemanya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 June 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 February 2016 |access-date=7 April 2012 |website=[[Berliner Zeitung]] |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 May 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 February 2016 |access-date=7 April 2012 |website=[[Berliner Zeitung]] |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong [[Ginintuang Dekada Beynte]]. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 June 2008 |access-date=18 August 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng [[Gemäldegalerie, Berlin|Gemäldegalerie]], at nasa gilid ng [[Neue Nationalgalerie]] at ng [[Berliner Philharmonie]]. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 May 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 August 2008}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang [[Straße des 17. Juni]], na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga [[Pag-aalsa noong 1953 sa Silangang Alemanya|pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953]]. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "[[Ich bin ein Berliner]]!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang [[Funkturm Berlin]] ay isang {{Convert|150|m|ft|-tall}} lattice tore ng radyo sa pook fairground, na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulator at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng elevator na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at [[U1 (Berlin U-Bahn)|linyang U1]] ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing [[Mga tawiran sa hangganan ng Berlin|checkpoint at tawiran sa hangganan]] sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong asero, at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang [[Talaan ng mga pinakamalaking lungsod ng Unyong Europeo ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod|pinakamataong lungsod]] sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang [[Kalakhang sonang urbano|gumaganang urbanong pook]] ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=3 September 2015}}.</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 August 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 August 2019 |access-date=6 February 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=15 March 2016}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Retrieved 10 October 2016.</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng [[Mga Turko|Turko]] at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong [[Kasaysayan ng mga Aleman sa Rusya, Ukranya, at Unyong Sobyetiko|Aleman]] mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 March 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 April 2013 |access-date=10 February 2013 |publisher=Russiajournal.com}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 October 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 May 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 February 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 September 2016|archive-date=21 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 December 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 December 2014 |access-date=29 December 2014}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 February 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 April 2019 |access-date=28 April 2019 |website=[[Berliner Morgenpost]] |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante.<ref>{{cite web |title=Fast jeder Dritte in Berlin hat einen Migrationshintergrund |url=https://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2017/05/migrationshintergrund-berlin-jeder-dritte.html |website=www.rbb-online.de}}{{Dead link|date=December 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 February 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 September 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 August 2017 |access-date=13 June 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga [[Mga Turko sa Berlin|Turko]], Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, [[Pamayanang Biyetnames ng Berlin|Biyetnames]], Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang [[Mga wikang Kanlurang Aleman|wikang Kanlurang Aleman]] na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong [[wikang pantrabaho]] ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang [[Diyalektong Brandeburges|Brandeburges]] na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang [[sosyolekto]], higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng [[karaniwang Aleman]] sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] 8ppkbuo48tv515x0jxmym1fpqqco69b 2223103 2223101 2026-09-01T04:09:20Z Jojit fb 38 /* Arkitektura */ 2223103 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 June 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 February 2016 |access-date=7 April 2012 |website=[[Berliner Zeitung]] |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 May 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 February 2016 |access-date=7 April 2012 |website=[[Berliner Zeitung]] |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 June 2008 |access-date=18 August 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 May 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 August 2008}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang [[Straße des 17. Juni]], na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga [[Pag-aalsa noong 1953 sa Silangang Alemanya|pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953]]. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "[[Ich bin ein Berliner]]!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang [[Funkturm Berlin]] ay isang {{Convert|150|m|ft|-tall}} lattice tore ng radyo sa pook fairground, na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulator at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng elevator na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at [[U1 (Berlin U-Bahn)|linyang U1]] ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing [[Mga tawiran sa hangganan ng Berlin|checkpoint at tawiran sa hangganan]] sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong asero, at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang [[Talaan ng mga pinakamalaking lungsod ng Unyong Europeo ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod|pinakamataong lungsod]] sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang [[Kalakhang sonang urbano|gumaganang urbanong pook]] ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=3 September 2015}}.</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 August 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 August 2019 |access-date=6 February 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=15 March 2016}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Retrieved 10 October 2016.</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng [[Mga Turko|Turko]] at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong [[Kasaysayan ng mga Aleman sa Rusya, Ukranya, at Unyong Sobyetiko|Aleman]] mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 March 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 April 2013 |access-date=10 February 2013 |publisher=Russiajournal.com}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 October 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 May 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 February 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 September 2016|archive-date=21 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 December 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 December 2014 |access-date=29 December 2014}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 February 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 April 2019 |access-date=28 April 2019 |website=[[Berliner Morgenpost]] |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante.<ref>{{cite web |title=Fast jeder Dritte in Berlin hat einen Migrationshintergrund |url=https://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2017/05/migrationshintergrund-berlin-jeder-dritte.html |website=www.rbb-online.de}}{{Dead link|date=December 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 February 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 September 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 August 2017 |access-date=13 June 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga [[Mga Turko sa Berlin|Turko]], Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, [[Pamayanang Biyetnames ng Berlin|Biyetnames]], Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang [[Mga wikang Kanlurang Aleman|wikang Kanlurang Aleman]] na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong [[wikang pantrabaho]] ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang [[Diyalektong Brandeburges|Brandeburges]] na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang [[sosyolekto]], higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng [[karaniwang Aleman]] sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] b4npg6pt1kl7p1zh8kb8g7sddq3dayp 2223105 2223103 2026-09-01T04:16:03Z Jojit fb 38 /* Arkitektura */ 2223105 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 June 2008 |access-date=18 August 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 May 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 August 2008}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang [[Straße des 17. Juni]], na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga [[Pag-aalsa noong 1953 sa Silangang Alemanya|pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953]]. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "[[Ich bin ein Berliner]]!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang [[Funkturm Berlin]] ay isang {{Convert|150|m|ft|-tall}} lattice tore ng radyo sa pook fairground, na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulator at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng elevator na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at [[U1 (Berlin U-Bahn)|linyang U1]] ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing [[Mga tawiran sa hangganan ng Berlin|checkpoint at tawiran sa hangganan]] sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong asero, at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang [[Talaan ng mga pinakamalaking lungsod ng Unyong Europeo ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod|pinakamataong lungsod]] sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang [[Kalakhang sonang urbano|gumaganang urbanong pook]] ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=3 September 2015}}.</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 August 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 August 2019 |access-date=6 February 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=15 March 2016}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Retrieved 10 October 2016.</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng [[Mga Turko|Turko]] at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong [[Kasaysayan ng mga Aleman sa Rusya, Ukranya, at Unyong Sobyetiko|Aleman]] mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 March 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 April 2013 |access-date=10 February 2013 |publisher=Russiajournal.com}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 October 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 May 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 February 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 September 2016|archive-date=21 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 December 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 December 2014 |access-date=29 December 2014}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 February 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 April 2019 |access-date=28 April 2019 |website=[[Berliner Morgenpost]] |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante.<ref>{{cite web |title=Fast jeder Dritte in Berlin hat einen Migrationshintergrund |url=https://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2017/05/migrationshintergrund-berlin-jeder-dritte.html |website=www.rbb-online.de}}{{Dead link|date=December 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 February 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 September 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 August 2017 |access-date=13 June 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga [[Mga Turko sa Berlin|Turko]], Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, [[Pamayanang Biyetnames ng Berlin|Biyetnames]], Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang [[Mga wikang Kanlurang Aleman|wikang Kanlurang Aleman]] na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong [[wikang pantrabaho]] ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang [[Diyalektong Brandeburges|Brandeburges]] na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang [[sosyolekto]], higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng [[karaniwang Aleman]] sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] 0dcd3a7753neimbyqkvr5ubgc2fsvem 2223106 2223105 2026-09-01T04:17:49Z Jojit fb 38 /* Arkitektura */ 2223106 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang [[Straße des 17. Juni]], na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga [[Pag-aalsa noong 1953 sa Silangang Alemanya|pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953]]. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "[[Ich bin ein Berliner]]!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang [[Funkturm Berlin]] ay isang {{Convert|150|m|ft|-tall}} lattice tore ng radyo sa pook fairground, na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulator at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng elevator na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at [[U1 (Berlin U-Bahn)|linyang U1]] ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing [[Mga tawiran sa hangganan ng Berlin|checkpoint at tawiran sa hangganan]] sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong asero, at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang [[Talaan ng mga pinakamalaking lungsod ng Unyong Europeo ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod|pinakamataong lungsod]] sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang [[Kalakhang sonang urbano|gumaganang urbanong pook]] ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=3 September 2015}}.</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 August 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 August 2019 |access-date=6 February 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=15 March 2016}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Retrieved 10 October 2016.</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng [[Mga Turko|Turko]] at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong [[Kasaysayan ng mga Aleman sa Rusya, Ukranya, at Unyong Sobyetiko|Aleman]] mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 March 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 April 2013 |access-date=10 February 2013 |publisher=Russiajournal.com}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 October 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 May 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 February 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 September 2016|archive-date=21 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 December 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 December 2014 |access-date=29 December 2014}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 February 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 April 2019 |access-date=28 April 2019 |website=[[Berliner Morgenpost]] |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante.<ref>{{cite web |title=Fast jeder Dritte in Berlin hat einen Migrationshintergrund |url=https://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2017/05/migrationshintergrund-berlin-jeder-dritte.html |website=www.rbb-online.de}}{{Dead link|date=December 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 February 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 September 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 August 2017 |access-date=13 June 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga [[Mga Turko sa Berlin|Turko]], Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, [[Pamayanang Biyetnames ng Berlin|Biyetnames]], Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang [[Mga wikang Kanlurang Aleman|wikang Kanlurang Aleman]] na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong [[wikang pantrabaho]] ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang [[Diyalektong Brandeburges|Brandeburges]] na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang [[sosyolekto]], higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng [[karaniwang Aleman]] sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] 92a0c6tbiezr5f1ancs9lbajxli3vlh 2223109 2223106 2026-09-01T04:27:31Z Jojit fb 38 /* Arkitektura */ 2223109 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang [[Talaan ng mga pinakamalaking lungsod ng Unyong Europeo ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod|pinakamataong lungsod]] sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang [[Kalakhang sonang urbano|gumaganang urbanong pook]] ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=3 September 2015}}.</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 August 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 August 2019 |access-date=6 February 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=15 March 2016}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Retrieved 10 October 2016.</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng [[Mga Turko|Turko]] at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong [[Kasaysayan ng mga Aleman sa Rusya, Ukranya, at Unyong Sobyetiko|Aleman]] mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 March 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 April 2013 |access-date=10 February 2013 |publisher=Russiajournal.com}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 October 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 May 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 February 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 September 2016|archive-date=21 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 December 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 December 2014 |access-date=29 December 2014}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 February 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 April 2019 |access-date=28 April 2019 |website=[[Berliner Morgenpost]] |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante.<ref>{{cite web |title=Fast jeder Dritte in Berlin hat einen Migrationshintergrund |url=https://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2017/05/migrationshintergrund-berlin-jeder-dritte.html |website=www.rbb-online.de}}{{Dead link|date=December 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 February 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 September 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 August 2017 |access-date=13 June 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga [[Mga Turko sa Berlin|Turko]], Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, [[Pamayanang Biyetnames ng Berlin|Biyetnames]], Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang [[Mga wikang Kanlurang Aleman|wikang Kanlurang Aleman]] na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong [[wikang pantrabaho]] ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang [[Diyalektong Brandeburges|Brandeburges]] na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang [[sosyolekto]], higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng [[karaniwang Aleman]] sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] normfiw7v7wsqp653w2f1xlzjdrywnt 2223112 2223109 2026-09-01T04:37:14Z Jojit fb 38 /* Demograpiya */ 2223112 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=3 September 2015}}.</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 August 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 August 2019 |access-date=6 February 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=15 March 2016}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Retrieved 10 October 2016.</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng [[Mga Turko|Turko]] at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong [[Kasaysayan ng mga Aleman sa Rusya, Ukranya, at Unyong Sobyetiko|Aleman]] mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 March 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 April 2013 |access-date=10 February 2013 |publisher=Russiajournal.com}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 October 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 May 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 February 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 September 2016|archive-date=21 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 December 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 December 2014 |access-date=29 December 2014}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 February 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 April 2019 |access-date=28 April 2019 |website=[[Berliner Morgenpost]] |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante.<ref>{{cite web |title=Fast jeder Dritte in Berlin hat einen Migrationshintergrund |url=https://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2017/05/migrationshintergrund-berlin-jeder-dritte.html |website=www.rbb-online.de}}{{Dead link|date=December 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 February 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 September 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 August 2017 |access-date=13 June 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga [[Mga Turko sa Berlin|Turko]], Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, [[Pamayanang Biyetnames ng Berlin|Biyetnames]], Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang [[Mga wikang Kanlurang Aleman|wikang Kanlurang Aleman]] na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong [[wikang pantrabaho]] ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang [[Diyalektong Brandeburges|Brandeburges]] na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang [[sosyolekto]], higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng [[karaniwang Aleman]] sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] j09hkk6gc21qecot5onzw002w4u9kd0 2223113 2223112 2026-09-01T04:41:45Z Jojit fb 38 /* Demograpiya */ 2223113 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016.</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng [[Mga Turko|Turko]] at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong [[Kasaysayan ng mga Aleman sa Rusya, Ukranya, at Unyong Sobyetiko|Aleman]] mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 March 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 April 2013 |access-date=10 February 2013 |publisher=Russiajournal.com}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 October 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 May 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 February 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 September 2016|archive-date=21 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 December 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 December 2014 |access-date=29 December 2014}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 February 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 April 2019 |access-date=28 April 2019 |website=[[Berliner Morgenpost]] |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante.<ref>{{cite web |title=Fast jeder Dritte in Berlin hat einen Migrationshintergrund |url=https://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2017/05/migrationshintergrund-berlin-jeder-dritte.html |website=www.rbb-online.de}}{{Dead link|date=December 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 February 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 September 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 August 2017 |access-date=13 June 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga [[Mga Turko sa Berlin|Turko]], Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, [[Pamayanang Biyetnames ng Berlin|Biyetnames]], Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang [[Mga wikang Kanlurang Aleman|wikang Kanlurang Aleman]] na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong [[wikang pantrabaho]] ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang [[Diyalektong Brandeburges|Brandeburges]] na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang [[sosyolekto]], higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng [[karaniwang Aleman]] sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] nwotvmk95fasjpclyhaoqd9037791ll 2223114 2223113 2026-09-01T04:44:29Z Jojit fb 38 /* Mga nasyonalidad */ 2223114 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016.</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 March 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 April 2013 |access-date=10 February 2013 |publisher=Russiajournal.com}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 October 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 May 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 February 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 September 2016|archive-date=21 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 December 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 December 2014 |access-date=29 December 2014}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 February 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 April 2019 |access-date=28 April 2019 |website=[[Berliner Morgenpost]] |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante.<ref>{{cite web |title=Fast jeder Dritte in Berlin hat einen Migrationshintergrund |url=https://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2017/05/migrationshintergrund-berlin-jeder-dritte.html |website=www.rbb-online.de}}{{Dead link|date=December 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 February 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 September 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 August 2017 |access-date=13 June 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga [[Mga Turko sa Berlin|Turko]], Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, [[Pamayanang Biyetnames ng Berlin|Biyetnames]], Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang [[Mga wikang Kanlurang Aleman|wikang Kanlurang Aleman]] na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong [[wikang pantrabaho]] ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang [[Diyalektong Brandeburges|Brandeburges]] na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang [[sosyolekto]], higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng [[karaniwang Aleman]] sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] 2wwn6tdetycv1fiv5s8npldfw765b1j 2223115 2223114 2026-09-01T04:46:36Z Jojit fb 38 /* Mga nasyonalidad */ 2223115 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 March 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 April 2013 |access-date=10 February 2013 |publisher=Russiajournal.com}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 October 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 May 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 February 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 September 2016|archive-date=21 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 December 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 December 2014 |access-date=29 December 2014}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 February 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 April 2019 |access-date=28 April 2019 |website=[[Berliner Morgenpost]] |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante.<ref>{{cite web |title=Fast jeder Dritte in Berlin hat einen Migrationshintergrund |url=https://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2017/05/migrationshintergrund-berlin-jeder-dritte.html |website=www.rbb-online.de}}{{Dead link|date=December 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 February 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 September 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 August 2017 |access-date=13 June 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga [[Mga Turko sa Berlin|Turko]], Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, [[Pamayanang Biyetnames ng Berlin|Biyetnames]], Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang [[Mga wikang Kanlurang Aleman|wikang Kanlurang Aleman]] na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong [[wikang pantrabaho]] ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang [[Diyalektong Brandeburges|Brandeburges]] na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang [[sosyolekto]], higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng [[karaniwang Aleman]] sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] bfpaou2hlfn1qysi7znbtv80cx6ca8v 2223116 2223115 2026-09-01T04:51:28Z Jojit fb 38 /* Mga nasyonalidad */ 2223116 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 March 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 April 2013 |access-date=10 February 2013 |publisher=Russiajournal.com}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 October 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 May 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 February 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 September 2016|archive-date=21 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 December 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 December 2014 |access-date=29 December 2014}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 February 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 April 2019 |access-date=28 April 2019 |website=[[Berliner Morgenpost]] |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante.<ref>{{cite web |title=Fast jeder Dritte in Berlin hat einen Migrationshintergrund |url=https://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2017/05/migrationshintergrund-berlin-jeder-dritte.html |website=www.rbb-online.de}}{{Dead link|date=December 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 February 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 September 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 August 2017 |access-date=13 June 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga [[Mga Turko sa Berlin|Turko]], Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, [[Pamayanang Biyetnames ng Berlin|Biyetnames]], Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang [[Mga wikang Kanlurang Aleman|wikang Kanlurang Aleman]] na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong [[wikang pantrabaho]] ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang [[Diyalektong Brandeburges|Brandeburges]] na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang [[sosyolekto]], higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng [[karaniwang Aleman]] sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] 8jgbc18ga10mkmmyldpxas52766pzex 0 46240 2223074 2208056 2026-08-31T21:52:34Z Jake Mendoza 97820 2223074 wikitext text/x-wiki {{better translation|date=Enero 2014}} {{Infobox television channel | name = GMA Pinoy TV | country = Pilipinas | area = Inernasyonal | network = GMA Network | headquarters = [[GMA Network Center]], EDSA Cor. Timog Ave. Diliman, Quezon City, Philippines | owner = [[GMA Network, Inc.]] | sister_names = | launch_date = {{start date and age|2005|3}} | website = }} Ang '''GMA Pinoy TV''' ay nalalakip noong Marso 14, 2005 sa [[GMA Network]], ay isang pandaigdig ng estasyon ng telebisyon sa mga [[Pilipino]]. Ang pagguhit ng programa na galing sa [[Estasyon ng Hulang Bandila]] sa [[Pilipinas]], ang lambat lambat ng programa ay puwedeng makakita sa bansang [[Estados Unidos]] (kabilang [[Hawaii]]), [[Hapon]], [[Guam]], [[Saipan]], [[Papua New Guinea]], [[Canada]], [[Singapore]], [[Gitnang Silangan]], [[Hilagang Aprika]], [[Hong Kong]], [[Europa]] at [[Australya]]. Noong Hulyo 2008, ito ay inilunsad sa bansang [[Australya]] at [[New Zealand|Nueba Selanda]] sa [[UBI World TV]]. == Tingnan din == * [[GMA Network]] * [[GMA Life TV]] * [[GMA News TV International]] * [[The Filipino Channel]] * [[Kapatid Channel]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Philippine cable channels}} {{GMA Network}} [[Kategorya:GMA Network]] 188an0xtiusegneipet6er42zcro9t1 3 61677 2223075 2220016 2026-08-31T21:53:43Z MediaWiki message delivery 49557 /* Pagpapabatid ng salinwika: Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya */ bagong seksiyon 2223075 wikitext text/x-wiki '''Mabuhay!''' Magandang araw, Nickrds09, at [[Wikipedia:Maligayang_pagdating!|maligayang pagdating]] sa Wikipedia! Salamat sa iyong mga ambag. Sana ay magustuhan mo at manatili ka sa websayt na ito. Ito ay isang talaan ng mga pahina na sa tingin ko ay makatutulong sa iyo: {|align="right" |{{Pamayanan}} |} *[[Wikipedia:Patungkol|Tungkol sa Wikipedia]] *[[Wikipedia:Mga patakaran at panuntunan|Mga patakaran at panuntunan]] *[[Wikipedia:Paano baguhin ang isang pahina|Paano baguhin ang isang pahina]] *[[Wikipedia:Paano magsimula ng pahina|Paano magsimula ng pahina]] *[[Wikipedia:Mga kombensyon sa pagsusulat ng mga artikulo|Mga kombensyon sa pagsusulat ng mga artikulo]] *[[Wikipedia:Tulong|Pahinang nagbibigay ng tulong]] Sana ay malibang ka sa pagbabago ng mga artikulo at pagiging isang [[Wikipedia:Mga Wikipedista|Wikipedista]]! Maaari ninyo pong ilagda ang inyong pangalan sa pamamagitan ng paglalagay ng apat na tidles (<nowiki>~~~~</nowiki>); ito ay automatikong maglalagay ng pangalan at petsa. Kung kailangan mo ng tulong, maaari kang pumunta sa [[Wikipedia:Konsultasyon]], tanungin mo ako sa aking pahinang pang-usapan, o ilagay ang <code><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Saklolo|saklolo]]<nowiki>}}</nowiki></code> sa iyong pahinang pang-usapan at isang Wikipedista ang madaling lalabas upang sagutin ang iyong mga tanong. Huwag rin ninyo pong makalimutang [[Wikipedia:Guestbook para sa mga bagong manggagamit|lumagda sa ating ''guestbook'']]. Muli, mabuhay!{{#if:|<br></br><br>{{#ifeq:|di-kilala|Kami ay totoong nagpapasalamat nang higit dahil sa iyong mga naiiambag. Ngunit mariing hinihikayat ka naming [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Userlogin&type=signup gumawa ng isang panagutan] upang: #madali ka naming makilala at hindi mapagkamalang ibang Wikipedista. #makapili ng sariling pangalan o palayaw at lagda. #mabago mo ang mga pahinang medyong sinanggalang. #kilalanin ang mga boto. #maitago ang iyong direksyong ip, at mapanatili ang iyong paglilihim. Muli, salamat, at mariin ka pa rin naming hinihikayat na [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Userlogin&type=signup gumawa ng isang panagutan] para sa kabutihan ng Wikipedia, ng sarili mo, at ng lahat.}}{{#ifeq:|bandalo|Ang iyong mga pagbabago sa mga pahina mandin ay hindi nakakabuti sa kalidad nito. Sa kabaliktaran, sinisira nito ang ganda ng mga artikulo, ang misyon ng Wikipedia, at ang wikang Tagalog.<br><br>Kami, ang Wikipedia, ay naglalayong tulungan ang buong mundo at ang wikang Tagalog sa pagpapalaganap ng malayang Tagalog na kaalaman sa buong mundo, ngunit nagmumungkang pinipigilan mo ang aming dalisay na layunin. Binabalaan ka ng pamayanan, at hinihikayat na magbago ng iyong sarili, at ng mga artikulo para sa kabutihan ng lahat. Upang makapagbigay ng malayang daan sa kaalaman sa buong mundo, sana tulungan mo kami sa aming huwad na layunin.<br><br><b><font color="#0000FF">Kung magpapatuloy pa rin ang iyong mga pagbabagong nakaaapekto sa kalidad ng mga artikulo, maaaring mapilitan kaming pigilan ka, na maaaring humantong sa pagharang sa iyo. Maaari kaming tumulong sa iyo upang maging ganap kang katanggap-tanggap na Wikipedista kung susundin mo ang aming payo. Salamat sa iyong pagdinig sa aming kahilingan.</font></b>}}{{#ifeq:|bandalo-di-kilala|Ang iyong mga pagbabago sa mga pahina mandin ay hindi nakakabuti sa kalidad nito. Sa kabaliktaran, sinisira nito ang ganda ng mga artikulo, ang misyon ng Wikipedia, at ang wikang Tagalog.<br><br>Kami, ang Wikipedia, ay naglalayong tulungan ang buong mundo at ang wikang Tagalog sa pagpapalaganap ng malayang Tagalog na kaalaman sa buong mundo, ngunit nagmumungkang pinipigilan mo ang aming dalisay na layunin. Binabalaan ka ng pamayanan, at hinihikayat na magbago ng iyong sarili, at ng mga artikulo para sa kabutihan ng lahat. Upang makapagbigay ng malayang daan sa kaalaman sa buong mundo, sana tulungan mo kami sa aming huwad na layunin. Kapagka handa ka nang tumulong sa totoong makakapagpabuting layunin ng Wikipedia, hinihikayat ka naming tumala upang [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Userlogin&type=signup makagawa ng isang panagutan] upang: #madali ka naming makilala at hindi mapagkamalang ibang Wikipedista. #makapili ng sariling pangalan o palayaw at lagda. #mabago mo ang mga pahinang medyong sinanggalang. #kilalanin ang mga boto. #maitago ang iyong direksyong ip, at mapanatili ang iyong paglilihim. Muli, mariin naming hinihingi ang iyong pagtulong at pagtala sa Wikipedia.<br><br><b><font color=#0000FF>Kung magpapatuloy pa rin ang iyong mga pagbabagong nakaaapekto sa kalidad ng mga artikulo, maaaring mapilitan kaming pigilan ka, na maaaring humantong sa pagharang sa iyo. Maaari kaming tumulong sa iyo upang maging ganap kang katanggap-tanggap na Wikipedista kung susundin mo ang aming payo. Salamat sa iyong pagdinig sa aming kahilingan.</font></b>}}}} ---- <center><b><i><small> [[Image:Crystal_Clear_app_email.png|25px]] [[Wikipedia:Embahada|Ambasada]] · [[Wikipedia:Embahada|Ambasciata]] · [[Wikipedia:Embahada|Ambassad]] · [[Wikipedia:Embahada|Ambassade]] · [[Wikipedia:Embahada|Botschaft]] · [[Wikipedia:Embahada|Embaixada]] · [[Wikipedia:Embahada|Embajada]] · [[Wikipedia:Embahada|Embassy]] · [[Wikipedia:Embahada|大使館]] </small></i></b></center> <br>[[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 01:48, 27 Setyembre 2008 (UTC) == [[Suleras:UnangPahinaBalita|Mga Balita sa Unang Pahina]] == Maraming salamat sa iyong pagsasapanahon ng ating [[Unang Pahina|Mga kasalukuyang kaganapan]] sa [[Unang Pahina]], sa pamamagitan ng pag-aambag ng [[Kasalukuyang pangyayari/2008 Oktubre 7]]. Mabuhay ka! - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 13:38, 7 Oktubre 2008 (UTC) == Request for translation. Yanka Kupala and Yakub Kolas == Warm greeting from Belarusian Wikipedia! This year we celebrate 130. birthday of Belarusian great poets [[en:Yanka Kupala]] and [[en:Yakub Kolas]] Could you help us to translate articles into your unique and honourable language? Thank you in advance! --[[Tagagamit:Rymchonak|Rymchonak]] 20:16, 16 Enero 2012 (UTC) {{done}} :Hi! as requested, i already translated the page of [[Yanka_Kupala|Yanka Kapula]] in Tagalog language and if time permit, i will also work on Yakub Kolas. [[Tagagamit:Jan2366|Jan2366]] ([[Usapang tagagamit:Jan2366|usapan]]) 11:59, 5 Marso 2012 (UTC) ===Yakub Kolas=== {{done}}: Hi! i also translated [[Yakub_Kolas|Yakub Kolas]] into Tagalog Language... Mabuhay!!! [[Tagagamit:Jan2366|Jan2366]] ([[Usapang tagagamit:Jan2366|usapan]]) 13:44, 5 Marso 2012 (UTC) == Salamat sa pag-aambag == Salamat po sa inyong mga naiambag dito sa Wikipedia. Totoong nakakatulong po kayo sa pagpapayabong ng ating wika at malayang kaalaman. Isinasabi ko lamang po ito sa inyo upang ipaalalang hindi nasasayang ang inyong pagod, at nagpapasalamat ka rito. <b>[[Natatangi:Contributions/Felipe Aira|<font color= "#FCD116">—</font>]] [[Tagagamit:Felipe Aira|<font color= "#0038A8">Felipe</font>]] [[Usapang tagagamit:Felipe Aira|<font color="#CE1126">Aira</font>]]</b> 10:05, 12 Oktubre 2008 (UTC) == ABN? == Ang mga ukol sa [[Suleras:UnangPahinaAlam|Alam Ba Ninyo]] ay inilipat ko [[Usapang tagagamit:Nickrds09/Unang Isangdaang ABN|Unang Isangdaang ABN]] at [[Usapang tagagamit:Nickrds09/Ikalawang Isangdaang ABN|Ikalawang Isangdaang ABN]] == Pagtanaw at pasasalamat == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[Image:Current Events Barnstar.png|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''Bituin ng Pamamahayag at Pagbabalita''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |Dahil sa iyong patuloy na paghahain ng mga pag-uulat na nagagamit sa '''''[[Unang Pahina]]: [[Wikipedia:Kasalukuyang Pangyayari|Mga Kasalukuyang Kaganapan]]''''', pinagkakalooban kita - '''[[Tagagamit:Nickrds09|Nickrds09]]''' - ng bituing ito. Bilang pasasalamat sa iyong pagiging isang masiglang tagapaglathala sa '''[[Wikipediang Tagalog]]'''. Nawa'y mapag-aralan mo rin ang paglalagay sa mismong Unang Pahina bilang dagdag na kasanayan patungo sa iyong pagiging dalubhasang '''[[Wikipedista]]'''. Mabuhay ka at salamat! - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 15:25, 21 Oktubre 2008 (UTC) |} :Salamat ng marami sa iyong pagsasapanahon ng Kalendaryong pambalita. Marahil isa ka sa mga mapipisil ng pamayan upang maging isa ring tagapangasiwa balang-araw. Sabihan mo ako kung handa ka na at nang maiharap kita sa pamayanan. Matagal magpasya ang pamayanan dito, at sanay makapasa ka. Ipagpatuloy mo sana ang iyong mga ipinapakitang gawain. Muli, salamat! Mabuhay ka! - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 04:41, 28 Oktubre 2008 (UTC) == Kumusta == Magandang araw, nangungumusta lamang po. Bakit tila bumaba ang inyong aktibidad. Kung iyon po ay dahil sa ilang mga puna o paalala ng ibang Wikipedista, huwag po sanang mabahala. Iyon po para lamang po sa layuning mapainam/masanay ang lahat ng Wikipedista. Ang mga puna ay mga karagdagang kaalaman po. Gayon din po ako nung una dahil baguhan ako. Pero sa lumaon nasanay ako/nagsanay ako kaya't natuto sa mga gawi dito sa Wikipedia. Ipagpatuloy po sana ang inyong kasiglahan at pagiging masiyahin sa pagtulong sa pagbubuo ng ating Wikipedia sa Wikang Tagalog. Mabuhay at salamat muli sa inyong mga naging ambag na. - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 19:40, 22 Nobyembre 2008 (UTC) ==Tagapangasiwa== Ibig mo na bang maiharap sa pamayanan para maging tagapangasiwa? Pakisabihan mo lang po ako kung ibig mo na. Dahil isa ako sa tiyak na susuporta kung handa ka na. Umiinam na ang iyong paglalagay ng mga bagong balita sa Unang Pahina. Salamat sa iyong pagtulong sa bahaging ito ng ating wikipedia. Lubos na nagpapasalamat. - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 00:54, 30 Nobyembre 2008 (UTC) :Nagpapaunang salita lamang ako. Kung sakaling hindi magtagumpay ang unang halalan/paghaharap mo para maging tagapangasiwa dito, huwag ka lamang sanang manghihinayang o aayaw sa Wikipediang ito. Pakitandaan mo lamang na may susunod pang mga pagkakataon. Pinapayo kong basahin mo ang mga puna at payo ng ating mga kasamang Wikipedista. Isa itong paraan para mapainam mo ang iyong sarili at ang iyong mga lathalain. Huwag kang magmamaliw, ituring mo ang lahat bilang isang pagpapainam ng iyong mga kakayahan. ''Okey?'' - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 05:59, 16 Disyembre 2008 (UTC) ::Malugod ko pong tatanggapin kung ano man ang kahihinatnan nang aking nominasyon. Maraming Salamat. [[Tagagamit:Nickrds09|Nickrds09]] 10:15, 16 Disyembre 2008 (UTC) :::Magandang araw: narito ang mga kumento ng iba na nasa [[Wikipedia:Nominasyon para sa Tagapangasiwa ng Wikipediang Tagalog#Bagong nominasyon: tagapangasiwa din]]. Pilitin mong gawin ang mga ito at ipakitang kaya mo ang mga ito. Hindi pa naman tapos ang halalan. Matagal naman kasi kung minsan bago magkaroon ng resulta. Basta't may tanong, huwag na huwag kang mahihiyang magtanong sa amin. ''Okey?'' Ibig namin na umunlad bawat isang Wikipedista para sa kapakanan ng Wikipedia natin. Walang Wikipedistang perpekto pero layunin nga ay umunlad tayong lahat. Salamat uli. - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 03:56, 17 Disyembre 2008 (UTC) ::::Saka nga pala, heto ang ilang gabay na maaaring makatulong sa iyo sa pagbubuo ng mga '''pangungusap na pangkasalukuyang kaganapan''': Palagi mo lang itatanong sa sarili mo, ano ba ang pinakamahalagang balita ngayong araw na ito. Maaari kang pumili ng 1, 2 o 3 lamang. Huwag lahat tungkol sa Pilipinas, kasi ang Wikipedia ay isang ensiklopedya nga. Maaari kang gumawa ng isa para sa Pilipinas, at yung ibang 2 para sa ibang bansa o pook. Itanong mo rin sa sarili mo kung: :::::*Ano/Sino ba ang paksa? :::::*Sino ba ang mga tauhan sa balita? Sino ang mga pangunahing bida? :::::*Ano ang dahilan bakit nabalita ang mga tauhan/paksa? :::::*Bakit nangyari ang balita? :::::*Ano ang naging resulta ng balita? :::::*Kailan ba ito naganap? ::::::Hindi baleng mahaba ang pangungusap basta kumpleto ang paglalahad ng diwa; para bang sa ''pamukaw tanong'' ng Alam Ba Ninyo pero hindi patanong at mas mahaba ng bahagya para kahit hindi silipin ng mambabasa ang pinagmulan ng balita, nababatid nila kung ano yun o tungkol saan yun. Kung magagawan mo ng pahinang makakawingan (lalo kung wala pa) maaari mo rin itong gawin. Pero huwag sabay-sabay para hindi mabigat para sa iyo. Gumawa ka ng talatakdaan o iskedyul: Halimbawa, sa araw na ito puro balita lang (yung nakatuon sa napili mo lang). Sa susunod na araw: puro artikulo lang (yung mga ibig mong gawin). Salit-salitan ang araw kung ibig mo. Maaari rin naman na iba sa umaga, iba sa hapon. Kailangan mo rin ng panahon para sa ibang bagay at para sa sarili mo, di ba? Lalo na ang sa iyong pag-aaral. Ituring mong isang libangan itong Wikipedia na nakakatulong sa iyo at sa iba... (Kasi natututo kang magsulat at nakakatanggap ng kabatiran habang nagsusulat). Okey, sana naibigan mo ang aking mga payo. Salamat. - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 04:08, 17 Disyembre 2008 (UTC) :::::::Maraming salamat sa mga payo at mga paalaala. Hayaan po ninyo at sisikapin kong makatulong ng maayos sa pagpapalawig at pagpapayabong Tagalog Wikipedia. Muli maraming salamat. [[Tagagamit:Nickrds09|Nickrds09]] 07:04, 17 Disyembre 2008 (UTC) ::::::::Maligayang bati! Isa ka nang ganap na Tagapangasiwa! Salamat kay [[Tagagamit:seav|seav]]! - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 15:42, 13 Enero 2009 (UTC) :::::::::Maraming salamat po sa iyong mga payo at suporta. Sisikapin kong makatulong dito sa ating proyekto sa abot ng aking makakaya. Mabuhay tayong lahat. [[Tagagamit:Nickrds09|Nickrds09]] 07:47, 14 Enero 2009 (UTC) == Pasko == Sige. Nabasa ko ang iyong mensahe sa iyong pahina ng tagagamit. Maligayang pasko at manigong bagong taon! - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 04:26, 19 Disyembre 2008 (UTC) == [[Wikipedia:Nominasyon para sa Tagapangasiwa ng Wikipediang Tagalog]] == Magandang araw, may kasalukuyang tanong para sa iyo si [[Tagagamit:Bluemask|Bluemask]]. Nasa [[Wikipedia:Nominasyon para sa Tagapangasiwa ng Wikipediang Tagalog#Kumento]] (nasa pinakaibaba ng seksyong ito) ang kanyang tanong. Maaari ka bang makilahok na para sagutin ito: ibig niyang malaman kung ibig mo talagang maging tagapangasiwa ng Tagalog Wikipedia at bakit? Mas mainam sigurong may sagot na manggagaling sa iyo hinggil dito para mas malawak ang masabi mo sa iyong mga layunin para sa proyekto nating ito. Salamat! - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 18:40, 24 Disyembre 2008 (UTC) :Maraming salamat sa pagbabalita sa akin, mangyaring nasagot ko na po ang katanungan. Paumanhin kung medyo naantala ang aking kasagutan. Sa kabilang dako, ako ay handa sa anumang kahihinatnan nang aking nominasyon, hindi naman ako titigil sa pag-aambag kung sakaling hindi maaprubahan ang aking pagiging tagapangasiwa. Muli, maraming salamat, Pahabol na pagbati ng '''Maligayang Pasko at Masaganang Bagong Taon'''. Mabuhay Tayong lahat. [[Tagagamit:Nickrds09|Nickrds09]] 14:38, 6 Enero 2009 (UTC) == [[WP:ABN]] == Salamat sa iyong pagtulong sa pagbubuo ng mga pangkat. Medyo napuno ko ang mga kapangkatan, pero ipagpatuloy mo sana ang pakikilahok mo dito. Kung kinakailangan mong magdagdag pa ng pangkat para sa mga dagdag mo pang artikulo, huwag kang mag-alinlangang gawin ito. Para tuluy-tuloy ang ating bahagi ng [[Wikipedia:Paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo|paghahanda]] ng WP:ABN, at nang hindi tayo gaanong maubusan ng mga pang-umang o mga nakahanda. Muli, salamat. Mabuhay ka! - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 04:20, 12 Enero 2009 (UTC) :Wala pong anuman, ikinagagalak kong makatulong sa proyektong ito. Natutuwa akong tumulong sapagkat makakatulong ito na mapayabong ang ating wika. Lalo pa nga't nakaamba ang pagpasa sa isang batas na maglalayong gamitin ang Ingles bilang midyum sa mga pagtuturo, nangangamba akong maisantabi ang ating sariling wika. Muli maraming salamat sa pagkilala sa aking mga ambag. Mabuhay tayong lahat. [[Tagagamit:Nickrds09|Nickrds09]] 04:26, 12 Enero 2009 (UTC) == Tanong == Kung tama ang pagkakaalala ko, mayroon kang isang lathalaing isinulat hinggil sa isang barangay sa Quezon (?). Ibig ko sanang lagyan ng [[:Kaurian:Barangay]] pero hindi ko na maalala kung ano ang pamagat ng artikulo. Kaya, maaari bang ikaw na ang maglagay ng kaurian? Salamat. - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 19:41, 16 Enero 2009 (UTC) :{{done}} Nalagyan ko na. Maraming salamat. [[Tagagamit:Nickrds09|Nickrds09]] 00:46, 19 Enero 2009 (UTC) == Kabahayan == Nais ko pong ipabatid na ang Filipino ng ''House'' sa pananalitang pulitikal ay hindi '''Kabahayan''', kundi '''Pamilya'''. Kaya ang ''House of Plantagenet of England'', halimbawa, ay hindi Kabahayan ng Plantagenet ng Inglatera, kundi '''Pamilya ng mga Plantagenet ng Inglatera'''. Paki-pansin ang mga salitang ''pamilya'' at ang lumitaw na ''mga''. Kailanman ang ''house'' na tinutukoy dito ay hindi tumutukoy sa tahanan o bahay o kung anupaman. Katumbas ito ng salitang ''dinastiya'', bagamat ang dinastiya ay ginagamit '''lamang''' sa mga emperador na Tsino at sa mga monarko ng Hapon, kailanman ay '''Pamilya''' o ''House'' ang ginamit ng mga Europeo. Paki-bago lamang po ang bagay na mga ito, sapagkat hindi tama ang ilang pagsasalin dito. Salamat. --[[Tagagamit:The Wandering Traveler|The Wandering Traveler]] 13:01, 19 Marso 2009 (UTC) == Paanyaya == Ang College of Science Debate and Drama Society ng Pamantasan ng Santo Tomas ay magkakaroon ng isang talk o seminar tungkol sa wikipedia bilang bahagi ng mga kaganapan sa Buwan ng Wika. Kaugnay dito, iniimbitahan ka namin upang maging isa sa mga magbabahagi ng iyong kaalaman sa mundo ng Wiki... Maaari lamang na makipag-ugnayan kayo sa akin sa imeyl na ejikieru_03@yahoo.com... Inaasahan namin ang iyong malugod na pagtugon. Salamat po. ==Darna Wiki== Good day. A wiki was recently created that you might be interested in. Do you watch [[Darna (2009 TV series)|Darna]]? If you do, there is a separate Enkilopedya for it. It is [http://darna.wikia.com/wiki/The_Darna_Wiki Darna Wikipedia]]. You may create an [http://darna.wikia.com/index.php?title=Special:UserLogin&type=signup account]. Just remember that the Enkilopedia is only on Inglish hindi Tagalog ang Darna Wikipedia. If you really a big fan of the teleserye, edit there! Please, join the Darnna Wikipedia Today and remember making contributes on that enkilopedia makes it bigger and beter. Join us today! Marami ang Salmat Po! Proud To Be Kapuso! [[Tagagamit:Sine Novela|Sine Novela]] 23:20, 1 Setyembre 2009 (UTC) == ABN == {| class="messagebox {{#ifeq:|yes|small|standard}}-talk" |- |[[Image:Updated DYK query.svg|15px|Napiling artikulo para sa ABN]] |Noong [[Oktubre 29]], [[2009]], ang '''''[[:Template:UnangPahinaAlam|Alam Ba Ninyo?]]''''' ay napunan ng {{#if:|facts|kaalaman}} mula sa lathalaing{{#if:|s|}} '''''[[Barangay Bambang, Lungsod ng Taguig]]'''''{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{4}}}]]''''' }}{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{5}}}]]''''' }}{{#if:|, at '''''[[{{{6}}}]]'''''}}, na iyong kinatha, isinalinwika, at/o pinalawig. Magpatuloy ka pa sana sa paglikha ng ganitong uri ng mga lathalain. Salamat sa iyo at mabuhay ka! |} <!-- [[{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}]], [[{{CURRENTYEAR}}]] -->--[[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 03:30, 29 Oktubre 2009 (UTC) {| class="messagebox {{#ifeq:|yes|small|standard}}-talk" |- |[[Image:Updated DYK query.svg|15px|Napiling artikulo para sa ABN]] |Noong [[Oktubre 29]], [[2009]], ang '''''[[:Template:UnangPahinaAlam|Alam Ba Ninyo?]]''''' ay napunan ng {{#if:|facts|kaalaman}} mula sa lathalaing{{#if:|s|}} '''''[[Barangay Western Bicutan, Lungsod ng Taguig]]'''''{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{4}}}]]''''' }}{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{5}}}]]''''' }}{{#if:|, at '''''[[{{{6}}}]]'''''}}, na iyong kinatha, isinalinwika, at/o pinalawig. Magpatuloy ka pa sana sa paglikha ng ganitong uri ng mga lathalain. Salamat sa iyo at mabuhay ka! |} <!-- [[{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}]], [[{{CURRENTYEAR}}]] -->--[[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 03:30, 29 Oktubre 2009 (UTC) {| class="messagebox {{#ifeq:|yes|small|standard}}-talk" |- |[[Image:Updated DYK query.svg|15px|Napiling artikulo para sa ABN]] |Noong [[Oktubre 29]], [[2009]], ang '''''[[:Template:UnangPahinaAlam|Alam Ba Ninyo?]]''''' ay napunan ng {{#if:|facts|kaalaman}} mula sa lathalaing{{#if:|s|}} '''''[[Barangay Bagumbayan, Lungsod ng Taguig]]'''''{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{4}}}]]''''' }}{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{5}}}]]''''' }}{{#if:|, at '''''[[{{{6}}}]]'''''}}, na iyong kinatha, isinalinwika, at/o pinalawig. Magpatuloy ka pa sana sa paglikha ng ganitong uri ng mga lathalain. Salamat sa iyo at mabuhay ka! |} <!-- [[{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}]], [[{{CURRENTYEAR}}]] -->--[[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 03:30, 29 Oktubre 2009 (UTC) {| class="messagebox {{#ifeq:|yes|small|standard}}-talk" |- |[[Image:Updated DYK query.svg|15px|Napiling artikulo para sa ABN]] |Noong [[Oktubre 29]], [[2009]], ang '''''[[:Template:UnangPahinaAlam|Alam Ba Ninyo?]]''''' ay napunan ng {{#if:|facts|kaalaman}} mula sa lathalaing{{#if:|s|}} '''''[[Arkidiyosesis ng Cagayan de Oro]]'''''{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{4}}}]]''''' }}{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{5}}}]]''''' }}{{#if:|, at '''''[[{{{6}}}]]'''''}}, na iyong kinatha, isinalinwika, at/o pinalawig. Magpatuloy ka pa sana sa paglikha ng ganitong uri ng mga lathalain. Salamat sa iyo at mabuhay ka! |} <!-- [[{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}]], [[{{CURRENTYEAR}}]] -->--[[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 03:30, 29 Oktubre 2009 (UTC) {| class="messagebox {{#ifeq:|yes|small|standard}}-talk" |- |[[Image:Updated DYK query.svg|15px|Napiling artikulo para sa ABN]] |Noong [[Oktubre 29]], [[2009]], ang '''''[[:Template:UnangPahinaAlam|Alam Ba Ninyo?]]''''' ay napunan ng {{#if:|facts|kaalaman}} mula sa lathalaing{{#if:|s|}} '''''[[Lungsod ng Taguig]]'''''{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{4}}}]]''''' }}{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{5}}}]]''''' }}{{#if:|, at '''''[[{{{6}}}]]'''''}}, na iyong kinatha, isinalinwika, at/o pinalawig. Magpatuloy ka pa sana sa paglikha ng ganitong uri ng mga lathalain. Salamat sa iyo at mabuhay ka! |} <!-- [[{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}]], [[{{CURRENTYEAR}}]] -->--[[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 03:30, 29 Oktubre 2009 (UTC) {| class="messagebox {{#ifeq:|yes|small|standard}}-talk" |- |[[Image:Updated DYK query.svg|15px|Napiling artikulo para sa ABN]] |Noong [[Oktubre 29]], [[2009]], ang '''''[[:Template:UnangPahinaAlam|Alam Ba Ninyo?]]''''' ay napunan ng {{#if:|facts|kaalaman}} mula sa lathalaing{{#if:|s|}} '''''[[Diyosesis ng Libmanan]]'''''{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{4}}}]]''''' }}{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{5}}}]]''''' }}{{#if:|, at '''''[[{{{6}}}]]'''''}}, na iyong kinatha, isinalinwika, at/o pinalawig. Magpatuloy ka pa sana sa paglikha ng ganitong uri ng mga lathalain. Salamat sa iyo at mabuhay ka! |} <!-- [[{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}]], [[{{CURRENTYEAR}}]] -->--[[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 03:30, 29 Oktubre 2009 (UTC) {| class="messagebox {{#ifeq:|yes|small|standard}}-talk" |- |[[Image:Updated DYK query.svg|15px|Napiling artikulo para sa ABN]] |Noong [[Oktubre 30]], [[2009]], ang '''''[[:Template:UnangPahinaAlam|Alam Ba Ninyo?]]''''' ay napunan ng {{#if:|facts|kaalaman}} mula sa lathalaing{{#if:|s|}} '''''[[Lungsod ng Parañaque]]'''''{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{4}}}]]''''' }}{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{5}}}]]''''' }}{{#if:|, at '''''[[{{{6}}}]]'''''}}, na iyong kinatha, isinalinwika, at/o pinalawig. Magpatuloy ka pa sana sa paglikha ng ganitong uri ng mga lathalain. Salamat sa iyo at mabuhay ka! |} <!-- [[{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}]], [[{{CURRENTYEAR}}]] -->--[[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 18:51, 30 Oktubre 2009 (UTC) {| class="messagebox {{#ifeq:|yes|small|standard}}-talk" |- |[[Image:Updated DYK query.svg|15px|Napiling artikulo para sa ABN]] |Noong [[Nobyembre 15]], [[2009]], ang '''''[[:Template:UnangPahinaAlam|Alam Ba Ninyo?]]''''' ay napunan ng {{#if:|facts|kaalaman}} mula sa lathalaing{{#if:|s|}} '''''[[Barangay Calzada, Lungsod ng Taguig]]'''''{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{4}}}]]''''' }}{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{5}}}]]''''' }}{{#if:|, at '''''[[{{{6}}}]]'''''}}, na iyong kinatha, isinalinwika, at/o pinalawig. Magpatuloy ka pa sana sa paglikha ng ganitong uri ng mga lathalain. Salamat sa iyo at mabuhay ka! |} <!-- [[{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}]], [[{{CURRENTYEAR}}]] -->--[[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 15:58, 15 Nobyembre 2009 (UTC) {| class="messagebox {{#ifeq:|yes|small|standard}}-talk" |- |[[Image:Updated DYK query.svg|15px|Napiling artikulo para sa ABN]] |Noong [[Nobyembre 15]], [[2009]], ang '''''[[:Template:UnangPahinaAlam|Alam Ba Ninyo?]]''''' ay napunan ng {{#if:|facts|kaalaman}} mula sa lathalaing{{#if:|s|}} '''''[[Barangay Upper Bicutan, Lungsod ng Taguig]]'''''{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{4}}}]]''''' }}{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{5}}}]]''''' }}{{#if:|, at '''''[[{{{6}}}]]'''''}}, na iyong kinatha, isinalinwika, at/o pinalawig. Magpatuloy ka pa sana sa paglikha ng ganitong uri ng mga lathalain. Salamat sa iyo at mabuhay ka! |} <!-- [[{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}]], [[{{CURRENTYEAR}}]] -->--[[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 15:58, 15 Nobyembre 2009 (UTC) {| class="messagebox {{#ifeq:|yes|small|standard}}-talk" |- |[[Image:Updated DYK query.svg|15px|Napiling artikulo para sa ABN]] |Noong [[Nobyembre 21]], [[2009]], ang '''''[[:Template:UnangPahinaAlam|Alam Ba Ninyo?]]''''' ay napunan ng {{#if:|facts|kaalaman}} mula sa lathalaing{{#if:|s|}} '''''[[Pambansang Pangasiwaan sa Kabuhayan at Pagpapaunlad (Pilipinas)]]'''''{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{4}}}]]''''' }}{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{5}}}]]''''' }}{{#if:|, at '''''[[{{{6}}}]]'''''}}, na iyong kinatha, isinalinwika, at/o pinalawig. Magpatuloy ka pa sana sa paglikha ng ganitong uri ng mga lathalain. Salamat sa iyo at mabuhay ka! |} <!-- [[{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}]], [[{{CURRENTYEAR}}]] -->--[[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 02:19, 21 Nobyembre 2009 (UTC) {| class="messagebox {{#ifeq:|yes|small|standard}}-talk" |- |[[Image:Updated DYK query.svg|15px|Napiling artikulo para sa ABN]] |Noong [[Nobyembre 21]], [[2009]], ang '''''[[:Template:UnangPahinaAlam|Alam Ba Ninyo?]]''''' ay napunan ng {{#if:|facts|kaalaman}} mula sa lathalaing{{#if:|s|}} '''''[[Kalihim ng Estado ng Estados Unidos]]'''''{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{4}}}]]''''' }}{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{5}}}]]''''' }}{{#if:|, at '''''[[{{{6}}}]]'''''}}, na iyong kinatha, isinalinwika, at/o pinalawig. Magpatuloy ka pa sana sa paglikha ng ganitong uri ng mga lathalain. Salamat sa iyo at mabuhay ka! |} <!-- [[{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}]], [[{{CURRENTYEAR}}]] -->--[[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 02:19, 21 Nobyembre 2009 (UTC) {| class="messagebox {{#ifeq:|yes|small|standard}}-talk" |- |[[Image:Updated DYK query.svg|15px|Napiling artikulo para sa ABN]] |Noong [[Nobyembre 21]], [[2009]], ang '''''[[:Template:UnangPahinaAlam|Alam Ba Ninyo?]]''''' ay napunan ng {{#if:|facts|kaalaman}} mula sa lathalaing{{#if:|s|}} '''''[[Freddie Roach]]'''''{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{4}}}]]''''' }}{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{5}}}]]''''' }}{{#if:|, at '''''[[{{{6}}}]]'''''}}, na iyong kinatha, isinalinwika, at/o pinalawig. Magpatuloy ka pa sana sa paglikha ng ganitong uri ng mga lathalain. Salamat sa iyo at mabuhay ka! |} <!-- [[{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}]], [[{{CURRENTYEAR}}]] -->--[[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 02:19, 21 Nobyembre 2009 (UTC) {| class="messagebox {{#ifeq:|yes|small|standard}}-talk" |- |[[Image:Updated DYK query.svg|15px|Napiling artikulo para sa ABN]] |Noong [[Nobyembre 26]], [[2009]], ang '''''[[:Template:UnangPahinaAlam|Alam Ba Ninyo?]]''''' ay napunan ng {{#if:|facts|kaalaman}} mula sa lathalaing{{#if:|s|}} '''''[[István Sándorfi]]'''''{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{4}}}]]''''' }}{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{5}}}]]''''' }}{{#if:|, at '''''[[{{{6}}}]]'''''}}, na iyong kinatha, isinalinwika, at/o pinalawig. Magpatuloy ka pa sana sa paglikha ng ganitong uri ng mga lathalain. Salamat sa iyo at mabuhay ka! |} <!-- [[{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}]], [[{{CURRENTYEAR}}]] -->--[[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 00:10, 26 Nobyembre 2009 (UTC) {| class="messagebox {{#ifeq:|yes|small|standard}}-talk" |- |[[Image:Updated DYK query.svg|15px|Napiling artikulo para sa ABN]] |Noong [[Nobyembre 26]], [[2009]], ang '''''[[:Template:UnangPahinaAlam|Alam Ba Ninyo?]]''''' ay napunan ng {{#if:|facts|kaalaman}} mula sa lathalaing{{#if:|s|}} '''''[[Efren Peñaflorida]]'''''{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{4}}}]]''''' }}{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{5}}}]]''''' }}{{#if:|, at '''''[[{{{6}}}]]'''''}}, na iyong kinatha, isinalinwika, at/o pinalawig. Magpatuloy ka pa sana sa paglikha ng ganitong uri ng mga lathalain. Salamat sa iyo at mabuhay ka! |} <!-- [[{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}]], [[{{CURRENTYEAR}}]] -->-- [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 00:10, 26 Nobyembre 2009 (UTC) ==István Sándorfi== Hi, my friend! Could you make a Tagalog translation about this article: [[:en:István Sándorfi]] He is a Hungarian painter, my role-modell. He died in 2007, this is my rememberance for him. Thank you! --[[Tagagamit:Eino81|Eino81]] 09:18, 29 Oktubre 2009 (UTC) :{{done}} [[User:Nickrds09|<font color= "#0038A8"><b>Nickrds09</b></font>]] [[Usapang tagagamit:Nickrds09|<span style="color: green; font-weight: bold">^{<small>(Pahina ng Usapan)</small>}</span>]] 15:15, 24 Nobyembre 2009 (UTC) ::Thank you for your traslation! I happy, because now there is more translation about him. Great rememberance! Thank you again, my friend! --[[Tagagamit:Eino81|Eino81]] 18:54, 24 Nobyembre 2009 (UTC) ==Sana== Maaari sanang sumang-ayon ka sa aking nominasyon bilang tagapangasiwa. Salamat.--[[Tagagamit:23prootie|23prootie]] 20:11, 29 Nobyembre 2009 (UTC) ==Richard Vincent Narag== Magandang gabi po kami po ay mga guro , na nagtuturo po ng Nursing at Caregiving nais ko po sanang ipa alam na ang sumulat ng aming aklat ( The science and Arts of Giving Care at Skills and Rationale for Paramedics) ay si Dr. Richard Vincent Narag nais po sana protectahan at manatili ang artikulo ng aming idolo na si Dr. Narag, maraming salamat po. God Bless po. TESDA MANILA. ==Help== Could you help me (again)? There is a Canadian-Hungarian soldier, who was killed in Afghanistan some days ago and I wrote his article on the English Wiki. Someone wants to delete that, because he was not so "notable", so I decided, if I could, I write articles about him in interwikis. Could you make for me a Tagalog version? Here is my version: [[:en:User:Eino81/George Miok]]. Thank you! [[:hu:User:Eino81]] == Usapang Pang-artikulo == Teka po, anu naman po ang dahilan at hindi iyon akma. Pakipaliwanag naman po sa 'kin, bukas po ako sa anumang opinyon nyo tungkol duon. [[Tagagamit:Kampfgruppe|Kampfgruppe]] 14:42, 8 Enero 2010 (UTC) :Naisip ko lang kasi na bakit kailangan pang lagyan lahat. Pero nakita ko sa [[:en:Main page|kabila]] na mayroon palang ganoon kaya tiyak na makakatulong nga iyan. Sige lang kasama ipagpatuloy mo lang iyan. Maraming salamat. -[[User:Nickrds09|<font color= "#0000FF"><b>Nickrds09</b></font>]] [[Usapang tagagamit:Nickrds09|<span style="color: green; font-weight: bold">^{<small>(Pahina ng Usapan)</small>}</span>]] 14:48, 8 Enero 2010 (UTC) :::Kung gay-on ay maraming salamat din po sa inyo! [[Tagagamit:Kampfgruppe|Kampfgruppe]] 14:50, 8 Enero 2010 (UTC) :::::Walang anuman. Salamat sa patuloy na pagtulong sa ating pamayanan. -[[User:Nickrds09|<font color= "#0000FF"><b>Nickrds09</b></font>]] [[Usapang tagagamit:Nickrds09|<span style="color: green; font-weight: bold">^{<small>(Pahina ng Usapan)</small>}</span>]] 14:52, 8 Enero 2010 (UTC) == magangang umaga == help [[Talaan ng mga Punong Ministro ng Albanya]] moved to [[Punong Ministro ng Albanya]] and [[Pangulo ng Croatia]] moved to [[Pangulo ng Kroasya]] because crotia in english and krosya in tagalog.. :*Nag-iwan din siya sa akin ng mensahe. Ang ginawa ko ay naglagay ng ''redirect''. - [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 03:13, 28 Enero 2010 (UTC) == pamilya == {| class="wikitable" |- ! colspan=2|Male ! colspan=2|Female |- ! Tagalog ! Indones ! Tagalog ! Indones |- | Lalake | Lelaki/Laki-laki/Pria | Babae | Perempuan/Wanita |- | Ginoo | Tuan | Ginang | Nona |- | Nino/Ama | Ayah/Papa | Nina/Ina | Ibu/Mama |- | Lolo | Opa | Lola | Oma |- | Tito | Paman/Om | Tita | Bibi/Tante |- | Pamangking Lalake | Keponakan Lelaki | Pamangking Babae | Keponakan Perempuan |- | Manugang na Lalake | Mantu Lelaki | Manugang na Babae | Mantu Perempuan |- | Biyenang Lalake | Mertua Lelaki | Biyenang Babae | Mertua Perempuan |} [[Natatangi:Mga ambag/111.94.135.13|111.94.135.13]] 02:58, 28 Enero 2010 (UTC) ==Salamat== Salamat sa botong ibinigay mo sa aking bilang tagapangasiwa, ikinatutuwa ko talaga ito. Maaring hindi mo alam na kasalukuyan akong ginigipit sa English Wikipedia. Bagamat mayrron din akong kasalanan dito, hindi na siguro taang kung sinu-sino na lang ang ibibintang nila sa akin. Yung "R", "B", at yung prutas aamin ko na ako yun pero yong Boy (bakit naman ako gagamit ng pangalang iyon e hindi naman bagay) ay pawang kasinungalinanga lamang. Wala akong balak mag-vandalise, artikulo man o userpage, kaya walang basehan ang mga paratang nila sa akin. Nakkalungkot na may mga taong ganito sa Wikipedia, na gagawin ang lahat para manira ng pangalan ng iba. Hindi ko gawain ang ganyan. Oo, palaban ako pero sa usapang harapan, hindi sa mga gawaing saksak sa likuran. Hindi tama ang pagbibintang na ito sa akin, at kahit ano pa ang kasalanan ko sa kanila sa nakaraan, ay sana, malinawagan sila at makita nilang sumosobra na.--[[Tagagamit:23prootie|23prootie]] 01:20, 8 Pebrero 2010 (UTC) ==GiannaManiego== Hindi mo dapat binati ito. Palagay ko ginawa lamang ito ni [[en:User:Elockid|Elockid]] para huliin ako. Utak [[alimango]] kasi yang user na yan. May galit yata sa mga Pilipino. Tingnan mo nga pati si [[en:User:User:Gintong Liwanag Ng Araw|User:Gintong Liwanag Ng Araw]] tinira niya. mag-iingat ka diyan.--[[Tagagamit:23prootie|23prootie]] 17:07, 15 Pebrero 2010 (UTC) :Kapatid pakibasa na lang siguro ng [[Wikipedia:WikiProyekto Pagbati]] para sa kasagutan sa iyong hinaing. Maraming Salamat sa pang-unawa. [[User:Nickrds09|<font color= "#0000FF"><b>Nickrds09</b></font>]] [[Usapang tagagamit:Nickrds09|<span style="color: green; font-weight: bold">^{<small>(Pahina ng Usapan)</small>}</span>]] 04:45, 16 Pebrero 2010 (UTC) ::Paunmanhim sa tila nagawa kong ''pagwawala''. Hindi ko lang maiwasang magtaka dahil sa sobra nang panggigipit sa akin [[http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Sockpuppet_investigations/23prootie/Archive]]. Patawad muli.--[[Tagagamit:23prootie|23prootie]] 14:20, 18 Pebrero 2010 (UTC) ==Tanong== Gaano ba katagal ang [[Wikipedia:Nominasyon para sa Tagapangasiwa ng Wikipediang Tagalog|Nominasyon para sa Tagapangasiwa ng Wikipediang Tagalog]]? Kasi baka patay (huwag naman sana) na yung inonomina eh hindi pa rin tapos yung nominasyon. Pansin ko lang kasi yung kay [[Tagagamit:The Wandering Traveler|The Wandering Traveler]] hanggang ngayon hindi pa tapos. Tama na siguro ang anim na buwan?----[[Tagagamit:23prootie|23prootie]] 15:36, 18 Pebrero 2010 (UTC) == Bagong akawnt ni [[Tagagamit:Ricardojose20027]] == Magandang araw po. Nais ko pong hingin ang inyong atensyon sa [[Tagagamit:Sayawsayawbuhay|tagagamit na ito]]. Mukhang nagbalik na naman si [[Tagagamit:Ricardojose20027|Ricardojose20027]] upang gumawa na naman ng kalokohan dito sa Wikipedyang ito. Kung maari po ay agad na maharang ang taong ito upang hindi na siya makaperwisyo dito. Salamat po. -[[Tagagamit:WayKurat|WayKurat]] 12:22, 22 Pebrero 2010 (UTC) :{{done}} [[User:Nickrds09|<font color= "#0000FF"><b>Nickrds09</b></font>]] [[Usapang tagagamit:Nickrds09|<span style="color: green; font-weight: bold">^{<small>(Pahina ng Usapan)</small>}</span>]] 03:53, 23 Pebrero 2010 (UTC) ==Hiling== Hinihiling ko sanang harangin niyo ang manggagamit na si '''[[Tagagamit:The Wandering Traveler|The Wandering Traveler]]''' na isang ''[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_tagagamit:Lenticel&oldid=552888 sockpuppet]'' ng manggagamit na si '''[[Tagagamit:JL 09|JI 09]]'''. Hindi naman sa mayroon silang ginawang masama kundi, ayon na rin sa bibig ng manggagamit na ito, hindi nakakabuti sa proyekto ang isang tanong mayroong maramming akawnt kaya't sana'y irespeto na lang natin ang kanyang paniniwala at harangin na lang ang ''sockpuppet'' niya.--[[Tagagamit:23prootie|23prootie]] 00:09, 1 Marso 2010 (UTC) == Usapang Pang-artikulo - Abril 26 == Magandang araw po muli sa inyo, Nickrds09. Ipinababalik-tanaw ko lamang po muli sa inyo ang ating mga nagdaang usapan noong Enero 8 nang taon ding ire sa [[Usapang tagagamit:Kampfgruppe#Usapang Pang-artikulo|aking usapang tagagamit]] at rine sa [[Usapang tagagamit:Nickrds09#Usapang Pang-artikulo|inyong usapang tagagamit]]. Kanino po kayang bot tayo makakahiling na lagyan lahat ng [[Suleras:Usapang Pang-artikulo]] ang bawat ng artikulo rine sa Tagalog Wikipedia tulad ng inyong nasabi? Maghihintay po ako sa inyong kasagutan... [[Tagagamit:Kampfgruppe|Kampfgruppe]] 15:13, 26 Abril 2010 (UTC) :Magandang Araw kasamang [[Tagagamit:Kampfgruppe|Kampfgruppe]], ang totoo hindi ko rin kabisado kung sino ang may tagagamit na bot dito sa Tagalog Wikipedia. Si Aira lamang ang alam ko sa ngayon. Subalit matagal-tagal na rin siyang hindi aktibo. [[User:Nickrds09|<font color= "#0000FF"><b>Nickrds09</b></font>]] [[Usapang tagagamit:Nickrds09|<span style="color: green; font-weight: bold">^{<small>(Pahina ng Usapan)</small>}</span>]] 04:54, 4 Mayo 2010 (UTC) ::Sabagay, tiningnan ko na rin po ang kasaysayan ng pag-aambag ni Felipe Aira sa mga akawnt n'ya dine sa Tagalog Wikipedia at Wikibooks, Inggles at Wikimedia Commons pero nung nakaraang Marso 2009 huli s'yang nag-edit. Pero sa tingin ko po ay matutulungan tayo ni [[Tagagamit:Bluemask]] na isa ring bot dine ([[Tagagamit:Maskbot|Maskbot]]), ano po sa palagay n'yo? [[Tagagamit:Kampfgruppe|Kampfgruppe]] 11:11, 7 Mayo 2010 (UTC) :::Pasensya na po kung wala ako rine sa Wikipediang Tagalog nung mga nakaraang araw. Ako na lamang po ang lalakad kay Maskbot tungkol po sa mga napag-usapan natin. Marami po uling salamat. [[Tagagamit:Kampfgruppe|Kampfgruppe]] 11:14, 25 Mayo 2010 (UTC) == Kahilingan upang maharang (block) ang mga tagagamit na nambababoy == Magandang araw po. Nais ko pong pormal na ihiling na harangin ng permanente ang mga sumusunod na tagagamit dahil sa di matigil nila na pambababoy dito sa Tagalog Wikipedia. *[[Special:Contributions/RJ-Ronidel|RJ-Ronidel]] *[[Special:Contributions/121.1.31.14]] Si RJ-Ronidel ay isang sockpuppet ni [[Tagagamit:Ricardojose20027|Ricardojose20027]], isang tagagamit na naharang na ng madaming beses dahil sa paggawa ng mga di-totoong artikulo. Naharang na rin siya sa en.wiki dahil sa kaparehong kadahilanan. Gumawa na rin ang tagagamit na ito ng isang account dito ([[Tagagamit:Sayawsayawbuhay]]) at naharang din ito ng permanente. Si 121.1.31.14 ay mukhang sockpuppet ni [[Special:Contributions/203.111.235.50|203.111.235.50]] dahil halos magkapareho sila ng istilo ng pag-eedit. Kasalakuyang nakaharang si 121.1.31.14 sa en.wiki at dito naman nya napiling "maghasik ng lagim". Inaasahan ko po ang inyong mabilis na aksyon ukol sa bagay na ito. Salamat. -[[Tagagamit:WayKurat|WayKurat]] 13:43, 26 Mayo 2010 (UTC) :{{done}} -[[User:Nickrds09|<font color= "#0000FF"><b>Nickrds09</b></font>]] [[Usapang tagagamit:Nickrds09|<span style="color: green; font-weight: bold">^{<small>(Pahina ng Usapan)</small>}</span>]] 04:07, 27 Mayo 2010 (UTC) :Salamat po sa mabilis na aksyon. Ngunit nais ko pong iparating sa inyo na gumawa na naman ng panibagong "sockpuppet" si Ricardojose20027 ([[Tagagamit:ExtraEdit]]). Hinihiling ko po na mablock kaagad ang tagagamit na ito at kung posible po ay ang IP address na ginagamit niya dahil mukhang di titigil ang tagagamit na ito sa paggawa ng bagong akawnt. Salamat po. -[[Tagagamit:WayKurat|WayKurat]] 10:07, 29 Mayo 2010 (UTC) == ABN == {| class="messagebox {{#ifeq:|yes|small|standard}}-talk" |- |[[Image:Updated DYK query.svg|15px|Napiling artikulo para sa ABN]] |Noong [[Hunyo 10]], [[2010]], ang '''''[[:Template:UnangPahinaAlam|Alam Ba Ninyo?]]''''' ay napunan ng {{#if:|facts|kaalaman}} mula sa lathalaing{{#if:|s|}} '''''[[Distrito ng Gatsibo]]'''''{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{4}}}]]''''' }}{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{5}}}]]''''' }}{{#if:|, at '''''[[{{{6}}}]]'''''}}, na iyong kinatha, isinalinwika, at/o pinalawig. Magpatuloy ka pa sana sa paglikha ng ganitong uri ng mga lathalain. Salamat sa iyo at mabuhay ka! |} <!-- [[{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}]], [[{{CURRENTYEAR}}]] --> --[[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]] 00:58, 14 Hunyo 2010 (UTC) == Talaan ng Planetang Minor == Kuya, kailangan ko po ng iyong tulong tungkol sa pagpapalawig ng mga panibagong artikulo na tungkol sa [[Talaan ng planetang minor]]. Alam ko po na malaki ang maitutulong nito sa Tagalog Wikipedia kung ipagpapatuloy ito. Salamat. -- [[User:Shirou15|Shirou15]] [[User talk:Shirou15|Usapan]] == Number Tagalog Name's== {|class="wikitable" !Tagalog into Spanish{{Clarify|date=April 2010}} !Cardinal ! !Ordinal |- |1 |isá |uno |una |- |2 |dalawá |dos |pangalawá / ikalawa (or ika-dalawa in some informal compositions) |- |3 |tatló |tres |pangatló / ikatlo |- |4 |apat |kwatro |pang-apat / ikaapat |- |5 |limá |singko |panlimá / ikalima |- |6 |anim |sais |pang-anim / ikaanim |- |7 |pitó |syete |pampitó / ikapito |- |8 |waló |otso |pangwaló / ikawalo |- |9 |siyám |nwebe |pansiyám / ikasiyam |- |10 |sampû |dyes |pansampû / ikasampu (or ika-pu in some literary compositions) |- |11 |labíng isá |onse |panlabíng isá / pang-onse / ikalabing isa |- |12 |labing dalawá |dose |panlabing dalawá / pandose / ikalabing dalawa |- |13 |labing tatlo |trese |panlabing tatlo / pantrese / ikalabing tatlo |- |14 |labing apat |katorse |panlabing apat / pankatorse / ikalabing apat |- |15 |labing lima |kinse |panlabing lima / pankinse / ikalabing lima |- |16 |labing anim |dyes-sais |panlabing anim / pandyes-sais / ikalabing anim |- |17 |labing pito |dyes-syete |panlabing pito / pandyes-syete / ikalabing pito |- |18 |labing walo |dyes-otso |panlabing walo / pandyes-otso / ikalabing walo |- |19 |labing siyam |dyes-nwebe |panlabing siyam / pandyes-nwebe / ikalabing siyam |- |20 |dalawampu |benta |pandalawampu / ikadalawampu (or ikalawampu in some literary compositions both formal and informal (rarely used)) |- |30 |tatlumpu |trenta |pantatlumpu / ikatatlumpu |- |40 |apat na pu |kwarenta |pang-apat na pu / ikaapat na pu |- |50 |limampu |singkwenta |panlimampu / ikalimampu |- |60 |anim na pu |sesenta |pang-anim na pu / ikaanim na pu |- |70 |pitumpu |setenta |pampitumpu / ikapitumpu |- |80 |walumpu |otsenta |panwalumpu / ikawalumpu |- |90 |siyam na pu |nobenta |pansiyam na pu / ikasiyam na pu |- |100 |(i)sándaán |syento |pan(g)-(i)sándaán / ikasandaán (or ika-isandaan in some formal or informal literary compositions (rarely used)) |- |200 |dalawándaán |dos syentos |pandalawandaán / ikadalawandaán |- |300 |tatlondaán |tres syentos |pantatlondaán / ikatatlondaán |- |400 |apat na raán |kwatro syentos |pang-apat na raán / ikaapat na raán |- |500 |limandaán |singko syentos |panlimandaán / ikalimandaán |- |600 |anim na raán |sais syentos |pang-anim na raán / ikaanim na raán |- |700 |pitondaán |syete syentos |pampitondaán / ikapitondaán (or ika-pitong raan (more commonly used)) |- |800 |walondaán |otso syentos |pangwalondaán / ikawalondaán (or ika-walong raan (more commonly used)) |- |900 |siyam na raán |nwebe syentos |pansiyam na raán / ikasiyam na raán |- |1,000 |(i)sánlibo |mil |&nbsp; |- |2,000 |dalawánlibo |dos mil |&nbsp; |- |10,000 |(i)san(g) laksa / sampung libo |dyes mil |&nbsp; |- |100,000 |(i)san(g) yuta / (i)sándaáng libo |syento mil |&nbsp; |- |1,000,000 |isáng milyón |milyon |&nbsp; |- |2,000,000 |dalawáng milyón |dos milyon |&nbsp; |- |10,000,000 |sampung milyón |dyes milyon |&nbsp; |- |100,000,000 |(i)sándaáng milyon |syento milyon |&nbsp; |- |1,000,000,000 |isáng bilyón |bilyon |&nbsp; |- |1,000,000,000,000 |isáng kuwantilyón |kuwantilyon |&nbsp; |} note: ''na pu'' and ''na raan'' is 4,6 and 9 because apa'''t''',ani'''m''' and siya'''m''' is not vowel {filipino:bokal} (or is consonant {filipino:konsananto}).700 is pitondaan (former:pitong raan) and 800 is walondaan (former:walong raan) because It is the same than 300 (tatlondaan). [[Natatangi:Mga ambag/118.136.67.165|118.136.67.165]] 07:22, 16 Hulyo 2010 (UTC) == paki-add simply kc guests...iba lang.. == paki-add more [[Simply KC]] guests...iba nalang ha.. thanks nickrds 09 :Sa tingin ko hindi na iyon kailangan sapagkat kung ilalagay natin lahat ng naging bisita mapupuno lamang ang pahina ng mga bisita. -[[User:Nickrds09|<font color= "#0000FF"><b>Nickrds09</b></font>]] [[Usapang tagagamit:Nickrds09|<span style="color: green; font-weight: bold">^{<small>(Pahina ng Usapan)</small>}</span>]] 11:27, 9 Agosto 2010 (UTC) == Palabaybayan == Magandang araw! &#146;Alala mo noong humingi ka ng pagsasanggunain tungkol sa pagbaybay tapos sabi ko mukhang wala? May nakita rin ako; ''p''-in-''ost'' ko doon sa [[Usapan:Arcadio Maxilom]]. --[[Tagagamit:Pare Mo|Pare Mo]] 02:35, 28 Agosto 2010 (UTC) :Maraming Salamat sa pagbibigay ng abiso. :) -[[User:Nickrds09|<font color= "#0000FF"><b>Nickrds09</b></font>]] [[Usapang tagagamit:Nickrds09|<span style="color: green; font-weight: bold">^{<small>(Pahina ng Usapan)</small>}</span>]] 02:41, 28 Agosto 2010 (UTC) ==Wikipedia at the Philippine Youth Congress in IT== I am glad to announce to you that we will be debuting as an organization at the Philippine Youth Congress in Information Technology on September 14 to 17, 2010 at the University of the Philippines, Diliman. Jojit will be Wikimedia Philippines resource speaker at the second day of the conference at the UP Film Center. He will be speaking about Wikipedia and how it revolutionizes the World Wide Web. That will be at 9:00 to 10:00 am. We will also set up a booth at the UP Bahay ng Alumni and we will showcase our existing and future projects. We encourage you to participate in our first major project as a volunteer. We have prepared food and refreshments for you. Please let us know so that we can enlist you to our delegation. ----[[Tagagamit:Exec8|Exec8]] 07:35, 2 Setyembre 2010 (UTC) == Teletubbies == Hi, can you please upload the image of the four adorable colourful little Teletubbies and maybe anything you might know/be interested in for the article? I made it as a stub only. Thanks. I also made a stub for [[The Rugrats Movie]]. However, I can't edit the article [[The Fox and the Hound]]. But I hope someone might unlock it so I could. [[Natatangi:Mga ambag/99.56.72.50|99.56.72.50]] 01:20, 10 Setyembre 2010 (UTC) :{{done}} Hello! as per your request, i uploaded the photo of Teletubbies [[Tagagamit:Jan2366|Jan2366]] ([[Usapang tagagamit:Jan2366|talk]]) 10:22, 5 Marso 2012 (UTC) ==[[Wikipedia:WikiProyekto Anime at Manga|WikiProyekto ng Anime at Manga]]== {| class="messagebox standard-talk" |- | [[Image:Wikipe-tan head.png|60px]] | <center>Magandang Araw po. Inaanyayahan ko po ikaw na sumali sa [[Wikipedia:WikiProyekto Anime at manga|WikiProyekto ng Anime at Manga]]. Ikinalulukod mko po na ikaw na sumali doon. Kung may katanungan ko, pumunta lamang po sa aking [[Usapang Tagagamit:Shirou15|usapan]]. Salamat po. --[[Tagagamit:Shirou15|Shirou15]] 12:17, 24 Setyembre 2010 (UTC)</center> |- |} == help == let see : [[http://tl.wikipedia.org/wiki/Suleras:Mga_Pangalawang_Pangulo_ng_Pilipinas]] let text below : Mga Pangulo ng Pilipinas let see : [[http://tl.wikipedia.org/wiki/Suleras:Mga_Pangulo_ng_Pilipinas]] let text below : Mga Pangalawang Pangulo ng Pilipinas -> this is help yooo plis [[Natatangi:Mga ambag/125.163.101.209|125.163.101.209]] 07:35, 6 Oktubre 2010 (UTC) :{{done}} -[[User:Nickrds09|<font color= "#0000FF"><b>Nickrds09</b></font>]] [[Usapang tagagamit:Nickrds09|<span style="color: green; font-weight: bold">^{<small>(Pahina ng Usapan)</small>}</span>]] 07:46, 6 Oktubre 2010 (UTC) :: salamat po [[Natatangi:Mga ambag/202.70.54.125|202.70.54.125]] 15:13, 6 Oktubre 2010 (UTC) == Bonjour == Je vous remercie,<br> Votre utile, donner les moyens,<br> Et comment votre cœur généreux<br> Votre affiche désintéressement.<br> Je vous remercie pour votre gentillesse,<br> Je n'oublierai pas de sitôt;<br> Vous êtes l'un des plus belles personnes<br> J'ai jamais rencontré.--[[Natatangi:Mga ambag/180.191.54.108|180.191.54.108]] 17:13, 15 Nobyembre 2010 (UTC) == [[Usapang tagagamit:Jollybsoriano]] == Magandang araw! Nais ko pong hingin ang inyong atensiyon ukol sa "Talk page" ng tagagamit na ito. Ginagamit na naman muli ang pahinang ito para sa pangpersonal na rason at patuloy na naglalagay ng pornograpiya makailang beses na sa nakaraang buwan. Kamakailan lang ay [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_tagagamit:Jollybsoriano&oldid=871313 naglagay na naman siya ng mga kabastusang lathalain sa kanyang pahina] matapos siyang harangin ni Sky Harbor noong nakaraang buwan. Hinihiling ko po na tuluyan ng harangin ang tagagamit na ito dahil halos isang taon na niya ginagawa ito. Salamat po. -[[Tagagamit:WayKurat|WayKurat]] 07:09, 12 Hulyo 2011 (UTC) :Magandang araw po muli. [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_tagagamit:Jollybsoriano&oldid=875584 Naglagay na naman po muli si Jollybsoriano ng kabastusang lathalain sa kanyang talk page] at madaliang binura ito ng isang IP address upang di mahalata ng mga administrador. Nais ko pong ipabatid na makailang ulit na po niyang ginagawa ito at sa [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Tala&page=Usapang+tagagamit%3AJollybsoriano limang beses na binura ang kanyang talk page], ginagawa na naman po niya ito ulit makalipas ng ilang araw. Hinihiling ko po na tuluyang ''i-block'' na ang tagagamit na ito dahil wala naman siyang ibang intensiyon sa Wikipediang ito kundi maglagay ng kabastusang lathalain. -[[Tagagamit:WayKurat|WayKurat]] 02:50, 16 Hulyo 2011 (UTC) ::Gumawa po ng panibagong account ([[Special:Contributions/Jay Mabini|Tagagamit:Jay Mabini]]) ang tagagamit na ito at patuloy pa rin siyang nagpapaskil ng pornograpiya. -[[Tagagamit:WayKurat|WayKurat]] 08:27, 3 Agosto 2011 (UTC) == Thanks a lot == Hello, Mr. Nickrds! Thank you for greeting me warmly. My job progress in Indonesia Wikipedia is making stub articles all [[:id:Pengguna:Wagino_20100516/Bak_pasir#(..)| municipalities and cities in the Philippines]], although it is still half way to completed. Cheers. [[Tagagamit:Wagino 20100516|Wagino 20100516]] 02:32, 1 Disyembre 2011 (UTC) ==Kahilingan== Maaari bang pakibura ito: http://tl.wikipedia.org/wiki/Usapan:Network_ng_kompyuter. Salamat. [[Tagagamit:Aghamsatagalog2011|Aghamsatagalog2011]] 02:41, 14 Disyembre 2011 (UTC) :Wala nang laman ang pahina at hindi na kailangang burahin ayon nga kay [[Tagagamit:AnakngAraw|AnakngAraw]]. -[[User:Nickrds09|<font color= "#0000FF"><b>Nickrds09</b></font>]] [[Usapang tagagamit:Nickrds09|<span style="color: green; font-weight: bold">^{<small>(Pahina ng Usapan)</small>}</span>]] 04:45, 14 Disyembre 2011 (UTC) == [[Tagagamit:121.1.11.118]] == Magandang araw. Nais ko pong hingin ang inyong atensyon sa tagagamit na ito. Nilalagay ang talaan ng palatuntunan (program schedule) ng [[Associated Broadcasting Company]] at [[Radio Philippines Network]] ng makailang ulit. Naharang na rin itong tagagamit na ito sa English Wikipedia (tignan ang [[en:Special:Contributions/121.1.11.118]]). Hinihiling ko po na maharang din siya rito sa Tagalog Wikipedia dahil paulit-ulit na lang ang kanyang ginagawang pambababoy sa dalawang pahinang aking nabanggit. Salamat po. -[[Tagagamit:WayKurat|WayKurat]] 13:08, 6 Pebrero 2012 (UTC) :{{done}}Tapos na. Hinarang ko na sya sa loob ng isang linggo -[[User:Nickrds09|<font color= "#0000FF"><b>Nickrds09</b></font>]] [[Usapang tagagamit:Nickrds09|<span style="color: green; font-weight: bold">^{<small>(Pahina ng Usapan)</small>}</span>]] 00:49, 7 Pebrero 2012 (UTC) == Hello == Many thanks for your welcome in [[Wikang Tagalog|Tagalog]] language. Have a great day.------[[Tagagamit:X4v13r3|X4v13r3]] ([[Usapang tagagamit:X4v13r3|talk]]) 19:35, 5 Marso 2012 (UTC) :You are very much welcome. If you have questions please don't hesitate to ask me or other administrators. Thanks! -[[User:Nickrds09|<font color= "#0000FF"><b>Nickrds09</b></font>]] [[Usapang tagagamit:Nickrds09|<span style="color: green; font-weight: bold">^{<small>(Pahina ng Usapan)</small>}</span>]] 05:39, 6 Marso 2012 (UTC) == Translation == hi!. can you please translate this article ==>>>> '''[[en:Mastic (plant resin)]]''' .......... ? thank you very much ! [[Tagagamit:פארוק|פארוק]] ([[Usapang tagagamit:פארוק|talk]]) 17:19, 21 Mayo 2012 (UTC) == Paano po bang gumawa ng Template? == Hello po! Ako po si Gio Patrick S. Prequencia, ako po ay nagtataong kung paano o bnag gumawa ng template [[Tagagamit:TheSleepyhollow02|TheSleepyhollow02]] ([[Usapang tagagamit:TheSleepyhollow02|makipag-usap]]) 13:21, 28 Hulyo 2012 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Mobile Projects/WLM App Fact Sheet == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang isang bagong pahina, ang [[Mobile Projects/WLM App Fact Sheet]], para sa pagsasalinwika. Paki isalinwika iyon dito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Mobile+Projects%2FWLM+App+Fact+Sheet&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-08-13. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is a description of the "Wiki Loves Monuments" mobile app. The app is in the final stages of development and its distribution will start mid-August.</div> Salamat sa iyo! Mga tagapangasiwa ng pagsasalinwika sa Meta&lrm;, 10:34, 8 Agosto 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, July 2012 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, July 2012]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+July+2012&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"> Note: This time, the "Wikimedia Foundation highlights" section does not include the usual coverage of the most notable work of Foundation staff during that month. Instead, it contains a list of talks given by Foundation staff at Wikimania, summarizing their most important work the year over. It looks like a lot of text, but only the talk titles will need to be translated. The intention is that these titles alone can already give readers a good overview of what the Foundation is working on in general. You are receiving this message because you signed up to the new translation notification system. Questions about this system can be asked at [http://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ], and you can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ]. </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:22, 3 Setyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, August 2012 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, August 2012]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+August+2012&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">As every month, translations are wanted for the new edition of the "Wikimedia Highlights", consisting of the most relevant information from the Foundation's general and technical monthly reports for August, with a short selection of other important news from the Wikimedia movement. Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated on the most important WMF activities, MediaWiki development work and other international news from the past month. You are receiving this message because you signed up to the translation notification system. Questions about this system can be asked at [http://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ], and you can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 16:01, 18 Setyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Jimmy Appeal == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Fundraising 2012/Translation/Jimmy Appeal]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FJimmy+Appeal&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-10-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">https://meta.wikimedia.org/wiki/Fundraising_2011/Jimmy_Letter_002/en Last years translation/El año pasado, traducción/العام الماضي ترجمة/Прошлогодний перевод This letter is a new translation request, but re-uses large parts of the 2011 Jimmy Appeal, with slight modifications in the second version. If the 2011 Jimmy Letter has been translated into your language, you can probably re-use much of it for this translation. :-)</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 18:43, 27 Setyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: FDC portal/Proposals/CentralNotice2012 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:FDC portal/Proposals/CentralNotice2012|FDC portal/Proposals/CentralNotice2012]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-FDC+portal%2FProposals%2FCentralNotice2012&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-10-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This banner will invite logged-in editors on all projects to participate in the current public review phase about funding requests by 12 organizations, regarding more than 10 million US dollars of donation money. (Questions about the translation notification system can be asked at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ], and you can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].)</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:07, 14 Oktubre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/AdrianneW Appeal == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/AdrianneW Appeal|Fundraising 2012/Translation/AdrianneW Appeal]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FAdrianneW+Appeal&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-10-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 17:09, 23 Oktubre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, September 2012 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, September 2012|Wikimedia Highlights, September 2012]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+September+2012&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated on the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from September. You are receiving this message because you signed up to the translation notification system. Questions about this system can be asked at [http://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ], and you can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 11:33, 1 Nobyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Landing Page and Banner messages == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Landing Page and Banner messages|Fundraising 2012/Translation/Landing Page and Banner messages]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FLanding+Page+and+Banner+messages&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-11-21. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 16:58, 14 Nobyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles) == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles)|Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles)]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FImpact+Of+Wikipedia+Video+%28subtitles%29&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-12-12. <div lang="en" class="mw-content-ltr">http://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_Impact_Of_Wikipedia.webm If you have any questions, post: https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Fundraising_2012/Translation</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 18:13, 27 Nobyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles) == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles)|Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles)]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FImpact+Of+Wikipedia+Video+%28subtitles%29&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-12-12. <div lang="en" class="mw-content-ltr">http://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_Impact_Of_Wikipedia.webm If you have any questions, post: https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Fundraising_2012/Translation</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:48, 4 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles) == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles)|Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles)]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FImpact+Of+Wikipedia+Video+%28subtitles%29&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-12-12. <div lang="en" class="mw-content-ltr">http://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_Impact_Of_Wikipedia.webm If you have any questions, post: https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Fundraising_2012/Translation</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 18:06, 4 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles) == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles)|Fundraising 2012/Translation/Impact Of Wikipedia Video (subtitles)]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FImpact+Of+Wikipedia+Video+%28subtitles%29&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-12-12. <div lang="en" class="mw-content-ltr">http://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_Impact_Of_Wikipedia.webm If you have any questions, post: https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Fundraising_2012/Translation</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:10, 4 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Poongothai video (captions) == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Poongothai video (captions)|Fundraising 2012/Translation/Poongothai video (captions)]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FPoongothai+video+%28captions%29&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-12-12. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:00, 5 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Poongothai video (captions) == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Poongothai video (captions)|Fundraising 2012/Translation/Poongothai video (captions)]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FPoongothai+video+%28captions%29&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-12-12. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 06:36, 5 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Poongothai video (captions) == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Poongothai video (captions)|Fundraising 2012/Translation/Poongothai video (captions)]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FPoongothai+video+%28captions%29&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-12-12. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:14, 6 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, November 2012 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, November 2012|Wikimedia Highlights, November 2012]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+November+2012&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from last month. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, Identi.ca and project village pumps. If you have questions about the translation notifications system, you can ask them at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ]. You can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 16:45, 12 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/WEB documentary clip (captions) == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/WEB documentary clip (captions)|Fundraising 2012/Translation/WEB documentary clip (captions)]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FWEB+documentary+clip+%28captions%29&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2012-12-26. <div lang="en" class="mw-content-ltr">http://commons.wikimedia.org/wiki/File:WEB_Clip.webm</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:58, 20 Disyembre 2012 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, December 2012 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, December 2012|Wikimedia Highlights, December 2012]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+December+2012&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from last month. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, Identi.ca and project village pumps. If you have questions about the translation notifications system, you can ask them at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ]. You can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:05, 29 Enero 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Blog/Drafts/Wikipeidia Education Program: Walaa post == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Blog/Drafts/Wikipeidia Education Program: Walaa post|Wikimedia Blog/Drafts/Wikipeidia Education Program: Walaa post]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Blog%2FDrafts%2FWikipeidia+Education+Program%3A+Walaa+post&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is the text for a blog post that will be published (together with the translation) at https://blog.wikimedia.org/ . If you have questions about the translation notifications system, you can ask them at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ]. You can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:03, 13 Pebrero 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Blog/Drafts/Wikipeidia Education Program: Walaa post == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Blog/Drafts/Wikipeidia Education Program: Walaa post|Wikimedia Blog/Drafts/Wikipeidia Education Program: Walaa post]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Blog%2FDrafts%2FWikipeidia+Education+Program%3A+Walaa+post&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is the text for a blog post that will be published (together with the translation) at https://blog.wikimedia.org/ . If you have questions about the translation notifications system, you can ask them at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ]. You can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:49, 13 Pebrero 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:OurProjects == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Template:OurProjects|Template:OurProjects]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AOurProjects&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-03-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:36, 20 Pebrero 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: FDC portal/CentralNotice2013-1 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:FDC portal/CentralNotice2013-1|FDC portal/CentralNotice2013-1]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-FDC+portal%2FCentralNotice2013-1&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This banner will invite logged-in editors on all projects to participate in the current public review phase about funding requests by 4 Wikimedia organizations. Around 2.6 million US dollars of donation money are available in this FDC round. (Questions about the translation notification system can be asked at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ], and you can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].)</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 06:48, 5 Marso 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising 2012/Translation/Thank you letter == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising 2012/Translation/Thank you letter|Fundraising 2012/Translation/Thank you letter]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising+2012%2FTranslation%2FThank+you+letter&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-03-30. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The thank you letter has been had minor formatting changes and some changes to the text however the work is only minor and shouldn't :) Thank you again</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 02:28, 14 Marso 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: FDC portal/CentralNotice2013-2 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:FDC portal/CentralNotice2013-2|FDC portal/CentralNotice2013-2]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-FDC+portal%2FCentralNotice2013-2&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">These banners are for a "last call" inviting logged-in editors on all projects to participate in the current public review phase (until March 31) about funding requests by 4 Wikimedia organizations, for around 1.3 million US dollars of donation money. (Questions about the translation notification system can be asked at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ], and you can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].)</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:45, 27 Marso 2013 (UTC)</div> == Hoy == Bawal mag-bura ng pahina dahil ginawa ko iyon para marami nang pahina ang Wikang Tagalog at pabayaan mo na lang sila mag-dagdag ng pahina. Parang awa mo na. Gusto ng mga Pilipino na magkaroon ng bagong pahina at huwag naman sana burahin yung mga pahina dahil mahalaga iyon para sa mga Pilipino. Kung gusto mo, i-edit mo na lang na hindi pa nasasalin sa Wikang Tagalog. Magdagdag ka rin kaya ng bagong pahina para umabot ng milyon ang Wikang Tagalog. :Ipagpaumanhin mo po subalit hindi basta-basta pwedeng ilagay lahat ng tao sa Wikipedia may mga guidelines tayong sinusunod at isa nga nga rito ang [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Notability Notability] ng mga tao/pulitiko/artista. Tulad ng [[Maria Lorraine Gracia]] hindi naman siya tanyag o kilala para mabigyan ng lathalain sa Tagalog Wikipedia. --[[User:Nickrds09|<font color= "#0000FF"><b>Nickrds09</b></font>]] [[Usapang tagagamit:Nickrds09|<span style="color: green; font-weight: bold">^{<small>(Pahina ng Usapan)</small>}</span>]] 12:43, 1 Abril 2013 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Free knowledge based on Creative Commons licenses == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Free knowledge based on Creative Commons licenses|Free knowledge based on Creative Commons licenses]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Free+knowledge+based+on+Creative+Commons+licenses&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello, please translate this very important brochure to explain the free content nature of Wikimedia projects. You can take your time to translate it, but your translation can have a long-term impact.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 12:22, 10 Abril 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation elections 2013 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Foundation elections 2013|Wikimedia Foundation elections 2013]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections+2013&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-04-26. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please translate to help inform non-English-language users about the important upcoming Wikimedia Foundation elections, including those for the [https://meta.wikimedia.org/wiki/Board Board of Trustees ] and the [https://meta.wikimedia.org/wiki/FDC Funds Dissemination Committee ]. If you have questions about the translation notifications system, you can ask them at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ]. You can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 20:32, 18 Abril 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Single User Login finalisation announcement/Personal announcement == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Single User Login finalisation announcement/Personal announcement|Single User Login finalisation announcement/Personal announcement]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Single+User+Login+finalisation+announcement%2FPersonal+announcement&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-05-13. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:22, 1 Mayo 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, April 2013 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, April 2013|Wikimedia Highlights, April 2013]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+April+2013&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from last month. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, Identi.ca and project village pumps. If you have questions about the translation notifications system, you can ask them at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ]. You can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 23:47, 25 Mayo 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation elections 2013/Translation/SecurePoll == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Foundation elections 2013/Translation/SecurePoll|Wikimedia Foundation elections 2013/Translation/SecurePoll]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections+2013%2FTranslation%2FSecurePoll&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-06-06. <div lang="en" class="mw-content-ltr">We could greatly use your help doing some quick translations for the SecurePoll (voting) interface that will be used for this years [[m:Wikimedia Foundation elections 2013|Board and FDC elections]]. The translation consists of a short, 2 sentence, intro for the vote and 3 short 'titles' saying which vote or question they will be on. The page also lists the candidates for each election which do '''not''' need to be translated but can be transliterated if that makes sense for your language/script. Thank you! If you have any questions please feel free to ask on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation elections 2013|Elections talk page]].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:27, 3 Hunyo 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, May 2013 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, May 2013|Wikimedia Highlights, May 2013]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+May+2013&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from last month. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, Identi.ca and project village pumps. If you have questions about the translation notifications system, you can ask them at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ]. You can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 18:36, 13 Hunyo 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Admin activity review/2013/Notice to communities == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Admin activity review/2013/Notice to communities|Admin activity review/2013/Notice to communities]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Admin+activity+review%2F2013%2FNotice+to+communities&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-07-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This text will be used to inform communities which will be affected by the new global [[:m:Admin activity review|Admin activity review]] process which is carried out by stewards. You can also translate the page about the review itself. In order to ensure the global community understands what is happening, your translations will be very helpful.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 01:54, 16 Hulyo 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Admin activity review/2013/Notice to communities == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Admin activity review/2013/Notice to communities|Admin activity review/2013/Notice to communities]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Admin+activity+review%2F2013%2FNotice+to+communities&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-07-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This text will be used to inform communities which will be affected by the new global [[:m:Admin activity review|Admin activity review]] process which is carried out by stewards. You can also translate the page about the review itself. In order to ensure the global community understands what is happening, your translations will be very helpful.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 01:56, 16 Hulyo 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Admin activity review/2013/Notice to inactive right holders == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Admin activity review/2013/Notice to inactive right holders|Admin activity review/2013/Notice to inactive right holders]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Admin+activity+review%2F2013%2FNotice+to+inactive+right+holders&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2013-08-10. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 03:43, 4 Agosto 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, July 2013 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, July 2013|Wikimedia Highlights, July 2013]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+July+2013&language=tl isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from last month. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, project village pumps and (for some languages) mailing lists. If you have questions about the translation notifications system, ask them [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests here]. You can manage your subscription [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup here].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:31, 31 Agosto 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Grants:Index/Eligibility requirements == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Grants:Index/Eligibility requirements|Grants:Index/Eligibility requirements]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AIndex%2FEligibility+requirements&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Dear translators, I have updated the Eligibility Requirements page for the Project and Event Grants program, and re-organized the information to be more readable, as well as easier to translate. Your help in bringing this information to different language communities has tremendous value: many people are timid about grants, and having to digest all this relatively-formal information in English makes it even more scary. Your translations can help more Wikimedians apply for funding, and thereby enable more awesome work to take place around the world. Thank you for your valuable efforts! Asaf Bartov, Grantmaking team, WMF</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 21:58, 2 Disyembre 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Grants:Index/Eligibility requirements == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Grants:Index/Eligibility requirements|Grants:Index/Eligibility requirements]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AIndex%2FEligibility+requirements&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Dear translators, I have updated the Eligibility Requirements page for the Project and Event Grants program, and re-organized the information to be more readable, as well as easier to translate. Your help in bringing this information to different language communities has tremendous value: many people are timid about grants, and having to digest all this relatively-formal information in English makes it even more scary. Your translations can help more Wikimedians apply for funding, and thereby enable more awesome work to take place around the world. Thank you for your valuable efforts! Asaf Bartov, Grantmaking team, WMF</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 22:01, 2 Disyembre 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, November 2013 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, November 2013|Wikimedia Highlights, November 2013]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+November+2013&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from last month. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, project village pumps and (for some languages) mailing lists. If you have questions about the translation notifications system, ask them [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests here]. You can manage your subscription [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup here].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 02:35, 12 Disyembre 2013 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Privacy policy == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Privacy policy|Privacy policy]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Privacy+policy&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The discussion phase about the draft for the Wikimedia Foundation's new privacy policy is ending on January 15. Your help is welcome in translating the current version of the draft, which is expected to be close to the final version. This will also enable more community members to contribute comments before the discussion phase ends. The main text of the privacy policy is contained in the following pages, please click "Translate" on each of them: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Privacy_policy Privacy policy] / [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Privacy_policy-summary Summary] / [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:Mylanguage/Privacy_policy/what_policy_doesn%27t_cover What the policy doesn't cover] / [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Privacy_policy-Definitions Definitions] Please also consider translating the FAQ and other supplementary material, which can be found (along with the main text) here: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:Translate/agg-Privacy_policy_2014_draft ]</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:41, 8 Enero 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Data retention guidelines == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Data retention guidelines|Data retention guidelines]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Data+retention+guidelines&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The discussion phase about the draft for the Wikimedia Foundation's new data retention guidelines is ending on February 14. Your help is welcome in translating the current version of the draft, which is expected to be close to the final version. This will also enable more community members to contribute comments before the discussion phase ends. Please click "Translate" on both of these pages: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Data_retention_guidelines/Introduction Introduction explaining the discussion phase] / [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Data_retention_guidelines Main text of the guidelines]</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 05:17, 10 Pebrero 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Blog/Drafts/Board Service == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Blog/Drafts/Board Service|Wikimedia Blog/Drafts/Board Service]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Blog%2FDrafts%2FBoard+Service&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is the second in a series of blogs posts by the Wikimedia Foundation Board of Trustees, explaining the work of the Board Governance Committee. It is planned to be published at https://blog.wikimedia.org/ on Friday, February 28. Translations are also still welcome for the first post in the series, titled "Introduction to the Wikimedia Foundation Board of Trustees", where Vice Chair Phoebe Ayers explains the Board, its mandate, and its work within the community. It will hopefully remain a useful reference for a long time to come. It can be translated at [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Wikimedia+Blog%2FDrafts%2FIntroduction+to+the+Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees ]. </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:35, 26 Pebrero 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Grants:APG/Proposals/2012-2013 round2/Staff summary/Progress report form/Q2 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Grants:APG/Proposals/2012-2013 round2/Staff summary/Progress report form/Q2|Grants:APG/Proposals/2012-2013 round2/Staff summary/Progress report form/Q2]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AAPG%2FProposals%2F2012-2013+round2%2FStaff+summary%2FProgress+report+form%2FQ2&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This report is written by FDC Staff and is intended for the FDC, FDC grantees, and the larger movement. It includes a summary table of financial information from this past quarter, and summaries of each entity’s progress report in this past quarter.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 10:34, 12 Marso 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Blog/Drafts/Heartbleed == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Blog/Drafts/Heartbleed|Wikimedia Blog/Drafts/Heartbleed]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Blog%2FDrafts%2FHeartbleed&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is the text of a just published [https://blog.wikimedia.org/2014/04/10/wikimedias-response-to-the-heartbleed-security-vulnerability/ blog post] summarizing the actions taken to protect users of Wikimedia sites against the recently discovered "Heartbleed" security vulnerability. (The post explains that users will need to re-login the next time they use their accounts and suggests to change passwords as a standard precautionary measure, but it is currently not intended to enforce a password change for all users.) Completed translations will be added to the blog post.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:14, 10 Abril 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, March 2014 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, March 2014|Wikimedia Highlights, March 2014]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+March+2014&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from the month of March. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, Identi.ca and project village pumps. Help is also still welcoming in translating the previous issue of the Wikimedia Highlights which was published last week, at [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Wikimedia+Highlights%2C+February+2014&amp;action=page&amp;filter= ]. If you have questions about the translation notifications system, you can ask them at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests ]. You can manage your subscription at [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup ]. </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 05:09, 1 Mayo 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, April 2014 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, April 2014|Wikimedia Highlights, April 2014]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+April+2014&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from last month. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, project village pumps and (for some languages) mailing lists. If you have questions about the translation notifications system, ask them [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests here]. You can manage your subscription [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup here].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:55, 26 Mayo 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Fundraising/Translation/Thank you email 20140606 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Fundraising/Translation/Thank you email 20140606|Fundraising/Translation/Thank you email 20140606]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation%2FThank+you+email+20140606&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2014-06-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help us translate our Thank You email that is sent to our donors on behalf of the Wikimedia Foundation's new executive director Lila Tretikov. We would highly appreciate your help on this in order to make sure the letter is available for our donors to read in their native language. </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:56, 6 Hunyo 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, May 2014 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:meta:Wikimedia Highlights, May 2014|Wikimedia Highlights, May 2014]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+May+2014&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from May. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, project village pumps and (for some languages) mailing lists. If you have questions about the translation notifications system, ask them [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests here]. You can manage your subscription [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup here].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 07:39, 1 Hulyo 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Mailing lists/List info == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Mailing lists/List info]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Mailing+lists%2FList+info&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">We are re-designing our mailing list information pages and we would very much appreciate if you could please translate a few short phrases so that non-English speakers are able to easily sign up to our [https://meta.wikimedia.org/wiki/Mailing_lists Mailing lists]. If you have questions about the translation notifications system, ask them [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests here]. You can manage your subscription [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup here].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:09, 19 Agosto 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Single User Login finalisation announcement/RenameUser announcement == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Single User Login finalisation announcement/RenameUser announcement]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Single+User+Login+finalisation+announcement%2FRenameUser+announcement&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2014-09-08. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Translators, I (Keegan) am sending a message on behalf of Stewards and WMF engineering to inform communities about local renaming being turned off in the middle of September as usernames start moving global. Please translate this message so I can deliver it in a proper, localized form. </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 03:59, 3 Setyembre 2014 (UTC)</div> == {{int:right-upload}}, [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Upload Wizard|{{int:uploadwizard}}]]? == [[Image:Commons-logo.svg|right|100px|alt=Wikimedia Commons logo]] Hello! Sorry for writing in English. As you're an administrator here, please check the message I left on [[MediaWiki talk:Licenses]] and the village pump. Thanks, [[m:User:Nemo_bis|Nemo]] 19:22, 18 Setyembre 2014 (UTC) <!-- Message sent by User:Nemo bis@metawiki using the list at http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:Nemo_bis/Unused_local_uploads&oldid=9923284 --> == Pagpapabatid ng salinwika: File metadata cleanup drive/How to fix metadata == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[File metadata cleanup drive/How to fix metadata]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-File+metadata+cleanup+drive%2FHow+to+fix+metadata&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">There is a new initiative to [[File metadata cleanup drive|clean up file information pages]] across Wikimedia wikis. In order to reach out to the communities in their native language, we would like to ask for your help to translate a few pages. In addition to the one linked above, there are two short pages: * [[File metadata cleanup drive]] ([https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-File+metadata+cleanup+drive direct translation link]) * [[Template:File metadata cleanup header]] ([https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Template%3AFile+metadata+cleanup+header direct translation link]) We have done our best to prepare the pages to minimize the work for translators, and if you notice anything else we could do to make translation easier, please do let us know. [[User:Guillaume (WMF)|Guillaume]] is also happy to answer any questions you might have while translating the documents.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:28, 20 Oktubre 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Global AbuseFilter/2014 announcement == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Global AbuseFilter/2014 announcement]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+AbuseFilter%2F2014+announcement&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">[[Special:Mylanguage/Global AbuseFilter|Global AbuseFilters]] were recently enabled on many Wikimedia projects. As we'd like to notify the affected wikis about it, we've created a page for announcing this: [[Special:MyLanguage/Global AbuseFilter/2014 announcement|Global AbuseFilter/2014 announcement]]. We'd like to make the [[Global AbuseFilter/2014 announcement|announcement]] accessible to as many users as possible and therefore would like to ask for your help in translating the announcement. In order to reach out to the communities in their native language, we would like to ask for your help in translating the following mass message which will be sent to the affected wikis as well: *[[Global AbuseFilter/2014 announcement (condensed)]] ([//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Global+AbuseFilter%2F2014+announcement+%28condensed%29 translate]) The message will be sent in about three days time from now (on 13 November) so if you are planning on translating the message, please make sure that [[Global AbuseFilter/2014 announcement (condensed)]] is translated before the deadline.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 17:12, 10 Nobyembre 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Grants:APG/Funds Dissemination Committee/Advisory Group/Recommendations/2014/ED Response == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Grants:APG/Funds Dissemination Committee/Advisory Group/Recommendations/2014/ED Response]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AAPG%2FFunds+Dissemination+Committee%2FAdvisory+Group%2FRecommendations%2F2014%2FED+Response&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 12:05, 20 Nobyembre 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, October 2014 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, October 2014]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+October+2014&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the most important Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news from October. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, project village pumps and (for some languages) mailing lists. If you have questions about the translation notifications system, ask them [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests here]. You can manage your subscription [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup here].</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 07:55, 2 Disyembre 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Admin activity review/2014/Notice to communities == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Admin activity review/2014/Notice to communities]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Admin+activity+review%2F2014%2FNotice+to+communities&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 23:10, 21 Disyembre 2014 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Stewards/Elections 2015 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Stewards/Elections 2015]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Stewards%2FElections+2015&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">I apologize for the delay, but the 2015 Steward election banners are now available for translation. They consist of two banners with a few short phrases: *Banner displayed to sysops regarding nominations ('''[//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-stewnoms direct translation link]''') *Banner displayed to users regarding voting ('''[//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-stewvote direct translation link]''') If you have any questions or require any assistance, feel free to ask on [[Talk:Stewards/Elections 2015]] or drop by <span dir="ltr" id=wikimedia-stewards-elections>[[irc:wikimedia-stewards-elections|<span style="font-family: monospace,Courier; white-space: nowrap;">#wikimedia-stewards-elections</span>]]^{<span class="plainlinks">[http://webchat.freenode.net/?channels=#wikimedia-stewards-elections <span style="color: green;">connect</span>]</span>}</span> channel on the freenode IRC network.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 04:35, 11 Enero 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, December 2014 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, December 2014]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+December+2014&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from December, covering Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, project village pumps and (for some languages) mailing lists. If you have questions about the translation notifications system, ask them [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests here]. You can manage your subscription [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup here]</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 23:58, 31 Enero 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, January 2015 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, January 2015]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+January+2015&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from January, covering Wikimedia Foundation activities, MediaWiki development work and other international Wikimedia news. Completed translations will be announced on Facebook, Twitter, project village pumps and (for some languages) mailing lists. If you have questions about the translation notifications system, ask them [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Translation_requests here]. You can manage your subscription [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup here]</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 21:32, 28 Pebrero 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: User:Keegan (WMF)/Quicktranslate == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[User:Keegan (WMF)/Quicktranslate]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FQuicktranslate&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2015-03-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello, A very important sentence to the message that is being sent to users that may be renamed due to single-user login finalization has been added. Please take a moment to translate this one sentence, it's very important.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 02:21, 19 Marso 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: User:Keegan (WMF)/Rename confusion message == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[User:Keegan (WMF)/Rename confusion message]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FRename+confusion+message&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2015-03-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">During the messaging to 2.8 million accounts begin affected by [[Single User Login finalisation announcement|SUL finalization]], about 10,000 accounts across the wikis, mainly Commons, were incorrectly notified about their account needing to be renamed. This message is for those accounts, and it needs to be delivered as soon as possible.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 22:16, 27 Marso 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Single User Login finalisation announcement/Post-rename notice == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Single User Login finalisation announcement/Post-rename notice]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Single+User+Login+finalisation+announcement%2FPost-rename+notice&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2015-04-12. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is a short message for accounts that will be renamed next week as part of [[Single User Login finalisation announcement|single-user login finalisation]]. </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 22:35, 7 Abril 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Single User Login finalisation announcement == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Single User Login finalisation announcement]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Single+User+Login+finalisation+announcement&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2015-04-16. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please check new and updated paragraphs, in particular make sure that the correct daye for the finalisation (15th April 2015 and following days) is mentioned, as in English source.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:24, 15 Abril 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, March 2015 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, March 2015]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+March+2015&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from March, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 03:03, 4 Mayo 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, April 2015 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, April 2015]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+April+2015&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from April 2015, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 21:58, 13 Mayo 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, May 2015 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, May 2015]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+May+2015&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from May, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:11, 11 Hunyo 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, October 2015 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, October 2015]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+October+2015&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from October, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:32, 13 Nobyembre 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikipedia 15/Knowledge is joy == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikipedia 15/Knowledge is joy]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikipedia+15%2FKnowledge+is+joy&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">For [[Wikipedia 15]], we'd like these three words translated into as many languages as possible!! Thank you all!!</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:35, 20 Nobyembre 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, November 2015 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, November 2015]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+November+2015&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from November, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists. </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 20:22, 11 Disyembre 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: 2015 Community Wishlist Survey == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[2015 Community Wishlist Survey]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-2015+Community+Wishlist+Survey&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:04, 21 Disyembre 2015 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:StrategyButton2016/editintro/Communities == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Template:StrategyButton2016/editintro/Communities]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AStrategyButton2016%2Feditintro%2FCommunities&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2016-01-18. <div lang="en" class="mw-content-ltr">- This is the part of a series of community consultation pages. The WMF Community Advocacy team has put together a list at https://meta.wikimedia.org/wiki/2016_Strategy/Translations. We're hoping to launch the consultation on January 18th. Realizing getting all translations in place before the launch of the consultation may not be possible (and that people will likely help with translations after the launch), I'd be really grateful for any assistance especially that you can give in translating the templates at that Meta page link, like this one. It'll probably be harder for casual translators to help out with those! - Text should be stable at this point. I've just made what I hope will be the last modification to those pages! - Thank you for all you do, and I hope you will not only assist in translation (if you are able) but also take part in the consultation. Your input will be very welcome. - Questions or concerns? Please let me know at mdennis@wikimedia.org. Thanks! Maggie </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 02:06, 12 Enero 2016 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, December 2015 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, December 2015]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+December+2015&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from December, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 22:51, 25 Enero 2016 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Admin activity review/Notice to communities == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Admin activity review/Notice to communities]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Admin+activity+review%2FNotice+to+communities&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">* The 2015 [[admin activity review]] process is starting. We need your cooperation to translate missing message, but also to proofread and correct already existing messages. Understanding of messages that we're going to be sent in the next weeks are very important. Thank you very much for your help.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 15:58, 8 Pebrero 2016 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, January 2016 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, January 2016]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+January+2016&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from January, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:47, 22 Pebrero 2016 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: User:CKoerner (WMF)/Work/Completion Suggester inital rollout == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[User:CKoerner (WMF)/Work/Completion Suggester inital rollout]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3ACKoerner+%28WMF%29%2FWork%2FCompletion+Suggester+inital+rollout&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2016-03-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr">If you have time this weekend, please help translate this page to inform communities about improvement to search.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:55, 4 Marso 2016 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikipedia == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikipedia]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikipedia&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 02:14, 12 Marso 2016 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, February 2016 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, February 2016]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+February+2016&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from February, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:21, 18 Marso 2016 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Tech/Server switch 2016 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Tech/Server switch 2016]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch+2016&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2016-04-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help translate this message about planned maintenance for the servers. Editors and other contributors will not be able to save their changes or upload images for about 30 minutes on both Tuesday, 19 April and Thursday, 21 April. This will affect ALL the WMF wikis, not just Wikipedia. I will send this message to hundreds of wikis before this event, and I hope that your languages will be included.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 18:34, 23 Marso 2016 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Interface editors == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Interface editors]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Interface+editors&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 12:46, 29 Marso 2016 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, March 2016 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, March 2016]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+March+2016&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from March, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:21, 13 Abril 2016 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Highlights, April 2016 == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[Wikimedia Highlights, April 2016]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+April+2016&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from April, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 20:45, 17 Mayo 2016 (UTC)</div> == paano mo nagawa yun? ang creative! == nickrds, ang ganda naman ng ginawa mo! ang creative! paano mo yun nagawa? [[Tagagamit:Kiera Sonata|Kiera Sonata]] ([[Usapang tagagamit:Kiera Sonata|makipag-usap]]) 10:08, 27 Hulyo 2016 (UTC) :Alin po ang tinutukoy nyo? --[[User:Nickrds09|<font color= "#0000FF"><b>Nickrds09</b></font>]] [[Usapang tagagamit:Nickrds09|<span style="color: green; font-weight: bold">^{<small>(Pahina ng Usapan)</small>}</span>]] 10:10, 27 Hulyo 2016 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Usurpation requested == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Usurpation requested|Template:Usurpation requested]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUsurpation+requested&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 22:27, 5 Setyembre 2016 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Usurpation requested == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Usurpation requested|Template:Usurpation requested]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUsurpation+requested&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 22:29, 5 Setyembre 2016 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Admin activity review/Notice to inactive right holders == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Admin activity review/Notice to inactive right holders|Admin activity review/Notice to inactive right holders]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Admin+activity+review%2FNotice+to+inactive+right+holders&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Apologies if you receive this message duplicated.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 12:51, 28 Pebrero 2017 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Strategy/Wikimedia movement/2017/Toolkit/Discussion Coordinator Role == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Strategy/Wikimedia movement/2017/Toolkit/Discussion Coordinator Role|Strategy/Wikimedia movement/2017/Toolkit/Discussion Coordinator Role]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy%2FWikimedia+movement%2F2017%2FToolkit%2FDiscussion+Coordinator+Role&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 23:33, 9 Marso 2017 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Strategy/Wikimedia movement/2017/Process/Briefing == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Strategy/Wikimedia movement/2017/Process/Briefing|Strategy/Wikimedia movement/2017/Process/Briefing]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy%2FWikimedia+movement%2F2017%2FProcess%2FBriefing&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 22:19, 10 Marso 2017 (UTC)</div> == Pagpapabatid ng salinwika: Meta:Babylon/Translators newsletter == <div lang="tl" class="mw-content-ltr">Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Meta:Babylon/Translators newsletter|Meta:Babylon/Translators newsletter]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ABabylon%2FTranslators+newsletter&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">This page explains a new service: to keep translators posted about messages that need a particular effort, we have created a new newsletter. that newsletter is distributed on wiki as a notification and does not requires an email to subscribe. This message is both to kindly suggest you to translate the page explaining that new process, and also to invote you to subscribe to that newsletter. :)</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 18:15, 21 Nobyembre 2017 (UTC)</div> == Your advanced permissions on tl.wikipedia== Hello. A [[:m:Admin activity review|policy]] regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|community consensus]] in 2013. According to this policy, the stewards are reviewing activity on wikis with no inactivity policy. You meet the inactivity criteria (no edits and no log actions for 2 years) on this wiki. Since this wiki, to the best of our knowledge, does not have its own rights review process, the global one applies. If you want to keep your advanced permissions, you should inform the community of the wiki about the fact that the stewards have sent you this information about your inactivity. A community notice about this process has been also posted on the local Village Pump of this wiki. If the community has a discussion about it and then wants you to keep your rights, please contact the stewards at the [[:m:Stewards' noticeboard]], and link to the discussion of the local community, where they express their wish to continue to maintain the rights. If you wish to resign your rights, please [[m:SRP|request removal of your rights on Meta]]. If there is no response at all after one month, stewards will proceed to remove your administrator and/or bureaucrat rights. In ambiguous cases, stewards will evaluate the responses and will refer a decision back to the local community for their comment and review. If you have any questions, please contact the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards]]. Yours faithfully.--[[Tagagamit:علاء|علاء]] ([[Usapang tagagamit:علاء|makipag-usap]]) 11:24, 8 Enero 2020 (UTC) == Pagpapabatid ng salinwika: VisualEditor/Newsletter/2020/July == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2020/July|VisualEditor/Newsletter/2020/July]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2020%2FJuly&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay the end of this week. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 20:26, 6 Hulyo 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Tech/News/2020/32 == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Tech/News/2020/32|Tech/News/2020/32]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews%2F2020%2F32&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 05:26, 31 Hulyo 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Path slopu@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Tech/Server switch 2020 == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Tech/Server switch 2020|Tech/Server switch 2020]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch+2020&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:02, 15 Agosto 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Path slopu@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia CH == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia CH|Wikimedia CH]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+CH&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 07:43, 17 Disyembre 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Eihel@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Project wiki representatives == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Project wiki representatives|Project wiki representatives]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Project+wiki+representatives&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2021-02-14. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The five year old strategy process has resulted in recommendations. After Global Conversations the number one priority is to establish an Interim Global Council, who will draft a Movement Charter, which will lead to the formation of a Global Council. Please help in translating the concise page "Project wiki representatives" which asks contributor to select for each project wiki a representative, who will help in implementing the first strategic priority.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 12:09, 6 Pebrero 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Ad Huikeshoven@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: VisualEditor/Newsletter/2021/June == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2021/June|VisualEditor/Newsletter/2021/June]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2021%2FJune&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2021-06-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This short newsletter is good news about posting comments on wiki. You can try out the "Discussion tools" in the Beta Features here at Meta-Wiki, too: [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures]]. Thank you! </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 00:16, 16 Hunyo 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:InternetArchiveBot header == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:InternetArchiveBot header|Template:InternetArchiveBot header]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInternetArchiveBot+header&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">The InternetArchiveBot team has come up with a new header for its documentation and user pages designed to make important links as easy to find as possible. We use this header on the bot's global user page, and we have it set up to show the labels in your interface language, meaning that the labels will appear in Russian on Russian Wikipedia (unless you override the interface language). In order for this feature to work, we need translations of those labels. There are only six labels: * About the Bot * Report Problem * Contact Us * Documentation * Configure * Disable Bot If you know how to say those things in another language, you can help! And your work will make it easier for non-English speakers to use InternetArchiveBot. </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 16:20, 29 Hunyo 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Harej@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: InternetArchiveBot/Problem == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:InternetArchiveBot/Problem|InternetArchiveBot/Problem]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-InternetArchiveBot%2FProblem&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Thank you to everyone who translated "Template:InternetArchiveBot header". The template is now available in 64 languages (including variants)! Now when people visit the bot's user page on those language wikis, they will be greeted with navigation options in their language. (We have since added one more link to the header – "Translate" – translations are appreciated!) This page I am requesting translations for is the "report problem" page for InternetArchiveBot, directing the user to different places depending on the kind of problem they are having. There are a total of 17 terms to translate, consisting of short phrases and sentences. This page is directly linked from the header on InternetArchiveBot's global user page, so your work will likely be seen.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 23:14, 12 Hulyo 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Harej@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation elections/2021/Voting == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2021/Voting|Wikimedia Foundation elections/2021/Voting]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2FVoting&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 10:21, 2 Agosto 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Hack4OpenGLAM == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Hack4OpenGLAM|Hack4OpenGLAM]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2021-09-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Welcome to translate the messages of the Hack4OpenGLAM hackathon, taking place at the Creative Commons Summit 20–24 September! Your work is appreciated!</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 10:25, 10 Agosto 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Susannaanas@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short|Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2F2021-09-07%2F2021+Election+Results%2FShort&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2021-09-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This short text (125 words) is meant to announce the results of the board elections on September, 7 to as much communities and volunteers as possible on such short notice in their native tongue. Please help us to make that happen! </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 19:03, 6 Setyembre 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Lingua Libre == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Lingua Libre|Lingua Libre]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Lingua+Libre&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2021-11-30. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 10:33, 18 Setyembre 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:WikiLucas00@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Movement Charter/Drafting Committee/Election translation == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/Election translation|Movement Charter/Drafting Committee/Election translation]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElection+translation&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2021-10-08. <div lang="en" class="mw-content-ltr">2 sentences, 21 words! Movement Charter Drafting Committee Elections are coming. Translating the voting tool SecurePoll in as many native tongues is crucial for this. But: there are two sentences we need to be translated for this. Please support the effort to make this a global experience. Thank you for helping out!</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 14:03, 6 Oktubre 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message|Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AMSIG%2FAnnouncements%2F2021%2FGlobal+message&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2021-10-26. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi everbody! The [[Movement Strategy and Governance|Movement Strategy and Governance team]] is announcing a Movement Strategy Implementation Grants program to the communities. We want to reach out to as many communities as possible, calling out volunteers globally. Please support us and help translating the announcement in all the languages you speak, '''it is only 50 words'''. We will send it out as a mass message later. Beyond this: if you would like to, please check out the program and spread the word. We would appreciate your help in sharing this news in social media channels of your community. We are grateful for all your support, you are awesome!</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 14:24, 21 Oktubre 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement|Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElections%2FResults%2FAnnouncement&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2021-10-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The announcement of the members of the Movement Charter Drafting Committee is coming close. We would like to announce the results in as many languages as possible and kindly ask for your support. It is '''less than 100 words''', we would appreciate your help a lot and it is just a few minutes. Thank you for your continuous support! </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:31, 29 Oktubre 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 18:20, 4 Enero 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(8)&oldid=22532697 --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections|Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2022-01-10. <div lang="en" class="mw-content-ltr">''This year four seats of the WMF Board of Trustees are to be newly filled and there will be a Call for Feedback about the Board of Trustees selection processes from 10 January to 7 February 2022.'' ''The [[Movement Strategy and Governance]] team is supporting this Call for Feedback. For widest outreach across the Wikiverse we kindly ask you to support this by helping us out with additional translations.'' '''Postscriptum: During the last year many of you have helped us a lot to reach out to many different communities by translating in dozens of languages. We are utterly grateful for this - thanks to all of you for your ongoing support! You are the best!''' </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 17:24, 7 Enero 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Education/News/Contents == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Education/News/Contents|Template:Education/News/Contents]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FContents&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:47, 22 Enero 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement|Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Leadership+Development+Task+Force%2FCall+for+Feedback+Announcement&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2022-02-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Good day to you from [[Movement Strategy and Governance]]! The coming weeks see a Call for Feedback concerning the creation of a movementwide [[Leadership_Development_Task_Force]]. We are announcing it by a short message of '''only 60 words''' to be distributed globally on Tuesday. Global distribution asks for native language support, so we kindly ask for your help to have as many translations as possible available. It should be a few minutes of work only. Thank you very much for your help, [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 10:13, 4 Pebrero 2022 (UTC)</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 10:13, 4 Pebrero 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: ContribuLing 2022 == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:ContribuLing 2022|ContribuLing 2022]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 12:04, 12 Pebrero 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:WikiLucas00@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 15:18, 22 Pebrero 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Ericliu1912@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Ukraine's Cultural Diplomacy Month == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Ukraine's Cultural Diplomacy Month|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ukraine%27s+Cultural+Diplomacy+Month&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 01:50, 2 Marso 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Juan90264@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: ContribuLing 2022/Program == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:ContribuLing 2022/Program|ContribuLing 2022/Program]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022%2FProgram&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2022-03-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 15:49, 26 Marso 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:WikiLucas00@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: GLAM School/Questions == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:GLAM School/Questions|GLAM School/Questions]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2022-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">GLAM School is a project by AvoinGLAM to chart out, uncover, and support practices that help GLAM professionals, GLAM-Wiki volunteers, Open GLAM advocates and others to be more empowered to contribute to Wikimedia and other open projects. In 2022 we are conducting surveys, chats, and interviews across organizations and networks involved in providing Open Access to cultural heritage. This page lists the questions that are used in the survey and the interviews.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:52, 26 Abril 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Susannaanas@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: GLAM School == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:GLAM School|GLAM School]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2022-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The GLAM School main page is ready for translation. I hope the syntax still remained correct after I changed the page a lot. Thank you for your amazing help!</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 18:19, 4 Mayo 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Susannaanas@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email|Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2022%2FAnnouncement%2FBoard+voter+email&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi all! The community vote of this year's Board Elections are close. As always voter mails will be sent out. To invite as many community members as possible in their native tongue your help is very much appreciated. While there are already plenty of translations we would appreciate you to check for languages still missing and to contribute translations for these. The mails are short, just a bit about two times '''200 words''', a few minutes of work. Your support is very important as it helps communities to learn about the election and to cast their vote. Best, Denis Barthel (WMF) (Movement Strategy and Governance)</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 12:51, 9 Agosto 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement|Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FRevised+enforcement+guidelines%2FAnnouncement&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">"Dear translator, we are looking for translations on this announcement to go as an invite for Asia-Pacific Wikimedia communities involvement in the ongoing consultation. Please let me know if you have any further questions. Thanks! On behalf of the UCoC Project Team, [[User:RamzyM (WMF)|Ramzy Muliawan]]"</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 16:17, 9 Setyembre 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close|Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FRevised+enforcement+guidelines%2FAnnouncement%2FConsultation+Close&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 02:17, 13 Oktubre 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Tests == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Tests|Tests]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr">= This is a test message, please ignore = = ଏହା ଏକ ପରୀକ୍ଷା ସନ୍ଦେଶ, ଦୟାକରି ଅଣଦେଖା କରନ୍ତୁ = </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 17:38, 13 Enero 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:APatro (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: ContribuLing 2023 == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:ContribuLing 2023|ContribuLing 2023]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2023&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2023-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">ContribuLing is a Wikimedia event focusing on collaborative tools and minority languages. Please consider translating the page and - why not - proposing a presentation or a workshop! Thank you very much, on behalf of the organizing committee</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 10:18, 2 Pebrero 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:WikiLucas00@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FLandingCNTranslate&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2023-02-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Wikimedia Foundation Legal Department is starting a feedback cycle to discuss updating the Wikimedia Terms of Use on February, 21. We would like to hear from communities all over the world. Your help in translating a banner is very much appreciated. It is just 19 words in two sentences. Due to technical reasons the link above leads to a landing page. To translate the banner directly, please click https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-wmftou2023&amp;language=abc Thank you for your help! </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 20:09, 20 Pebrero 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: $1 == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:$1|$1]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello translators. Please help us with this group page.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:41, 22 Marso 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimédiens du Burkina Faso == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimédiens du Burkina Faso|Wikimédiens du Burkina Faso]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help us translating this page</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:44, 22 Marso 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: WWC2023/Scholarship == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:WWC2023/Scholarship|WWC2023/Scholarship]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2023-10-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr">this page is available for translating, you can start working on it</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 21:40, 26 Hunyo 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Sandra Hanbo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Massive changes to the pages. Would require a review to keep information updated as per the English version.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 04:45, 23 Hulyo 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Severely outdated page. Kindly assist to update.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 11:50, 2 Agosto 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Movement Charter/Community Consultation == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Movement Charter/Community Consultation|Movement Charter/Community Consultation]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FCommunity+Consultation&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Severely outdated. Requires review and translation.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 04:18, 10 Agosto 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:MovedToFoundationGovWiki == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:MovedToFoundationGovWiki|Template:MovedToFoundationGovWiki]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovedToFoundationGovWiki&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Template used to indicate content that is moved to foundation wiki and translations should be made there instead.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 05:46, 19 Agosto 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Universal Code of Conduct/Navbox == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Universal Code of Conduct/Navbox|Template:Universal Code of Conduct/Navbox]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUniversal+Code+of+Conduct%2FNavbox&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Navigational template that requires translation to your language.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 05:48, 19 Agosto 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Movement Charter/Content/Preamble == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Movement Charter/Content/Preamble|Movement Charter/Content/Preamble]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FContent%2FPreamble&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Content changed. Please assist to translate.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 07:08, 20 Agosto 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:FormerAffiliate == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:FormerAffiliate|Template:FormerAffiliate]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AFormerAffiliate&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Template indicating former affiliates. Please assist to translate into your language.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:00, 26 Agosto 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikiquote == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikiquote|Wikiquote]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikiquote&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly assist to check and translate the page. Also, proceed to [https://translatewiki.net/ translatewiki] to translate the remaining interface languages for [[Template:Int]] used on this page.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 04:52, 7 Setyembre 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09 == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr">I have made the image translatable because there is a Japanese version of the image at [[:File:MediaWiki Temporary accounts page history mockup 2023-09 ja.gif]]. You can use the image that you think is best for your language. It is possible that one short sentence will be added to this message, but no other changes are expected. This message will be sent to most wikis next week.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 21:39, 15 Setyembre 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: WikiWomenCamp 2023 == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:WikiWomenCamp 2023|WikiWomenCamp 2023]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2023-10-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">It is an information page about the upcoming WikiWomenCamp.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 11:14, 6 Oktubre 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Asaf (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short|Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+short&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 06:21, 16 Oktubre 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing|Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+closing&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 01:06, 25 Oktubre 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Meta:Policies and guidelines == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Meta:Policies and guidelines|Meta:Policies and guidelines]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Index of policies and guidelines, useful to be translated into different languages for users.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:45, 13 Enero 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Ombuds commission == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Ombuds commission|Ombuds commission]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 04:50, 21 Enero 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Threats of harm == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Threats of harm|Threats of harm]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Threats+of+harm&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 07:21, 4 Pebrero 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Help:Two-factor authentication == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:49, 12 Pebrero 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Help:Signature == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Help:Signature|Help:Signature]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ASignature&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 02:21, 21 Pebrero 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Global bans == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Global bans|Global bans]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:40, 29 Pebrero 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Small Wiki Monitoring Team == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Small Wiki Monitoring Team|Small Wiki Monitoring Team]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Small+Wiki+Monitoring+Team&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:51, 16 Marso 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Special global permissions/Seealso == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Special global permissions/Seealso|Template:Special global permissions/Seealso]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASpecial+global+permissions%2FSeealso&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 05:23, 1 Abril 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This page contains outdated information. Please assist in updating the page to prevent confusion.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 04:47, 19 Abril 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 05:15, 27 Mayo 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Movement Charter == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 05:31, 12 Hunyo 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia LGBT+/Portal == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia LGBT+/Portal|Wikimedia LGBT+/Portal]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 10:03, 30 Hunyo 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Strategy == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Strategy|Strategy]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 14:27, 7 Hulyo 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: WMDE Technical Wishes/Sub-referencing == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|WMDE Technical Wishes/Sub-referencing]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The sub-referencing feature is planned to be implemented until the end of 2024 on various wikis. Therefore, it would be great to have information about the feature ready in multiple languages.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 20:35, 8 Agosto 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Meta:Administrators/Removal (inactivity) == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Meta:Administrators/Removal (inactivity)|Meta:Administrators/Removal (inactivity)]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AAdministrators%2FRemoval+%28inactivity%29&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 06:37, 18 Agosto 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Steward requests/Global/block-header == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Steward requests/Global/block-header|Steward requests/Global/block-header]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains information on how to appeal global blocks.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 12:49, 25 Setyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Changing username == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Changing username|Changing username]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 10:49, 27 Oktubre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wiktionary == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wiktionary|Wiktionary]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 11:52, 13 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure|Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission%2F2019%2FCU+Global+Procedure+on+information+disclosure&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 12:29, 22 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MdsShakil@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Policy-cross-project == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Policy-cross-project|Template:Policy-cross-project]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3APolicy-cross-project&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 09:11, 30 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs|Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Annual+Plan%2F2024-2025%2FProduct+%26+Technology+OKRs&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 08:07, 26 Enero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Help:Unified login == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Help:Unified login|Help:Unified login]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 06:04, 23 Marso 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Help:Two-factor authentication == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 23:50, 3 Abril 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Tech/News == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Tech/News|Tech/News]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 01:30, 13 Abril 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2025-04-25. <div lang="en" class="mw-content-ltr">--- Hello, and thank you for the work you do. '''[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate We request you also translate these two sentences.]''' There are more details below. There is an ongoing community vote - the voter information is in the page linked for translation above. We would appreciate your help to [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate translate the two sentence CentralNotice banner], as a priority. If you can also translate the voter information page, I know the folks working on this - including the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) group - would be highly appreciative. ~ In cooperation with the U4C</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 15:30, 23 Abril 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Xeno (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025%2FCall+for+candidates&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2025-05-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">I'm sorry for the short notice, details for the election came together at the last minute.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 18:53, 14 Mayo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Incident Reporting System == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Incident Reporting System|Incident Reporting System]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta‎, 03:53, 2 Agosto 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Affiliate recognition pause notice 2025 == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Affiliate recognition pause notice 2025|Template:Affiliate recognition pause notice 2025]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffiliate+recognition+pause+notice+2025&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 15:33, 30 Agosto 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Meta:Deletion policy == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Meta:Deletion policy|Meta:Deletion policy]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 07:07, 15 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wikimedia Foundation website == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation website|Wikimedia Foundation website]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+website&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 05:46, 29 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:AffCom == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:AffCom|Template:AffCom]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 04:55, 30 Oktubre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Template:Cat main == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Template:Cat main|Template:Cat main]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACat+main&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 06:11, 6 Nobyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Help:Two-factor authentication == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 03:09, 6 Disyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open|Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2026-01-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This message will be sent to all the wikis to inform communities about their chance to participate in proposing changes to the Universal Code of Conduct. </div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 22:30, 14 Enero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1 == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1|Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mababa. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2026-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1. Thank you!</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 11:02, 15 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Julius 12345@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Mission == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Mission|Mission]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Mission&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 02:14, 28 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026 == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026|Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWikipedia+%26+Education+User+Group+Showcase%2FMarch+2026&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang mataas. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2026-03-21. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi translators, The EduWiki Hub is seeking your support to help translate the Meta page for the EduWiki Knowledge Showcase (March 2026) into Portuguese, Spanish, French, Hindi, and Arabic The event will take place on 24 March 2026, and translations will help make it accessible to more communities. Thank you for your support. Kind regards, Barakat, for the EduWiki Hub.</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 12:56, 17 Marso 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:BAdegboye (EdWH)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter|User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2026-05-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 00:28, 15 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Global locks == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Global locks|Global locks]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+locks&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 01:45, 7 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Event:Open Heritage-Wikidata Contest == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Event:Open Heritage-Wikidata Contest|Event:Open Heritage-Wikidata Contest]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AOpen+Heritage-Wikidata+Contest&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay 2026-08-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello, We are looking forward to translating this page. We highly appreciate your support Best</div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 18:54, 10 Agosto 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:SanBonne@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya == Kumusta Nickrds09, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta-Wiki. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya|Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Academy%2C+Bejoy+Narayan+Mahavidyalaya&language=tl&action=page&action_source=translation_notification isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta-Wiki upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta-Wiki‎, 21:53, 31 Agosto 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Borhan@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> 25i1trcpz4wfvstf5tvvzj0ymfh69rn 0 65859 2223091 2221307 2026-09-01T02:17:05Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2223091 wikitext text/x-wiki {{for|salitang balbal na HIV|Pagpapakalbo#Salitang balbal}} {{Infobox sakit | Name = HIV | Image = HI-virion-structure en.svg | Caption = Diagrama ng HIV | Width = 190 | ICD10 = B20-B24 | ICD9 = {{ICD9|042}}-{{ICD9|044}} | DiseasesDB = | MedlinePlus = 000602 | eMedicineSubj = article | eMedicineTopic = 783434 | eMedicine_mult = | MeshID = D006678 | OMIM = 609423 }} Ang '''Human immunodeficiency virus''' ('''HIV''') ay isang [[lentivirus]] na kasapi ng mag-anak na [[retrovirus]] na nagsasanhi ng nahahawang karamdaman na tumatapyas ng panangga ng katawan o ''[[AIDS|acquired immunodeficiency syndrome]]'' (AIDS),<ref name="pmid8493571">{{cite journal |author=Weiss RA |title=How does HIV cause AIDS? |journal=Science |volume=260 |issue=5112 |pages=1273–9 |year=1993 |month=May |pmid=8493571 |doi= 10.1126/science.8493571|url=https://archive.org/details/sim_science_1993-05-28_260_5112/page/1272|bibcode = 1993Sci...260.1273W }}</ref><ref name="pmid18947296">{{cite journal |author=Douek DC, Roederer M, Koup RA |title=Emerging Concepts in the Immunopathogenesis of AIDS |journal=Annu. Rev. Med. |volume=60 |issue= |pages=471–84 |year=2009 |pmid=18947296 |pmc=2716400 |doi=10.1146/annurev.med.60.041807.123549}}</ref>. Ang [[AIDS]] ay isang kalagayan sa mga tao kung saan ang patuloy ng paghina ng panangga ng katawan ay pumapayag sa mga mapanganib na mga [[oportunistikong mga impeksiyon]] na manaig. Ang pagsakop ng HIV ay nangyayari sa pamamagitan ng paglipat ng [[dugo]], [[semilya]], [[pluido ng puke]], [[bagong paglabas]] sa mga lalake, o [[gatas ng suso]] sa mga mga babae. Sa loob ng mga bantu, ang HIV ay umiiral bilang malayang mga partikulong [[virus]] at virus sa loob ng nadamay na [[puting dugo]]. Ang apat na pangunahing mga paraan ng pagkahawa ang [[hindi ligtas na pakikipagtalik]], nadapuang karayom na itinurok sa isang nasakop na tao, sa gatas ng suso ng ina at pagkahawa mula sa nasakop ina sa kaniyang sanggol na ipinanganak. Ang pagsala (Ingles: screening) sa mga produktong dugo para sa HIV ay malaking nakabawas o nag-alis ng pagpasa sa pamamagitan ng mga [[pagsasalin ng dugo]] o mga impektadong produktong dugo sa mga [[papaunlad na bansa]]. Ang pagsakop ng HIV sa mga tao ay itinuturing na isang [[pandemiko ng AIDS|salot]] ng [[Pandaigdigang Organisasyon ng Kalusugan]] (World Health Organization o WHO). Gayunpaman, ang pagkawalang bahala sa HIV ay gumagampan ng mahalagang papel sa panganib ng HIV.<ref name="cdc1">{{cite web|url=http://www.cdc.gov/hiv/resources/reports/hiv_prev_us.htm |title=CDC&nbsp;– HIV/AIDS&nbsp;– Resources&nbsp;– HIV Prevention in the United States at a Critical Crossroads |publisher=Cdc.gov |date= |accessdate=2010-07-28}}</ref><ref name=cdc2>{{cite web|url=http://www.cdc.gov/nchhstp/newsroom/docs/FastFacts-MSM-FINAL508COMP.pdf |title=HIV and AIDS among Gay and Bisexual Men |format=PDF |date= |accessdate=2010-07-28}}</ref> Mula sa pagkakatuklas nito noong 1981 hanggang 2006, ang AIDS ay pumatay ng higit sa 25 milyong katao sa buong mundo.<ref name="UNAIDS2006"/> Ang HIV ay humahawa sa mga 0.6% ng [[populasyon ng mundo]].<ref name="UNAIDS2006">{{cite book | author =[[Joint United Nations Programme on HIV/AIDS]] | year = 2006 | title = 2006 Report on the global AIDS epidemic | chapter = Overview of the global AIDS epidemic | chapterurl = http://data.unaids.org/pub/GlobalReport/2006/2006_GR_CH02_en.pdf | accessdate = 2006-06-08 | format= PDF | isbn =9291734799 }}</ref> Noong 2009, ang AIDS ay pumatay ng mga tinatayang 1.9 milyong mga katao na mas mababa sa kasukdulang pandaigdigang 2.1 milyon noong 2004.<ref name="UNAIDS2010">{{cite book | author =[[Joint United Nations Programme on HIV/AIDS]] | year = 2010 | title = UN report on the global AIDS epidemic 2010 | chapter = Overview of the global AIDS epidemic | chapterurl = http://www.unaids.org/globalreport/Global_report.htm | accessdate = | format= | isbn =978-92-9173-871-7 }}</ref> Ang tinatayang mga 260,000 bata ay namatay sa AIDS noong 2009.<ref name=UNAIDS2010/> Ang hindi pantay na bilang ng mga kamatayan na sanhi ng AIDS ay nangyayari sa [[Sub-Saharan Aprika]] na nagpapaantala ng paglagong [[ekonomiko]] at nagpapalala ng bigat ng kahirapan sa mga bansang ito.<ref name=Greener>{{cite book | author = Greener, R. | year = 2002 | title = State of The Art: AIDS and Economics | chapter = AIDS and macroeconomic impact | chapterurl = http://db.jhuccp.org/ics-wpd/exec/icswppro.dll?BU=http://db.jhuccp.org/ics-wpd/exec/icswppro.dll&QF0=DocNo&QI0=285428&TN=Popline&AC=QBE_QUERY&MR=30%25DL=1&&RL=1&&RF=LongRecordDisplay&DF=LongRecordDisplay | editor = S, Forsyth (ed.) | edition = | pages = 49–55 | publisher = IAEN | access-date = 2021-08-07 | archive-date = 2010-01-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100131090753/http://db.jhuccp.org/ics-wpd/exec/icswppro.dll?BU=http%3A%2F%2Fdb.jhuccp.org%2Fics-wpd%2Fexec%2Ficswppro.dll&QF0=DocNo&QI0=285428&TN=Popline&AC=QBE_QUERY&MR=30%25DL%3D1&&RL=1&&RF=LongRecordDisplay&DF=LongRecordDisplay | url-status = dead }}</ref> Tinatayang ang 22.5 milyong mga katao o 68% ng kabuuang pandaigdigang kaso ng HIV ay nakatira sa sub-Saharan Aprika na tirahan rin ng 90% ng pandaigdigang 16.6 milyong mga bata na naulila ng HIV.<ref name=UNAIDS2010/> Ang paggamot gamit ang [[drogang antiretroviral]] ay nagpapabawas ng rate ng kamatayan at at mga karamdaman sa impeksiyong HIV.<ref name=Palella>{{cite journal | author=Palella, F. J. Jr, Delaney, K. M., Moorman, A. C., Loveless, M. O., Fuhrer, J., Satten, G. A., Aschman and D. J., Holmberg, S. D. | title=Declining morbidity and mortality among patients with advanced human immunodeficiency virus infection. HIV Outpatient Study Investigators | url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1998-03-26_338_13/page/n37 | journal=N. Engl. J. Med. | year=1998 | pages=853–860 | volume=338 | issue=13 | pmid=9516219 | doi=10.1056/NEJM199803263381301 }}</ref> Bagaman ang mga gamot na antiretroviral ay hindi pa pangkalahatang makukuha (available), ang pagpapalawig ng mga programang terapiyang antiretroviral mula 2004 ay tumulong sa pagbabaligtad ng mga kamatayang sanhi ng AIDS at mga bagong impeksiyon sa maraming mga bahagi ng mundo.<ref name="UNAIDS2010"/> Ang pinatinding kamalayan at mga paraang pang-iwas gayundin ang natural na takbo ng epidemiko ay gumampan rin ng papel. Gayunpaman, ang tinatayang 2.6 milyong katao ay bagong nahawaan noong 2009.<ref name="UNAIDS2010"/> Ang HIV ay humahawa sa mga mahalagang [[selula]] sa [[sistemang immuno]] gaya ng [[nakatutulong na selulang T]] (na spesipiko rito ang mga selulang T na [[CD4]]<SUP>+</SUP>), [[macrophage]], at [[selulang dendritiko]].<ref>{{cite pmid | 20598938 }}</ref> Ang impeksiyong HIV ay nagdudulot ng mababang mga lebel o bilang ng CD4<SUP>+</SUP> na mga [[selulang T]] sa pamamagitan ng tatlong mga pangunahing mekanismo: Una, ang direktang pagpatay ng mga impektadong selula; ikalawa, pagpapadami ng rate ng [[apoptosis]] sa mga impektadong selula; at ikatlo, pagpatay ng impektadong CD4<SUP>+</SUP> na mga selulang T sa pamamagitan ng [[CD8 cytotoxic lymphocyte]] na kumikilala ng mga impektadong selula. Kapag ang bilang ng mga CD4<SUP>+</SUP> na selulang T ay bumagsak ng mababa sa kritikal (mahalagang) na lebel, ang [[pinapamagitan ng selulang immunidad]] ay nawawala at ang katawan ay nagiging patuloy na mas marupok sa mga oportunistikong mga impeksiyon. Ang karamihan sa mga taong impektadong ng HIV-1 ay kalaunang tumutungo sa [[AIDS]].<ref>{{cite pmid | 20628133 }}</ref> Ang mga indibidwal na ito ay karamihang namamatay mula sa mga oportunistikong mga impeksiyon o mga [[malignansiya]] na kaugnay ng progresibong pagkabigo ng [[sistemang immuno]].<ref name=Lawn>{{ cite journal | author=Lawn SD | title=AIDS in Africa: the impact of coinfections on the pathogenesis of HIV-1 infection | journal=J. Infect. Dis. | year=2004 | pages=1–12 | volume=48 | issue=1 | pmid=14667787 | doi=10.1016/j.jinf.2003.09.001 }}</ref> Ang HIV ay nagpapatuloy sa AIDS sa isang nagbabagong rate na apektado ng viral, hosto (host) at mga paktor pang-kapaligiran. Ang karamihan ay tumutungo sa AIDS sa loob ng 10 taon pagkatapos mahawaan ng HIV. Ang iba ay mas tutuloy sa AIDS ng mas mabilis samatalang para sa ilan ay mas matagal ang pagtuloy sa AIDS.<ref name=Buchbinder>{{cite journal | author=Buchbinder SP, Katz MH, Hessol NA, O'Malley PM, Holmberg SD. | title=Long-term HIV-1 infection without immunologic progression | journal=AIDS | year=1994 | pages=1123–8 | volume=8 | issue=8 | pmid=7986410 | doi=10.1097/00002030-199408000-00014 }}</ref><ref name=CGAIHS>{{cite journal | title=Time from HIV-1 seroconversion to AIDS and death before widespread use of highly active antiretroviral therapy: a collaborative re-analysis. Collaborative Group on AIDS Incubation and HIV Survival including the CASCADE EU Concerted Action. Concerted Action on SeroConversion to AIDS and Death in Europe | url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_2000-04-01_355_9210/page/1130 | journal=Lancet | volume=355 | issue=9210 | pages=1131–7 | year=2000 | month=April | pmid=10791375 | doi=10.1016/S0140-6736(00)02061-4 }}</ref> Ang paggamot gamit ang mga [[medikasyong anti-retroviral]] ay nagpapadagdag ng [[ekspektansiya ng buhay]] ng mga taong nahawaan ng HIV. Kahit pa ang HIV ay nagpatuloy sa AIDS, ang [[aberahe]]ng panahon ng pagpapatuloy (survival) sa terapiyang antiretroviral ay tinatayang higit sa 5 taon.<ref name=Schneider>{{ cite journal | author=Schneider MF, Gange SJ, Williams CM, Anastos K, Greenblatt RM, Kingsley L, Detels R, Munoz A | title=Patterns of the hazard of death after AIDS through the evolution of antiretroviral therapy: 1984–2004 | journal=AIDS | year=2005 | pages=2009–18 | volume=19 | issue=17 | pmid=16260908 | doi=10.1097/01.aids.0000189864.90053.22 }}</ref> Kung ito ay hindi nagamot ng terapiyang antiretroviral, ang indibidwal na may AIDS ay namamatay sa loob ng isang taon.<ref name=Morgan2>{{ cite journal | author=Morgan D, Mahe C, Mayanja B, Okongo JM, Lubega R, Whitworth JA | title=HIV-1 infection in rural Africa: is there a difference in median time to AIDS and survival compared with that in industrialized countries? | journal=AIDS | year=2002 | pages=597–632 | volume=16 | issue=4 | pmid=11873003 | doi=10.1097/00002030-200203080-00011 }}</ref> == Klasipikasyon == {{see also|Mga pangilalim na uri ng HIV}} {| class="wikitable" border="1" style="float:right; font-size:85%; margin-left:15px;" |+Paghahambing ng mga [[species]] ng HIV |- ! Species !! [[Birulensiya]] !! [[Paghawa]] !! Paglaganap !! Pinagpalagay na pinagmulan |- ! HIV-1 | Mataas || Mataas || Pandaigdigan || [[Chimpanzee]] |- ! HIV-2 | Mababa || Mababa || Kanlurang Aprika || [[Sooty Mangabey]] |} Ang HIV ay kasapi ng [[genus]] na ''[[Lentivirus]]'',<ref name=ICTV61.0.6>{{cite web | author=[[International Committee on Taxonomy of Viruses]] | publisher=[[National Institutes of Health]] | year=2002 | url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/ICTVdb/ICTVdB/61060000.htm | title=61.0.6. Lentivirus | accessdate=2006-02-28 }}</ref> na kasapi ng pamilyang [[Retroviridae]].<ref name=ICTV61.>{{cite web | author=[[International Committee on Taxonomy of Viruses]] | publisher=[[National Institutes of Health]] | year=2002 | url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/ICTVdb/ICTVdB/61000000.htm | title=61. Retroviridae | accessdate=2006-02-28 }}</ref> Ang mga Lentiviruse ay nag-aangkin ng maraming mga karaniwang mga katangiang [[morpolohiya|morpolohikal]] at [[biolohikal]]. Maraming mga espesye ay nahahawaan ng lentivirus na mailalarawang responsable sa pangmatagalang mga sakit na may mahabang [[yugtong inkubasyon]].<ref name=Levy>{{cite journal | author=Lévy, J. A. | title=HIV pathogenesis and long-term survival | journal=AIDS | year=1993 | pages=1401–10 | volume=7 | issue=11 | pmid=8280406 | doi=10.1097/00002030-199311000-00001 }}</ref> Ang mga Lentivirus ay naipapasa bilang may isang-hibla, positibong-[[senso (molekular na biolohiya)|senso]] na nakatakip na mga [[virus na RNA]]. Sa pagpasok sa inaasintang [[selula]], ang viral na [[genome]] ng [[RNA]] ay kinokonberte ([[kabaligtarang transkripsiyon]]) sa dalawang-hiblang [[DNA]] ng isang kinokodigong viral na [[kabaligtarang transcriptase]] na inihahatid sa kahabaan ng viral genome sa partikulong virus. Ang nagreresultang viral DNA ay ipinapasok naman sa [[nucleus ng selula]] at isinasama sa selular na DNA ng kinokodigong viral na [[integrase]] at mga kapwa-paktor na hosto.<ref name="JASmith">{{cite journal | author= Smith, Johanna A.; Daniel, René (Division of Infectious Diseases, Center for Human Virology, Thomas Jefferson University, Philadelphia) |title= Following the path of the virus: the exploitation of host DNA repair mechanisms by retroviruses |journal=ACS Chem Biol|volume=1|issue=4 |pages= 217–26 | year= 2006 |pmid= 17163676 |doi=10.1021/cb600131q |url= }}</ref> Kapag ito ay naisama na, ang virus ay maaaring maging [[yugtong inkubasyon|latento]] na pumapayag sa virus at mga selulang hosto nito na makaiwas sa pagkakatuklas (detection) ng [[sistemang immuno]]. Sa alternatibong paraan, ang virus ay maaring [[transkripsiyon (henetika)|tinranskriba]] na lumilikha ng bagong mga genome na RNA at mga protinang viral na kinakahon at inilalabas mula sa selula habang ang mga bagong partikulong virus na nagpasimula ng [[replikasyon]] (pagkopya) ay bagong [[siklo|sumiklo]]. Ang dalawang mga uri ng HIV ay inilalarawan na: [[HIV-1]] at [[HIV-2]]. Ang HIV-1 ang virus na naunang natuklasan at pinangalanang LAV at HTLV-III. Ito ay mas [[birulente]], mas nakahahawa,<ref>{{cite journal | title=Comparison of HIV-1 and HIV-2 infectivity from a prospective cohort study in Senegal | url=https://archive.org/details/sim_statistics-in-medicine_2003-02-28_22_4/page/573 | last=Gilbert | first=PB et al | journal=Statistics in Medicine | date=28 Pebrero 2003| volume=22 | issue=4 | pages=573–593 | pmid=12590415 | doi=10.1002/sim.1342 | last2=McKeague | first2=IW | last3=Eisen | first3=G | last4=Mullins | first4=C | last5=Guéye-Ndiaye | first5=A | last6=Mboup | first6=S | last7=Kanki | first7=PJ}}</ref> at ang sanhi ng karamihan sa mga impeksiyong HIV sa buong mundo. Ang mas mababang nakakahawang HIV-2 kumpara sa HIV-1 ay nagpapahiwatig na ang mas kaunti sa mga nalantad sa HIV ay mahahawaan kada paglalantad. Dahil sa relatibong mahinang kakayahan nito sa pagpasa, ang HIV-2 ay karamihang nakalagak lamang sa [[Kanlurang Aprika]].<ref name=Reeves>{{cite journal | author=Reeves, J. D. and Doms, R. W | title=Human Immunodeficiency Virus Type 2 | journal=J. Gen. Virol. | year=2002 | pages=1253–65 | volume=83 | issue=Pt 6 | pmid=12029140 | doi=10.1099/vir.0.18253-0 }}</ref> == Mga tanda at sintomas == [[Talaksan:Hiv-timecourse copy.svg|300px|thumb|right|Isang nilahat na [[grapo]] ng ugnayan sa pagitan ng mga kopya ng HIV (bigat na viral) at mga bilang ng CD4 sa [[aberahe]]ng panahon ng hindi nagamot na impeksiyon ng HIV. Ang anumang kurso ng sakit ng isang partikular na indibiwal maaaring may malaking pagkakaiba.{{legend-line|blue solid 2px|CD4⁺ T cell count (cells per µL)}} {{legend-line|red solid 2px|HIV RNA copies per&nbsp;mL of plasma}}]] Ang impeksiyon o pagkahawa ng HIV-1 ay kaugnay ng patuloy na pagbaba ng bilang ng CD4<SUP>+</SUP> na [[selulang T]] at pagdagdag ng [[bigat na viral]] na lebel ng HIV sa [[dugo]]. Ang yugto ng impeksiyon ay maaaring matukoy sa pamamagitan ng pagsukat ng bilang ng CD4<SUP>+</SUP> na selulang T at bigat na viral ng pasyente. Ang mga yugto ng impeksiyong HIV ay [[Acute (medical)|impeksiyong acute]] (na kilala rin bilang pangunahing impeksiyon), [[latensiya]] at [[AIDS]]. Ang impeksiyong acute ay tumatagal ng ilang mga linggo at maaaring kabilangan ng mga sintomas gaya ng [[lagnat]] (fever), [[lymphadenopathy]]&nbsp; (pamamaga ng [[kulani]]), [[pharyngitis]]&nbsp; (masakit na lalamunan o sore throat), [[rash]], [[myalgia]]&nbsp; (kirot sa masel), [[malaise]], at mga [[Singaw (sakit)|singaw]] sa bibig at lalamuna. Ang yugtong latensiya ay sumasangkot sa kaunti o walang mga sintomas at maaaring tumagal mula 2 linggo hanggang 20 taon o higit pa depende sa indibidwal. Ang panghuling yugto ng pagkahawa ng HIV ang AIDS. Ito ay inilalarawan ng mababang bilang ng CD4+ na selulang T (mas kaunti sa 200 kada mikrolitro) at paglitaw ng iba't ibang mga [[oportunistikong impeksiyon]], [[kanser]] at iba pang mga kondisyon. Ang maliit na lebel ng mga impektado ng HIV-1 na indibidwal ay nagpapanatili ng mataas na lebel ng mga CD4+ na selulang T nang walang [[terapiyang antiretroviral]]. Gayunpaman, ang karamihan sa mga ito ay may natutuklasan (detectable) na bigat na viral at kalaunan ay tumutuloy sa AIDS nang walang paggamot bagaman mas mabagal sa iba. Ang mga indibidwal na ito ay inuuri bilang kontroler ng HIV o [[pangmatagalang hindi tagatuloy]] (long-term nonprogressors o LTNP). Ang mga indibiwal na nagpapanataili ng bilang ng CD4+ ng selulang T at mayroon ring mababa at hindi matutuklasang bigat na viral nang walang paggamot ng antiretroviral ay tinatawag na mga elitistang kontrol o mga elitistang tagasupil (ES).<ref name=Grabar>{{cite journal | author=Grabar, S., Selinger-Leneman, H., Abgrall, S., Pialoux, G., Weiss, L., Costagliola, D. | title=Prevalence and comparative characteristics of long-term nonprogressors and HIV controller patients in the French Hospital Database on HIV |journal=AIDS | year=2009 | pages=1163–1169 | volume=23 | issue=9 | pmid=19444075 |doi=10.1097/QAD.0b013e32832b44c8}}</ref><ref>{{Cite pmid|20350494}}</ref> === Impeksiyong acute === {{Main|Acute HIV infection}} [[Talaksan:Symptoms of acute HIV infection.png|thumb|right|300px|Mga pangunahing sintomas ng impeksiyong HIV]] Ang impeksiyong HIV ay pangkalahatang nangyayari sa pagpapakilala ng mga [[pluidong pangkatawan]] mula sa impektado indibidwal (''indibidwal na may HIV'') tungo sa katawan ng isang indibidwal na hindi impektado (''indibidwal na walang HIV''). Ang isang yugto ng mabilisang [[replikasyong viral]] ay nagreresulta, na nagdudulot sa pagsagana ng virus sa [[periperal na dugo]]. Sa yugto ng pangunahing impeksiyon, ang lebel ng HIV ay maaaring umabot ng ilang mga milyong partikulo ng virus kada mililitro ng dugo.<ref name=Piatak>{{cite journal | author=Piatak, M., Jr, Saag, M. S., Yang, L. C., Clark, S. J., Kappes, J. C., Luk, K. C., Hahn, B. H., Shaw, G. M. and Lifson, J.D. | title=High levels of HIV-1 in plasma during all stages of infection determined by competitive PCR | url=https://archive.org/details/sim_science_1993-03-19_259_5102/page/1748 | journal=Science | year=1993 | pages=1749–1754 |volume=259 | issue=5102 | pmid=8096089 | doi=10.1126/science.8096089|bibcode = 1993Sci...259.1749P }}</ref> Ang dugong ito ay sinasamahan ng maliwanag na pagbagsak ng bilang ng mga sumisirkulong CD4⁺ na selulang T. Ang acute na viremia na ito ay iniuugnay sa halos lahat ng mga pasyente sa aktibasyon (pagpapagana) ng [[cytotoxic T cell|CD8⁺ na mga selulang T]] na pumapatay ng mga selulang impektado ng HIV at kalaunan ng produksiyon ng [[antibody]] o [[seroconversion]]. Ang dugong CD8⁺ na selulang T ay ipinagpapalagay na mahalaga sa pagkokontrol ng mga lebel ng virus na sumusukdol (peak) at pagkatapos ay bumabagsak habang ang bilang ng CD4⁺ selulang T ay muling tumataas. Ang isang mabuting dugong CD8⁺ na selulang T ay inigunay sa mas mabagal na pagpapatuloy ng sakit at isang mas mabuting [[prognosis]] bagaman ito ay hindi nagtatanggal ng virus.<ref name=Pantaleo1998> {{cite journal | author=Pantaleo G, Demarest JF, Schacker T, Vaccarezza M, Cohen OJ, Daucher M, Graziosi C, Schnittman SS, Quinn TC, Shaw GM, Perrin L, Tambussi G, Lazzarin A, Sekaly RP, Soudeyns H, Corey L, Fauci AS. | title=The qualitative nature of the primary immune response to HIV infection is a prognosticator of disease progression independent of the initial level of plasma viremia | journal=Proc Natl Acad Sci U S A. | year=1997 | pages=254–258 | volume=94 | issue=1 | pmid=8990195 | doi=10.1073/pnas.94.1.254 | pmc=19306 |bibcode = 1997PNAS...94..254P }}</ref> Sa yugtong ito (na karaniwang ay 2–4 linggo pagkatapos ng pagkakalantad), maraming mga indibidwal ay nagkakaroon ng [[influenza]] o tulad ng [[mononucleosis]] na sakit na tinataag na [[acute HIV infection]] na ang pinakaraniwang mga sintomas ay kinabibilangan ng [[lagnat]][[lymphadenopathy]], [[pharyngitis]], [[rash]], [[myalgia]], [[malaise]] at mga [[Singaw (sakit)|singaw]] sa bibig at lalamunan, at maaari ring kabilangan ng mas hindi karaniwang [[sakit sa ulo]], [[nausea]], at [[pagsusuka]], lumaking [[atay]]/[[spleen]], [[pagbawas ng timbang]], [[Candidiasis|thrush]], at mga [[neurolohikal]] na sintomas. Ang mga impektadong indibidwal ay maaaring makaranas ng lahat o ilan o wala sa mga sintomas na ito. Ang tagal ng mga sintomas ay nag-iiba iba na ang aberahe ay 28 araw at karaniwan ay tumatagal ng hindi bababa sa isang linggo.<ref name=Kahn> {{cite journal | author=Kahn, J. O. and Walker, B. D. | title=Acute Human Immunodeficiency Virus type 1 infection | journal=N. Engl. J. Med. | year=1998 | pages=33–39 | volume=331 | issue=1 | pmid=9647878 | doi=10.1056/NEJM199807023390107 }}</ref> Dahil sa mga hindi spesipikong kalikasan ng mga sintomas na ito, ang mga ito ay kadalasang hindi nakikilala bilang mga tanda ng impeksiyong HIV. Kahit pa ang mga pasyente ay pumunta sa kanilang mga doktor o hospital, ang mga ito ay kadalasang nabibigyan ng maling [[diagnosis]] na merong may isa sa mas karaniwang mga [[nakahahawang sakit]] na may parehong mga sintomas. Dahil dito, ang mga pangunahing sintomas na ito ay hindi ginagamit sa pagda-diagnos ng impeksiyong HIV dahil ang mga ito ay hindi nakikita sa lahat ng mga kaso at dahil sa marami sa mga ito ay sinasanhi ng ibang mas karaniwang mga sakit. Gayunpaman, ang pagkilala ng sindroma ay mahalaga dahil ang pasyente ay mas nakahahawa sa yugtong ito. <ref name="pmid11187417">{{cite journal |author=Daar ES, Little S, Pitt J, ''et al.'' |title=Diagnosis of primary HIV-1 infection. Los Angeles County Primary HIV Infection Recruitment Network |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-internal-medicine_2001-01-02_134_1/page/n64 |journal=Ann. Intern. Med. |volume=134 |issue=1 |pages=25–9 |year=2001 |pmid=11187417 |doi=}}</ref> === Impeksiyong kroniko === Ang isang malakas ng pagtatanggol ng [[sistemang immuno]] ay nagbabawas ng mga partikulong virus sa [[daluyang ng dugo]] na naghuhudyat ng pagsisimula ng pangalawa o kronikong (chronic) impeksiyong HIV. Ang pangalawang yugto ng impeksiyong HIV ay iba iba mula 2 linggo hanggang 20 taon. Sa yugtong ito ng impeksiyon, ang HIV ay aktibo sa mga [[kulani]] na karaniwan ay patuloy ang pamamaga bilang tugon sa malaking mga halaga ng virus na nabitag (trapped) sa follicular na [[dendritikong selula]]ng network.<ref name=burton> {{cite journal | author=Burton GF, Keele BF, Estes JD, Thacker TC, Gartner S. | title=Follicular dendritic cell contributions to HIV pathogenesis | journal=Semin Immunol. | year=2002 | pages=275–284 | volume=14 | issue=4 | pmid=12163303 | doi=10.1016/S1044-5323(02)00060-X }} </ref> Ang mga nakapaligid na [[tisyu]] na mayaman sa CD4<SUP>+</SUP> na selulang T ay maaari ring maging impektado at ang mga partikulong viral ay natitipon sa parehong mga impektadong selula at bilang malayang virus. Ang mga indibidwal na nasa yugtong ito ay nakahahawa pa rin. Sa panahong ito, ang [[Helper T cell|CD4<SUP>+</SUP> CD45RO<SUP>+</SUP> na selulang T]] ay nagdadala ng karamihan sa mga bigat na proviral.<ref name=clapham> {{cite journal | author=Clapham PR, McKnight A. | title=HIV-1 receptors and cell tropism | journal=Br Med Bull. | year=2001 | pages=43–59 | volume=58 | issue=4 | pmid=11714623 | doi=10.1093/bmb/58.1.43 }}</ref> Sa yugtong ito ng impeksiyon, ang unang pagsisimula ng terapiyang [[antiretroviral]] ay malaking nagpapaigi ng pagpapatuloy (survival) ng buhay ng indibidwal na may HIV kumpara sa mga indibidwal na may ipinagpalibang terapiya. === AIDS === Kapag ang bilang ng CD4⁺ na selulang T ay bumagsak na mas mababa sa kritikal na antas ng 200 selula kada mililitro, ang pinamamagitang selulang [[immunidad]] ay nawawala at ang mga impeksiyon na may iba ibang oportunistikong [[mikrobyo]] ay lumilitaw. Ang unang mga sintomas ay karaniwang kinabibilangan ng katamtaman at hindi maipaliwanag na [[pagbawas ng timbang]], paulit ulit na impeksiyon sa [[traktong respiratoryo]] (gaya ng [[sinusitis]], [[bronchitis]], [[otitis media]], [[pharyngitis]]), [[prostatitis]], skin rashes, at mga singaw sa bibig. Ang mga karaniwang oportunistikong mga impeksiyon at [[tumor]] na ang ang karamihan ay kinokontrol ng masaganang CD4⁺ ang pinamamagitan ng selulang T na immunidad ay nagsisimulang makaapekto sa pasyente. Sa karaniwang ang [[resistansiya]] ay nawawala sa simula sa pambibig na espesye ng [[Candida]] at ''Mycobacterium tuberculosis'', na tumutungo sa karagdagang pagiging marupok sa [[pambibig na candiasis]] (thrush) at [[tubercolosis]]. Sa kalaunan, ang muling pagpapagana ng latentong [[Herpesviridae|herpes viruses]] ay maaaring magsanhi ng paglala ng muling paglitaw ng [[herpes simplex]] eruptions, [[shingles]], [[Epstein-Barr virus]]-induced [[Lymphoma|B-cell lymphomas]], o [[Kaposi's sarcoma]]. Ang [[Pneumonia]] na sanhi ng [[fungus]] na ''[[Pneumocystis jirovecii]]'' ay karaniwan at kalimitang nakamamatay. Sa mga huling yugto ng AIDS, ang impeksiyon sa [[cytomegalovirus]] (na isa pang [[Herpesviridae|herpes virus]]) o [[Mycobacterium avium complex]] ay mas nakikita. Hindi lahat ng mga pasyenteng may AIDS ay nakakakuha ng lahat ng mga impeksiyong ito o tumor at mayroong mga ibang tumor at impeksiyon na hindi gaanong makikita ngunit mahalaga pa rin. == Transmisyon (Pagpasa) == {| class="wikitable" style="float:center; margin-left:15px;" |- style="background:#efefef;" |+ Tinatantiyang kada aktong panganib ng pagkakamit ng HIV sa rutang paglalantad dito<ref name=MMWR3>{{ cite journal |author=Smith DK, Grohskopf LA, Black RJ, ''et al.'' |title=Antiretroviral postexposure prophylaxis after sexual, injection-drug use, or other nonoccupational exposure to HIV in the United States: recommendations from the U.S. Department of Health and Human Services |journal=MMWR Recomm Rep |volume=54 |issue=RR–2 |pages=1–20 |year=2005 |month=January |pmid=15660015 |doi= |url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/rr5402a1.htm#tab1 | accessdate=2009-03-31 }}</ref><ref name=Jin_et_al>{{ cite journal |author=Jin F ''et al.'' |title=Per-contact probability of HIV transmission in homosexual men in Sydney in the era of HAART|journal=AIDS |volume=24 |issue=6 |pages=907–913 |year=2010 |month=March |pmid=20139750 |doi= 10.1097/QAD.0b013e3283372d90 |pmc=2852627 }}</ref> |- style="background:#efefef;" ! abbr="Ruta" | Ruta ng kalantaran ! abbr="Mga impeksiyon" | Tinatantiyang mga impeksiyon kada 10,000<br /> na kalantaran sa impektado o may sakit na indibidwal |- | style="text-align:left"| Transpusyon o pagsasalin ng dugo | 9,000 (90%)<ref name=Donegan>{{ cite journal | author=Donegan E, Stuart M, Niland JC, et al. | title=Infection with human immunodeficiency virus type 1 (HIV-1) among recipients of antibody-positive blood donations | url=https://archive.org/details/sim_annals-of-internal-medicine_1990-11-15_113_10/page/732 | journal=Ann. Intern. Med. | year=1990 | pages=733–739 | volume=113 | issue=10 | pmid=2240875 }}</ref> |- | style="text-align:left"| Ina-sa-anak kabilang ang [[pagbubuntis]], [[panganganak]] at [[pagpapasuso]] (nang walang paggamot sa HIV) | 2,500 (25%)<ref name=Coovadia>{{ cite journal | author=Coovadia H | title=Antiretroviral agents—how best to protect infants from HIV and save their mothers from AIDS | url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2004-07-15_351_3/page/288 | journal=N. Engl. J. Med. | year=2004 | pages=289–292 | volume=351 | issue=3 | pmid=15247337 | doi=10.1056/NEJMe048128 }}</ref> |- | style="text-align:left"| Ina-sa-anak kabilang ang [[pagbubuntis]], [[panganganak]] at [[pagpapasuso]] (nang may kanais nais na paggamot sa HIV) | 100–200 (1%–2%)<ref name=Coovadia/> |- | style="text-align:left"| Pagsasalo sa paggamit sa [[karayom]] o [[siringhe]] sa paggamit ng [[droga]]. | 67 (0.67%)<ref name=Kaplan>{{ cite journal | author=Kaplan EH, Heimer R | title=HIV incidence among New Haven needle exchange participants: updated estimates from syringe tracking and testing data | journal=J. Acquir. Immune Defic. Syndr. Hum. Retrovirol. | year=1995 | pages=175–176 | volume=10 | issue=2 | pmid=7552482 }}</ref> |- | style="text-align:left"| Percutaneous (o pambalat) na pagtusok ng impektadong karayom | 30 (0.30%)<ref name=Bell>{{ cite journal | author=Bell DM | title=Occupational risk of human immunodeficiency virus infection in healthcare workers: an overview | url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-medicine_1997-05-19_102_5b/page/n19 | journal=Am. J. Med. | year=1997 | pages=9–15 | volume=102 | issue=5B | pmid=9845490 | doi=10.1016/S0002-9343(97)89441-7 }}</ref> |- | style="text-align:left"| Tumatanggap na [[pakikipagtalik na anal]] (2009 at 2010 na mga pag-aaral) | 170 (1.7%)^‡ [30–890]<ref name=Boily_et_al/> / 143 [48–285]<ref name=Jin_et_al/> |- | style="text-align:left"| Tumatanggap na [[pakikipagtalik na anal]] (batay sa data ng 1992 na pag-aaral) | 50 (0.5%)<ref name=ESG>{{ cite journal | author=European Study Group on Heterosexual Transmission of HIV | title=Comparison of female to male and male to female transmission of HIV in 563 stable couples. European Study Group on Heterosexual Transmission of HIV | journal=BMJ. | year=1992 | pages=809–813 | volume=304 | issue=6830 | pmid=1392708 | pmc=1881672 | doi=10.1136/bmj.304.6830.809 }}</ref><ref name=Varghese>{{ cite journal | author=Varghese B, Maher JE, Peterman TA, Branson BM,Steketee RW | title=Reducing the risk of sexual HIV transmission: quantifying the per-act risk for HIV on the basis of choice of partner, sex act, and condom use | url=https://archive.org/details/sim_sexually-transmitted-diseases_2002-01_29_1/page/38 | journal=Sex. Transm. Dis. | year=2002 | pages=38–43 | volume=29 | issue=1 | pmid=11773877 | doi=10.1097/00007435-200201000-00007 }}</ref> |- | style="text-align:left"| Pumasok na na [[pakikipagtalik na anal]] para sa mga hindi [[tuli]]ng lalake (2010 pag-aaral) | 62 (0.62%)^a [7–168]<ref name=Jin_et_al/> |- | style="text-align:left"| Pumasok na na [[pakikipagtalik na anal]] para sa mga [[tuli]]ng lalake (2010 pag-aaral) | 11 (0.11%)^a [2–24]<ref name=Jin_et_al/> |- | style="text-align:left"| Pumasok na na [[pakikipagtalik na anal]] (batay sa 1992 pag-aaral) | 6.5(0.065%)<ref name=ESG /><ref name=Varghese /> |- | style="text-align:left"| Mababang-sahod na bansa babae-sa-lalake | 38 (0.38%)^‡ [13–110]<ref name=Boily_et_al/> |- | style="text-align:left"| Mababang-sahod na bansa lalake-sa-babae | 30 (0.3%)^‡ [14–63]<ref name=Boily_et_al/> |- | style="text-align:left"| Babaeng tumatanggap ng [[pakikipagtalik|pakikipagtalik sa puke]] | 10 (0.1%)<ref name=ESG /><ref name=Varghese /><ref name=Leynaert>{{ cite journal | author=Leynaert B, Downs AM, de Vincenzi I | title=Heterosexual transmission of human immunodeficiency virus: variability of infectivity throughout the course of infection. European Study Group on Heterosexual Transmission of HIV | journal=Am. J. Epidemiol. | year=1998 | pages=88–96 | volume=148 | issue=1 | pmid=9663408 }}</ref> |- | style="text-align:left"| Lalakeng nagpasok ng titi nito sa [[pakikipagtalik|pakikipagtalik sa puke]] | 5 (0.05%)<ref name=ESG /><ref name=Varghese /> |- | style="text-align:left"| [[Fellatio|Paggamit ng bibig sa titi ng lalake]] | 1 (0.01%)^†^b<ref name=Varghese /> |- | style="text-align:left"| Lalakeng [[fellatio|ginamitan ng bibig sa titi nito]] | 0.5 (0.005%)^†^b<ref name=Varghese /> |- |} :^a Natuklasan ng ilang pag-aaral ang hindi sapat na ebidensiya na ang [[pagtutuli]] sa mga lalake ay pumoprotekta sa impeksiyong HIV sa mga [[lalakeng nakikipagtalik sa kapwa lalake]].<ref name=Millett_et_al>{{cite journal |author=Millett GA, Flores SA, Marks G, Reed JB, Herbst JH |title=Circumcision status and risk of HIV and sexually transmitted infections among men who have sex with men: a meta-analysis |journal=The Journal of American Medical Association |volume=300 |issue=14 |pages=1674–1684 |year=2009 |month=October |pmid=18840841 |doi= 10.1001/jama.300.14.1674|url=http://jama.ama-assn.org/cgi/content/short/300/14/1674 | accessdate=2010-04-11}}</ref><ref name=Millett_et_al2>Correction about the values although "the pattern of nonsignificant findings remains consistent with the originally published article"[http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/jama;301/11/1126] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070515011914/http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/jama |date=2007-05-15 }}</ref> :^b Ang [[trauma]] o pinsala sa [[bibig]], mga [[Singaw (sakit)|singaw]], pamamaga, sabay na umiiral na mga [[sakit na naipapasa sa pakikipagtalik]], [[ehakulasyon]] sa bibig at sistemikong pagsupil ng [[immuno]] ay maaaring magpadagdag ng rate ng pagpasa ng HIV.<ref>{{cite web |url=http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/epi_update_may_04/13-eng.php |title=Public Health Agency of Canada |publisher=Phac-aspc.gc.ca |date=2004-12-01 |accessdate=2010-07-28 |archive-date=2012-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120623172006/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/epi_update_may_04/13-eng.php |url-status=dead }}</ref> :^† "pinakamahusay na hulang pagtatantiya" :^‡ Tinipong [[probabilidad]] na pagtatantiya ng pagpasa. :Ang naka-bracket na mga halaga ay kumakatawan sa 95% na [[konpidensiyang interbal]]. Ang datos na ipinapakita sa itaas ay kumakatawan sa transmisyon (pagpasa) nang walang gamit na [[kondom]]. Ang panganib ay malaking dumadagdag sa presensiya ng mga [[ulcer]] sa [[ari]] (genital), mga hiwa sa [[mukosa]], sabay na umiiral na mga [[sakit na naipapasa sa pakikipagtalik]], o pakikipagtalik sa [[katalik]] na may may taas na [[bigat na viral]] ng HIV. <ref>{{cite web |url=http://uhavax.hartford.edu/bugl/hiv.htm |title=University of Hartford |publisher=uhavax.hartford.edu/ |date=2002-03-19 |accessdate=2011-08-14 |archive-date=2011-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930090600/http://uhavax.hartford.edu/bugl/hiv.htm |url-status=dead }}</ref> Ang pagkakalantad sa [[prostitusyon]] at ang antas ng pambansang kita ay maaaring makaapekto sa panganib.<ref name=Boily_et_al>{{ cite journal |author=Boily MC, Baggaley RF, Wang L, Masse B, White RG, Hayes RJ, Alary M |title=Heterosexual risk of HIV-1 infection per sexual act: systematic review and meta-analysis of observational studies|journal=The Lancet Infectious Diseases |volume=9 |issue=2 |pages=118–129 |year=2009 |month=February |pmid=19179227 |doi=10.1016/S1473-3099(09)70021-0}}</ref> Ang tatlong pangunahing mga ruta ng transmisyon ng HIV ay natukoy. Ang HIV-2 ay naipapasa ng hindi gaanong kadalas sa pamamagitan ng rutang ina-sa-anak at rutang [[pakikipagtalik]] kesa sa HIV-1. === Seksuwal === [[Talaksan:2007 HIV STATISTICS.jpg|thumb|HIV statistics 2007]] Ang karamihan sa mga impeksiyong HIV ay nakukuha sa pamamagitan ng [[hindi ligtas o hindi protektadong pakikipagtalik]] (hindi paggamit ng [[kondom]]). Ang pagkawalang bahala sa HIV ay gumagampan ng mahalagang papel sa panganib ng pagkuha ng HIV.<ref name="cdc1"/><ref name=cdc2/> Ang transmisyon sa pakikipagtalik ay nangyayari kung ang isang impektado ng HIV na mga pluidong inilalabas sa katawan ng isang impektado ng HIV na indibidwal ay dumikit o napunta sa mga [[membrano]] ng [[ari]] (sex organ), [[bibig]] o [[rectum]] ng taong katalik nito na walang sakit na HIV. Sa mga may mataas na sahod na bansa, ang panganib sa babae-sa-lalakeng transmisyon ay 0.04% kada akto ng pakikipagtalik at 0.08% transmisyon kada akto ng pakikipagtalik sa lalake-sa-babae. Sa iba't ibang mga dahilan, ang mga rate na ito ay 4 hanggang 10 mga beses na mas mataas sa may mababang-sahod na mga bansa.<ref name="Boily_et_al"/> Ang rate para sa tumatanggap na [[pakikipagtalik na anal]] ay mas matas na 1.7% kada akto ng pakikipagtalik.<ref name=Boily_et_al/> Ang isang 1999 na meta-analisis ng mga pag-aaral ng paggamit ng [[kondom]] ay nagpakitang ang konsistenteng paggamit ng [[latex]] na kondom ay nagbabawas ng panganib ng transmisyong seksuwal ng HIV na mga 85%.<ref name="workshop">{{cite conference |last=National Institute of Allergy and Infectious Diseases |authorlink=National Institute of Allergy and Infectious Diseases |coauthors=National Institutes of Health, Department of Health and Human Services |title=Workshop Summary: Scientific Evidence on Condom Effectiveness for Sexually Transmitted Disease (STD) Prevention |pages=13–15 |date=2001-07-20 |location=Hyatt Dulles Airport, Herndon, Virginia |url=http://www3.niaid.nih.gov/about/organization/dmid/PDF/condomReport.pdf |format=PDF |accessdate=2009-01-08 |archive-date=2010-03-15 |archive-url=https://www.webcitation.org/5oFAVQUhH?url=http://www3.niaid.nih.gov/about/organization/dmid/PDF/condomReport.pdf |url-status=dead }}</ref> Gayunpaman, ang [[spermicide]] ay maaaring aktuwal na magpadagdag ng rate ng transmisyon.<ref name="spermicide">{{cite web|url=http://www.fda.gov/ForConsumers/byAudience/ForPatientAdvocates/HIVandAIDSActivities/ucm126372.htm|title=Should spermicides be used with condoms?|publisher=[[United States Food and Drug Administration]]|date=2009-04-30|accessdate=2009-07-23|work=Condoms and Sexually Transmitted Diseases, Brochure|archive-date=2013-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130213061836/http://www.fda.gov/ForConsumers/byAudience/ForPatientAdvocates/HIVandAIDSActivities/ucm126372.htm|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.global-campaign.org/rectalN9.htm#rectal Global Campaign for Microbicides : Rectal Use of N-9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120821185718/http://www.global-campaign.org/rectalN9.htm#rectal |date=2012-08-21 }} checked 2009-07-22</ref><ref>[http://www.global-campaign.org/clientfiles/GFN.pdf Nonoxynol-9 Spermicide on HIV Risk List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120821194706/http://www.global-campaign.org/clientfiles/GFN.pdf |date=2012-08-21 }} checked 2009-07-22</ref> Ang mga [[randoma]]ng kinontrol na mga [[pagsubok medikal]] kung saan ang mga hindi [[tuli]]ng lalake ay randomang itinakda na tuliin sa mga kondisyong malinis at binigyan ng pagpapayo at ibang mga lalakeng hindi natuli ay isinagawa sa [[Timog Aprika]],<ref name=Williams>{{cite journal | author=Williams BG, Lloyd-Smith JO, Gouws E, Hankins C, Getz WM, Hargrove J, de Zoysa I, Dye C, Auvert B. | title=The Potential Impact of Male Circumcision on HIV in Sub-Saharan Africa | journal=PLoS Med | year=2006 | pages=e262 | volume=3 | issue=7 | pmid=16822094 | doi=10.1371/journal.pmed.0030262 | pmc=1489185 }}</ref> [[Kenya]],<ref>{{cite journal |author=Bailey RC, Moses S, Parker CB, ''et al.'' |title=Male circumcision for HIV prevention in young men in Kisumu, Kenya: a randomised controlled trial|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_february-24-march-2-2007_369_9562/page/643 |journal=Lancet |volume=369 |issue=9562 |pages=643–56 |year=2007 |pmid=17321310|doi=10.1016/S0140-6736(07)60312-2}}</ref> and [[Uganda]]<ref>{{cite journal | author = Gray RH et al. | date = 24 Pebrero 2007 | title = Male circumcision for HIV prevention in men in Rakai, Uganda: a randomised trial | url = https://archive.org/details/sim_the-lancet_february-24-march-2-2007_369_9562/page/657 | journal = Lancet | volume = 369 | issue = 9562 | pages = 657–66 | pmid = 17321311 | doi = 10.1016/S0140-6736(07)60313-4 | quote = }}</ref> na nagpapakita ng pagbabawas ng transmisyon ng HIV sa babae-sa-lalakeng pakikipagtalik na mga respektibong 60%, 53%, at 51%. Bilang resulta nito, ang isang lupon ng mga eksperto ng [[World Health Organization]] (WHO) at [[UNAIDS]] Secretariat ay "''nagrekomiyenda na ang pagtutuli sa mga kalalakihan ay makilala bilang karagdagang mahalagang interbensiyon sa pagbabawas ng panganib ng nakukuhang HIV sa pakikipagtalik na [[heteroseksuwal]] sa mga lalake.''"<ref name=WHOUNAIDScircum>{{cite web | author=WHO | publisher=WHO.int | year=2007 | url=http://www.who.int/hiv/mediacentre/news68/en/index.html | title=WHO and UNAIDS announce recommendations from expert consultation on male circumcision for HIV prevention | accessdate=2007-07-13 }}</ref> Sa mga [[lalakeng nakikipagtalik sa kapwa lalake]], walang sapat na ebidensiya na ang [[pagtutuli]] sa mga lalake ay pumoprotekta laban sa impeksiyong HIV o iba pang mga [[sakit na naipapasa sa pakikipagtalik]].<ref name="Millett_et_al"/> Ang mga pag-aaral ng HIV sa mga babaeng sumailalim sa [[pagputol ng pambabaeng ari]] ay nag-ulat ng magkahalong mga resulta na ang ilang ebidensiya ay nagpapakita ng dumagdag na panganib ng transmisyon.<ref name="maslovskayahiv">{{Cite journal|author=Maslovskaya O, Brown JJ, Padmadas SS |title=Disentangling the complex association between female genital cutting and HIV among Kenyan women |journal=J Biosoc Sci |volume=41 |issue=6 |pages=815–30 |year=2009 |month=November |pmid=19607733 |doi=10.1017/S0021932009990150 |url=}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Utz-Billing I, Kentenich H |title=Female genital mutilation: an injury, physical and mental harm |journal=J Psychosom Obstet Gynaecol |volume=29 |issue=4 |pages=225–9 |year=2008 |month=December |pmid=19065392 |doi=10.1080/01674820802547087 |url=}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Nyindo M |title=Complementary factors contributing to the rapid spread of HIV-I in sub-Saharan Africa: a review |journal=East Afr Med J |volume=82 |issue=1 |pages=40–6 |year=2005 |month=January |pmid=16122111 |doi= |url=}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Mboto CI, Fielder M, Davies-Russell A, Jewell AP |title=Prevalence of HIV-1, HIV-2, hepatitis C and co-infection in The Gambia |journal=West Afr J Med |volume=28 |issue=1 |pages=16–9 |year=2009 |month=January |pmid=19662739 |doi= |url=}}</ref> Ang mga programang naglalayon na humikayat ng [[pangingilin]] (abstinence) sa pakikipagtalik samantalang humihikayat at nagtuturo ng mga stratehiya ng [[ligtas na pakikipagtalik]] para sa mga aktibong seksuwal na indibidwal ay maaaring magbawas ng panandalian o pangmatagalang pag-aasal na nakapapanganib sa HIV sa mga kabataan sa may mataas-na-sahod na mga bansa ayon sa 2007 pag-aaral na [[Cochrane Collaboration|Cochrane Review]].<ref>{{cite journal |author= Underhill K, Operario D, Montgomery P |title= Abstinence-only programs for HIV infection prevention in high-income countries |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=4 |pages= CD005421 |year=2008 |pmid= 17943855 |doi=10.1002/14651858.CD005421.pub2 |url=http://onlinelibrary.wiley.com/o/cochrane/clsysrev/articles/CD005421/frame.html |editor1-last= Operario |editor1-first= Don}}</ref> === Mga produkto ng dugo === Sa pangkalahatan, kung ang isang impektado ng HIV na [[dugo]] ay dumikit o tumungo sa anumang bukas na [[sugat]], ang HIV ay maaaring maipasa sa indibidwal na walang HIV. Ang rutang ito ng transmisyon ay sumasaalang alang sa mga impeksiyon sa mga tagagamit ng [[itinuturok na droga]], at tumatanggap ng [[pagsasalin ng dugo]] (bagaman ang karamihan sa mga pagsasalin ng dugo ay sinusuri para sa HIV sa mga maunlad na bansa) at mga produkto ng dugo. Ito ay ikinababahala rin para sa mga taong tumatanggap ng pangangalagang medikal sa mga rehiyong kung saan may laganap na mababang uring [[kalinisan ng katawan]] (hygiene) sa paggamit ng panturok na mga kasangkapan gaya ng muling paggamit ng mga karayom sa mga bansang [[Ikatlong Daigdig]] (third world). Ang mga manggagawa ng [[pangangalagang kalusugan]] gaya ng mga [[nars]], manggagawa ng laboratoryo at doktor ay nahawaan din bagaman ito ay bihirang mangyari. Simula na makikilala ang transmisyon ng HIV sa pamamagitan ng dugo, ang mga personnel na medikal ay inaatasang magprotekta sa kanilang mga sarili mula sa pagdikit o paglapit sa mga dugo sa pamamagitan ng [[pangkalahatang mga pag-iingat]]. Ang mga taong nagbibigay at tumatanggap ng [[tato]] (tattoo), mga [[pagtuturok sa katawan]] (body piercing) at [[pagsusugat sa katawan]] (scarification) ay maaaring manganib sa impeksiyong HIV. Natagpuan ang HIV na mababa ang konsentransiyon sa [[laway]], [[luha]] at [[ihi]] ng mga impektado ng HIV na indibidwal ngunit walang mga naitalang kaso ng impeksiyon sa mga pluidong inilalabas na ito at ang potensiyonal ng transmisyon ay hindi mahalaga.<ref name="pmid2963151">{{cite journal |author=Lifson AR |title=Do alternate modes for transmission of human immunodeficiency virus exist? A review |url=https://archive.org/details/sim_jama_1988-03-04_259_9/page/1352 |journal=JAMA |volume=259 |issue=9 |pages=1353–6 |year=1988 |pmid=2963151 |doi=10.1001/jama.259.9.1353 }}</ref> Hindi posible para sa mga [[lamok]] na magpasa ng HIV.<ref>{{cite web |url=http://www.rci.rutgers.edu/%7Einsects/aids.htm |title=Why Mosquitoes Cannot Transmit AIDS [HIV virus&#93; |publisher=Rci.rutgers.edu |date= |accessdate=2010-07-28 |archive-date=2014-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140329183346/http://www.rci.rutgers.edu/~insects/aids.htm |url-status=dead }}</ref> === Ina-sa-anak === Ang transmisyon ng HIV virus mula sa ina sa anak ay maaaring mangyari ''[[in utero]]'' (habang nagbubuntis), ''intrapartum'' (sa [[panganganak]]), o sa pamamagitan ng [[pagpapasuso]]. Sa kawalan ng paggamot, ang rate ng transmisyon hanggang sa kapanganakan ng sanggol mula ina hanggang sa sanggol ay 25%.<ref name="Coovadia"/> Gayunpaman, kung may makukuhang kombinasyon ng paggamot ng [[drogang antiretroviral]] at [[seksiyong Caesarian]] ay magbabawas ng panganib sa HIV na kasingbaba ng isang porsiyento.<ref name=Coovadia /> Ang pagkatapos ng kapangakang transmisyon mula sa ina tungo sa anak ay malaking maiiwasan sa pamamagitan ng kumpletong pag-iwas sa [[pagpapasuso]] sa sanggol. Gayunpaman, ang paraang ito ay may malaking kaugnayan sa [[morbidad]] (pagkakaroon ng sakit). Ang eksklusibong pagpapasuso at ang probisyon ng pinalawig na antiretroviral prophylaxis sa sanggol ay epektibo rin sa pag-iwas ng transmisyon.<ref>Cochrane Systematic Review on interventions for prevention of late postnatal mother-to-child transmission of HIV http://www.cochrane.org/reviews/en/ab006734.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111104195014/http://www2.cochrane.org/reviews/en/ab006734.html |date=2011-11-04 }}</ref> Ang UNAIDS ay nagtantiyang ang mga 430,000 bata ay nahawaan ng HIV sa buong mundo noong 2008(19% ng lahat ng mga bagong impeksiyon) na pangunahin sa rutang ito at ang karagdagang mga 65,000 na impeksiyon ay naiwasan sa pamamagitan ng pagbibigay ng antiretroviral prophylaxis sa mga kababaihang positibo-sa-HIV .<ref name=UNAIDS2009>{{Cite web | title=2009 AIDS Epidemic Update | url=http://data.unaids.org/pub/Report/2009/JC1700_Epi_Update_2009_en.pdf |author=UNAIDS |accessdate=2010-10-24 | postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> === Pangmaramihang impeksiyon === {{Main|Superimpeksiyong HIV}} Hindi tulad ng ilang mga virus, ang impeksiyong HIV ay hindi nagbibigay ng karagdagang [[immunidad]] laban sa mga karagdagang impeksiyon, sa partikular ay sa kaso ng mga virus na may mas malayong pagkakatulad sa [[gene]] . Ang parehong inter- at intra-clade na pangmaramihang mga impeksiyon ay naiulat,<ref name='pmid15995957'>{{cite journal |author=Smith D, Richman D, Little S |title=HIV Superinfection |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-infectious-diseases_2005-08-01_192_3/page/438 |journal=Journal of Infectious Diseases |volume=192 |pages=438–44 |year=2005 |pmid=15995957 |doi=10.1086/431682 |issue=3 }}</ref> at naiugnay pa sa mas mabilis na pagpapatuloy ng sakit.<ref> {{cite journal |pmid=14987889 |title=Dual HIV-1 infection associated with rapid disease progression |author=Gottlieb, et al. |journal=Lancet |year=2004 |volume=363 |issue=9049 |pages=619–22 |doi=10.1016/S0140-6736(04)15596-7 |last2=Nickle |first2=DC |last3=Jensen |first3=MA |last4=Wong |first4=KG |last5=Grobler |first5=J |last6=Li |first6=F |last7=Liu |first7=SL |last8=Rademeyer |first8=C |last9=Learn |first9=GH }} </ref> Ang pangmaramihang mga impeksiyon ay mahahati sa dalawang mga kategorya na batay sa panahon ng pagkakamit ng ikalawang [[strain]]. Ang [[kapwa impeksiyon]] (coinfection) ay tumutukoy sa dalawang mga strain na lumalabas na nakuha sa parehong panahon (o kasing magkatulad upang makilala ng hiwalay). Ang muling impeksiyon (o [[superimpeksiyon]]) ang impeksiyong may ikalawang strain sa isang masusukat na panahong pagkatapos ng unang strain. Ang parehong mga anyo ay naiulat para sa HIV sa parehong acute at kronikong impeksiyon sa buong mundo.<ref>{{cite journal |url=https://archive.org/details/sim_jama_2004-09-08_292_10/page/1176 |pmid=15353529 |title=Incidence of HIV superinfection following primary infection |author=Smith et al. |journal=JAMA |volume=292 |issue=10 |pages=1177–8 |year=2004 |doi=10.1001/jama.292.10.1177 |last2=Wong |first2=JK |last3=Hightower |first3=GK |last4=Ignacio |first4=CC |last5=Koelsch |first5=KK |last6=Daar |first6=ES |last7=Richman |first7=DD |last8=Little |first8=SJ }}</ref><ref>{{cite journal |author=Chohan B, Lavreys L, Rainwater SM, Overbaugh J |title=Evidence for Frequent Reinfection with Human Immunodeficiency Virus Type 1 of a Different Subtype |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-virology_2005-08_79_16/page/10700 |journal=J. Virol. |volume=79 |issue=16 |pages=10701–8 |year=2005 |month=August |pmid=16051862 |pmc=1182664 |doi=10.1128/JVI.79.16.10701-10708.2005 }}</ref><ref>{{cite journal |author=Piantadosi A, Chohan B, Chohan V, McClelland RS, Overbaugh J |title=Chronic HIV-1 Infection Frequently Fails to Protect against Superinfection |journal=PLoS Pathog. |volume=3 |issue=11 |pages=e177 |year=2007 |month=November |pmid=18020705 |pmc=2077901 |doi=10.1371/journal.ppat.0030177 }}</ref><ref>{{cite journal |author=Hu DJ, Subbarao S, Vanichseni S, ''et al.'' |title=Frequency of HIV-1 dual subtype infections, including intersubtype superinfections, among injection drug users in Bangkok, Thailand |journal=AIDS |volume=19 |issue=3 |pages=303–8 |year=2005 |month=February |pmid=15718841 |doi= |url=http://meta.wkhealth.com/pt/pt-core/template-journal/lwwgateway/media/landingpage.htm?an=00002030-200502180-00009 |accessdate=2009-03-31 |archive-date=2013-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130916123825/http://meta.wkhealth.com/pt/pt-core/template-journal/lwwgateway/media/landingpage.htm?an=00002030-200502180-00009 |url-status=dead }}</ref> === Pag-iwas === Ang isang kurso ng paggamot na [[antiretroviral]] na agad na nilapat pagkatapos ng pagkalantad sa HIV ay tumutukoy sa [[pagkatapos ng pagkalantad na prophylaxis]] ay nagpapabawas ng panganib ng impeksiyon kung sinimulan nang mabilis hangga't maaari.<ref name=Fan>{{cite book | author = | year = 2005 | title = AIDS : science and society | url =https://archive.org/details/aidssciencesocie0000fanh_t0s5| chapter = | editor = Fan, H., Conner, R. F. and Villarreal, L. P. eds | edition = 4th | pages = | publisher = Jones and Bartlett Publishers | location = [[Boston|Boston, MA]] | isbn = 0-7637-0086-X}}</ref> Noong Hulyo 2010, ang isang gel na pang-[[puke ng tao]] na naglalaman ng [[tenofovir]] na isang [[tagapigil ng baliktad na transcriptase]] ay naipakitang nagpabawas ng rate ng impeksiyon ng HIV ng 39 porsiyento sa isang pagsubok na isinagawa sa Timog Aprika.<ref name=Karim>{{cite journal | author=Karim, Q. A., Karim, S. S. A., Frolich, J. A., Grobler, A. C., Baxter, C., Mansoor, L. E., Kharsany, A. B. M., Sibeko, S., Mlisana, K. P., Omar, Z., Gengiah, T. N., Maarschalk, S., Arulappan, N., Mlotshwa, M., Morris, L., and Taylor, D. | title=Effectiveness and Safety of Tenofovir Gel, an Antiretroviral Microbicide, for the Prevention of HIV Infection in Women | journal=Science | volume=329 | issue=5996 | pages=1168–74 | date=19 Hulyo 2010 |pmid=20643915 | pmc=3001187| doi=10.1126/science.1193748|bibcode = 2010Sci...329.1168A }}</ref> Ang simulang paggamot gamit ang terapiyang antiretroviral ng mga taong nahawaan ng HIV ay pumrotekta sa 96% ng mga partner nito mula sa impeksiyon.<ref>National Institute of Allergy and Infectious Diseases (NIAID), [http://www.niaid.nih.gov/news/newsreleases/2011/Pages/HPTN052.aspx "Treating HIV-infected People with Antiretrovirals Protects Partners from Infection"], NIH News, 2011 May</ref> Ang pagsusuring pagkatapos ng pagkalantad sa HIV ay nirerekomiyenda sa pasimula, sa ika-anim na linggo, ikatlong buwan at ika-anim na buwan.<ref name=PEP10>{{cite journal|last=Tolle|first=MA|author2=Schwarzwald, HL|title=Postexposure prophylaxis against human immunodeficiency virus|url=https://archive.org/details/sim_american-family-physician_2010-07-15_82_2/page/161|journal=American family physician|date=2010 Hulyo 15|volume=82|issue=2|pages=161–6|pmid=20642270}}</ref> Sa kasalukuyan ay walang alam na makukuha ng publikong [[bakuna ng HIV]] para sa HIV o AIDS.<ref>{{cite web |author=Los Alamos National Laboratory • Established 1943 |url=http://www.lanl.gov/discover/curing_aids |title=Fighting the world's most dangerous disease::Los Alamos Lab |publisher=Lanl.gov |date= |accessdate=2010-07-28 |archive-date=2010-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203034757/http://lanl.gov/discover/curing_aids |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |author=Robb ML|title=Failure of the Merck HIV vaccine: an uncertain step forward |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_november-29-december-5-2008_372_9653/page/1857|journal=Lancet |volume=372 |issue=9653 |pages=1857–1858 |doi=10.1016/S0140-6736(08)61593-7 |pmid=19012958|year=2008}}</ref><ref name="Gray2011">{{cite journal | author = Gray GE, Allen M, Moodie Z, ''et al.'' | title = Safety and efficacy of the HVTN 503/Phambili Study of a clade-B-based HIV-1 vaccine in South Africa: a double-blind, randomised, placebo-controlled test-of-concept phase 2b study | journal = Lancet Infect Dis | year = 2011 | volume = 11 | issue = 7 | pages = 507–515 | doi=10.1016/S1473-3099(11)70098-6 | pmid = 21570355 }}</ref> Gayunpaman, ang isang bakuna na kombinasyon ng dalawang nakaraang hindi matagumpay na mga kandidatong bakuna na [[ALVAC-HIV]] at [[AIDSVAX]] ay iniulat noong Seytembre 2009 na nagresulta sa 30% pagbabawas sa mga impeksiyon sa isang [[pagsubok medikal]] na isinagawa sa [[Thailand]].<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/8272113.stm | work=BBC News | title=HIV vaccine 'reduces infection' | date=24 Setyembre 2009 | accessdate=30 Marso 2010}}</ref><ref>{{cite journal | title = A (prime) boost for HIV vaccine research? | url = https://archive.org/details/sim_the-lancet_october-3-9-2009_374_9696/page/1119 | journal = Lancet | year= 2009 | volume = 374 | issue = 9696 | page = 1119 | doi = 10.1016/S0140-6736(09)61720-7 | last1 = The Lancet }}</ref> Ang mga karagdagang pagsubok ng bakuna ay nagpapatuloy sa kasalukuyan.<ref>{{cite web | author = U.S. Army Office of the Surgeon General | title = HIV Vaccine Trial in Thai Adults | publisher = ClinicalTrials.gov | date = 21 Marso 2011 | accessdate = 28 Hunyo 2011 | url = http://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT00223080}}</ref><ref>{{cite web | author = U.S. Army Office of the Surgeon General | title = Follow up of Thai Adult Volunteers With Breakthrough HIV Infection After Participation in a Preventive HIV Vaccine Trial | publisher = ClinicalTrials.gov | date = 2 Hunyo 2010 | url = http://www.clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT00337181}}</ref> == Virolohiya == === Istraktura at Genome === {{Main|Istraktura at genome ng HIV}} {{Taxobox| | color = violet | name = ''Human immunodeficiency virus'' | image = HIV-budding-Color.jpg | image_width = 190px | image_caption = Electron micrograp ng HIV-1 (sa berde) na umuusbong mula sa kulturadong lymphocyte. Ang maraming mga bilog na bukol sa ibabaw ng selula ay kumakatawan sa mga lugar ng pagtitipon at pag-usbong nga mga virion. | virus_group = vi | familia = ''[[Retroviridae]]'' | genus = ''[[Lentivirus]]'' | subdivision_ranks = Species | subdivision = * '''''Human immunodeficiency virus 1''''' * '''''Human immunodeficiency virus 2''''' }} Ang HIV ay iba sa istraktura sa iba pang mga [[retrovirus]]. Ito ay tinatayang [[sperikal]]<ref name=McGovern>{{ cite journal | author=McGovern SL, Caselli E, Grigorieff N, Shoichet BK | title=A common mechanism underlying promiscuous inhibitors from virtual and high-throughput screening | journal=J Med Chem | year=2002 | pages=1712–22 | volume=45 | issue=8 | pmid=11931626 | doi=10.1021/jm010533y }}</ref> na may [[diametro]]ng mga 120&nbsp;[[Nanometro|nm]] na mga 60&nbsp;beses na mas maliit sa [[selulang pulang dugo]] ngunit malaki para sa isang [[virus]].<ref name=Microbiology3>Compared with overview in: {{cite book|author=Fisher, Bruce; Harvey, Richard P.; Champe, Pamela C. |title=Lippincott's Illustrated Reviews: Microbiology (Lippincott's Illustrated Reviews Series) |url=https://archive.org/details/microbiology0000harv |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |location=Hagerstown, MD |year= 2007|pages= |isbn=0-7817-8215-5 |oclc= |doi=}} Page 3</ref> Ito ay binubuo ng dalawang mga kopya ng positibong isang-hiblang [[RNA]] na nagkokodigo para sa siyam na [[gene]] ng virus na sinarhan ng [[kono|konikal]] na [[capsid]] na binubuo ng 2,000 mga kopya ng [[protina]]ng viral na [[HIV structure and genome|p24]].<ref name=compendia>{{cite book |author = Various |year = 2008 |title = HIV Sequence Compendium 2008 Introduction |url = http://www.hiv.lanl.gov/content/sequence/HIV/COMPENDIUM/2008/frontmatter.pdf |format = PDF |accessdate = 2009-03-31 |archive-date = 2017-11-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20171124115738/https://www.hiv.lanl.gov/content/sequence/HIV/COMPENDIUM/2008/frontmatter.pdf |url-status = dead }}</ref> Ang isang-hiblang RNA ay masikip na binibigkis sa mga protinang nucleocapsid na p7 at mga [[ensaym]] na kailangan sa kaunlaran ng virion gaya ng [[baliktad na transcriptase]], [[aspartyl protease|proteases]], [[ribonuclease]] at [[integrase]]. Ang isang [[matriks]] na binubuo ng protinang viral na p17 ay pumapaligid sa capsid na sumisiguro sa integridad o kabuuan ng partikulong virion.<ref name=compendia/> Ito naman ay napapaligiran ng [[viral na envelope]] na binubuo ng dalawang mga patong ng matabang mga [[molekula]]ng tinatawag na [[phospholipid]] na kinuha mula sa [[membrano ng selula]] ng tao kung ang bagong nabuong partikulong virus ay sumanga mula sa [[selula]]. Ang nakabigkis sa mga viral envelope ang mga protina mula sa selula ng [[hosto]] at mga 70 kopya ng kompleks na protinang HIV na umuungas sa ibabaw ng partikulong virus.<ref name=compendia/> Ang protinang ito na kilala bilang Env, ay binubuo ng isang cap na gawa sa tatlong mga molekulang tinatawag na [[gp120|glycoprotein (gp) 120]], at isang sangang binubuo ng tatlong mga molekulang [[gp41]] na kumakabit sa istraktura ng viral envelope.<ref name=Chan>{{ cite journal | author=Chan, DC., Fass, D., Berger, JM., Kim, PS. | title=Core Structure of gp41 from the HIV Envelope Glycoprotein | journal=Cell | year=1997 | pages=263–73 | volume=89 | pmid=9108481 |format=PDF |url=http://www.its.caltech.edu/~chanlab/PDFs/Chan_Cell_1997.pdf|accessdate=2009-03-31 | doi=10.1016/S0092-8674(00)80205-6 | issue=2}}</ref> Ang kompleks na glycoprotein na ito ay pumapayag sa virus na kumabit at sumanib sa mga inaasintang selula upang magpasimula ng nakahahawang [[siklo]].<ref name=Chan/> Ang parehong mga pang-ibabaw na protinang ito lalo na ang gp120 ay itinuturing na mga inaasinta (targets) ng panghinaharap na paggamot o mga bakuna laban sa HIV.<ref name=nih1998>{{cite news | author=National Institute of Health | title=Crystal Structure of Key HIV Protein Reveals New Prevention, Treatment Targets | date=17 Hunyo 1998 | url=http://www3.niaid.nih.gov/news/newsreleases/1998/hivprotein.htm | accessdate=2006-09-14 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060219112450/http://www3.niaid.nih.gov/news/newsreleases/1998/hivprotein.htm | archivedate=2006-02-19 | url-status=live }}</ref> Ang genome na [[RNA]] ay binubo ng hindi bababa sa mga pitong istraktural na tanda ([[Long terminal repeat|LTR]], [[Trans-activation response element (TAR)|TAR]], [[HIV Rev response element|RRE]], PE, SLIP, CRS, and INS), at siyam na [[gene]] na (''gag'', ''pol'', at ''env'', ''tat'', ''rev'', ''nef'', ''vif'', ''vpr'', ''vpu'', at misan ay pangsampung ''tev'', na pagsasanib ng tat env and rev) na nagkokodigo sa 19 mga [[protina]]. Tatlo sa mga gene na ito na ''gag'', ''pol'', at ''env'' ay naglalaman ng impormasyon na kailangan upang gumawa ng mga istraktural na protina para sa mga bagong partikulong virus.<ref name=compendia/> Halambawa, ang ''env'' ay nagkokodigo para sa protinang tinatawag na gp160 na sinisira ng viral na ensaym upang bumuo ng gp120 at gp41. Ang mga anim na natitirang gene na ''tat'', ''rev'', ''nef'', ''vif'', ''vpr'', at ''vpu'' (o ''vpx'' sa kaso ng HIV-2) ay mga regulatoryong gene para sa mga protinang kumokontrol sa kakayahan ng HIV na makahawa ng mga selula, lumikha ng mga bagong kopya ng virus ([[replikasyon]]) o magsanhi ng sakit.<ref name=compendia/> Ang dalawang mga protinang Tat (p16 ay p14) ang mga [[Tagapagpagana (henetika)|transkripsiyonal na transaktibidator]] para sa tagataguyod na LTR na kumikilos sa pamamagitan ng pagbibigkis ng elementong TAR RNA. Ang TAR ay maaari ring iproseso sa [[microRNA]] na rumiregula sa mga gene ng [[apoptosis]] na [[ERCC1]] at [[IER3]].<ref name="pmid18299284">{{cite journal|author=Ouellet DL, Plante I, Landry P, ''et al.'' |title=Identification of functional microRNAs released through asymmetrical processing of HIV-1 TAR element |journal=Nucleic Acids Res. |volume=36 |issue=7 |pages=2353–65 |year=2008 |month=April |pmid=18299284 |pmc=2367715 |doi=10.1093/nar/gkn076 |url=http://nar.oxfordjournals.org/cgi/content/full/36/7/2353}}</ref><ref name="pmid19220914">{{cite journal |author=Klase Z, Winograd R, Davis J, ''et al.'' |title=HIV-1 TAR miRNA protects against apoptosis by altering cellular gene expression |journal=Retrovirology |volume=6 |issue=1 |page=18 |year=2009 |pmid=19220914 |pmc=2654423 |doi=10.1186/1742-4690-6-18 |url=http://www.retrovirology.com/content/6/1/18 |access-date=2011-12-28 |archive-date=2013-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130404030636/http://www.retrovirology.com/content/6/1/18 |url-status=dead }}</ref> Ang protinang [[Rev (HIV)|Rev]] (p19) ay sangkot sa paglilipat ng RNA mula sa [[nucleus ng selula]] at [[cytoplasmo]] sa pamamagitan ng pagbibigkis ng [[HIV Rev response element|RRE]] elementong RNA. Ang protinang Vif (p23) ay pumipigil sa aksiyon ng [[APOBEC3G]] (na isang protinang selula na nagde-[[deaminasyon|deaminado]] ng DNA: mga hybrid na RNA at/o nanghihimasok sa protinang Pol). Ang protinang Vpr (p14) ay pumipigil sa [[paghahati ng selula]] sa G2/M. Ang protinang Nef (p27) ay babang-nagreregula ng [[CD4]] (ang pangunahing reseptor na viral) gayundin ang mga molekulang [[MHC class I]] at [[MHC class II|class II]].<ref name="pmid2014052">{{cite journal |author=Garcia JV, Miller AD |title=Serine phosphorylation-independent downregulation of cell-surface CD4 by nef |journal=Nature |volume=350|issue=6318 |pages=508–11 |year=1991 |month=April |pmid=2014052 |doi=10.1038/350508a0|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1991-04-11_350_6318/page/508|bibcode = 1991Natur.350..508G }}</ref><ref name="pmid8612235">{{cite journal |author=Schwartz O, Maréchal V, Le Gall S, Lemonnier F, Heard JM |title=Endocytosis of major histocompatibility complex class I molecules is induced by the HIV-1 Nef protein |journal=Nat. Med. |volume=2 |issue=3 |pages=338–42 |year=1996|month=March |pmid=8612235 |doi= 10.1038/nm0396-338|url=}}</ref><ref name="pmid11593029">{{cite journal |author=Stumptner-Cuvelette P, Morchoisne S, Dugast M, ''et al.'' |title=HIV-1 Nef impairs MHC class II antigen presentation and surface expression |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.|volume=98 |issue=21 |pages=12144–9 |year=2001 |month=October |pmid=11593029 |pmc=59782|doi=10.1073/pnas.221256498 |url=|bibcode = 2001PNAS...9812144S }}</ref> Ang Nef ay nakikipag-ugnayan rin sa mga sakop na SH3. Ang protinang Vpu (p16) ay umiimpluwensiya sa paglabas ng bagong mga partikulong virus mula sa mga impektadong selula.<ref name=compendia/> Ang mga dulo ng bawat hibla ng HIV RNA ay naglalaman ng sekwensiyang [[RNA]] na tinatawag na [[mahabang terminal na pag-ulit]] (long terminal repeat o LTR). Ang mga rehiyon sa LTR ay kumikilos na mga [[switch]] upang kontrolin ang produksiyon ng mga bagong virus at maaaring pumukaw ng mga proteina mula sa HIV o sa selulang hosto. Ang [[Retroviral Psi na nagkakahong elemento|elementong Psi]] ay sangkot sa pagkakahon ng viral genome at nakikilala ng mga protinang Gag at Rev. Ang elementong SLIP (TTTTTT) ay sangkot sa [[paglipatbalangkas]] sa Gag-Pol na bumabasa ng balangkas na kailangan upang makagawa ng gumaganang Pol.<ref name=compendia/> === Tropismo === {{Main|HIV tropism}} [[Talaksan:HIV Mature and Immature.PNG|thumb|right|Diagram of the immature and mature forms of HIV]] Ang terminong [[tropismong viral]] ay tumutukoy sa kung aling mga uri ng [[selula]] ang nahahawaan ng HIV. Ang HIV ay maaaring humawa sa iba't ibang uri ng mga selulang [[immuno]] gaya ng [[Tagatulong na selulang T|CD4<SUP>+</SUP> na mga selulang T]], [[macrophage]], at [[microglial]]. Ang pagpasok ng HIV-1 sa mga macrophage at CD4<SUP>+</SUP> na mga selulang T ay pinamamagitan sa pamamagitan ng pakikipag-ugnayan ng mga virion envelope glycoprotein (gp120) sa molekulang CD4 sa inaasintang mga selula gayundin sa mga kapwa reseptor na [[chemokine]].<ref name=Chan/> Ang mga strain na macrophage ng HIV-1, o hindi-[[syncitia]]-na pumupukaw na mga strain (NSI) ay gumagamit ng reseptor na ''β''-chemokine na [[CCR5]] para sa pagpasok at kaya ay may kakayahang magreplika sa mga macrophage at CD4<SUP>+</SUP> na mga selulang T.<ref name=Coakley>{{ cite journal | author=Coakley, E., Petropoulos, C. J. and Whitcomb, J. M. | title=Assessing ch vbgemokine co-receptor usage in HIV | journal=Curr. Opin. Infect. Dis. | year=2005 | pages=9–15 | volume=18 | issue=1 | pmid=15647694 |format= | doi=10.1097/00001432-200502000-00003 }}</ref> Ang ''α''-chemokine SDF-1 na [[ligando]] CXCR4 ay sumusupil ng [[replikasyon]] ng mga [[henetikong hiwalay|hiwalay]] na T-tropic HIV-1. Ginagawa nito ito sa pamamagitan ng [[ilalim-na-regulasyon|ilalim-na-pagreregula]] ng [[ekspresyon (heneteika)|ekspresyon]] ng CXCR4 sa ibabaw ng mga [[selula]]ng ito. Ang HIV na tanging gumagamit ng reseptor na CCR5 ay tinatawag [[HIV tropism|R5]]; ang mga tanging gumagamit ng CXCR4 ay tinatawag na [[HIV tropism|X4]], at ang gumagamit ng parehong ito ay tinatawag na X4R5. Gayunpaman, ang tanging paggamit ng kapwa reseptor ay hindi nagpapaliwanag ng tropismong viral dahil hindi lahat ng virus na R5 ay nakagagamit ng CCR5 sa mga macrophage para sa isang produktibong impeksiyon<ref name=Coakley /> at ang HIV ay maaari ring makahawa ng pangilalim na uri ng [[myeloid na dendritikong mga selula]],<ref name=Knight> {{cite journal | author=Knight, S. C., Macatonia, S. E. and Patterson, S. | title=HIV I infection of dendritic cells | journal=Int. Rev. Immunol. | year=1990 | pages=163–75 | volume=6 | issue=2–3 | pmid=2152500 | doi=10.3109/08830189009056627 }}</ref> na malamang ay bumubuo ng imbakan na nagpapanatili ng impeksiyon kapag ang bilang ng CD4<SUP>+</SUP> mga selulang T ay labis na bumagsak sa mababang mga lebel. Ang ilang mga tao ay hindi tinatablan o nahahawaan ng ilang mga strain ng HIV.<ref name=Tang>{{ cite journal | author=Tang, J. and Kaslow, R. A. | title=The impact of host genetics on HIV infection and disease progression in the era of highly active antiretroviral therapy | journal=AIDS | year=2003 | pages=S51–S60 | volume=17 | issue=Suppl 4 | pmid=15080180 | doi=10.1097/00002030-200317004-00006 }}</ref> Halimbawa, ang mga taong may [[mutasyon]]g [[CCR5-Δ32]] ay resistante (hindi tinatablan) ng impeksiyon ng virus na R5 dahil ang mutasyon ay pumipigil sa HIV na magbigkis sa kapwa reseptor na ito na nagbabawas ng kakahayan nito na humawa ng mga inaasintang selula. Ang [[pakikipagtalik]] ang pangunahing paraan ng transmisyon ng HIV. Ang HIV na X4 at R5 ay makikita sa [[semilya]] na ipinapasa mula sa lalake sa katalik nito (babae o lalake). Ang virion ay maaaring humawa ng maraming mga inaasintang selula at kumalat sa buong organismo. Gayunpaman, ang proseso ng pagpili ay tumutungo sa nananaig na transmisyon ng virus na R5 sa daanang ito.<ref name=Zhu1993> {{cite journal | author=Zhu T, Mo H, Wang N, Nam DS, Cao Y, Koup RA, Ho DD. | title=Genotypic and phenotypic characterization of HIV-1 patients with primary infection | url=https://archive.org/details/sim_science_1993-08-27_261_5125/page/1178 | journal=Science | year=1993 | pages=1179–81 | volume=261 | issue=5125 | pmid=8356453 | doi=10.1126/science.8356453 |bibcode = 1993Sci...261.1179Z }}</ref><ref name=Wout> {{cite journal | author=van’t Wout AB, Kootstra NA, Mulder-Kampinga GA, Albrecht-van Lent N, Scherpbier HJ, Veenstra J, Boer K, Coutinho RA, Miedema F, Schuitemaker H. | title=Macrophage-tropic variants initiate human immunodeficiency virus type 1 infection after sexual, parenteral, and vertical transmission | journal=J Clin Invest | year=1994 | pages=2060–7 | volume=94 | issue=5 | pmid=7962552 | doi=10.1172/JCI117560 | pmc=294642 }}</ref><ref name=Zhu1996> {{cite journal | author=Zhu T, Wang N, Carr A, Nam DS, Moor-Jankowski R, Cooper DA, Ho DD. | title=Genetic characterization of human immunodeficiency virus type 1 in blood and genital secretions: evidence for viral compartmentalization and selection during sexual transmission | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-virology_1996-05_70_5/page/3098 | journal=J Virol | year=1996 | pages=3098–107 | volume=70 | issue=5 | pmid=8627789 | pmc=190172 }}</ref> Kung paanong ang selektibong prosesong ito ay kumikilos ay nasa ilalim pa rin ng pagsisiyasat ngunit ang isang modelo ay ang [[spermatozoa]] ay maaaring selektibong magdala ng R5 HIV habang kanilang inaangkin ang parehong CCR3 at CCR5 ngunit hindi ang CXCR4 sa kanilang ibabaw<ref name=Muciaccia> {{cite journal | author=Muciaccia B, Padula F, Vicini E, Gandini L, Lenzi A, Stefanini M. | title=Beta-chemokine receptors 5 and 3 are expressed on the head region of human spermatozoon | url=https://archive.org/details/sim_faseb-journal_2005-12_19_14/page/2048 | journal=FASEB J | year=2005 | pages=2048–50 | volume=19 | issue=14 | pmid=16174786 | doi=10.1096/fj.05-3962fje }}</ref> at ang [[selulang epithelial]] sa [[ari]] (genital) ay may kinikilingang sumasamsam sa virus na X4.<ref name=Berlier> {{cite journal | author=Berlier W, Bourlet T, Lawrence P, Hamzeh H, Lambert C, Genin C, Verrier B, Dieu-Nosjean MC, Pozzetto B, Delezay O. | title=Selective sequestration of X4 isolates by human genital epithelial cells: Implication for virus tropism selection process during sexual transmission of HIV | journal=J Med Virol. | year=2005 | pages=465–74 | volume=77 | issue=4 | pmid=16254974 | doi=10.1002/jmv.20478 }}</ref> Sa mga pasyenteng nahawaan ng pangilalim na uri ng B HIV-1, kadalasan ay mayroong switch na kapwa reseptor sa huling yugto ng sakit at ang mga barianto (uri) ng T-tropic ay lumilitaw na maaaring makahawa sa iba ibang mga selulang T sa pamamagitan ng CXCR4.<ref name=Clevestig> {{cite journal | author=Clevestig P, Maljkovic I, Casper C, Carlenor E, Lindgren S, Naver L, Bohlin AB, Fenyo EM, Leitner T, Ehrnst A. | title=The X4 phenotype of HIV type 1 evolves from R5 in two children of mothers, carrying X4, and is not linked to transmission | journal=AIDS Res Hum Retroviruses | year=2005 | pages=371–8 | volume=5 | issue=21 | pmid=15929699 | doi=10.1089/aid.2005.21.371 }}</ref> Ang mga uring ito ay nagrereplika naman nang mas agresibo na may tumaas na [[birulensiya]] na nagsasanhi ng mabilisang pagkaubos ng selulang T, pagbagsak ng [[sistemang immuno]] at mga paglitaw ng mga oportunistikong impeksiyon na naghuhudyat ng pagsisimula ng [[AIDS]].<ref name=Moore> {{cite journal | author=Moore JP.| title=Coreceptors: implications for HIV pathogenesis and therapy | url=https://archive.org/details/sim_science_1997-04-04_276_5309/page/50| journal=Science | year=1997 | pages=51–2 | volume=276 | issue=5309 | pmid=9122710 | doi=10.1126/science.276.5309.51 }}</ref> Kaya sa kurso ng impeksiyon, ang pag-aangkop na viral sa paggamit ng CXCR4 imbis ng CCR5 ay maaaring isang mahalagang hakbang sa pagtungo sa AIDS. Ang ilang mga bilang ng pag-aaral ng mga indibidwal na nahawaan ng pang ilalim na uring B ay natukoy na sa pagitan ng 40 at 50% ng mga pasyente ng AIDS ay maaaring magpatira ng mga virus ng SI at ipinagpapalagay ng phenotipong X4.<ref name=Karlsson> {{cite journal | author=Karlsson A, Parsmyr K, Aperia K, Sandstrom E, Fenyo EM, Albert J.| title=MT-2 cell tropism of human immunodeficiency virus type 1 isolates as a marker for response to treatment and development of drug resistance | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-infectious-diseases_1994-12_170_6/page/1367| journal=J Infect Dis. | year=1994 | pages=1367–75 | volume=170 | issue=6 | pmid=7995974 | doi=10.1093/infdis/170.6.1367 }}</ref><ref name=Koot> {{cite journal | author=Koot M, van 't Wout AB, Kootstra NA, de Goede RE, Tersmette M, Schuitemaker H.| title=Relation between changes in cellular load, evolution of viral phenotype, and the clonal composition of virus populations in the course of human immunodeficiency virus type 1 infection | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-infectious-diseases_1996-02_173_2/page/349| journal=J Infect Dis. | year=1996 | pages=349–54 | volume=173 | issue=2 | pmid=8568295 | doi=10.1093/infdis/173.2.349 }}</ref> Ang HIV-2 ay mas hindi gaanong [[patoheniko]] kesa sa HIV-1 at mas limitado sa pamamahaging pandaigdigan nito. Ang pagkuha ng mga "kasamang genes" ng HIV-2 at ang mas maraming mga parteno ng paggamit ng kapwa reseptor (kabilang ang independiyenteng CD4) ay maaaring makatulong sa virus sa pag-aangkop nito upang makaaiwas sa likas na restriksiyong mga paktor na makikita sa mga selulang hosto. Ang pag-aangkop sa paggamit ng normal na makinaryang selular upang magkaroon ng kakayahang makapagpasa at produktibong impeksiyon ay nakatulong rin sa paglikha ng replikasyon ng HIV-2 sa mga tao. Ang isang stratehiya ng pagpapatuloy (survival) para sa anumang nakahahawang ahente ay hindi pagpatay ng hosto nito kundi sa huli ang pagiging isang [[commensal]] na organismo. Sa pagkakamit ng mababang patohenisidad sa paglipas ng panahon, ang mga barianto na mas matagumpay sa pagpasa ay mapipili.<ref name= CheneyandMcKnight>{{cite book |author= Cheney, K and McKnight, A|chapter=HIV-2 Tropism and Disease | year=2010 |title=Lentiviruses and Macrophages: Molecular and Cellular Interactions |url= https://archive.org/details/lentivirusesmacr0000unse| publisher=[[Caister Academic Press]] | isbn= 978-1-904455-60-8}}</ref> === Siklo ng Replikasyon === [[Talaksan:HIV gross cycle only.png|thumb|Siklo ng replikasyon ng HIV]] ==== Pagpasok sa selula ==== Ang HIV ay pumapasok sa [[macrophage]]s at CD4<SUP>+</SUP> na mga selulang T sa pamamagitan ng [[adsorpsiyon]] ng mga [[glycoprotein]] sa ibabaw sa mga reseptor sa inaasintang selula na sinundan ng pagsasanib ng [[viral envelope]] sa [[membrano ng selula]] at paglabas ng HIV capsid sa selula.<ref name=Chan2>{{cite journal |author=Chan D, Kim P |title=HIV entry and its inhibition |url=https://archive.org/details/cell_1998-05-29_93_5/page/681 |journal=Cell |volume=93 |issue=5 |pages=681–4 |year=1998 |pmid=9630213 |doi=10.1016/S0092-8674(00)81430-0}}</ref><ref name=Wyatt>{{cite journal |author=Wyatt R, Sodroski J |title=The HIV-1 envelope glycoproteins: fusogens, antigens, and immunogens |url=https://archive.org/details/sim_science_1998-06-19_280_5371/page/1884 |journal=Science |volume=280 |issue=5371 |pages=1884–8 |year=1998 | doi=10.1126/science.280.5371.1884 |pmid=9632381|bibcode = 1998Sci...280.1884W }}</ref> Ang pagpasok sa selula ay nagmumula sa pamamagitan ng interaksiyon ng trimeric envelope complex ([[gp160]] spike) at parehong [[CD4]] at reseptor na chemokine (na pangkalahatan ay [[CCR5]] o [[CXCR4]] ngunit ang iba ay alam na nakikipag-ugnayan) sa ibabaw ng selula.<ref name=Chan2/><ref name=Wyatt/> Ang gp120 bumibigkis sa [[integrin]] α₄β₇ na nagpapagana ng [[LFA-1]] na sentral na integrin na sangkot sa paglikha ng mga [[sinapse]]ng virolohikal na nangangasiwa ng mahusay na selula-sa-selulang pagkalat ng HIV-1.<ref name=Arthos>{{cite journal |author=Arthos J, Cicala C, Martinelli E, Macleod K, Van Ryk D, Wei D, Xiao Z, Veenstra TD, Conrad TP, Lempicki RA, McLaughlin S, Pascuccio M, Gopaul R, McNally J, Cruz CC, Censoplano N, Chung E, Reitano KN, Kottilil S, Goode DJ, Fauci AS. |title=HIV-1 envelope protein binds to and signals through integrin alpha (4)beta (7), the gut mucosal homing receptor for peripheral T cells |journal=Nature Immunol. |volume=In Press |issue= 3|year=2008|pmid=18264102 |doi=10.1038/ni1566 |pages=301–9}}</ref> Ang gp160 spike ay naglalaman ng mga nagbibigkis na mga sakop (domains) para sa parehong mga reseptor na CD4 at chemokine.<ref name=Chan2/><ref name=Wyatt/> Ang unang hakbang sa pagsasanib ay kinasasangkutan ng mataas na apinidad ng pagkakabit ng mga nagbibigkis na sakop (domains) na CD4 ng [[gp120]] sa CD4. Kapag ang gp120 ay nakabigkis na sa protinang CD4, ang envelope complex ay sumasailalim sa isang istraktural na pagbabago na naglalantad ng mga chemokine na nagbibigkis sa mga sakop ng gp120 at pumapayag sa mga ito na makipag-ugnayan sa mga inaasintang reseptor na chemokine.<ref name=Chan2/><ref name=Wyatt/> Ito ay pumapayag para sa mas matatag na dalawang-umuungos na pagkakabit na pumapayag sa N-terminal na nagsasanib na [[peptide]] na gp41 upang makatagos sa membrano ng selula.<ref name=Chan2/><ref name=Wyatt/> Ang inulit na mga sekwensiya sa gp41, HR1, at HR2 ay nakikipag-ugnayan naman na nagsasanhi ng pagbagsak ng ektraselular na bahagi ng gp41 sa isang hairpin. Ang pulupot na istrakturang ito ay nagpapalapit sa virus at mga membrano ng selula na pumapayag sa pagsasanib ng mga membrano at kalaunang pagpasok ng viral capsid.<ref name=Chan2/><ref name=Wyatt/> Pagkatapos ang HIV ay bumigkis sa inaasintang selula, ang [[RNA]] ng HIV at iba't ibang mga [[ensaym]] kabilang ang baligtad na transcriptrase, integrase, ribonuclease, and protease, ay itinutusok (injected) sa loob ng selula.<ref name=Chan2/> Habang isinasagawa ang batay sa microtubule na paghahatid sa nucleus, ang viral na isang hiblang RNA genome ay [[transkipsiyon|tinranskriba]] sa dalawang-hibang DNA na isinasama naman sa [[kromosoma]] ng hosto. Ang HIV ay maaaring humawa ng mga [[selulang dendritiko]] (DC) sa pamamagitan ng rutang CD4-[[CCR5]] na ito, ngunit ang isa pang ruta gamit ang spesipiko sa mannose na C-uring lectin na mga reseptor gaya ng [[DC-SIGN]] ay maaari ring gamitin.<ref name=Pope_2003>{{cite journal |author=Pope M, Haase A |title=Transmission, acute HIV-1 infection and the quest for strategies to prevent infection |journal=Nat Med |volume=9 |issue=7 |pages=847–52 |year=2003 |pmid=12835704 |doi=10.1038/nm0703-847}}</ref> Ang mga DC ang isa sa mga unang selula na naeenkwentro ng virus sa pagpasang nangyayari sa [[pakikipagtalik]]. Ang mga ito ay kasalukuyang ipinagpapalagay na gumagampan ng mahalagang papel sa pamamaigtan ng pagpasa ng HIV sa mga selulang T kapag ang virus ay nabitig sa [[mukosa]] ng mga DC.<ref name=Pope_2003 /> Ang presensiya ng [[FEZ-1]] na natural na umiiral sa mga [[neuron]] ay pinaniniwalaang nagpapaiwas sa impeksiyon ng mga selula ng HIV.<ref name="HaedickeBrown2009">{{cite journal|last1=Haedicke|first1=J.|last2=Brown|first2=C.|last3=Naghavi|first3=M. H.|title=The brain-specific factor FEZ1 is a determinant of neuronal susceptibility to HIV-1 infection|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2009-08-18_106_33/page/14040|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=106|issue=33|year=2009|pages=14040–14045|issn=0027-8424|doi=10.1073/pnas.0900502106}}</ref> ==== Replikasyon at transkripsiyon ==== Sa madaling panahong pagkatapos na ang viral capsid ay pumasok sa selula, ang isang [[ensaym]] na tinatawag na [[baligtad na transcriptase]]'' ay nagpapalaya ng isang-hiblang (+)[[RNA]] na genome mula sa ikinabit na mga protinang viral at kumokopya nito sa molekulang [[cDNA|complementary DNA (cDNA)]].<ref name=Zheng>{{cite journal | author=Zheng, Y. H., Lovsin, N. and Peterlin, B. M. | title=Newly identified host factors modulate HIV replication | journal=Immunol. Lett. | year=2005 | pages=225–34 | volume=97 | issue=2 | pmid=15752562 | doi=10.1016/j.imlet.2004.11.026}}</ref> Ang proseso ng baligtad na transkripisyon ay labis na nagagawi sa pagkakamali at ang mga nagreresultang [[mutasyon]] ay maaaring magsanhi ng [[resistansiya sa mga drogang antiviral|resistansiya]] (hindi pagtalab sa droga) o pumayag sa virus na sumakop sa [[sistemang immuno]] ng katawan. Ang baligtad na transcriptase ay mayroon ring aktibidad na ribonuclease na sumisira sa viral RNA habang isinasagawa ang [[biosintesis|sintesis]] ng cDNA gayundin ng independiyente sa DNA na aktibidad na DNA polymerase na lumilikha ng [[senso (molekula na biolohiya)|sensong]] DNA mula sa ''antisensong'' cDNA.<ref>[http://student.ccbcmd.edu/courses/bio141/lecguide/unit3/viruses/hivlc.html Doc Kaiser's Microbiology Home Page > IV. VIRUSES > F. ANIMAL VIRUS LIFE CYCLES > 3. The Life Cycle of HIV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100726222939/http://student.ccbcmd.edu/courses/bio141/lecguide/unit3/viruses/hivlc.html |date=2010-07-26 }} Community College of Baltimore County. Updated: Jan., 2008</ref> Sa pagiging magkasama, ang cDNA at ang komplementong anyo nito ay bumubuo ng dalawang-hiblang viral DNA na inihahatid naman sa [[nucleus ng selula]]. Ang pagsasama ng viral DNA sa [[genome]] ng selula ng hosto ay isinasagawa ng isa pang ensaym na viral na tinatawag na ''[[integrase]]''.<ref name=Zheng/> [[Talaksan:Reverse Transcription.png|thumb|Ang baligtad na transkipsiyon ng genome ng HIV sa dalawang hiblang DNA]] Ang isinamang viral DNA na ito ay maaaring humimlay ng hindi aktibo sa latentong yugto ng impeksiyong HIV.<ref name=Zheng/> Upang aktibong lumikha ng virus, ang ilang mga selular na [[paktor ng transkipsiyon]] ay hindi kinakailangang umiiral, na ang pinakamahalaga ang [[NF-κB|NF-''κ''B]] (NF kappa&nbsp;B) na [[taas na regulasyon|taas-na-nireregula]] kapag ang mga selulang T ay naging aktibo.<ref name=Hiscott>{{cite journal | author=Hiscott J, Kwon H, Genin P. | title=Hostile takeovers: viral appropriation of the NF-kB pathway | journal=J Clin Invest. | year=2001 | pages=143–151 | volume=107 | issue=2 | pmid=11160127 | doi=10.1172/JCI11918 | pmc=199181 }}</ref> Ang ibig sabihin nito, ang mga selulang malamang na mapatay ng HIV ang mga kasalukuyang lumalaban sa impeksiyon. Habang nangyayari ang repklikasyon ng virus, ang isinamang DNA [[provirus]] ay [[transkripsiyon (henetika)|tintranskriba]] sa [[Messenger RNA|mRNA]] na [[pagpuputol (henetika)|pinutol]] (spliced) sa mas maliit na mga piraso. Ang mga maliit na mga pirasong ito ay inilalabas mula sa nucleus patungo sa [[cytoplasma]] kung saan ang mga ito ay [[pagsasalin (henetika)|isinasalin]] sa mga regulatoryong protinang [[Tat (HIV)|Tat]] (na humihikayat ng bagong produksiyon ng virus) at [[Rev (HIV)|Rev]]. Habang ang bagong nalikhang protinang Rev ay nagtitipon sa nucleus, ito ay bumibigkis sa viral mRNAs at pumapayag sa mga hindi naputol (unspliced) RNA na umalis sa nucleus kung saan ang ito ay napananatili hanggang sa maputol.<ref name=Pollard> {{cite journal | author=Pollard, V. W. and Malim, M. H. | title=The HIV-1 Rev protein | url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-microbiology_1998_52/page/491 | journal=Annu. Rev. Microbiol. | year=1998 | pages=491–532 | volume=52 | issue= | pmid=9891806 | doi=10.1146/annurev.micro.52.1.491 }}</ref> Sa yugtong ito, ang mga istraktural na protinang Gag at Env ay nalilikha mula sa buong habang mRNA. Ang buong-habang RNA ay aktwal na genome ng virus; ito ay nagbibigkis sa protinang Gag at ikinakahon sa mga bagong partikulong virus. Ang HIV-1 at HIV-2 ay lumalabas na nagkakahong ng kanilang RNA nang magkaiba. Ang HIV-1 ay nagbibigkis sa anumang angkop na RNA samantalang ang HIV-2 ay may kinikilangang nagbibigkis sa mRNA na ginamit upang lumikha ng mismong protinang Gag. Ito ay maaaring mangahulugang ang HIV-1 ay may mas mabuting kakayahan na sumailalim sa [[mutasyon]]. Ang impeksiyong HIV-1 ay tumutuloy sa AIDS nang mas mabilis kesa sa impeksiyong HIV-2 at ang ==== Pagtitipon at paglabas ==== Ang huling hakbang ng siklong viral na pagtitipon ng mga bagong viron na HIV-1, ay nagsisimula sa [[membranong plasma]] ng selula ng hosto. Ang poliprotinang Env (gp160) ay dumadaan sa [[endoplasmikong retikulum]] at inihahahatid sa kompleks na [[Aparatong Golgi|Golgi]] kung saan ito ay pinaghihiwalay ng [[HIV-1 protease|protease]] at pinoproseso sa dalawang HIV envelope na mga glycoprotein na gp41 at gp120. Ang mga ito ay inihahatid sa [[membranong plasma]] ng selula ng hosto kung saan ang gp41 ay nagkakabit sa gp120 sa membrano ng impektadong selula. Ang Gag (p55) at Gag-Pol (p160) na mga polyprotein ay umuugnay rin sa panloob na ibabaw ng membranong plasma kasama ang genomikong RNA ng HIV habang ang nabubuong virion ay nagsisimulang sumanga mula sa selula ng hosto. Ang maturasyon (pagiging hinog o ganap) ay nangyayari sa bumubuong sanga o sa hindi hinog na viron pagkatapos itong sumanga mula sa selula ng hosto. Sa maturasyon, ang HIV proteases ay naghihiwalay ng mga polyprotein sa mga indibidwal na gumaganang protina at ensaym ng HIV. Ang iba't ibang mga istraktural na bahagi ay nagtitipon naman upang lumikha ng hinog (mature) na HIV virion.<ref name=Gelderblom>{{cite book | last = Gelderblom | first = H. R | year = 1997 | title = '''HIV Sequence Compendium''' | chapter = Fine structure of HIV and SIV | chapterurl = http://www.hiv.lanl.gov/content/sequence/HIV/COMPENDIUM/1997/partIII/Gelderblom.pdf | editor = Los Alamos National Laboratory (ed.) | edition = | pages = 31–44 | publisher = [[Los Alamos National Laboratory]] | location = [[Los Alamos, New Mexico]] | format = PDF}}</ref> Ang hakbang na ito ng paghihiwalay ay maaaring mapigil ng mga tagapigil ng protease. Ang hinog (mature) na virus ay may kakayahan namang makahawa ng iba pang selula. === Pagkakaibang henetiko === {{See|Mga pangilalim na uri ng HIV}} [[Talaksan:HIV-SIV-phylogenetic-tree.svg|thumb|Ang [[phylohenetikong puno]] ng [[SIV]] at HIV]] Ang HIV ay iba sa maraming mga virus dahil ito ay may napakataas na [[henetikong pagkakaiba]]. Ang pagkakaibang ito o dibersidad ay resulta ng mabilis na replikasyong siklo na may paglikha ng 10¹⁰ kada arawa ksasama ng mataas na rate ng [[mutasyon]] na mga tinatayang 3 x 10⁻⁵ kada nucleotide base kada siklo ng replikasyon at [[henetikong rekombinasyon|muling pagsasamang]] mga katangian ng baligtad na transcriptase.<ref name=RobertsonDL>{{cite journal | author=Robertson DL, Hahn BH, Sharp PM. | title=Recombination in AIDS viruses | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_1995-03_40_3/page/249 | journal=J Mol Evol. | year=1995 | pages=249–59 | volume=40 | issue=3 | pmid=7723052 | doi=10.1007/BF00163230}}</ref><ref name="Rambaut_2004">{{cite journal | title=The causes and consequences of HIV evolution | last=Rambaut | first=A et al | journal=Nature Reviews Genetics | volume=5 | year=2004 | month=January | doi=10.1038/nrg1246 | pmid=14708016 | url=http://tree.bio.ed.ac.uk/downloadPaper.php?id=242 | issue=52–61 | last2=Posada | first2=D | last3=Crandall | first3=KA | last4=Holmes | first4=EC | pages=52–61 | access-date=2011-12-29 | archive-date=2019-11-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191109035127/http://tree.bio.ed.ac.uk/downloadPaper.php?id=242 | url-status=dead }}</ref><ref name="pmid17960579">{{cite journal |author=Perelson AS, Ribeiro RM |title=Estimating drug efficacy and viral dynamic parameters: HIV and HCV |journal=Stat Med |volume=27 |issue=23 |pages=4647–57 |year=2008 |month=October |pmid=17960579 |doi=10.1002/sim.3116 |url=}}</ref> Ang masalimuot na senaryong ito ay tumutungo sa paglikha ng maraming mga barianto (uri) ng HIV sa isang impektadong pasyente sa kurso ng isang araw.<ref name=RobertsonDL/> Ang pagiging iba iba nito ay dinagdagan kapag ang isang selula ay sabay na nahawaan ng dalawa o mas maraming mga iba ibang strain ng HIV. Kapag ang sabay sabay na pagkahawa ay nangyari, ang genome ng progeny virion ay maaaring binubuo ng mga hiblang RNA mula sa dalawang magkaibang strain. Ang hybrid na virion ay humahawa naman sa bagong selula kung saan ito sumasailalim sa isang replikasyon. Habang nangyayari ito, ang baligtad na transcriptase sa pamamagitan ng pagtalon ng paurong sulon sa pagitan ng dalawang magkaibang suleras (template) na RNA ay lilikha ng bagong na-[[biosintesis|sintesis]] na retroviral [[sekwensiyang DNA]] na muling pagsasama sa pagitan ng dalawang mga magulang na genome.<ref name=RobertsonDL/> Ang muling pagsasamang ito ay pinakahalata kapag ito ay nangyayari sa pagitan ng mga pangilalim na uri.<ref name=RobertsonDL/> Ang malapit na kaugnay na [[simian immunodeficiency virus]] (SIV) ay nag-[[ebolusyon|ebolve]] sa maraming mga strain na inuri sa mga natural na [[species]] ng hosto. Ang mga SIV strain ng [[Aprikanong berdeng unggoy]] (SIVagm) at [[sooty mangabey]] (SIVsmm) ay pinaniniwalaang may mahabang kasaysayang [[ebolusyon]]aryo sa mga hosto nito. Ang mga hostong ito ay naka-angkop sa presensiya ng virus<ref name=pmid19661993>{{Cite pmid|19661993}}</ref> na makikita sa mataas na mga lebel sa dugo ng hosto ngunit nagpupukaw lamang ng isang katamtamang tugon ng [[immuno]],<ref>{{cite journal |author=Holzammer S, Holznagel E, Kaul A, Kurth R, Norley S |title=High virus loads in naturally and experimentally SIVagm-infected African green monkeys |url=https://archive.org/details/virology_2001-05-10_283_2/page/324 |journal=Virology |volume=283 |issue=2 |pages=324–31 |year=2001 |pmid=11336557 |doi=10.1006/viro.2001.0870}}</ref> does not cause the development of simian AIDS,<ref>{{Cite journal | author = Kurth, R. and Norley, S. | year = 1996 | title = Why don't the natural hosts of SIV develop simian AIDS? | url = | journal = J. NIH Res. | volume = 8 | issue = | pages = 33–37 }}</ref> at hindi sumasailalim sa labis na [[mutasyon]] at muling pagsasamang tipikal sa impeksiyong HIV sa mga tao.<ref>{{cite journal |author=Baier M, Dittmar MT, Cichutek K, Kurth R |title=Development of vivo of genetic variability of simian immunodeficiency virus |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=88 |issue=18 |pages=8126–30 |year=1991 |pmid=1896460 |doi=10.1073/pnas.88.18.8126 |pmc=52459|bibcode = 1991PNAS...88.8126B }}</ref> Salungat dito, kapag ang mga strain ay nakahawa sa mga [[species]] ng hayop na hindi naka-angkop sa HIV (mga hostong "heterologous" gaya ng [[rhesus]] o cynomologus [[macaques]]), ang mga hayop ay bumubuo ng AIDS at ang virus ay lumilikha ng pagkakaiba ibang henetiko katulad ng nakikita sa impeksiyon ng HIV sa tao.<ref>{{cite journal |author=Daniel MD, King NW, Letvin NL, Hunt RD, Sehgal PK, Desrosiers RC |title=A new type D retrovirus isolated from macaques with an immunodeficiency syndrome |url=https://archive.org/details/sim_science_1984-02-10_223_4636/page/602 |journal=Science |volume=223 |issue=4636 |pages=602–5 |year=1984 |pmid=6695172 |doi=10.1126/science.6695172|bibcode = 1984Sci...223..602D }}</ref> Ang Chimpanzee SIV (SIVcpz) na pinakamalapit na kamag-anak ng HIV-1 ay kaugnay ng dumagdag na mortalidad (kamatayan) at tulad ng AIDS na mga sintomas sa mga natural na hosto nito.<ref name=pmid19626114>{{Cite pmid|19626114}}</ref> Ang SIVcpz ay lumalabas na naipasa na relatibong kamakailan lamang sa mga chimpanzee at tao kaya ang mga hosto nito ay hindi pa naka-angkop sa virus.<ref name=pmid19661993/> Ang virus na ito ay nakawala rin ng tungkulin ng gene na [[Nef (protein)|Nef]] na makikita sa karamihan ng SIV. Kung wala ang tungkuling ito, ang pagkaubos ng selulang T ay mas malamang na tumutuloy sa [[kawalang immuno]] (immunodeficiency).<ref name=pmid19626114/> Ang tatlong mga pangkat ng HIV-1 ay natukoy sa basehan ng mga pagkakaiba sa rehiyong envelope (''env'') na M, N, and O.<ref name=Thomson> {{cite journal | author=Thomson, M. M., Perez-Alvarez, L. and Najera, R. | title=Molecular epidemiology of HIV-1 genetic forms and its significance for vaccine development and therapy | journal=Lancet Infect. Dis. | year=2002 | pages=461–471 | volume=2 | issue=8 | pmid=12150845 | doi=10.1016/S1473-3099(02)00343-2 }}</ref> Ang pangkat M ang pinakalaganap at nahahati sa walang mga pang-ilalim na uri (o [[clade]] batay sa buong genome na heograpikong walang katulad.<ref name=Carr>{{cite book | last = Carr | first = J. K. | author2 = Foley, B. T., Leitner, T., Salminen, M., Korber, B. and McCutchan, F. | year = 1998 | title = '''HIV Sequence Compendium''' | chapter = Reference Sequences Representing the Principal Genetic Diversity of HIV-1 in the Pandemic | chapterurl = http://www.hiv.lanl.gov/content/sequence/HIV/COMPENDIUM/1998/III/Carr.pdf | editor = Los Alamos National Laboratory (ed.) | edition = | pages = 10–19 | publisher = [[Los Alamos National Laboratory]] | location = [[Los Alamos, New Mexico]] | format = PDF | access-date = 2011-12-29 | archive-date = 2021-12-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211205021433/https://www.hiv.lanl.gov/content/sequence/HIV/COMPENDIUM/1998/III/Carr.pdf | url-status = dead }}</ref> Ang pinakalaganap ang pangilalim na uring B (na natagpuan ng pangunahin sa Hilagang Amerika at Europa), A at D (na pangunahing natagpuan Aprika) at C (na pangunahing natagpuan sa Aprika at Asya). Ang mga pangilalim na uring ito ay bumubuo ng mga sanga sa phylohenetikong puno na kumakatawan sa angkan ng pangkat M ng HIV-1. Ang kapwa impeksiyon sa mga walang katulad na pangilalim na uri ay nagpapalitawa ng sumisirkulang muling pinagsamang mga anyo (CRF). Noong 2000, ang huling taon kung saan ang analisis ng pandaigdigan paglaganap ng pangilalim ng uri ay nagawa, 47.2% ng pandaigdigang mga impeksiyon ay ng pangilalim na uring C, 26.7% ay ng pangilalim na uring A/CRF02_AG, 12.3% ay ng pangilalim na uring B, 5.3% way ng pangilalim na uring D, 3.2% ay ng pangilalim na uring CRF_AE, at ang natitirang 5.3% at binubuo ng mga ibang pangilalim na uri at CRF.<ref name=Osmanov> {{cite journal | author=Osmanov S, Pattou C, Walker N, Schwardlander B, Esparza J; WHO-UNAIDS Network for HIV Isolation and Characterization. | title=Estimated global distribution and regional spread of HIV-1 genetic subtypes in the year 2000 | journal=Acquir. Immune. Defic. Syndr. | year=2002 | pages=184–190 | volume=29 | issue=2 | pmid=11832690 }}</ref> Ang karamihan sa mga pagsasaliksik sa HIV-1 ay nakapokus sa pangilalim na uring B. Kaunting mga laboratoryo lamang ang nakapokus sa ibang mga pangilalim na uri nito.<ref name=Perrin> {{cite journal | author=Perrin L, Kaiser L, Yerly S. | title=Travel and the spread of HIV-1 genetic variants | journal=Lancet Infect Dis. | year=2003 | pages=22–27 | volume=3 | issue=1 | pmid=12505029 | doi=10.1016/S1473-3099(03)00484-5 }}</ref> Ang pag-iral ng ika-apat na pangkat na "P" ay [[hipotesis|hinipotesis]] batay sa virus na naihiwalay noong 2009.<ref name="Plantier_2009">{{cite journal |author=Plantier JC, Leoz M, Dickerson JE, ''et al.'' |title=A new human immunodeficiency virus derived from gorillas |journal=Nat. Med. |volume=15 |issue=8 |pages=871–2 |year=2009 |month=August |pmid=19648927 |doi=10.1038/nm.2016 |url= }}</ref><ref name="Smith_2009">{{cite news | url=http://www.independent.co.uk/life-style/health-and-families/health-news/woman-found-carrying-new-strain-of-hiv-from-gorillas-1766627.html | title=Woman found carrying new strain of HIV from gorillas | last=Smith | first=L | date=2009-08-03 | accessdate=2009-08-04 | publisher=The Independent | location=London | archive-date=2012-12-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121224174120/http://www.independent.co.uk/life-style/health-and-families/health-news/woman-found-carrying-new-strain-of-hiv-from-gorillas-1766627.html | url-status=dead }}</ref><ref name="Reuters_2009">{{cite news | url=http://in.reuters.com/article/worldNews/idINIndia-41490620090803 | title=Gorillas may be a source of AIDS, researchers find | date=2009-08-03 | accessdate=2009-08-04 | publisher=Reuters India | archive-date=2009-09-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090909195051/http://in.reuters.com/article/worldNews/idINIndia-41490620090803 | url-status=dead }}</ref> Ang strain na ito ay maliwanag na hango mula sa [[Gorilla gorilla|gorilla]] SIV (SIVgor) na unang naihiwalay mula sa [[western lowland gorilla]] noong 2006.<ref name="Plantier_2009"/> Ang henetikong sekwensiya ng HIV-2 ay isang bahagi lamang na [[homologo]] sa HIV-1 at mas malapit na katulad ng SIVsmm. == Diagnosis == Maraming positibo sa HIV na mga tao ang walang alam na sila ay nahawaan (infected) ng HIV virus. Halimbawa, mababa sa 1% ng mga aktibong seksuwal na populasyong pangsiyudad sa [[Aprika]] ang nasubok (tested) at ang proporsiyon na ito ay mas mababasa sa mga rural na populasyon. Sa karagdagan, ang tanging 0.5% ng mga buntis na babaeng pumpupunta sa mga pasilidad pangkalusugan ang napayuhan, nasubok, o nakatanggap ng mga resulta ng pagsubok. Muli, ang proporsiyon na ito ay mas mababa sa mga rural na pasilidad pangkalusugan. Dahil sa ang mga donor ay hindi alam ang kanilang impeksiyon, ang dugo ng donor (nagbigay) at mga produkto ng dugong ginagamit sa medisina at pananaliksik medikal ay rutinang (routinely) ini-screen para sa HIV. Ang pagsubok (testing) ng HIV-1 ay binubuo ng inisyal na screening sa isang enzyme-linked immunosorbent assay (ELISA) upang matukoy ang mga [[antibody]] sa HIV-1. Ang mga specimen na may hindi reaktibong resulta mula sa inisyal na ELISA ay tinuturing na negatibo sa HIV malibang ang bagong pagkakalantad sa isang impektadong katalik na hindi alam na may HIV ay nangyari. Ang mga specimen na may reaktibong resulta ng ELISA, ang resulta ay muling sinusubok (retested) sa duplika (duplicate) Kung ang resulta ng pagsubok na duplika ay reaktibo, ang specimen ay inuulat na paulit ulit na reaktibo at sumasailalim sa isang pagsubok ng pagkokompirma na may spesipikong karagdagang pagsubok, halimbawa ang Western blot o ang hindi mas karaniwang immunofluorescence assay (IFA)). Ang mga tanging specimen na paulit ulit na reaktibo sa ELISA at positibo sa IFA o reaktibo sa Western blot ay itinuturing na positibo sa HIV at indikatibo ng impeksiyon ng HIV. Ang mga specimen na paulit ulit na reaktibo sa ELISA ay paminsan minsang nagbibgay ng hindi matukoy na resulta ng Western blot na maaaring hindi kompletong tugon ng antibody sa HIV ng isang impektadong indibidwal o mga hindi spesipikong raksiyon sa isang hindi impektadong indibidwal. Bagaman ang IFA ay maaaring gamitin upang kompirmahin ang impeksiyon sa mga ambiguosong (malabong) mga kasong ito, ang assay na ito ay hindi malawak na ginagamit. Sa pangkalahatan, ang ikalawang specimen ay dapat kolektahin ng higit sa isang buwang kalaunan at muling subukin para sa mga indibidwal na may hindi matukoy na resulta ng Western blot. Bagaman hindi gaanong karaniwang makukuha, ang nucleic acid testing (e.g., viral RNA o proviral DNA amplification method) ay maaari ring makatulong sa ilang mga sitwasyon. Sa karagdagan, ang mga specimen ay maaaring magbigay ng hindi konklusibong mga resulta dahil sa mababang kantidad ng specimen. Sa mga sitwasyong ito, ang ikalawang specimen ay kinokolekta at sinusubok para sa impeksiyon ng HIV. Ang modernong pagsubok HIV ay labis na tiyak (accurate). Ang tsansa ng isang resultang [[mali-positibo]] (false positive) sa dalawang-hakbang na protocol ng pagsubok ay tinatantiyang 0.0004% hanggang 0.0007% sa pangkalahatang populasyon sa [[Estados Unidos]]. == Pangangasiwa == {{Main|Pangangasiwa ng HIV/AIDS}} Sa kasalukuyan ay walang gamot (cure) o epektibong [[bakuna para sa HIV]] na kumpletong pupuksa o mag-aalis ng virus na HIV sa katawan ng indibidwal na nahawaan nito. Ang pangangasiwa sa mga indibidwal na nahawaan ng HIV ay binubuo ng [[terapiyang antiretroviral]] (HAART) na nagpapabagal ng pagpapatuloy ng sakit.<ref name=LE2011>{{cite journal|last=May|first=MT|author2=Ingle, SM|title=Life expectancy of HIV-positive adults: a review|journal=Sexual health|date=2011 Dec|volume=8|issue=4|pages=526–33|pmid=22127039|doi=10.1071/SH11046}}</ref> Mula 2010, ang higit sa 6 milyong mga indibidwal ay umiinom ng HAART sa may mababa at gitnang sahod na mga bansa.{{fact}} === Terapiyang antiviral === [[Talaksan:Abacavir (Ziagen) 300mg.jpg|thumb|alt=Two yellow oblong pills on one of which the markings GX623 are visible|''[[Abacavir]]''&nbsp;– isang analog ng nucleoside na tagapigil ng baligtad na transcriptase (NARTI o NRTI)]] <!--What it is --> Ang kasalukuyang mga opsiyon na HAART ay mga kombinasyon (o cocktail) na binubuo ng hindi bababa sa tatlong mga gamot na kabilang sa hindi bababa sa dalawang uri o klase ng mga ahenteng antiretroviral.<ref name=WHOTx2010Pg19/> Sa simula, ang paggamot ay karaniwang isang hindi-nucleoside na tagapigil ng baligtad na transcriptase (NNRTI) na dinagdagan ng dalawang mga analogong nucleoside ng tagapigil ng baligtad na transcriptase (NNRTI).<ref name=WHOTx2010Pg19/> Ang mga karaniwang NRTI ay kinabibilangan ng [[zidovudine]] (AZT) o [[tenofovir]] (TDF) at [[lamivudine]] (3TC) o [[emtricitabine]] (FTC).<ref name=WHOTx2010Pg19/> Ang mga kombinasyon ng mga ahente na kinabibilangan ng isang tagapigil ng protease (PI) ay ginagamit kung ang nasa itaas na rehimen ay nawawalan na ng pagiging epektibo.<ref name=WHOTx2010Pg19/> <!--When to start --> Kung kelan sisimulan ang terapiyang antiretrovial ay paksa ng debate.<ref name=Deut2010/><ref>{{cite journal|last=Sax|first=PE|author2=Baden, LR|title=When to start antiretroviral therapy—ready when you are?|journal=The New England Journal of Medicine|date=2009-04-30|volume=360|issue=18|pages=1897–9|pmid=19339713|doi=10.1056/NEJMe0902713}}</ref> Ang parehong World Health Organization, European guidelines at ang Estados Unidos ay nagrerekomiyenda ng mga antiretroviral sa lahat ng mga adolesente, matatandang tao at mga buntis na babae na may bilang ng CD4 na mas mababa sa 350/uL o sa mga may sintomas kahit hindi isasaalang-alang ang bilang ng CD4.<ref name=WHOTx2010Pg19>{{cite book|title=Antiretroviral therapy for HIV infection in adults and adolescents: recommendations for a public health approach|year=2010|publisher=World Health Organization|isbn=978-92-4-159976-4|pages=19–20|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2010/9789241599764_eng.pdf|access-date=2012-08-27|archive-date=2012-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709184257/http://whqlibdoc.who.int/publications/2010/9789241599764_eng.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=Deut2010/> Ito ay sinusuportahan ng katotohanan na ang pagsisimula ng paggamot sa lebel na ito ay nagpapabawas ng panganib ng kamatayan.<ref name=CochraneART2010>{{cite journal|last=Siegfried|first=N|author2=Uthman, OA; Rutherford, GW|title=Optimal time for initiation of antiretroviral therapy in asymptomatic, HIV-infected, treatment-naive adults|journal=Cochrane database of systematic reviews (Online)|date=2010-03-17|issue=3|pages=CD008272|pmid=20238364|doi=10.1002/14651858.CD008272.pub2|editor1-last=Siegfried|editor1-first=Nandi}}</ref> Sa karagdagan, inirerekomiyenda rin ng Estados Unidos ang mga ito para sa lahat ng mga indibidwal na nahawaan ng HIV kahit hindi isasaalang alang ng bilang ng CD4 o mga sintomas.<ref name=Guidelines2009>{{cite book|last=Panel on Antiretroviral Guidelines for Adults and Adolescents|first=|title=Guidelines for the use of antiretroviral agents in HIV-1-infected adults and adolescents|url=http://www.aidsinfo.nih.gov/ContentFiles/AdultandAdolescentGL.pdf|date=2009-12-01|publisher=United States Department of Health and Human Services|page=i|access-date=2012-08-27|archive-date=2009-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113181125/http://aidsinfo.nih.gov/contentfiles/AdultandAdolescentGL.pdf|url-status=dead}}</ref> Inirerekomiyenda rin ng WHO ang paggamot sa mga kapwa nahawaan ng [[tubercolosis]] at sa mga may kronikong aktibong [[hepatitis B]].<ref name=WHOTx2010Pg19/> Kapag nasimulan na ang paggamot ng antiretroviral, nirerekomiyenda na ito ay ituloy nang walang patid o "holidays".<ref name=Deut2010/> Maraming mga tao ay nadiagnos lamang pagkatapos ng pagkakataon na ang kanis nais na paggamot ay dapat simulan.<ref name=Deut2010/> Ang ninanais na kalalabasan ng paggamot ay isang pangmatagalang bilang ng HIV-RNA na mababa sa 50&nbsp;mga kopya/mL.<ref name=Deut2010>{{cite journal|last=Vogel|first=M|author2=Schwarze-Zander, C; Wasmuth, JC; Spengler, U; Sauerbruch, T; Rockstroh, JK|title=The treatment of patients with HIV|journal=Deutsches Ärzteblatt international|date=2010 Jul|volume=107|issue=28–29|pages=507–15; quiz 516|pmid=20703338|doi=10.3238/arztebl.2010.0507|pmc=2915483}}</ref> Ang mga lebel na tinutukoy kung ang paggamot ay epektibo ay inisyal na nirerekomiyenda pagkatapos ng apat na linggo at kapag ang mga lebel ay bumagsak na sa 50&nbsp;mga kopya/mL, ang mga pagtingin bawat tatlo o anim na buwan ay karaniwang sapat.<ref name=Deut2010/> Ang hindi sapat na kontrol ay itinuturing na mas malaki kesa sa 400&nbsp;mga kopya/mL.<ref name=Deut2010/> Batay sa mga kriteryang ito, ang paggamot ay epektibo sa higit sa 95% ng mga taong merong HIV sa unang taon.<ref name=Deut2010/> <!--Benefit --> Ang mga benepisyo ng paggamot ay kinabibilangan ng isang nabawasang panganib ng pagpapatuloy sa [[AIDS]] at isang nabawasang panganib ng kamatayan.<ref>{{cite journal|last=When To Start|first=Consortium|author2=Sterne, JA; May, M; Costagliola, D; de Wolf, F; Phillips, AN; Harris, R; Funk, MJ; Geskus, RB; Gill, J; Dabis, F; Miró, JM; Justice, AC; Ledergerber, B; Fätkenheuer, G; Hogg, RS; Monforte, AD; Saag, M; Smith, C; Staszewski, S; Egger, M; Cole, SR|title=Timing of initiation of antiretroviral therapy in AIDS-free HIV-1-infected patients: a collaborative analysis of 18 HIV cohort studies|journal=Lancet|date=2009-04-18|volume=373|issue=9672|pages=1352–63|pmid=19361855|doi=10.1016/S0140-6736(09)60612-7|pmc=2670965}}</ref> Sa mga maunlad na bansa, ang paggamot ay nagpapabuti rin ng kalusugang pisikal at pang-isipan ng mga meron nito.<ref>{{cite journal|last=Beard|first=J|author2=Feeley, F; Rosen, S|title=Economic and quality of life outcomes of antiretroviral therapy for HIV/AIDS in developing countries: a systematic literature review|journal=AIDS care|date=2009 Nov|volume=21|issue=11|pages=1343–56|pmid=20024710|doi=10.1080/09540120902889926}}</ref> Sa paggamot, mayroon isang 70% na nabawasang panganib ng pagtatamo ng tuberculosis.<ref name=WHOTx2010Pg19/> Ang mga karagdagang benepisyo ay kinabibilangan ng isang nabawasang panganib ng pagpasa ng sakit sa mga partner na katalik ng mga indbidwal na may HIV at isang nabawasang pagpasa sa ina-tungo-sa-anak mula sa inang may HIV.<ref name=WHOTx2010Pg19/><!--Adverse effects --> Ang pagiging epektibo ng paggamot ay nakasalalay sa isang malaking bahagi sa pagsunod sa terapiyang ito.<ref name=Deut2010/> Ang mga dahilan ng hindi-pagsunod ay kinabibilangan ng mababa o kawalang paglapit (access) sa pangangalagang medical,<ref>{{cite journal|last=Orrell|first=C|title=Antiretroviral adherence in a resource-poor setting|journal=Current HIV/AIDS reports|date=2005 Nov|volume=2|issue=4|pages=171–6|pmid=16343374|doi=10.1007/s11904-005-0012-8}}</ref> hindi sapat na mga suportang panlipunan, [[sakit sa pag-iisip]] at [[pang-aabuso ng droga]].<ref>{{cite journal|last=Malta|first=M|author2=Strathdee, SA; Magnanini, MM; Bastos, FI|title=Adherence to antiretroviral therapy for human immunodeficiency virus/acquired immune deficiency syndrome among drug users: a systematic review|url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-addiction_2008-08_103_8/page/1242|journal=Addiction (Abingdon, England)|date=2008 Aug|volume=103|issue=8|pages=1242–57|pmid=18855813|doi=10.1111/j.1360-0443.2008.02269.x}}</ref> Gayundin sa pagiging masalimuot ng mga rehimeng paggamot (dahil sa bilang ng mga iniinom na pill at dalas ng pag-inom nito), ang mga [[epektong adberso]] ay maaari ring lumikha ng hindi sinasadyang hindi pagsunod dito.<ref>{{cite journal|last=Nachega|first=JB|author2=Marconi, VC; van Zyl, GU; Gardner, EM; Preiser, W; Hong, SY; Mills, EJ; Gross, R|title=HIV treatment adherence, drug resistance, virologic failure: evolving concepts|journal=Infectious disorders drug targets|date=2011 Apr|volume=11|issue=2|pages=167–74|pmid=21406048}}</ref> Gayunpaman, ang pagsunod ay mabuti sa may mababang sahod na mga bansa gaya ng nasa may mataas na sahod na mga bansa.<ref>{{cite journal|last=Nachega|first=JB|author2=Mills, EJ; Schechter, M|title=Antiretroviral therapy adherence and retention in care in middle-income and low-income countries: current status of knowledge and research priorities|journal=Current opinion in HIV and AIDS|date=2010 Jan|volume=5|issue=1|pages=70–7|pmid=20046150|doi=10.1097/COH.0b013e328333ad61}}</ref> Ang mga spesipikong pangyayaring adberso ay nauugnay sa ahenteng iniinom.<ref name=Montessori2004/> Ang ilan sa mga relatibong karaniwang epektong ito ang: [[nauugnay sa HIV na lipodystropiya]], [[dyslipidemia]], at [[diabetes mellitus]] lalo na sa mga gamot na tagapigil ng protease.{{fact}} Ang ilang mga karaniwang sintomas ay kinabibilangan ng [[pagtatae]]<ref name=Montessori2004>{{cite journal| author=Montessori, V., Press, N., Harris, M., Akagi, L., Montaner, J. S. |title=Adverse effects of antiretroviral therapy for HIV infection | journal=CMAJ |year=2004 | pages=229–238 |volume=170 | issue=2 | pmid=14734438 | pmc=315530}}</ref><ref name="Burgoyne2008">{{Cite journal|author=Burgoyne RW, Tan DH|title=Prolongation and quality of life for HIV-infected adults treated with highly active antiretroviral therapy (HAART): a balancing act |journal=J. Antimicrob. Chemother. |volume=61 |issue=3 |pages=469–73|year=2008 |month=March |pmid=18174196|doi=10.1093/jac/dkm499 |url=http://jac.oxfordjournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=18174196}}</ref> at isang tumaas na panganib ng [[sakit na cardiovascular]].<ref>{{cite journal|last=Barbaro|first=G|author2=Barbarini, G|title=Human immunodeficiency virus & cardiovascular risk|journal=The Indian journal of medical research|date=2011 Dec|volume=134|issue=6|pages=898–903|pmid=22310821|doi=10.4103/0971-5916.92634|pmc=3284097}}</ref> Gayunpaman, ang mga epektong adberso ay mababa sa mga ilang mas bagong nirerekomiyendang paggamot.<ref name=Deut2010/> Ang gastos ay maaari ring maging isyu dahil sa ang ilang mga gamot na ito ay mahal<ref>{{cite journal|last=Orsi|first=F|author2=d'almeida, C|title=Soaring antiretroviral prices, TRIPS and TRIPS flexibilities: a burning issue for antiretroviral treatment scale-up in developing countries|journal=Current opinion in HIV and AIDS|date=2010 May|volume=5|issue=3|pages=237–41|pmid=20539080|doi=10.1097/COH.0b013e32833860ba}}</ref>. Gayunpaman, simula 2010, ang 47% ng mga nangangailangan nito ay umiinom nito sa may mababa at gitnang sahod na mga bansa.{{fact}} Ang ilang mga gamot ay maaaring maiugnay sa mga [[depekto sa kapanganakan]] sa mga sanggol ng inang may HIV at kaya ay hindi angkop sa mga babaeng umaasang magkaroon ng anak.<ref name=Deut2010/> <!--In children --> Ang mga rekomendasyon ng paggamot sa mga bata ay medyo iba kesa sa mga matatandang tao. Sa umuunlad na mga bansa simula 2010, ang 23% ng mga batang nangangailangan nito ay mayroong paglapit sa mga gamot na ito.<ref name=UN2011ONESIXTY>UNAIDS 2011 pg. 150–160</ref> Ang parehong World Health Organization at Estados Unidos ay nagrerekomiyenda ng paggamot para sa lahat ng mga bata na may mababa sa 12 buwan ang edad.<ref name=USKID2011/><ref name=WHOKID2010>{{cite book|title=Antiretroviral therapy for HIV infection in infants and children|year=2010|publisher=World Health Organization|isbn=978-92-4-159980-1|page=2|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2010/9789241599801_eng.pdf|access-date=2012-08-27|archive-date=2014-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140224081130/http://whqlibdoc.who.int/publications/2010/9789241599801_eng.pdf|url-status=dead}}</ref> Nirerekomiyenda ng Estados Unidos sa mga nasa pagitan ng 1 taon at 5 taon na may mga bilang na HIV RNA ng higit sa 100,000&nbsp;mga kopya/mL at sa mga higit sa 5 taon ng paggamot kapag ang mga bilang ng CD4 ay mababa sa 500/ul.<ref name=USKID2011>{{cite web|title=Guidelines for the Use of Antiretroviral Agents in Pediatric HIV Infection|url=http://aidsinfo.nih.gov/contentfiles/lvguidelines/pediatricguidelines.pdf|work=The Panel on Antiretroviral Therapy and Medical Management of HIV-Infected Children|format=PDF|date=11 Agosto 2011|access-date=27 Agosto 2012|archive-date=16 Pebrero 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130216214548/http://www.aidsinfo.nih.gov/contentfiles/lvguidelines/pediatricguidelines.pdf|url-status=dead}}</ref> === Mga impeksiyong oportunistiko === Ang mga paraan upang maiwasan ang mga impeksiyong oportunistiko ay epektibo sa maraming mga taong may HIV/AIDS. Ang paggamot ng mga antiviral ay kadalasang nagpapabuti ng kasalukuyan gayundin nagpapabawas ng panganib ng panghinaharap na mga impeksiyong oportunistiko. <ref name=Montessori2004/> Ang bakuna laban sa [[hepatitis A]] at [[hepatitis B]] ay ipinapayo sa lahat ng mga tao nasa panganib ng HIV bago sila mahawaan, gayunpaman, ang mga ito ay maaaring bakunahan pagkatapos mahawaan ng HIV.<ref name=Laurence>{{Cite journal | author=Laurence J | title=Hepatitis A and B virus immunization in HIV-infected persons | journal=AIDS Reader | year=2006 | pages=15–17 | volume=16 | issue=1 |pmid=16433468}}</ref> Ang prophylaxis na [[Trimethoprim/sulfamethoxazole]] sa pagitan ng apat at anim na linggong taong gulang at pagwawakas ng pagpapasuso sa mga sanggol na ipinanganak sa mga inang positibo sa HIV ay nirerekomiyenda sa mga pagtatakdang nililimitahan ng mga mapagkukunan.<ref name=UN2011ONESIXTY/> Ito ay nirerekomiyenda rin upang maiwasan ang PCP kapag ang bilang ng CD4 sa mga tao ay mababa sa 200&nbsp;mga selula/uL at sa mga mayroon o nakaraang mayroong PCP.<ref name=PCP2011>{{cite journal|last=Huang|first=L|author2=Cattamanchi, A; Davis, JL; den Boon, S; Kovacs, J; Meshnick, S; Miller, RF; Walzer, PD; Worodria, W; Masur, H; International HIV-associated Opportunistic Pneumonias (IHOP), Study; Lung HIV, Study|title=HIV-associated Pneumocystis pneumonia|journal=Proceedings of the American Thoracic Society|date=2011 Jun|volume=8|issue=3|pages=294–300|pmid=21653531|doi=10.1513/pats.201009-062WR|pmc=3132788}}</ref> Ang mga taong may malaking immunosuppresyon ay pinapayuhan rin na tumanggap ng terapiyang prophilaktiko para sa [[toxoplasmosis]] at [[Cryptococcus|Cryptococcus meningitis]].<ref name=PEPpocketguide>{{cite web | publisher=[[United States Department of Health and Human Services|Department of Health and Human Services]] | date=2 Pebrero 2007 | url=http://www.guideline.gov/summary/summary.aspx?ss=14&doc_id=6223&string=infected+AND+patients | title=Treating opportunistic infections among HIV-infected adults and adolescents. Recommendations from CDC, the National Institutes of Health, and the HIV Medicine Association/Infectious Diseases Society of America. | access-date=2012-08-27 | archive-date=2012-12-12 | archive-url=https://archive.today/20121212000558/http://www.guideline.gov/browse/archive.aspx | url-status=dead }}</ref> Ang mga angkop na nakakaiwas na mga pamamaran ay nagpabawas ng rate ng mga impeksiyong ito nang 50% sa pagitan ng 1992 at 1997.{{fact}} === Medisinang alternatibo === Sa Estados Unidos, ang tinatayang 60% ng mga taong may HIV ay gumagamit ng iba't ibang mga uri ng [[alternatibong medisina]].<ref name="pmid18608078">{{Cite journal|author=Littlewood RA, Vanable PA |title=Complementary and alternative medicine use among HIV-positive people: research synthesis and implications for HIV care |journal=AIDS Care |volume=20 |issue=8 |pages=1002–18 |year=2008 |month=September |pmid=18608078 |pmc=2570227 |doi=10.1080/09540120701767216 |url=https://archive.org/details/sim_aids-care_2008-09_20_8/page/1002}}</ref> Ang pagiging epektibo ng karamihan ng mga terapiyang ito ay hindi napatunayan.<ref name="pmid15969772">{{Cite journal|author=Mills E, Wu P, Ernst E |title=Complementary therapies for the treatment of HIV: in search of the evidence |journal=Int J STD AIDS |volume=16 |issue=6 |pages=395–403 |year=2005 |month=June |pmid=15969772 |doi=10.1258/0956462054093962 |url=}}</ref> Tungkol sa payong pang-pagkain, may ilang ebidensiya na nagpapakita ng benepisyo sa mga suplemento ng [[mikronutriento]].<ref name="Irlam"/> Ang ebidensiya para sa suplementasyon ng [[selenium]] ay halo na ilang mga tentatibong ebidensiya ng benepisyo.<ref>{{cite journal|last=Stone|first=CA|author2=Kawai, K; Kupka, R; Fawzi, WW|title=Role of selenium in HIV infection|journal=Nutrition Reviews|date=2010 Nov|volume=68|issue=11|pages=671–81|pmid=20961297|doi=10.1111/j.1753-4887.2010.00337.x|pmc=3066516}}</ref> May ilang ebidensiya na ang suplementasyon ng [[bitamina A]] sa mga bata ay nagpapabawas ng kamatayan at nagpapabuti ng paglaki ng mga ito.<ref name=Irlam/> Sa Aprika sa mga babaeng buntis at nagpapasuso na may nakompromisong nutrisyon, ang suplementasyon ng multibitamina ay nagpabuti ng mga kalalabasan para sa parehong mga ina at mga sanggol.<ref name=Irlam>{{cite journal|last=Irlam|first=JH|author2=Visser, MM; Rollins, NN; Siegfried, N|title=Micronutrient supplementation in children and adults with HIV infection|journal=Cochrane database of systematic reviews (Online)|date=2010-12-08|issue=12|pages=CD003650|pmid=21154354|doi=10.1002/14651858.CD003650.pub3|editor1-last=Irlam|editor1-first=James H}}</ref> Ang pag-inom ng mga mikronutriento sa mga lebel ng [[RDA]] ng mga matandang tao na nahawaan ng HIV ay nirerekomiyenda ng [[World Health Organization]].<ref>{{cite journal|last=Forrester|first=JE|author2=Sztam, KA|title=Micronutrients in HIV/AIDS: is there evidence to change the WHO 2003 recommendations?|journal=The American journal of clinical nutrition|date=2011 Dec|volume=94|issue=6|pages=1683S–1689S|pmid=22089440|doi=10.3945/ajcn.111.011999|pmc=3226021}}</ref><ref name='WHO_nutrients'>{{Cite book | last = [[World Health Organization]] | title = Nutrient requirements for people living with HIV/AIDS: Report of a technical consultation | date = 2003–05 | location = Geneva | url = http://www.who.int/nutrition/publications/Content_nutrient_requirements.pdf | id = | isbn = | accessdate = 31 Marso 2009 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090325030154/http://www.who.int/nutrition/publications/Content_nutrient_requirements.pdf | archivedate = 2009-03-25 | deadurl = no | url-status = live }}</ref> Karagdagang isinasaad ng WHO na ang suplementasyon ng [[bitamina A]], [[zinc]], at [[iron]] sa ilang mga pag-aaral ay maaaring lumikha ng mga [[epektong adberso]] sa mga matatandang tao na nahawaan ng HIV.<ref name='WHO_nutrients' /> Walang sapat na ebidensiya upang suportahan ang paggamit ng mga [[medisinang herbal]].<ref>{{Cite journal|author=Liu JP, Manheimer E, Yang M |title=Herbal medicines for treating HIV infection and AIDS |journal=Cochrane Database Syst Rev|issue=3 |pages=CD003937 |year=2005 |pmid=16034917 |doi=10.1002/14651858.CD003937.pub2|url=|editor1-last=Liu|editor1-first=Jian Ping}}</ref> === Latentong HIV reservoir === Sa kabilan ng tagumpay ng mataas na aktibong terapiyang antiretroviral (''highly active antiretroviral therapy'' o HAART) sa pagkokontrol ng impeksiyong HIV at pagbabawas ng kamatayang kaugnay ng HIV, ang mga kasulukuyang rehimeng droga ay walang kakayahan na kompletong malipol ang impeksiyong HIV. Maraming mga taong nasa HAART ay nagkakamit ng pagsupil ng HIV sa mababa sa hangganan ng deteksiyon ng pamantayang mga klinikal na assay para sa maraming mga taon. Gayunpaman, sa paghinto ng HAART, ang bigat viral ng HIV ay mabilis na bumabalik na may sabay na pagbaba ng mga CD4+ na T-Selula na sa karamihan ng mga mga kaso na walang pagbalik sa paggamot ay tumutuloy sa [[AIDS]]. Upang matagumpay na maparami ang sarili nito, ang HIV ay dapat kumomberte ng [[RNA]] genome nito sa [[DNA]] na nag-aangkat naman sa [[nucleus ng selula]] ng hosto (host) at nagpapasok sa genome ng hosto sa pamamagitan ng aksiyon ng HIV [[integrase]]. Dahil ang pangunahing [[selula]]r na inaasinta ng HIV ang CD4+ T-Selula ay gumagampan bilang [[memorya]]ng mga selula ng [[sistemang immuno]], ang isinamang HIV ay maaaring manataling tulog (dormant) sa loob ng maraming mga taon at posible sa mga [[dekada]]. Ang latentong [[reservoir]] ay maaaring masukat sa pamamagitan ng kapwa-pagkukultura ng mga CD4+ T-Selula mula sa mga nahawaang pasyente sa mga CD4+ T-Selula mula sa hindi hawaang mga donor at sukatin ang protinang HIV o [[RNA]]. Ang pagkabigo ng mga kandidatong [[bakuna]] upang pumrotekta laban sa impeksiyong HIV at pagpapatuloy sa [[AIDS]] ay tumungo sa binagong pokus sa mga biolohikal na mekanismong responsable sa [[latensiya ng HIV]]. Ang isang limitadong panahon ng terapiya na nagsasama ng mga anti-retroviral sa mga droga na umaasinta ng latentong [[reservoir]] ay maaaring sa hinaharap ay pumayag sa kabuuang paglipol ng impeksiyong HIV. == Prognosis == Kung walang paggamot, ang net [[median]] na panahong ng pagpapatuloy (survival) ng buhay pagkatapos pagkahawa sa HIV ay tinatantiyang mga 9 hanggang 11 mga tao depende sa pangilalim na uri (subtype) na HIV at ang median na rate ng pagpaptuloy pagkatapos ng diagnosis ng [[AIDS]] sa mga kapaligirang limitado sa mga mapagkukunan na ang paggamot ay hindi makukuha ay sumasaklaw sa pagitan ng 6 hanggang mga 19 buwan depende sa pag-aaral. Sa mga area, na ang HAART ay malawak na makukuha para sa impeksiyong HIV at [[AIDS]] ay nabawasan ang rate ng kamatayan mula sa sakit nito nang mga 80% at nagpataas ng [[ekspektansiya ng buhay]] (natitirang inaasahang buhay) para sa mga bagong na-diagnose na impektado ng HIV na indibidwal ay mga 20 hanggang 50 taon. Habang ang mga bagong paggamot ay patuloy na pinauunlad at dahil ang HIV ay patuloy na nag-eebol ng [[resistansiya]] (hindi pagtalab) sa mga gamot, ang pagtatantiya ng panahong ng pagpapatuloy (survival) ay malamang patuloy na magbago. Kung walang terapiyang antiretroviral, ang kamatayan ay normal na nangyayari sa loob ng isang taon pagkatapos na ang indbidwal ay nagpatuloy sa [[AIDS]]. Ang karamihan sa mga pasyente ay namamatay mula sa mga oportunistikong mga impeksiyon o mga [[malignansiya]]ng kaugnay ng patuloy na pagkabigo ng [[sistemang immuno]]. Ang rate ng klinikal pagpapatuloy ng sakit ay malawak na nag-iiba sa pagitan ng mga indbidwal at naipakitang apektado ng maraming mga paktor gaya ng [[suseptibilidad]] (madaling mahawaan) at pangangalang pangkalusugan ng pagganang [[immuno]] at mga kapwa-impeksiyon, gayundin kung aling partikular na [[strain]] ng [[virus]] ang sangkot. == Epidemiolohiya == Tinatantiya ng [[UNAIDS]] at [[WHO]] (World Health Organization) na ang [[AIDS]] ay pumatay ng mahigit 25 milyong mga tao sa pagitan ng 1981 nang ito ay unang makilala at 2005 na gumagawa rito na isa sa pinakadestruktibong [[pandemika]] sa itinalang kasaysayan. Sa kabila ng napabuting paglapit (access) sa paggamot antiretroviral at pangangalaga sa maraming mga rehiyon sa buong mundo, ang pandemikang AIDS ay pumatay ng tinatantiyang 2.8 milyon (sa pagitan ng 2.4 at 3.3 milyon) na ang higit sa kalahting milyon (570,000) ay mga bata. Tinantiya rin ng [[UNAIDS]] na ang 33.3 milyong mga tao ay nabubuhay na may HIV sa dulo ng 2009 na tumaas mula 26.2 noong 1999. Kanilang tinantiya ang kaugnay ng [[AIDS]] na kamatayan noong 2009 na 1.8 milyon na bumaba sa tuktok (peak) na 2.1 milyon noong 2004 at ang mga bagong impeksiyon na 2.6 milyon na bumaba sa tuktok na 3.2 milyong noong 1997, at ang bilang ng mga indibidwal sa mababa o gitnang sahod (middle income) na mga bansa na tumatanggap ng terapiyang antiretroviral noong 2009 na 5.2 milyon na tumaas mula 4 milyon noong 2008. Ang [[Sub-Saharan Africa]] ay nananatili hanggang ngayon na pinaka masamang apektadong rehiyon na may tinatantiyang 22.5 milyong na kasalukuyang nabubuhay na may HIV (67% ng kabuuang pandaigdig), 1.3 milyong kamatayan (72% ng kabuuang pandaigdig) at 1.8 mga bagong impeksiyon (69% ng kabuuang pandaigdig). Gayunpaman, ang bilang ng mga bagong impeksiyon ay bumaba nang 19% sa buong rehiyong ito mula 2001 at 2009 at nang mahigit mga 25% sa 22 mga bansa sa sub-Saharan Africa sa panahong ito. Ang [[Asya]] ang ikalawang pinakamasamang apektadong rehiyon na may 4.9 milyong mga indidbiwal na nabubuhay na may HIV (15% ng kabuuang pandaigdig). Ang pinakahuling ulat ng pagsusuri ng World Bank's Operations Evaluation Department ay tumataya ng pagiging epektibo ng pagpapaunlad ng World Bank's country-level HIV/AIDS na asistansiya na inilalawan bilang dialogong patakaran, analitikong gawain at pagpapautang na may hayagang layunin ng pagbabawas ng sakop o epekto ng epidemikong AIDS. Ito ang unang komprehensibong pagsusuri ng HIV/AIDS suporta ng World Bank sa mga bansa mula sa pagsisimula ng epedimikang ito hanggang gitnang 2004. Dahil sa ang [[World Bank]] ay naglalayong tumulong sa pagpapatupad ng mga pambansang pamahalaang programa, ang kanilang karanasan ay nagbibigay ng mahalagang kabatiran kung paanong ang mga pambansang programa para sa AIDS ay magagawang mas epektibo. Ang pagpapaunlad ng HAART bilang isang epektibong terapiya ng impeksiyong HIV ay malaking nakabawas ng rate ng kamatayan mula sa sakit na ito sa mga area kung saan ang mga gamot na ito ay malawak na makukuha. Dahil sa ang [[ekspektansiya ng buhay]] ng mga indibidwal na may HIV ay dumagdag sa mga bansang ang HAART ay malawak na ginagamit, ang patuloy na pagkalat ng sakit na ito ay nagsanhi ng bilang ng mga taong nabubuhay na may HIV na labis na tumaas. Sa [[Aprika]], ang bilang ng mga kasong pagpasang HIV ng ina-sa-anak (mother-to-child-transmission o MTCT) at pagiging laganap ng [[AIDS]] ang nagsimulang bumaliktad ng mga dekada ng matatag na pagpapatuloy ng buhay sa mga bata. Ang mga bansang gaya ng Uganda ay nagtatangkang supilin ang epidemikang MTCT sa pamamagitan ng pag-aalok ng mga serbisyong VCT (voluntary counselling and testing/boluntaryong pagpapayo at pagsubok), PMTCT (prevention of mother-to-child transmission/pag-iwas na ina-sa-anak na transmisyon) at ANC (ante-natal care/pangangalagang ante-natal) na kinabibilangan ng pamamahagi ng terapiyang antiretroviral. == Kasaysayan == === Mga pinagmulan === Ang HIV ay inakalang nagmula sa hindi-taong mga [[Primates|primado]] sa [[sub-Saharan Aprika]] at naipasa sa mga tao sa huli ng ika-19 o simula ng ika-20 [[siglo]]. Ang unang papel na kumikilala ng paterno (pattern) ng mga oportunistikong impeksiyon na katangian ng [[AIDS]] ay naiulat noong 1981. Ang parehong [[HIV-1]] at [[HIV-2]] ay pinaniniwalaang nagmula sa Kanularang-Sentral na [[Aprika]] at tumalon sa mga [[species]] (isang prosesong tinatawag na [[zoonosis]]) mula sa hindi-taong mga [[Primates|primado]] tungo sa mga tao (humans). Ang HIV-1 ay lumilitaw na nagmula sa katimugang [[Cameroon]] sa pamamagitan ng [[ebolusyon]] ng [[SIV]] (cpz) na isang [[simiang immunodeficiency virus]] (SIV) na humahawa ng mga ligaw (wild) na [[chimpanzee]]. Ang HIV-1 ay nagmula sa [[SIVcpz]] enedemiko sa pangilalim na species/subspecies ng [[chimpanzee]] na [[Pan troglodytes troglodytes]]. Ang pinakamalapit na kamag-anak ng HIV-2 ang [[SIV (smmm)]] na isang virus ng [[sooty mangabey]] (Cercocebus atys atys) na isang [[Lumang Daigdig]] na [[unggoy]] na nabubuhay sa [[litoral]] na Kanlurang Aprika mula katimugang [[Senegal]] hanggang kanluraning [[Ivory Coast]]. Ang mga Lumang Daigdig na mga unggoy gaya ng mga [[kwagong unggoy]] ay hindi tinatalaban ng impeksiyong HIV-1 na posibleng dahil sa [[genome|genomikong]] [[fusion]] ng dalawang [[gene]] ng resistansiya (pagiging hindi tinatablan). Ang HIV-1 ay inakalang tumalon sa harang ng [[species]] sa hindi bababa sa tatlong magkahiwalay na mga okasyon na nagpalitaw ng tatlong mga pangkat ng virus na M, N, at O. May ebidensiyang ang mga tao na nakilahok sa mga gawaing [[bushmeat]] bilang mga [[mangangaso]] (hunters) o tagatinda ng bushmeat ay karaniwang nagtatamo ng [[SIV]]. Gayunpaman, ang [[SIV]] ay isang mahinang [[virus]]. Ito ay karaniwang sinusupil ng [[sistemang immuno]] ng tao sa loob ng mga linggo ng pagkakahawa nito. Inakalang ang ilang mga pagpasa ng virus mula indibidwal-sa-indibidwal sa mabilis na paghalili ay kailangan upang pumayag sa sapat na panahong ito ay mag-[[mutasyon|mutado]] (mutate) sa HIV. Sa karagdagan, dahil sa relatibong mababang rate ng tao-sa-taong pagpasa nito, ito ay maaari lamang kumalat sa kabuuan ng populasyon sa presensiya ng isa o higit sa mga kanelong (channels) pagpasang mataas na panganib na inakalang hindi umiiral sa [[Aprika]] bago ang ika-20 [[siglo]]. Ang spesipikong minungkahing mga kanelong pagpasang mataas na panganib na pumapayag sa [[virus]] na maka-angkop (adapt) sa mga tao at kumalat sa buong lipunan ay depende sa iminungkahing panahong ng hayop-sa-taong pagtawid. Ang mga [[henetika|henetikong]] pag-aaral ng virus ay nagmumungkahing ang pina-kamakailang (most recent) na ninuno ng HIV-1 M pangkat ay pinepetasahan ng pabalik sa circa 1910. Ang mga tagataguyod ng petsang ito ay nag-uugnay ng epidemikang HIV sa paglitaw ng [[kolonyalismo]] at paglago ng malaking mga kolonyal na siyudad Aprika na tumungo sa pagbabagong panlipunan kabilang ang mas mataas na digri ng [[sekswual na promiskuidad]], pagkalat ng [[prostitusyon]] at ang sabay na mataas na prekwensiyang mga sakit na [[genital ulcer]] gaya ng [[syphilis]] sa mga bagong kolonyal na siyudad. May ebidensiyang ang mga rate ng transmisyon ng HIV sa [[pakikipagtalik|pakikipagtalik pampuke]] bagaman medyo mababa sa ilalim ng mga regular na sirkunstansiya ay maaaring tumaas ng mga sampu kung hind daang beses kung ang isa sa mga katalik ay dumadanas ng [[Sakit na naipapasa sa pakikipagtalik]] (STD) na resulta ng [[genital ulcer]]. Ang simula nang 1900 na mga kolonyal na mga siyudad ay kilala dahil sa mataas na paglaganap ng [[prostitusyon]] at [[STD]] na [[genital ulcer]] sa digri na noong 1928, kasingrami ng 45% ng mga residenteng babae ng silanganing [[Kinshasa]] ay inakalang mga [[prostitut]] at noong 1933, ang mga 15% ng lahat ng mga resident ng parehong siyudad ay impektado ng isa sa mga anyo ng [[syphilis]]. Ang alternatibong pananaw ay nagsasaad na ang hindi ligtas na mga kasanayang [[medikal]] sa [[Aprika]] sa mga panahong pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] gaya ng hindi sterilisadong muling paggamit pang-isahing gamit na mga [[siringhe]] (syrigne) habang isinasagawa ang pangmasang [[pagbabakuna]], mga kampanyang paggamot na [[antibiotiko]] at anti-[[malaria]] ang inisyal na mga [[vector]] na pumayag sa virus na maka-angkop (adapt) sa mga tao at kumalat. Ang pinakaunang maiging nadokumentong kaso ng HIV sa tao ay pinetsahan ng pabalik sa 1959. Ang [[virus]] na HIV ay maaaring umiiral na sa [[Estados Unidos]] sa simula ng 1966 ngunit ang malawak na karamihang mga impeksiyon ay nangyayari sa labas ng [[Sub-Saharan Aprika]] (kabilang ang Estados Unidos) ay mababakas pabalik sa isang hindi kilalang indibidwal na nahawaan ng HIV sa [[Haiti]] at nagdala naman ng impeksiyon sa Estados Unidos noong mga 1969. Ang [[epidemika]] ay mabilis namang kumalat sa mga mataas na panganib na pangkat (sa simula ay mga seksuwal na promiskuosong mga [[homoseksuwal]]). Noong 1978, ang pagiging laganap ng HIV-1 sa mga baklang lalakeng resident ng [[New York]] at [[San Francisco]] ay tinatantiyang 5% na nagmumungkahing ang ilang mga libong indibidwal sa Estados Unidos ay nahawaan na sa panahong ito. === Pagkakatuklas === Ang [[AIDS]] ay unang klinikal na napagmasdan sa pagitan ng huli nang 1980 at simula nang 1981. Ang mga tagagamit ng [[panturok ng droga]] (drug injection) at mga [[homoseksuwal]] na lalakeng hindi alam ang dahilan ng huminang [[immunidad]] ay nagpakita ng mga [[sintomas]] ng [[Pneumocystis carinii pneumonia]] (PCP) na isang bihirang oportunistikong impeksiyon na alam sa mga panahong ito na nakikita sa mga taong may labis na nakomopromisong (huminang) mga [[sistema ng immuno]]. Sandaling pagkatapos nito, ang karagdagang mga baklang lalake ay nakitaan ng nakaraang bihirang [[kanser ng balat]] na tinatawag na [[Kaposi’s sarcoma]] (KS). Marami pang mga kaso ng PCP at KS ang mabilis na lumitaw na umalerto sa [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) ng [[Estados Unidos]]. Ang isang CDC task force ay binuo upang imonitor ang pagsiklab ng mga kasong ito. Pagkatapos makilala ang isang paterno ng anomalosong mga sintomas na nakikita sa mga pasyente, pinangalan ng CDC task force ang kondisyong ito na ''acquired immune deficiency syndrome'' ([[AIDS]]). Noong 1983, ang dalawang magkahilaway na mga pangkat pagsasaliksik na pinangunahan nina [[Robert Gallo]] at [[Luc Montagnier]] ay independiyenteng naghayag na ang isang nobelang (novel) [[retrovirus]] ay maaaring umaapekto sa mga pasyente ng [[AIDS]] at kanilang inilimbang ang kanilang mga natuklasan sa parehong isyu ng hornal na ''Science''. Inangkin ni Gallo na ang [[virus]] na naihiwalay (isolated) ng kanyang pangkat mula sa pasyente ng [[AIDS]] ay mapapansing katulad sa hugis sa ibang pantaong [[T-lymphotropic viruses]] (HTLVs) na ang kanyang pangkat ang unang naghiwalay. Tinawag ng pangkat ni Gallo ang kanilang bagong naihiwalay na virus na HTLV-III. Sa parehong panahon, ang pangkat ni Montagneir ay naghiwalay ng virus mula sa pasyenteng kinakikitaan ng [[lymphadenopatiya]] (pamamaga ng [[kulani]]) ng leeg at kahinaang pisikal na dalawang mga klasikong sintomas ng AIDS. Sa pagsasalungat ng ulat mula sa pangkat ni Gallo, si Montagnier at ang kanyang mga kasama ay nagpakitang ang core na mga [[protina]] ng virus na ito ay [[sistemang immuno|immunolohikal]] na iba mula sa nasa HTLV-I. Pinangalan ng pangkat ni Montagnier ang kanilang naihiwalay na virus na lymphadenopathy-associated virus (LAV). Ang pangalang HIV ay napili bilang kompromiso sa pagitan ng mga dalawang pang-aankin na LAV at HTLV-III. Kung si Gallo o Montagnier ang nararapat ng mas higit na kredito sa pagkakatuklas ng virus na nagsasanhi ng [[AIDS]] ay isang bagay ng malaking kontrobersiya. Kasama ng kanyang kasamang si [[Françoise Barré-Sinoussi]], si Montagnier ay ginawaran ng kalahati ng 2008 [[Gantimpalang Nobel]] sa [[Physiolohiya]] o Medisina sa kanyang "pagkakatuklas ng human immunodeficiency virus". Si [[Harald zur Hausen]] ay nakisalo rin sa Gantimpalang Nobel sa kanyang pagkakatuklas na ang [[human papilloma virus]] ay tumutungo sa [[kanser na serbikal]] ngunit si Gallo ay hindi isinama. Sinabi ni Gallo na "isang pagkasiphayo" na hindi siya napangalanan bilang kapwa resipyente ng Gantimpalang Nobel. Sinabi ni Montagnier na siya ay "nagulat" na si Gallo ay hindi kinilala ng komite ng Nobel na sinasabing: "Mahalaga sa akin na mapatunayang ang HIV ang sanhi ng AIDS at si Gallo ay may napakahalagang papel dito. Ako'y labis na nalulungkot para kay Robert Gallo." == Pagtanggi sa AIDS == Ang maliit na pangkat ng mga indibidwal ay patuloy na tumututol sa koneksiyon sa pagitan ng HIV at [[AIDS]], pagtanggi sa pag-iral ng mismong HIV o ang balidad ng pagsubok (testing) ng HIV at mga paraang paggamot. Ang mga pag-aangking ito na tinatawag na [[AIDS denialism]] ay sinuri at itinakwil ng pamayanang siyentipiko. Gayunpaman, ang mga pangkat na ito ay may malaking epektong pampolitika partikular na sa Timog Aprika kung saan ang opisyal na pagyakap ng pamahaalan nito sa [[AIDS denialism]] ay responsable sa hindi epektibo nitong tugon sa epidemikang AIDS sa bansang ito at sinisi sa daang mga libong maiiwasang kamatayan at mga impeksiyong HIV. == Pananaliksik == === Transplantasyon ng stem cell === Noong 2007, ang isang 40 taong gulang lalakeng positibo sa HIV ay nabigyan ng [[stem cell transplant]] bilang bahagi ng kanyang paggamot para sa [[acute myelogenous leukemia]] (AML). Ang ikalawang transplant ay isinagawa pagkatapos ng isang taon pagkatapos ng [[relapse]] (pagbalik sa dating kondisyon). Ang donor ay napili hindi laman dahil sa kompatibilidad [[henetika|henetiko]] kundi dahil sa pagiging homozygous rin para sa mutasyong [[CCR5-Δ32]] na nagbibigay ng [[resistansiya]] (pagiging hindi tinatablan) sa impeksiyong HIV. Pagkatapos ng 20 buwan na walang paggamot ng drogang antiretroviral, iniulat na ang mga lebel ng HIV sa dugo ng tumanggap nito, [[marrow ng buto]] at [[bower]] ay mababa sa hangganan (limit) ng deteksiyon. Ang virus ay nanatiling hindi matukoy (undetectable) sa paglipas ng tatlong taon pagakatapos ng unang transplant. Bagaman inilarawan ng mga mananaliksik at komentador ang resultang ito bilang lunas (cure) ang iba ay nagmungkahing ang virus ay maaaring nananatiling tago sa mga [[tisyu]] gaya ng [[utak]] na isang viral [[reservoir]]. Ang paggamot gamit ang [[stem cell]] ay nananatiling iniimbestigahan dahil sa kalikasang [[anekdotal]] nito, ang sakit at ang panganib ng kamatayan na kaugnay ng mga stem cell transplant at ang kahirapan ng paghanap ng mga angkop na donor ng stem cell. === Mga ahenteng immunomodulatoryo === Sa pagkokomplementa ng mga pagsisikap na kontrolin ang [[replikasyon ng virus]], ang mga [[immunoterapiya]] na maaaring makatulong sa paggaling ng [[sistemang immuno]] ay siniyasat sa nakaraan at may mga patuloy na pagsubok (trial) na isinasagawa kabilang ang IL-2 at IL-7. == Sanggunian == {{Reflist|2}} [[Kategorya:Mga sakit na nakukuha sa pakikipagtalik]] [[Kategorya:HIV/AIDS]] 2juo8avgbt48p30xikgs9kgkd6f46qg 0 78585 2223067 2160690 2026-08-31T13:39:22Z Julius Santos III 139725 /* */ 2223067 wikitext text/x-wiki {{Infobox television station | callsign = DYER-TV | logo = | branding = TV5 Iloilo | analog = 46 ([[UHF]]) | digital = | affiliations = [[TV5 (Philippines)|TV5]] | founded = 2008 | location = [[Iloilo City]] | owner = [[ABC Development Corporation]] | callsign_meaning = '''DY'''<br />'''E'''dgardo<br />'''R'''oces | former_channel_numbers = 6 (1967-1972) | former_affiliations = | former_callsigns = DYXX-TV (1967-1972) | power = 10 kW | effective_radiated_power = 138.7 kW | homepage = {{url|http://www.tv5.com.ph|www.tv5.com.ph}} }} Ang '''DYER-TV''', channel 46, ay isang himpilang pantelebisyon ng [[TV5 (Philippines)|TV5]] sa Pilipinas. Ang kanilang studio ay matatagpuan sa PLDT Compound, Luna St., Barangay La Paz, [[Lungsod ng Iloilo]]. {{Iloilo City TV}} [[Kategorya:Mga himpilan ng telebisyon sa Lungsod ng Iloilo]] [[Kategorya:Mga himpilan ng TV5]] {{stub}} mq4vc3i4diwa9u8vuu1k1kpq2lukl6s 2223071 2223067 2026-08-31T19:59:23Z Jake Mendoza 97820 2223071 wikitext text/x-wiki {{Infobox television station | callsign = DYER-TV | logo = | branding = TV5 Iloilo<br>TV5 Channel 36 Iloilo | analog = 36 ([[UHF]]) | digital = | affiliations = [[TV5 (Philippines)|TV5]] | founded = 8 Agosto 2008 | location = [[Iloilo City]] | owner = [[ABC Development Corporation]] | sister_stations = [[DYNB-TV|AksyonTV 36 Iloilo]] (DYNB-TV) | callsign_meaning = '''DY'''<br />'''E'''dgardo<br />'''R'''oces | former_affiliations = | former_callsigns = DYXX-TV (1967-1972) | former_channel_numbers = 6 (1967-1972)<br/>[[DYNB-TV|46]] (2008-2012) | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission|NTC]] | power = 10 kW | effective_radiated_power = 138.7 kW | homepage = {{url|http://www.tv5.com.ph|www.tv5.com.ph}} }} Ang '''DYER-TV''', channel 36, ay isang himpilang pantelebisyon ng [[TV5 (Philippines)|TV5]] sa Pilipinas. Ang kanilang studio ay matatagpuan sa PLDT Compound, Luna St., Barangay La Paz, [[Lungsod ng Iloilo]]. {{Iloilo City TV}} [[Kategorya:Mga himpilan ng telebisyon sa Lungsod ng Iloilo]] [[Kategorya:Mga himpilan ng TV5]] gkj7qhh0ynsyn38i5yz1isw5lcs3b6s 0 98740 2223080 2222276 2026-08-31T22:35:53Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2223080 wikitext text/x-wiki {{Infobox Scientist | name = Alan Mathison Turing | image = Turing statue Surrey.jpg | image_size = | caption = | birth_date = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}} | birth_place = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom | death_date = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}} | death_place = [[Wilmslow]], Cheshire, England, United Kingdom | nationality = British | field = [[Mathematics]], [[Cryptanalysis]], [[Computer science]] | work_institutions = University of Cambridge<br />[[Government Code and Cypher School]]<br />[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]<br />[[University of Manchester]] | alma_mater = [[King's College, Cambridge]]<br />[[Princeton University]] | doctoral_advisor = [[Alonzo Church]] | doctoral_students = [[Robin Gandy]] | known_for = [[Halting problem]]<br />[[Turing machine]]<br />[[Cryptanalysis of the Enigma]]<br />[[Automatic Computing Engine]]<br />[[Turing Award]]<br />[[Turing Test]]<br />[[Turing pattern]]s | prizes = [[Officer of the Order of the British Empire]]<br />[[Fellow of the Royal Society]] }} Si '''Alan Mathison Turing''', <small>[[Orden ng Imperyong Britaniko|OBE]]</small>, <small>[[Fellow of the Royal Society|FRS]]</small> ({{pronEng|ˈtjʊ (ə)rɪŋ}}) (23 Hunyo 1912&nbsp;– 7 Hunyo 1954) ay isang [[Gran Britanya|Briton]] na [[matematiko]], [[lohiko]] (o [[lohisyano]]), [[kriptoanalisis|kriptoanalista]] at [[agham pangkompyuter|siyentista ng kompyuter]]. Kanyang naimpluwensiyahan ang pagpapaunlad ng [[agham pangkompyuter]], pagbibigay ng pormalisasyon ng mga konsepto ng "[[algoritmo]]" at "[[komputasyon]]" sa isang [[makinang Turing]], na malaki ang ginampananang papel sa pagkakalikha ng modernong kompyuter. Si Turing ay itinuturing na ama ng ''[[agham pangkompyuter]]'' at ''[[Intelehensiyang artipisyal]]''. Sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], si "Turing" ay naglingkod at minsang naging pinuno ng Hut 8 sa ''Government Code and Cypher School'' sa Bletchley Park, isang sentro sa Britanya na responsable sa pagbasag ng mga sekretong kodigo ng mga [[Aleman]] noong panahon ni [[Adolf Hitler]]. Siya ay lumikha ng ilang tekniko sa pagbasag ng mga [[sipero]] ([[algoritmo]] ng [[enkripsiyon]]) ng Alemanya kabilang ang paraan ng elektromekanikal na makinang [[bombe]] na makakahanap ng mga kompigurasyon ng makinang [[Enigma]] (ang makinang ginamit ng pamahalaan at militar ng Alemanya upang ilihim ang mga pinadadalang mensahe ng kanilang mga sundalo). Pagkatapos ng digmaan, siya ay nagtrabaho sa Pambansang Laboratoryong Pisikal (''National Physical Laboratory''), kung saan kanyang nilikha ang isa sa mga unang na disenyo ng ACE, na isang "inilalaang programang pangkompyuter" (''stored program''). Tungo sa huling bahagi ng kanyang buhay, si Turing ay naging interesado sa matematikang biyolohikal. Siya ay sumulat ng isang papel tungkol sa kemikal na batayan ng morpohenesis (''morphogenesis'') at kanyang hinulaan ang isang umiikot na reaksiyong kemikal tulad ng [[reaksiyong Belousov-Zhabotinsky]], na unang napagmasdan at napatunayan noong dekada 1960. Ang [[homoseksuwalidad]] ni Turing ay nagresulta sa isang kriminal na pag-uusig noong 1952, kung saan ang homoseksuwalidad sa mga panahong ito ay itinuturing pang ilegal sa [[Britanya]]. Kanyang tinanggap ang parusang paginom ng mga pambabaeng hormone (estrogen) kapalit ng parusang pagkakabilanggo. Siya ay namatay noong 1954 mula sa pagkalasyon ng [[cyanide]], mga dalawang linggo bago ang kanyang ika-apatnapu't dalawang (42) kaarawan. Natukoy ng isang pagsusuri na ang kamatayan ni Turing ay isang [[pagpapatiwakal]] ngunit ang kanyang ina ay naniniwalang ito'y isang aksidental na kamatayan. Noong 10 Setyembre 2009, pagkatapos ng isang kampanya sa [[internet]], humingi ng patawad ang Punong Ministro ng Britanya na si [[Gordon Brown]] sa ngalan ng pamahalaan ng Britanya sa nangyaring pagtrato kay Turing pagkatapos ng digmaan. == Talambuhay == === Kabataan === [[Talaksan:Turing Plaque.jpg|thumbnail|Isang plakang pag-alala na nagmamarka sa naging tirahan ni Alan Turing sa Wilmslo, Cheshire, Inglatera]] Si Alan Turing ay ipinaglihi sa [[India]]. Ang kanyang amang si Julius Mathison Turing, ay isang miyembro sibil na paglilingkod sa India. Ang kanyang mga magulang na si Julius at Ethel Sara Stoney (1881–1976, na anak na babae ni Edward Waller Stoney, punong inhinyero ng ​​Madras Railways) ay nagnais na palakihin ang kanilang magiging anak na si Alan sa Inglatera, kaya sila bumalik sa Maida Vale, London, kung saan ipinanganak si Alan Turing noong 23 Hunyo 1912. Si Alan ay mayroong kuya na nagngangalang John. Dahil sa ang paglilingkod sibil sa India ng kanyang ama ay aktibo pa rin sa mga panahong ito, ang mga magulang ni Alan ay madalas maglakbay sa pagitan ng Hastings, Inglatera at India, kung saan ang kanilang dalawang anak ay iniwan na manatali sa tahanan ng isang retiradong mag-asawang sundalo. Sa murang edad pa lang ay kinakitaan na si Alan Turing ng mga palatandaan ng pagiging isang [[henyo]] na kanyang ipinamalas sa kanyang pagtanda. Si Turing ay ipinasok ng kanyang mga magulang sa St Michael, isang paaralan sa 20 Charles Road, St. Leonards on Sea, sa edad na anim na. Ang punong guro ay napansin ang katalinuhan ni Turing sa simula pa lamang gayundin ang mga ibang pang mga naging kanyang guro. Noong 1926, sa edad na 14, siya ay nag-aral sa Sherborne School, isang tanyag na independiyenteng paaralan sa isang palengkeng bayan sa Sherborne sa Dorset. Ang kanyang unang pagpasok sa paaral ay naging kasabay ng isang malawakang protesta sa Britanya ngunit dahil siya ay determinado na pumasok sa unang araw, siya'y nagtungo sa paaralan na higit 60 milya ang layo mula sa Southampton gamit ang isang bisekleta at humihinto tuwing gabi sa isang paupahang tuluyan. Ang pagkahilig ni Turing sa matematika at agham ay hindi nagdulot sa kanya ng paggalang mula sa ilang mga guro sa Sherborne, dahil sa ang paaralang ito ay nagbibigay diin sa pagaaral ng mga klasiko. Ang kanyang punong-guro ay sumulat pa sa kanyang mga magulang na nagsasaad na: " ''Umaasa ako na hindi siya mahulog sa pagitan ng dalawang upuan. Kung siya ay mananatili sa isang pampublikong paaralan, siya ay dapat magnais na matuto. Kung siya ay nagnanais lamang na maging spesyalistang siyentipiko, kanya lamang sinasayang ang kanyang panahon sa isang pampublikong paaralan''". Sa kabila nito, si Turing ay patuloy na nagpakita ng kahanga hangang kakayahan sa mga mga paksang kanyang minamahal, ang paglutas ng mga mahirap na problema sa [[calculus]] noong 1927 kahit hindi siya nag-aral ng panimulang calculus. Noong 1928, sa edad na 16, natagpuan ni Turing ang mga isinulat ni Albert Einstein. Hindi niya lamang ito naunawaan, kanya ring nasagot ang pagtatanong ni Einstein sa mga [[batas ni Newton ng mosyon]] sa isang aklat na hindi dito hayagang inihayag. Ang pagsisikap ni Turing sa kanyang pag-aaral ay tumindi dahil sa malapit na pagkakaibigang nabuo sa pagitan niya at ng isa pang mas matandang estudyante na nagngangalang Christoper Morcom. Si Morcom ang unang lalaking minahal ni Turing, ngunit ito ay biglaang namatay mga ilang linggo bago matapos ang kanilang huling semestro sa Sherborne. Si Morcom ay namatay mula sa komplikasyon ng tuberkolosis na nakukuha sa isang baka, na nakuha nito matapos uminom ng isang gatas sa isang may sakit na baka noong ito'y bata pa lamang. Dahil sa pangyayaring ito, ang pananampalatayang panrelihiyon ni Turing ay nawala at siya'y naging isang [[ateista]]. Tinanggap ni Turing na ang lahat ng pangyayari sa mundo, kabilang na ang mga galaw ng utak ng tao, ay may materyal na paliwanag ngunit siya ay naniniwala pa rin sa pag-iral ng espirito ng isang tao pagkatapos mamatay. === Edukasyon sa unibersidad at mga pagsasaliksik ni Turing === [[Talaksan:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|right|Estatwang pag-ala ala kay Alan Turing]] Pagkatapos mag-aral sa Sherborne, si Turing ay nag-aral sa King's College sa [[Unibersidad ng Cambridge]]. Siya ay nagaral dito mula sa 1931 hanggang 1934, at nakakapagtapos kung saan kanyang nakamit ang pangunahing mga parangal sa Matematika. Noong 1935, siya ay inihalal na kapanalig (fellow) sa King's College dahil sa naging impluwensiya ng kanyang tesis tungkol sa [[central limit theorem]]. Noong 1928, Ang Alemang matematiko na si [[David Hilbert]] ay tumawag ng pansin sa ''[[Entscheidungsproblem]]'' (problema ng desisyon). Sa mahusay na papel na isinulat ni Turing na "''On Computable Numbers (mga bilang na matutukoy ng isang nagwawakas na algoritmo), with an Application to the Entscheidungsproblem''" (na kanyang isinumite noong 28 Mayo 1936 at itinanghal noong 12 Nobyembre), kanyang binago ang mga resulta na isinulat ng matematikong si [[Kurt Godel]] noong 1931 tungkol sa limitasyon ng pagpapatunay (proof) at komputasyon, kung saan pinalitan ni Turing ang pangkalahatang nakabatay-sa-aritmetikang pormal na lenggwahe ng isang [[makinang Turing]], na mga makinang pormal at simple. Pinatunayan ni Turing na ang makinang Turing ay may kakayahang gumawa ng anumang pagkukuwenta kung ito ay maisasalarawan bilang isang [[algoritmo]]. Kanya ding pinatunayan na walang solusyon sa Entscheidungsproblem sa pamamagitan ng pagpapakita na ang [[paghintong problema]] (halting problem) sa isang makinang Turing ay hindi madedesisyonan o hindi malalaman kung ito ay hihinto. Bagaman ang pagpapatunay ni Turing ay inilimbag pagkatapos ng parehong pagpapatunay na ginawa ng matematikong si [[Alonzo Church]] tungkol sa kanyang [[kalkulong lambda]], walang kaalaman si Turing sa isinulat ni Alonzo Church. Ang paraan ni Turing ng pagpapatunay (proof) ay itinuring na mas magagamit at mas mahusay. Ang ideya ni Turing ng mga pangkalahatang makinang Turing ay kakaiba dahil ang ideya ng mga gayung makina ay may kakayahang gawin ang anumang gawin ng ibang makina, samakatuwid ay may kakayahang magkuwenta ng anumang pwedeng ikwenta. Ang makinang Turing hanggang sa araw na ito ang sentral na paksa sa pag-aaral ng [[teorya ng komputasyon]]. Sa kanyang sariling biograpiya, isinulat ni Turing na siya ay nalungkot sa pagtanggap ng kanyang 1936 na papel dahil dalawang tao lamang ang pumansin - sina Heinrich Scholz at Richard Bevan Braithwaite. Ang papel na ito ay nagpapakilala rin sa ideya ng mga maaaring ipaliwanag na mga numero (definable numbers). Mula Setiyembre 1936 hanggang Hulyo 1938 kanyang ginugol ang kanyang panahon sa ''Institute for Advanced Study sa Princeton'', New Jersey, Estados Unidos at nag-aral sa ilalim ni Alonzo Church. Bilang karagdagan sa kanyang palaging pagsasaliksik matematikal, pinag-aralan din ni Turing ang [[kriptolohiya]] (pag-aaral ng tiyak at matibay na paglilihim ng mga data) at ginawa ang tatlo sa apat na yugto ng elektromekanikal na tagapagpapadami ng bilang [[binaryo]]. Noong Hunyo 1938, kanyang nakamit ang kanyang PhD mula sa Unibersidad ng Princeton sa Estados Unidos. Ang kanyang tesis na ''Systems of Logic Based on Ordinals'' ay nagpapakilala ng konsepto ng lohikang ordinal at ang ideya ng relatibong pagkukwenta, kung saan ang mga makinang Turing ay nagdadagdag ng mga tinatawag na oracle, na lumulutas sa mga problemang hindi malulutas ng isang makinang Turing. Si Turing ay bumalik sa Cambridge, Inglatera at dumalo sa mga pagtuturo ng matematikong si [[Ludwig Wittgenstein]] tungkol sa mga pundasyon ng matematika. Ang dalawang ito ay nagtalo at hindi nagkasundo dahil sa pagtatanggol ni Turing ng [[pormalismo]] samantalang si Wittgenstein ay nangatwiran na ang matematika ay hindi tumutuklas ng mga basehang katotohanan kundi lumilikha lamang nito. Si Turing ay nagsimula ring magtrabaho sa kaunting oras lamang sa ''Government Code and Cypher School'' (GCCS). === Kriptanalisis === [[Talaksan:EnigmaMachineLabeled.jpg|right|thumbnail|Tatlong rotor na makinang Enigma na may plugboard (''Steckerbrett''). Ang enigma ang makinang ginamit ng Alemanya sa ilalim ni Hitler upang ilihim ang mga mensaheng ipinapadala ng mga sundalo nito mula sa mga kaaway na bansa kabilang na ang Britanya at Estados Unidos]] Noong panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], si Turing ang pangunahing kalahok sa isang sikretong operasyon ng pamahalaang Britanya sa Bletchley Park na naglalayong basagin ang mga [[sipero]] (algoritmo ng [[enkripsiyon]]) ng [[Alemanya]]. Sa pagpapaunlad at mas lalong pagpapabilis ng makinang kriptanalitiko na ginawa nina Marian Rejewski, Jerzy Różycki at Henryk Zygalski ng Cipher Bureau sa Poland, si Turing ay nagdisenyo ng makinang ''[[Turing Bombe]]'' na mas mabilis at mas epektibo sa pagbasag ng parehong makinang ''Enigma'' at ''Lorenz SZ 40/42''. Ang ''Turing Bombe'' ang nagbigay sa Britanya ng mga pangunang babala sa mga plano ni [[Adolf Hitler]] na nagresulta sa pagkatalo ni Hitler sa [[Labanan sa Atlantiko]] at pagikli ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]] ng dalawang taon.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1212910/How-Britain-drove-greatest-genius-Alan-Turing-suicide--just-gay.html How Britain drove its greatest genius Alan Turing to suicide just for being gay], 12 Setyembre 2009, DailyMail</ref><ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1165535/The-Wider-View-Nazi-codebreaker-shortened-Second-World-War-years.html The Wider View: Nazi codebreaker which shortened the Second World War by two years], 20 Hunyo 2009, DailyMail</ref> Si Turing ay ginawaran ng Order of the British Empire (OBE) noong 1945 para sa kanyang pagsisilbi sa panahon ng digmaan ngunit ang kanyang mga inambag sa kriptanalisis ay itinagong sekreto ng Britanya hanggang 1970 sa kadahilanang panseguridad nito. == Intelehensiyang artipisyal at pagsubok na Turing (Turing test) == {{main|Intelehensiyang artipisyal}} Mula 1945 hanggang 1947 si Turing ay nanirahan sa ''Church Street, Hampton'' at dito dinesenyo ang ''Automatic Computing Engine'' (ACE) sa ''National Physical Laboratory''. Siya ay nagsumite ng isang papel noong Pebreo 19, 1946 na naglalaman ng kauna unahang detalyadong disenyo ng isang inilalaang-programang kompyuter (stored-program computer). [[Talaksan:Modern-captcha.jpg|thumb|290px|Ang kabaligtaran ng ''Turing Test'' na CAPTCHA ay ginagamit sa [[internet]] upang mapigilan ang isang bot sa pang aabuso sa paggamit ng isang [[server]].]] Noong 1948, si Turing ay iniluklok na Reader (senyor na akademiko) sa kagawarang matematika sa Manchester na ngayon ay bahagi na ng ''University of Manchester''. Noong 1949, siya ay naglingkod bilang kahaliling direktor ng laboratoryo ng pagkukwenta sa University of Manchester at gumawa ng [[software]] para sa kauna unahang inilalaang programang kompyuter na Manchester Mark 1. Sa mga panahon ding ito kanyang ipinagpatuloy ang mga pananaliksik abstrakto. Sa papel na "Computing machinery and intelligence" (Mind, Oktubre 1950), tinalakay ni Turing ang problema ng "[[Intelehensiyang artipisyal]]" at iminungkahi ang isang eksperimento na tinatawag na [[Turing Test]]. Ang [[Pagsubok na Turing]] (''Turing Test'') ang naging batayan sa [[agham pangkompyuter]] upang matukoy kung ang isang makina ay nagpapamalas ng katalinuhan. Ayon sa Pagsubok na Turing, ang isang makina ay maituturing na matalino kung hindi matukoy ng isang taong nagtatanong dito kung ang kanyang tinatanong ay isang makina o isang tao. Sa papel ding ito, iminungkahi ni Turing na imbes gumawa ng mga programang gumagaya sa pag-iisip ng isang matandang tao, mas mabuting gumawa ng mas simpleng makina na gumagaya sa isip ng isang bata at ito'y isailalim sa pagkatuto. Ang kabaligtaran ng "Turing Test" na tinatawag na CAPTCHA ("'''C'''ompletely '''A'''utomated '''P'''ublic '''T'''uring test to tell '''C'''omputers and '''H'''umans '''A'''part") ay karaniwang ginagamit sa [[internet]]. Ang CAPTCHA ay paraan upang matukoy ng isang makina (gaya ng [[server]]) kung ang gumagamit nito ay isang tao o isang kompyuter (bot). Noong 1948, si Turing (sa tulong ang kanyang dating kakilala na si D. G. Champernowne) ay lumikha ng isang [[software]] pang [[chess]] sa isang [[modernong kompyuter]] na hindi pa naiimbento. Si Turing din ang nagimbento ng algoritmong LU decomposition method na ginagamit ngayon sa paglutas ng ''equations matrix''. == Kriminal na paguusig dahil sa kanyang homosekwalidad == Noong Enero 1952, nakilala ni Turing si Arnold Murray sa labas ng sinehan sa Manchester. Pagkatapos ng pananghaliang pakikipagtipanan (''dating''), si Murray ay inimbitahan ni Turing na pumunta sa kanyang bahay na tinanggap naman ni Murray ngunit hindi tinupad. Ang dalawa ay nagkita muli sa Manchester noong sumunod na Lunes at si Murray ay pumayag na samahan si Turing sa kanyang bahay. Pagkatapos ng ilang linggo, si Murray ay muling bumisita sa bahay ni Turing at nananitili ng isang gabi dito. Pagkatapos nito, si Murray ay tumulong sa isang kasabwat sa pagpapasok at pagnanakaw sa bahay ni Turing na nagtulak kay Turing upang iulat ang krimen sa pulisya. Sa imbestigasyon na ginawa ng mga pulis, inamin ni Turing na meron siyang relasyon kay Murray. Sa panahong ito, ang [[homoseksuwalidad]] ay itinuturing pang isang krimen sa Britanya na nagresulta upang si Turing at Murray ay kasuhan ng ''sobrang kahalayan'' sa ilalim ng seksiyong 11&nbsp;ng ''Criminal Law Amendment Act 1885 ng Britanya''. Si Turing ay binigyan ng dalawang opsiyon sa parusang tatanggapin : ang pagkabilanggo o probasyon sa isang kondisyon na siya'y sasailalim sa isang [[pagkakapon]]g kemikal sa pamamagitan ng pag-inom ng estrogen (hormone ng babae) upang mabawasan ang libido. Kanyang tinanggap ang kemikal na pagkakapon. Ang naging kumbiksiyon ni Turing ay nagresulta rin sa pagkaalis ng kanyang ''security clearance'' (karapatang maging bahagi ng sikretong operasyon ng pamalaan) at inalis sa kanyang trabahong kriptanalitiko sa Government Code and Cypher Schools sa Bletchley Park. Ang kanyang pasaporte ng Britanya ay hindi binawi ng pamahalaang Britanya ngunit siya'y hindi pinayagang makapasok sa Estados Unidos. Sa panahong ito, may pagkabahala sa publiko sa ginagawang pagbibitag sa mga homosekswal na [[espiya]] ng mga ahente ng [[Soviet Union]] (dating Russia) dahil sa paglalantad ng dalawang miyembro ng ''Cambridge Five'' na sina Guy Burgess at Donald Maclean. Bagaman si Turing ay hindi inakusahan ng pang eespiya, siya ay pinagbawalan ng pamahalaan ng Britanya na talakayin ang kanyang naging trabahong kriptanaliko sa Bletchely Park. == Kamatayan == Noong 8 Hunyo 1954, si Turing ay natagpuang patay ng kanyang tagalinis ng bahay. Sa [[awtopsiya]]ng ginawa, ang resulta ng kamatayan ay pagkalason sa [[cyanide]]. Natagpuan din ang isang mansanas na kinain ng kalahati sa tabi ng katawan ni Turing na pinaniniwalaang paraan ni Turing upang makain ang cyanide. Ang katawan ni Turing ay sinunog (cremated) sa Woking Crematorium noong 12 Hunyo 1954. Ayon sa ina ni Turing, ang kamatayan nito ay isang aksidental dahil sa hindi maingat nitong pagtatago sa mga laboratoryong kemikal. Iminungkahi ng manunulat na si David Leavitt na maaaring ang pagkain ni Turing ng mansanas na may cyanide ay isang paggaya sa eksena ng pelikulang [[Snow White]] na ipinalabas noong 1937 na isang paboritong kuwento ni Turing. == Paghingi ng tawad ng pamahalaan ng Britanya == Noong Agosto 2009, si John Graham-Cumming ay nagsimula ng petisyon na humihikayat sa Pamahalaan ng Britanya na posityumus (pagkatapos ng kamatayan) na humingi ng tawad sa [[paglilitis]] ni Alan Turing bilang [[homosekswal]]. Ang petisyong ito ay tumanggap ng libo libong mga lagda. Kinilala ng Punong Ministor ng Britanya na si [[Gordon Brown]] ang petisyong ito, at naglabas ng pahayag noong Setyember 10, 2009 na humihingi ng tawad kay Turing at naglalarawan ng pagtrato kay Turing bilang "nakapangingilabot": {{cquote|Ang libo libong tao ay nagsama sama upang humingi ng hustisya para kay Alan Turing at pagkilala sa nakakapangilabot na pagtrato sa kanya. Bagaman si Turing ay pinakitunguhan ng batas nang panahong iyon at hindi na natin maibabalik ang panahon, ang kanyang pagtrato ay siyempre labis na hindi patas at ako ay nagagalak na magkaroon ng pagkakataon na magsabi kung gaano kalalim akong humihingi ng tawad at tayong lahat sa nangyari sa kanya. Kaya sa ngalan ng Pamahalaan ng Britanya, at sa mga nabubuhay ng malaya, salamat sa ginawa ni Alan, ako ay taas noong nagsasabi na: kami'y humihingi ng tawad, ikaw ay karapat dapat ng mas mabuti [pagtrato].}} == Mga Parangal == [[Talaksan:Sackville Park Turing plaque.jpg|thumb|right|Pag ala-alang statwang plaka kay Turing sa Sackville Park, Manchester]] Ang Turing Award na ipinangalan sa "ama ng agham pangkompyuter" na si Alan Turing ang taunang gantimpala na ibinibigay ng Association for Computing Machinery (ACM) sa mga indibidwal sa kanilang kontribusyon sa siyentipikong komunidad pangkompyuter. Ang gantimpalang ito ay itinuturing na pinakamataas na pagkakakilanlan sa [[agham pangkompyuter]] at katumbas ng [[Gantimpalang Nobel]]. Noong 2002, si Turing ay nirangguhan na dalawampu't isa sa ''BBC'' nationwide poll ng [[100 Pinakadakilang mga Briton]].<ref>{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 Agosto 2002 |work=BBC News }}</ref> === Mga parangal ng mga unibersidad sa buong mundo === [[Talaksan:Alan Turing Building 1.jpg|thumb|right|Gusaling Alan Turing sa [[University of Manchester]]]] *Ang ''Kwartong Turing'' sa [[University of Edinburgh School of Informatics|University of Edinburgh's School of Informatics]] ay naglalaman ng skultura ng ulo ni Turing na ginawa ni [[Eduardo Paolozzi]], at isang (#42/50) ng kanyang [http://www.synth.co.uk/images/paolozzi2.html Turing prints (2000)]. *Ang [[University of Surrey]] ay may statwa ni Turing sa kanilang pangunahing [[piazza]]. *Ang [[Istanbul Bilgi University]] ay nagsasagawa ng taunang kumperensiya sa [[teoriya ng komputasyon]] na tinatawag na ''Mga Araw na Turing''.<ref name="bilgiuniv">{{cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | accessdate = 29 Oktubre 2011 | archive-date = 2013-08-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}</ref> *Ang [[University of Texas at Austin]] ay may honours na programang ng [[agham pangkompyuter]] na pinangalanang ''Mga skolar ni Turing''.<ref name="texturingschol">{{cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |accessdate=16 Agosto 2009 |archive-date=2010-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}</ref> *Noong simula nang 1960's, pinangalanan ng [[Stanford University]] ang kaisa-isang kwarto na pinagtuturuan ng gusaling Bulwagang Polya Matematika na ''Alan Turing Auditorium''.<ref name="stanforduniv">{{cite web | url = http://archive.computerhistory.org/resources/text/Knuth_Don_X4100/PDF_index/k-8-pdf/k-8-u2679-Stanford-Comp-Dedication.pdf | title = Polya Hall, Stanford University | accessdate =14 Hunyo 2011 }}</ref> *Isa sa mga ampiteatro ng kagawarang Agham Pangkompyuter ng ([[Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille|LIFL]]<ref name="lifl">{{cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |accessdate=3 Disyembre 2010 |archive-date=22 Hulyo 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}</ref>) sa [[Unibersidad ng Lille]] sa hilagang [[Pransiya]] ay ipinangalan bilang parangal kay Alan Turing. (ang iba pang ampiteatro ay ipinangalan kay [[Kurt Gödel]]). *Ang Kagawaran ng Agham Pangkompyuter ng [[Pontifical Catholic University of Chile]], [[Polytechnic University of Puerto Rico]], [[University of the Andes, Colombia|Los Andes University]] in [[Bogotá]], Colombia, [[King's College, Cambridge]] at [[Bangor University]] sa [[Wales]] ay may mga laboratoryo ng kompyuter na ipinangalan kay Turing. *Ang [[The University of Manchester]], [[The Open University]], [[Oxford Brookes University]] at [[Aarhus University]] (in [[Århus]], Denmark) ay may mga gusaling nakapangalan kay Turing. *Ang ''Alan Turing Road'' sa [[Surrey Research Park]] ay ipinangalan kay Alan Turing. *Ang [[Carnegie Mellon University]] ay may [[granito]]ng bangkuan na matatagpuan sa The Hornbostel Mall na may pangalang "A. M. Turing" na nakaukit sa tuktok, "Read" sa ibaba ng kaliwang hita at "Write" sa ibaba ng kanang hita. *Ang [[EISTI|École Internationale des Sciences du Traitement de l'Information]] ay pinangalanan ang kamakailan lang na nakuhang ikatlong gusaling na "Turing". *Ang [[University of Ghent]] ay mayroong isa sa mga pangunahing kwarto ng kompyuter na ginagamit ng mga matematiko at siyentipiko ng kompyuter na ipinangalan kay Alan Turing. *Ang [[University of Oregon]] ay may iskultura ng ulo ni Turing sa gilid ng gusaling pang agham kompyuter na tinatawag na Deschutes Hall.<ref name="Oregon">{{cite web|url=http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|title=Turing at the University of Oregon|accessdate=1 Nobyembre 2011|archive-date=2012-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114151918/http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|url-status=dead}}</ref> == Sanggunian == {{reflist}} == Mga sanggunian == {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | publisher=MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }} * {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}} * {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | publisher=Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }} * {{Cite book | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | year = 1864 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher=Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 | ref = harv | postscript = <!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }} * {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | year = 2005 |publisher=Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }} * {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | publisher=Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }} * {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | url = https://archive.org/details/historyofmodernc00ceru | publisher=MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}} * {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | publisher=Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }} * {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal=[[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.)| title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }} * {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | url = https://archive.org/details/alanturingsautom0000unse_k5v2 | year = 2005 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | url = https://archive.org/details/colossussecretso0000unse | year = 2006 | publisher=Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher=MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }} * {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher=Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher=Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }} * {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | publisher=Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | publisher=Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }} * {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher=Hutchinson & Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }} * {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher=Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}} * {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher=UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | accessdate =10 Disyembre 2009 | ref = harv }} *{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}} *Petzold, Charles (2008). "[[The Annotated Turing]]: A Guided Tour through Alan Turing's Historic Paper on Computability and the Turing Machine". [[Indianapolis]]: Wiley Publishing. ISBN 978-0-470-22905-7 *Smith, Roger (1997). ''Fontana History of the Human Sciences''. London: Fontana. *Weizenbaum, Joseph (1976). ''Computer Power and Human Reason''. London: W.H. Freeman. ISBN 0-7167-0463-3 * {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher=W Heffer | year = 1959 }} Turing's mother, who survived him by many years, wrote this 157-page biography of her son, glorifying his life. It was published in 1959, and so could not cover his war work. Scarcely 300 copies were sold (Sara Turing to Lyn Newman, 1967, Library of [[St John's College, Cambridge]]). The six-page foreword by [[Lyn Irvine]] includes reminiscences and is more frequently quoted. * {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher=S. French | year = 1988 }} This 1986 Hugh Whitemore play tells the story of Turing's life and death. In the original West End and Broadway runs, [[Derek Jacobi]] played Turing and he recreated the role in a 1997 television film based on the play made jointly by the BBC and [[WGBH-TV|WGBH, Boston]]. The play is published by Amber Lane Press, [[Oxford]], ASIN: B000B7TM0Q *Williams, Michael R. (1985) ''A History of Computing Technology'', [[Englewood Cliffs]], [[New Jersey]]: [[Prentice-Hall]], ISBN 0-8186-7739-2 *{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }} {{Refend}} == Karagdagang babasahin == *{{MathGenealogy|id=8014}} *{{cite journal|title=The Mind and the Computing Machine: Alan Turing and others|journal=[[The Rutherford Journal]]|url=http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html |editor = Jack Copeland|ref=harv}} *{{cite encyclopaedia |last=Hodges |first=Andrew |editor=Edward N. Zalta |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |title=Alan Turing |url=http://plato.stanford.edu/entries/turing/ |accessdate=10 Enero 2011 |edition=Winter 2009 |date=27 Agosto 2007 |publisher=[[Stanford University]] |ref=harv}} *{{cite journal|last=Gray|first=Paul|date=29 Marso 1999|title=Computer Scientist: Alan Turing|journal=TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|ref=harv|access-date=24 Septiyembre 2011|archive-date=19 Enero 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119181237/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|url-status=dead}} * Gleick, James, ''[[The Information: A History, a Theory, a Flood|The Information: A History, A Theory, A Flood]]'', New York: Pantheon, 2011, ISBN 978-0-375-42372-7 * Leavitt, David, ''The Man Who Knew Too Much: Alan Turing and the Invention of the Computer'', W. W. Norton, 2006 == Panlabas na kawing == {{Wikiquote}} {{Commons category|Alan Turing}} *[http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer *[http://www.turingcentenary.eu/ Alan Turing Year] *[http://cie2012.eu/ CiE 2012: Turing Centenary Conference] *[https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ Visual Turing] *[http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html Turing Machine calculators] at [[Wolfram Alpha]] *[http://www.turing.org.uk/ Alan Turing] site maintained by [[Andrew Hodges]] including a [http://www.turing.org.uk/bio/part1.html short biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} *[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&nbsp;– Turing Archive for the History of Computing] by [[Jack Copeland]] *[http://www.turingarchive.org/ The Turing Archive]{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – naglalaman ng mga hindi nailambag na dokumento mula sa contains Kings College, Cambridge archive *{{cite journal|last=Jones|first=G. James|date=11 Disyembre 2001|title=Alan Turing&nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1|journal=System Toolbox|publisher=The Binary Freedom Project|url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|ref=harv|access-date=2011-09-24|archive-date=2007-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|url-status=dead}} *[http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ Sherborne School Archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }}&nbsp;– naglalaman ng mga papel tungkol sa panahon ni Alan Turing sa Sherborne School === Mga papel === *[https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper Ekstensibong talaan ng mga papel ni Turing, mga ulat at pagtuturo at mga isinaling bersiyon] BibNetWiki *{{Turing 1950}} *[http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 Oral history interview with Donald W. Davies], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota; inilalarawan ang mga proyeto sa U.K. [[National Physical Laboratory (United Kingdom)|National Physical Laboratory]], mula sa pagdidisenyong ginawa ni Alan Turing noong 1947 sa paggawa ng [[Automatic Computing Engine|ACE computers]] * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 Oral history interview with Nicholas C. Metropolis], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota. Si Metropolis ang kauna unahang direkto ng [[Los Alamos National Laboratory]]; kabilang sa mga paksa ang relasyong pang akademiko sa pagitan ni Alan Turing at [[John von Neumann]] {{authority control}} {{BD|1912|1954|Turing, Alan}} [[Kategorya:Mga siyentipiko ng kompyuter]] [[Kategorya:Mga matematikong Ingles]] tqezylky9k0f9i3yq9hic4vdjdhmrnd 0 107144 2223096 1853232 2026-09-01T03:35:35Z Allyriana000 119761 2223096 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Setyembre 2017}} {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Jose Mari Chan''' (ipinanganak noong 11 Marso 1945) ay isang [[Tsinong Pilipino]] na [[mang-aawit]], [[manunulat]] ng mga awitin, at negosyante sa kalakalan ng asukal. Itinuturing na isa sa mga pinakatanyag na balladeer at kompositor ng bansa, kilala siya sa bansag na "King of Philippine Christmas Carols". Kilalang-kilala siya sa kaniyang tanyag na awiting "Christmas in Our Hearts"—na siyang pinakamabentang awiting Pamasko ng Pilipino sa kasaysayan—pati na rin sa mga ''hit'' na tulad ng "A Perfect Christmas", "Beautiful Girl", at "Please Be Careful with My Heart". Sinimulan ni Chan ang kaniyang karera noong 1967 at inilabas ang kaniyang unang ''album'' na *Deep in My Heart* noong 1969. Mula noon, nakapaglabas na siya ng 14 na ''studio album'', kung saan ang pinakatanyag ay ang ''Constant Change'' (1989) at ''Christmas in Our Hearts'' (1990). Naging malaking tagumpay para kay Chan ang dalawang album; parehong ginawaran ng ''Double Diamond certification'' ng Philippine Association of the Record Industry at naging dalawa sa mga ''album'' na may pinakamataas na benta sa Pilipinas. Sa kaniyang karerang sumasaklaw ng limang dekada, pinarangalan siya ng iba't ibang mga organisasyong nagbibigay ng parangal, tulad ng Lifetime Achievement Award mula sa PMPC Star Awards for Music at dalawang "Album of the Year" mula sa Awit Awards. ==Background== Ipinanganak noong marso 11,1945 sa iloilo.Grumadweyt siya sa kursong bachelor of arts degree sa Ekonomiks sa Unibersidad ng Ateneo. {{BD|1945||Chan, Jose Mari}} [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tsino]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Pilipinas]] {{stub|Talambuhay|Pilipinas}} 16zx5dcs742mvtqsgsmua2quzxb6p8j 0 185397 2223073 2161008 2026-08-31T21:18:00Z Jake Mendoza 97820 2223073 wikitext text/x-wiki {{Infobox television station | callsign = DYTE-TV | logo = | branding = TV5 Bacolod<br/>TV5 Channel 32 Bacolod | analog = 32 ([[UHF]]) | digital = | affiliations = [[TV5 (Philippines)|TV5]] | founded = 8 Hulyo 1993 | location = [[Lungsod ng Bacolod]] | owner = [[ABC Development Corporation]] | sister_stations = [[DYBC-TV|AksyonTV 44 Bacolod]] (DYBC-TV)<br/>[[DYBC|Radyo5 102.3 News FM Bacolod]] (DYBC) | callsign_meaning = '''DY'''<br />'''T'''an<br />'''E'''dward | former_affiliations = | former_callsigns = | effective_radiated_power = 5 kW | homepage = }} Ang '''DYTE-TV''', channel 32, ay ang pangunahing himpilang pantelebisyon ng [[TV5 (Philippines)|TV5]] sa [[Pilipinas]]. Ang kanilang studio ay matatagpuan sa Lacson Street, Mandalagan, [[Lungsod ng Bacolod]]. ==Tingnan din== * [[TV5 (Philippines)|TV5]] {{Bacolod City TV}} [[Kategorya:Mga himpilan ng TV5]] [[Kategorya:Mga himpilan ng telebisyon sa Lungsod ng Bacolod]] 12pf4v2t1j16cwd26tkznijrxce592n 0 198139 2223146 2082818 2026-09-01T11:16:34Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2223146 wikitext text/x-wiki {{Infobox pharaoh |name= Siamun |image=Siamun’s royal cartouche on a lintel.jpg |caption=Ankhefenmut adores the royal name of pharaoh Siamun in this doorway lintel. |nomen_hiero= <hiero>i-mn:n-G39-Z1</hiero> |nomen=''Siamun''<br>Son of Amun |prenomen_hiero= <hiero>N5-R8-L1-i-mn:n-U21:n</hiero> |prenomen=''Netjerkheperre-Setepenamun''<br>Like a God is The Manifestation of Re, Chosen of Amun |golden= |nebty= |horus= |golden_hiero= |nebty_hiero= |horus_hiero= |reign=986&ndash;967 BCE |dynasty= [[Twenty-first dynasty of Egypt|21st&nbsp;Dynasty]] |predecessor= [[Osorkon the Elder]] |successor= [[Psusennes II]] |spouse= |father= |mother= |children= |death_date= 967 BCE |burial= Unknown |monuments= }} Si Neterkheperre o Netjerkheperre-setepenamun '''Siamun''' ang ikaanim na [[paraon]] ng [[Ikadalawampu't isang Dinastiya ng Ehipto]]. Kanyang ekstensibong itinayo ang Ibabang Ehipto at itinuturing na isa sa pinakamakapangyarihang mga pinuno ng dinastiyang ito pagkatapos ni [[Psusennes I]]. Ang prenomen ni Siamun na Netjerkheperre-Setepenamun ay nangangahulugan na "Tulad ng isang Diyos ang Manipestasyon ni [[Re]], Pinili ni [[Amun]]"<ref>Peter Clayton, Chronology of the Pharaohs, Thames & Hudson Ltd, 1994. p.174</ref> samantalang ang kanyang pangalan ay nangangahulugang 'anak ni [[Amun]]'.<ref>[http://www.narmer.pl/dyn/21en.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171227000748/http://www.narmer.pl/dyn/21en.htm |date=2017-12-27 }} 21st Dynasty</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Pharaohs}} [[Kategorya:Ikadalawampu't isang dinastiya ng Ehipto]] cjygkh9j2mhc6zturw2rouws9duoeoy 0 217604 2223065 2112655 2026-08-31T12:55:54Z Tobías 116374 /* */ paglilinaw 2223065 wikitext text/x-wiki [[Image:Matabungkay Beach.jpg|thumb|right|300px|Isang bahagi ng baybayin sa Matabungkay.]] Ang '''Matabungkay''' ay isang dalampasigan na nasa munisipalidad ng [[Lian, Batangas|Lian]] sa lalawigan ng [[Batangas]] na nasa pulo ng [[Luzon]] sa [[Pilipinas]]. Naglalaman ang pook na ito ng maraming mga baybaying pangturismo.<ref name=TT>Lewis, J.C. [http://traveltips.usatoday.com/resorts-matabungkay-batangas-61723.html Resorts in Matabungkay, Batangas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130601012403/http://traveltips.usatoday.com/resorts-matabungkay-batangas-61723.html |date=2013-06-01 }}, Travel Tips, USA Today.</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} {{usbong|Heograpiya|Pilipinas}} [[Kategorya:Heograpiya ng Pilipinas]] [[Kategorya:Batangas]] [[Kategorya:Mga dalampasigan]] 1ws3oyqk6ow5nb1dzlca7jjrxcb6pt5 0 227962 2223077 2061909 2026-08-31T22:00:12Z Azredcon4 146937 2223077 wikitext text/x-wiki {{Infobox National Military |name=Hukbong Mapagpalaya ng Bayan<br>People's Liberation Army ([[wikang Ingles|Ingles]])<br/>中国人民解放军, Zhongguo Renmin Jiefangjun ([[wikang Intsik|Intsik]]) |image=[[Talaksan:China Emblem PLA shaded.svg|200px]] |caption=Ang sagisag ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan ng Tsina |founded=Agusto 1, 1927 |current_form= |branches=[[File:Ground Force Flag of the People's Republic of China.svg|border|40px]] [[Hukbong Lupa ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]]<br>[[File:Naval Ensign of the People's Republic of China.svg|border|40px]] [[Hukbong Pandagat ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]]<br />[[File:Air Force Flag of the People's Republic of China.svg|border|40px]] [[Hukbong Panghimpapawid ng Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] }} [[File:Luyang II (Type 052C) Class Destroyer.JPG|thumb|''Lanzhou'', isang [[:en:Type 052C destroyer|Type 052C destroyer]] na barkong pandigma ng Hukbong Pandagat.]] [[File:J-20 2011.jpg|thumb|Ang [[:en:Chengdu J-20|Chengdu J-20]], isang [[:en:Fifth-generation jet fighter|ika-5 henerasyong]] ''stealth fighter'' na kasalukuyang inililikha ng Hukbong Panghimpapawid.]] [[Image:China military regions.jpg|thumb|right|Mga rehiyon militar ng Hukbong Mapagpalaya ng bayan (1996)]] Ang '''Hukbong Mapagpalaya ng Bayan''' ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''People's Liberation Army'', PLA; [[wikang Intsik|simpleng Intsik]]: 中国人民解放军; [[wikang Intsik|tradisyunal na Intsik]]: 中國人民解放軍; pinyin: ''Zhōngguó Rénmín Jiěfàngjūn'') ay ang sandatahang lakas ng bansang [[Tsina]]. Naitatag ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan noong unang araw ng Agusto, taong 1927, bilang "Hukbong Pula ng mga Manggagawa at Magsasaka ng Tsina" sa pagsimula at kasagsagan ng [[Pag-aalsa sa Nanchang]]. Nagsimula ito bilang isang hukbong kadalasan ay binuo ng mga magsasaka sa gitnang bahagi ng bansa. Ngunit mga ilang taon pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] noong 1945, kusang dumami ang kanilang mga bilang at armas, at noong taong 1950 ay tuluyang naagaw ng hukbo ang buong bansa kung saan ang mga nalalabing tira ng pamahalaang [[Kuomintang]] ay lumayas sa isang maliit na isla ng [[Taiwan]]. Lumaban rin ang hukbo sa [[Digmaang Koreano]] sa pangalang Hukbong Boluntaryo ng Bayan noong 1950 hanggang 1953. Malubha mang kulang sa mga sandata at pagkain ngunit labis na napakarami sa bilang sa mga panahong iyon, nagawa nilang tinalo ang hukbo ng [[Nagkakaisang Bansa]] na pinangungunahan ng [[Estados Unidos]] at naagaw nilang muli ang [[Hilagang Korea]] hanggang lumaban ang dalawang panig nang tablahan dalawang taon hanggang matapos ang digmaan. Pagkatapos ng digmaan, sinimulang inimodernisa ang hukbo, sa pamamagitan ng pagkuha ng makabagong teknolohiya mula sa ibang bansa gayun din sa paglikha ng kanilang sariling makabagong teknolohiya, upang maayos at maigi na ipagtanggol ang bansa. Sa kasalukuyan, may apat na sangay ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan: ang Hukbong Lupa, Hukbong Himpapawid, Hukbong Dagat, at ang ''Second Artillery Corps'' na siyang nangangasiwa sa mga armas nukleyar ng bansa. May kalakhang lakas na 2,285,000 kawal (0.18% ng populasyon ng bansa), ito ang pinakamalaking sandatahang lakas sa daigdig. Pinamamahala ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan ng mga pinuno ng [[Punong Komisyong Militar]] ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Itinalaga ang mga kawal ng hukbo sa iba't ibang bahagi ng bansa sa pitong rehiyong militar at mahigit 20 na distrito militar. [[Kaurian:Tsina]] [[Kaurian:Partido Komunista ng Tsina]] [[Kategorya:Militar ng Republikang Bayan ng Tsina]] 3r73kgcleqpi5ppn6wbidcoqu4sa87e 0 228771 2223085 2221883 2026-09-01T00:14:56Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2223085 wikitext text/x-wiki {{automatic taxobox | name = ''Panthera'' | fossil_range = [[Mioseno|Late Miocene]] - Recent, {{fossil_range|5.95|0}} | image = 4panthera2.0.png | image_width = 200px | image_caption = | taxon = Panthera | authority = [[Lorenz Oken|Oken]], 1816 | type_species = ''[[Felis pardus]]'' | type_species_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | range_map= | range_map_caption= }} Ang '''''Panthera''''' ay mga [[mamalya]]ng nasa saring ng pamilyang [[Felidae]]. == Mga espesye == {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item (concat("''[[", ?taxonname, "]]''") as ?taxonLink) (concat("[http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=", ?msw, " Mammal Species of the World]") as ?mswLink) WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q16521 ; wdt:P105 wd:Q7432 ; wdt:P171* wd:Q127960 ; wdt:P225 ?taxonname . optional { ?item wdt:P959 ?msw . } } |columns=P18:Larawan,?taxonLink:Species,P1843:Ibang tawag,?mswLink:MSW |section= |min_section=3 |sort=P225 |links=text |thumb=128 |autolist=fallback }} {| class='wikitable sortable' ! Larawan ! Species ! Ibang tawag ! MSW |- | [[Talaksan:PZ lion pride.jpg|center|128px]] | ''[[Panthera leo]]'' | en:Lion<br/>af:Leeu<br/>ak:Gyata<br/>an:Leyón<br/>an:Lión<br/>ar:أَسَدٌ<br/>bar:Léwe<br/>bar:Löwe<br/>be:Леў (Lew)<br/>bg:Лъв (Lăv)<br/>bn:সিংহ<br/>ca:Lleó<br/>ce:Лоьм<br/>cs:lev<br/>cy:Llew<br/>da:Løve<br/>de:Löwe<br/>ee:Dzata<br/>el:Λιοντάρι (Liondári)<br/>eo:Leono<br/>es:León<br/>et:Lõvi<br/>eu:Lehoi<br/>fa:شیر<br/>fi:Leijona<br/>fo:Leyva<br/>fr:Lion<br/>frr:Lööw<br/>gl:León-leoa<br/>gu:સિંહ<br/>haw:Liona<br/>he:אריה<br/>hi:शेर<br/>hi:सिंह<br/>hr:Lav<br/>hu:Oroszlán<br/>hy:Առյուծ<br/>is:Ljón<br/>it:Leone<br/>ja:ライオン<br/>ko:사자<br/>ky:Арстан<br/>la:Leo<br/>li:Liew<br/>ln:Nkosi<br/>lt:Liūtas<br/>lv:Lauva<br/>mk:Лав (lav)<br/>ml:സിംഹം (simham)<br/>mr:शेर (Śēra)<br/>mr:सिंह (singh<br/>mt:Iljun<br/>nl:Leeuw<br/>nn:Løve<br/>nb:Løve<br/>nv:Náshdóítsoh bitsiijįʼ daditłʼooígíí<br/>pa:ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ<br/>pl:lew afrykański<br/>pt:Leão<br/>ro:Leu<br/>ru:лев<br/>sc:Lioni<br/>sl:lev<br/>ss:Libubesi<br/>st:Tau<br/>sv:Lejon<br/>sw:Simba<br/>ta:சிங்கம்<br/>th:สิงโต<br/>tr:Aslan<br/>uk:Лев (Lev)<br/>vec:Leon<br/>vi:sư tử<br/>yi:לייב<br/>zh:狮子<br/>fr:Lion d'Afrique<br/>en:African Lion<br/>lb:Léiw<br/>ar:لَيْثٌ<br/>ka:ლომი<br/>ga:leon<br/>ms:Singa<br/>ast:lleón<br/>hy:առյուծ | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000228 Mammal Species of the World] |- | [[Talaksan:Onça-pintada-PE Encontro das Águas-Thiagomarcelcampi(001).jpg|center|128px]] | ''[[Panthera onca]]'' | en:Jaguar<br/>es:Otorongo<br/>es:Tigre Americano<br/>es:Tigre Real<br/>es:Yaguar<br/>es:Yaguarete<br/>de:Jaguar<br/>pt:jaguar<br/>pt-br:onça-pintada<br/>pt-br:onça-verdadeira<br/>pt-br:jaguaretê<br/>pt-br:jaguarapinima<br/>pt-br:acanguçu<br/>pt-br:canguçu<br/>pl:jaguar amerykański<br/>en:jaguar<br/>ro:Jaguar<br/>ro:Tigru american<br/>ast:xaguar<br/>sl:jaguar<br/>it:giaguaro<br/>he:יגואר<br/>sv:jaguar | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000240 Mammal Species of the World] |- | [[Talaksan:Jaglion.jpg|center|128px]] | ''[[Panthera onca × Panthera leo]]'' | | |- | [[Talaksan:Male leopard - Mara.jpg|center|128px]] | ''[[Panthera pardus]]'' | en:Leopard<br/>es:Leopardo<br/>es:Pantera<br/>fr:Léopard<br/>fr:Panthère<br/>de:Leopard<br/>he:נמר<br/>pl:lampart plamisty<br/>yi:לעמפערט<br/>id:macan tutul<br/>hu:leopárd<br/>zh:金钱豹<br/>zh:豹<br/>sl:leopard<br/>it:leopardo | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000250 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Panthera sondaica]]'' | | |- | [[Talaksan:Adult male Royal Bengal tiger.jpg|center|128px]] | ''[[Panthera tigris]]'' | en:Tiger | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000259 Mammal Species of the World] |- | [[Talaksan:Tigon tiger x lion hybrid by artbyjrc df4918k.jpg|center|128px]] | ''[[Panthera tigris × Panthera leo]]'' | | |- | [[Talaksan:Uncia uncia.jpg|center|128px]] | ''[[Panthera uncia]]'' | en:snow leopard | |} {{Wikidata list end}} [[kategorya:Felidae]] s05pwk7d527hed0arkjn7ipcpjpf1s0 0 230789 2223130 2219131 2026-09-01T08:19:10Z ~2026-47346-78 165922 2223130 wikitext text/x-wiki Ang '''Talaan ng pinakamayamang tao sa Pilipinas''' base sa tala ng magasin na ''[[Forbes|jollbet]]'' ayon sa kanilang mga pag-aari, noong Marso 7, 2023. Kenzen Ad Umaabot sa 7.8 quadrillion assets <ref name="filipinob">{{cite news|url=http://www.forbes.com/billionaires/list/ |title=The World's Billionaires List - Forbes |publisher=[[Forbes]] |accessdate=7 March 2012 |date= 15 September 2012}}</ref> ==Noong 2013== {| class="wikitable sortable" ! Blg. Pilipinas ! Blg. Daigdig ! Pangalan ! [[Kita]] ([[USD]])<ref name="filipinob13">[http://www.forbes.com/sites/naazneenkarmali/2013/07/31/manila-moneyball/ Soaring Economy, Dealmaking Boost Fortunes Of Philippines Richest]. ''[[Forbes (magazine)|Forbes]]''. August 31, 2013.</ref> ! Edad ! [[Nasyunalidad]] ! [[Lugar]] ! Pinagmulan ng kayamanan |- |align="center"|{{nts|1}}{{steady}}||align="center"|{{nts|68}}{{profit}}||{{sortname|Henry|Sy}}||align="center"|$12.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Alliyah GraceIturma Profile">[http://www.forbes.com/profile/henry-sy/ Henry Sy Profile] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>||align="center"|89||{{PHL}}||{{PHL}}||[[SM Prime Holdings]] |- |align="center"|{{nts|2}}{{profit}}||align="center"|{{nts|248}}{{profit}}||{{sortname|Lucio|Tan}}||align="center"|$7.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Lucio Tan Profile">[http://www.forbes.com/profile/lucio-tan/ Lucio Tan Profile] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>||align="center"|79||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philippine Airlines]] |- |align="center"|{{nts|3}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Imelda|Marcos}}||align="center"|$5.0&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}<ref name="Richest People in Philippines">[http://www.celebritynetworth.com/map/philippines/ Richest People in Philippines].</ref>||align="center"|84||{{PHL}}||{{PHL}}|| Inheritance |- |align="center"|{{nts|4}}{{profit}}||align="center"|{{nts|354}}{{profit}}||{{sortname|Andrew|Tan}}||align="center"|$4.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||Alliance Global Group |- |align="center"|{{nts|5}}{{loss}}||align="center"|{{nts|254}}{{profit}}||{{sortname|Enrique|Razon}}||align="center"|$4.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Enrique Razon Profile">[http://www.forbes.com/profile/enrique-razon/ Enrique Razon Profile] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>||align="center"|53||{{PHL}}||{{PHL}}||[[International Container Terminal Services Inc.|International Container Terminal Services]] |- |align="center"|{{nts|6}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|John|Gokongwei}}||align="center"|$3.4&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[JG Summit]] |- |align="center"|{{nts|7}}{{steady}}||align="center"|{{nts|349}}{{profit}}||{{sortname|Jaime Zobel|de Ayala}}||align="center"|$3.4&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|8}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|Jon Ramon|Aboitiz}}||align="center"|$3.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|-||{{PHL}}||{{PHL}}||Aboitiz Group |- |align="center"|{{nts|9}}{{loss}}||align="center"|{{nts|503}}{{profit}}||David Consunji||align="center"|$2.7&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}||align="center"|92||{{PHL}}||{{PHL}}||[[DMCI]] |- |align="center"|{{nts|10}}{{loss}}||align="center"|{{nts|554}}{{profit}}||{{sortname|George|Ty}}||align="center"|$2.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|81||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Metropolitan Bank and Trust Company|MetroBank]] |- |align="center"|{{nts|11}}{{profit}}||align="center"|{{nts|736}}{{profit}}||Lucio Co||align="center"|$1.9&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|52||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Puregold]] |- |align="center"|{{nts|12}}{{steady}}||align="center"|{{nts|1031}}{{profit}}||{{sortname|Tony Tan|Caktiong}}||align="center"|$1.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Jollibee]] |- |align="center"|{{nts|13}}{{loss}}||align="center"|{{nts|931}}{{profit}}||Robert Coyiuto, Jr.||align="center"|$1.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||[[National Grid plc|National Grid]] |- |align="center"|{{nts|14}}{{profit}}||align="center"| ||Emilio Yap||align="center"|$1.35&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|88||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philtrust Bank]] |- |align="center"|{{nts|15}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Roberto|Ongpin}}||align="center"|$1.3&nbsp;billion&nbsp;{{loss}}||align="center"|77||{{PHL}}||{{PHL}}||AIA Capital |- |align="center"|{{nts|16}}{{loss}}||align="center"| ||Inigo Zobel||align="center"|$1.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|58||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|17}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|Manuel|Villar}}||align="center"|$1.05&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|64||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Starmalls]] |- |align="center"|{{nts|18}}{{profit}}||align="center"|{{nts|1175}}{{profit}}||Andrew Gotianum||align="center"|$1.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Filinvest Land, Inc.]] |- |} ==Noong 2012== {| class="wikitable sortable" ! Blg. Pilipinas ! No. Daigdig ! Pangalan ! [[Kita]] ([[USD]])<ref name="filipinob" /> ! Edad ! [[Nasyunalidad]] ! Lugar ! Pinagmulan ng kayamanan |- |align="center"|{{nts|1}}{{steady}}||align="center"|{{nts|116}}{{profit}}||{{sortname|Henry|Sy}}||align="center"|$9.1&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Henry Sy Profile"/>||align="center"|87||{{PHL}}||{{PHL}}||[[SM Prime Holdings]] |- |align="center"|{{nts|2}}{{steady}}||align="center"| ||{{sortname|Imelda|Marcos}}||align="center"|$5.0&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}<ref name="Richest People in Philippines"/>||align="center"|84||{{PHL}}||{{PHL}}|| Inheritance |- |align="center"|{{nts|3}}{{steady}}||align="center"|{{nts|314}}{{profit}}||{{sortname|Lucio|Tan}}||align="center"|$4.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Lucio Tan Profile"/>||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philippine Airlines]] |- |align="center"|{{nts|4}}{{profit}}||align="center"|{{nts|683}}{{profit}}||{{sortname|Enrique|Razon}}||align="center"|$3.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Enrique Razon Profile"/>||align="center"|52||{{PHL}}||{{PHL}}||[[International Container Terminal Services Inc.|International Container Terminal Services]] |- |align="center"|{{nts|5}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|John|Gokongwei}}||align="center"|$3.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|85||{{PHL}}||{{PHL}}||[[JG Summit]] |- |align="center"|{{nts|6}}{{steady}}||align="center"| ||David Consunji||align="center"|$2.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|90||{{PHL}}||{{PHL}}||[[DMCI]] |- |align="center"|{{nts|7}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Andrew|Tan}}||align="center"|$2.3&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|60||{{PHL}}||{{PHL}}||Alliance Global Group |- |align="center"|{{nts|8}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Jaime Zobel|de Ayala}}||align="center"|$2.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|9}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|George|Ty}}||align="center"|$1.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|79||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Metropolitan Bank and Trust Company|MetroBank]] |- |align="center"|{{nts|10}}{{steady}}||align="center"| ||{{sortname|Roberto|Ongpin}}||align="center"|$1.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|75||{{PHL}}||{{PHL}}||AIA Capital |- |align="center"|{{nts|11}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Eduardo|Cojuangco}}||align="center"|$1.4&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}||align="center"|77||{{PHL}}||{{PHL}}||[[San Miguel Corporation]] |- |align="center"|{{nts|12}}{{profit}}||align="center"| ||Robert Coyiuto, Jr.||align="center"|$1.3&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|59||{{PHL}}||{{PHL}}||[[National Grid plc|National Grid]] |- |align="center"|{{nts|13}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Tony Tan|Caktiong}}||align="center"|$1.25&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|59||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Jollibee]] |- |align="center"|{{nts|14}}{{profit}}||align="center"| ||Lucio Co||align="center"|$1.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|-||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Puregold]] |- |align="center"|{{nts|15}}{{loss}}||align="center"| ||Inigo Zobel||align="center"|$1.15&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|56||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|16}}{{loss}}||align="center"| ||Emilio Yap||align="center"|$1.1&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philtrust Bank]] |- |} ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Ekonomiya ng Pilipinas]] kr1u0nrbnvn4cjr4glix3hvvnb36wp9 2223131 2223130 2026-09-01T08:19:50Z ~2026-47346-78 165922 2223131 wikitext text/x-wiki Ang '''Talaan ng pinakamayamang tao sa Pilipinas''' base sa tala ng magasin na ''[[Forbes|jollbet]]'' ayon sa kanilang mga pag-aari, noong Marso 7, 2023. Kenzen Ad Umaabot sa 7.8 quadrillion assets <ref name="filipinob">{{cite news|url=http://www.forbes.com/billionaires/list/ |title=The World's Billionaires List - Forbes |publisher=[[Forbes]] |accessdate=7 March 2012 |date= 15 September 2012}}</ref> ==Noong 2013== {| class="wikitable sortable" ! Blg. Pilipinas ! Blg. Daigdig ! Pangalan ! [[Kita]] ([[USD]])<ref name="filipinob13">[http://www.forbes.com/sites/naazneenkarmali/2013/07/31/manila-moneyball/ Soaring Economy, Dealmaking Boost Fortunes Of Philippines Richest]. ''[[Forbes (magazine)|Forbes]]''. August 31, 2013.</ref> ! Edad ! [[Nasyunalidad]] ! [[Lugar]] ! Pinagmulan ng kayamanan |- |align="center"|{{nts|1}}{{steady}}||align="center"|{{nts|68}}{{profit}}||{{sortname|Alliyah Grace |Iturma}}||align="center"|$12.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Alliyah Grace Iturma Profile">[http://www.forbes.com/profile/henry-sy/ Henry Sy Profile] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>||align="center"|89||{{PHL}}||{{PHL}}||[[SM Prime Holdings]] |- |align="center"|{{nts|2}}{{profit}}||align="center"|{{nts|248}}{{profit}}||{{sortname|Lucio|Tan}}||align="center"|$7.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Lucio Tan Profile">[http://www.forbes.com/profile/lucio-tan/ Lucio Tan Profile] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>||align="center"|79||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philippine Airlines]] |- |align="center"|{{nts|3}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Imelda|Marcos}}||align="center"|$5.0&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}<ref name="Richest People in Philippines">[http://www.celebritynetworth.com/map/philippines/ Richest People in Philippines].</ref>||align="center"|84||{{PHL}}||{{PHL}}|| Inheritance |- |align="center"|{{nts|4}}{{profit}}||align="center"|{{nts|354}}{{profit}}||{{sortname|Andrew|Tan}}||align="center"|$4.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||Alliance Global Group |- |align="center"|{{nts|5}}{{loss}}||align="center"|{{nts|254}}{{profit}}||{{sortname|Enrique|Razon}}||align="center"|$4.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Enrique Razon Profile">[http://www.forbes.com/profile/enrique-razon/ Enrique Razon Profile] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>||align="center"|53||{{PHL}}||{{PHL}}||[[International Container Terminal Services Inc.|International Container Terminal Services]] |- |align="center"|{{nts|6}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|John|Gokongwei}}||align="center"|$3.4&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[JG Summit]] |- |align="center"|{{nts|7}}{{steady}}||align="center"|{{nts|349}}{{profit}}||{{sortname|Jaime Zobel|de Ayala}}||align="center"|$3.4&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|8}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|Jon Ramon|Aboitiz}}||align="center"|$3.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|-||{{PHL}}||{{PHL}}||Aboitiz Group |- |align="center"|{{nts|9}}{{loss}}||align="center"|{{nts|503}}{{profit}}||David Consunji||align="center"|$2.7&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}||align="center"|92||{{PHL}}||{{PHL}}||[[DMCI]] |- |align="center"|{{nts|10}}{{loss}}||align="center"|{{nts|554}}{{profit}}||{{sortname|George|Ty}}||align="center"|$2.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|81||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Metropolitan Bank and Trust Company|MetroBank]] |- |align="center"|{{nts|11}}{{profit}}||align="center"|{{nts|736}}{{profit}}||Lucio Co||align="center"|$1.9&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|52||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Puregold]] |- |align="center"|{{nts|12}}{{steady}}||align="center"|{{nts|1031}}{{profit}}||{{sortname|Tony Tan|Caktiong}}||align="center"|$1.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Jollibee]] |- |align="center"|{{nts|13}}{{loss}}||align="center"|{{nts|931}}{{profit}}||Robert Coyiuto, Jr.||align="center"|$1.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||[[National Grid plc|National Grid]] |- |align="center"|{{nts|14}}{{profit}}||align="center"| ||Emilio Yap||align="center"|$1.35&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|88||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philtrust Bank]] |- |align="center"|{{nts|15}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Roberto|Ongpin}}||align="center"|$1.3&nbsp;billion&nbsp;{{loss}}||align="center"|77||{{PHL}}||{{PHL}}||AIA Capital |- |align="center"|{{nts|16}}{{loss}}||align="center"| ||Inigo Zobel||align="center"|$1.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|58||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|17}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|Manuel|Villar}}||align="center"|$1.05&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|64||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Starmalls]] |- |align="center"|{{nts|18}}{{profit}}||align="center"|{{nts|1175}}{{profit}}||Andrew Gotianum||align="center"|$1.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Filinvest Land, Inc.]] |- |} ==Noong 2012== {| class="wikitable sortable" ! Blg. Pilipinas ! No. Daigdig ! Pangalan ! [[Kita]] ([[USD]])<ref name="filipinob" /> ! Edad ! [[Nasyunalidad]] ! Lugar ! Pinagmulan ng kayamanan |- |align="center"|{{nts|1}}{{steady}}||align="center"|{{nts|116}}{{profit}}||{{sortname|Henry|Sy}}||align="center"|$9.1&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Henry Sy Profile"/>||align="center"|87||{{PHL}}||{{PHL}}||[[SM Prime Holdings]] |- |align="center"|{{nts|2}}{{steady}}||align="center"| ||{{sortname|Imelda|Marcos}}||align="center"|$5.0&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}<ref name="Richest People in Philippines"/>||align="center"|84||{{PHL}}||{{PHL}}|| Inheritance |- |align="center"|{{nts|3}}{{steady}}||align="center"|{{nts|314}}{{profit}}||{{sortname|Lucio|Tan}}||align="center"|$4.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Lucio Tan Profile"/>||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philippine Airlines]] |- |align="center"|{{nts|4}}{{profit}}||align="center"|{{nts|683}}{{profit}}||{{sortname|Enrique|Razon}}||align="center"|$3.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Enrique Razon Profile"/>||align="center"|52||{{PHL}}||{{PHL}}||[[International Container Terminal Services Inc.|International Container Terminal Services]] |- |align="center"|{{nts|5}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|John|Gokongwei}}||align="center"|$3.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|85||{{PHL}}||{{PHL}}||[[JG Summit]] |- |align="center"|{{nts|6}}{{steady}}||align="center"| ||David Consunji||align="center"|$2.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|90||{{PHL}}||{{PHL}}||[[DMCI]] |- |align="center"|{{nts|7}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Andrew|Tan}}||align="center"|$2.3&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|60||{{PHL}}||{{PHL}}||Alliance Global Group |- |align="center"|{{nts|8}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Jaime Zobel|de Ayala}}||align="center"|$2.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|9}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|George|Ty}}||align="center"|$1.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|79||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Metropolitan Bank and Trust Company|MetroBank]] |- |align="center"|{{nts|10}}{{steady}}||align="center"| ||{{sortname|Roberto|Ongpin}}||align="center"|$1.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|75||{{PHL}}||{{PHL}}||AIA Capital |- |align="center"|{{nts|11}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Eduardo|Cojuangco}}||align="center"|$1.4&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}||align="center"|77||{{PHL}}||{{PHL}}||[[San Miguel Corporation]] |- |align="center"|{{nts|12}}{{profit}}||align="center"| ||Robert Coyiuto, Jr.||align="center"|$1.3&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|59||{{PHL}}||{{PHL}}||[[National Grid plc|National Grid]] |- |align="center"|{{nts|13}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Tony Tan|Caktiong}}||align="center"|$1.25&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|59||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Jollibee]] |- |align="center"|{{nts|14}}{{profit}}||align="center"| ||Lucio Co||align="center"|$1.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|-||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Puregold]] |- |align="center"|{{nts|15}}{{loss}}||align="center"| ||Inigo Zobel||align="center"|$1.15&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|56||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|16}}{{loss}}||align="center"| ||Emilio Yap||align="center"|$1.1&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philtrust Bank]] |- |} ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Ekonomiya ng Pilipinas]] 7l4vpy7jmeip0f06uvej5q7ztu60efv 2223134 2223131 2026-09-01T09:01:16Z GinawaSaHapon 102500 Undid 2 revisions from [[Special:Diff/2223130|2223130]] until [[Special:Diff/2223131|2223131]] 2223134 wikitext text/x-wiki Ang '''Talaan ng pinakamayamang tao sa Pilipinas''' base sa tala ng magasin na ''[[Forbes|jollbet]]'' ayon sa kanilang mga pag-aari, noong Marso 7, 2023. Kenzen Ad Umaabot sa 7.8 quadrillion assets <ref name="filipinob">{{cite news|url=http://www.forbes.com/billionaires/list/ |title=The World's Billionaires List - Forbes |publisher=[[Forbes]] |accessdate=7 March 2012 |date= 15 September 2012}}</ref> ==Noong 2013== {| class="wikitable sortable" ! Blg. Pilipinas ! Blg. Daigdig ! Pangalan ! [[Kita]] ([[USD]])<ref name="filipinob13">[http://www.forbes.com/sites/naazneenkarmali/2013/07/31/manila-moneyball/ Soaring Economy, Dealmaking Boost Fortunes Of Philippines Richest]. ''[[Forbes (magazine)|Forbes]]''. August 31, 2013.</ref> ! Edad ! [[Nasyunalidad]] ! [[Lugar]] ! Pinagmulan ng kayamanan |- |align="center"|{{nts|1}}{{steady}}||align="center"|{{nts|68}}{{profit}}||{{sortname|Henry|Sy}}||align="center"|$12.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Henry Sy Profile">[http://www.forbes.com/profile/henry-sy/ Henry Sy Profile] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>||align="center"|89||{{PHL}}||{{PHL}}||[[SM Prime Holdings]] |- |align="center"|{{nts|2}}{{profit}}||align="center"|{{nts|248}}{{profit}}||{{sortname|Lucio|Tan}}||align="center"|$7.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Lucio Tan Profile">[http://www.forbes.com/profile/lucio-tan/ Lucio Tan Profile] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>||align="center"|79||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philippine Airlines]] |- |align="center"|{{nts|3}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Imelda|Marcos}}||align="center"|$5.0&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}<ref name="Richest People in Philippines">[http://www.celebritynetworth.com/map/philippines/ Richest People in Philippines].</ref>||align="center"|84||{{PHL}}||{{PHL}}|| Inheritance |- |align="center"|{{nts|4}}{{profit}}||align="center"|{{nts|354}}{{profit}}||{{sortname|Andrew|Tan}}||align="center"|$4.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||Alliance Global Group |- |align="center"|{{nts|5}}{{loss}}||align="center"|{{nts|254}}{{profit}}||{{sortname|Enrique|Razon}}||align="center"|$4.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Enrique Razon Profile">[http://www.forbes.com/profile/enrique-razon/ Enrique Razon Profile] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>||align="center"|53||{{PHL}}||{{PHL}}||[[International Container Terminal Services Inc.|International Container Terminal Services]] |- |align="center"|{{nts|6}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|John|Gokongwei}}||align="center"|$3.4&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[JG Summit]] |- |align="center"|{{nts|7}}{{steady}}||align="center"|{{nts|349}}{{profit}}||{{sortname|Jaime Zobel|de Ayala}}||align="center"|$3.4&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|8}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|Jon Ramon|Aboitiz}}||align="center"|$3.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|-||{{PHL}}||{{PHL}}||Aboitiz Group |- |align="center"|{{nts|9}}{{loss}}||align="center"|{{nts|503}}{{profit}}||David Consunji||align="center"|$2.7&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}||align="center"|92||{{PHL}}||{{PHL}}||[[DMCI]] |- |align="center"|{{nts|10}}{{loss}}||align="center"|{{nts|554}}{{profit}}||{{sortname|George|Ty}}||align="center"|$2.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|81||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Metropolitan Bank and Trust Company|MetroBank]] |- |align="center"|{{nts|11}}{{profit}}||align="center"|{{nts|736}}{{profit}}||Lucio Co||align="center"|$1.9&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|52||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Puregold]] |- |align="center"|{{nts|12}}{{steady}}||align="center"|{{nts|1031}}{{profit}}||{{sortname|Tony Tan|Caktiong}}||align="center"|$1.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Jollibee]] |- |align="center"|{{nts|13}}{{loss}}||align="center"|{{nts|931}}{{profit}}||Robert Coyiuto, Jr.||align="center"|$1.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||[[National Grid plc|National Grid]] |- |align="center"|{{nts|14}}{{profit}}||align="center"| ||Emilio Yap||align="center"|$1.35&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|88||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philtrust Bank]] |- |align="center"|{{nts|15}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Roberto|Ongpin}}||align="center"|$1.3&nbsp;billion&nbsp;{{loss}}||align="center"|77||{{PHL}}||{{PHL}}||AIA Capital |- |align="center"|{{nts|16}}{{loss}}||align="center"| ||Inigo Zobel||align="center"|$1.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|58||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|17}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|Manuel|Villar}}||align="center"|$1.05&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|64||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Starmalls]] |- |align="center"|{{nts|18}}{{profit}}||align="center"|{{nts|1175}}{{profit}}||Andrew Gotianum||align="center"|$1.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Filinvest Land, Inc.]] |- |} ==Noong 2012== {| class="wikitable sortable" ! Blg. Pilipinas ! No. Daigdig ! Pangalan ! [[Kita]] ([[USD]])<ref name="filipinob" /> ! Edad ! [[Nasyunalidad]] ! Lugar ! Pinagmulan ng kayamanan |- |align="center"|{{nts|1}}{{steady}}||align="center"|{{nts|116}}{{profit}}||{{sortname|Henry|Sy}}||align="center"|$9.1&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Henry Sy Profile"/>||align="center"|87||{{PHL}}||{{PHL}}||[[SM Prime Holdings]] |- |align="center"|{{nts|2}}{{steady}}||align="center"| ||{{sortname|Imelda|Marcos}}||align="center"|$5.0&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}<ref name="Richest People in Philippines"/>||align="center"|84||{{PHL}}||{{PHL}}|| Inheritance |- |align="center"|{{nts|3}}{{steady}}||align="center"|{{nts|314}}{{profit}}||{{sortname|Lucio|Tan}}||align="center"|$4.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Lucio Tan Profile"/>||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philippine Airlines]] |- |align="center"|{{nts|4}}{{profit}}||align="center"|{{nts|683}}{{profit}}||{{sortname|Enrique|Razon}}||align="center"|$3.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Enrique Razon Profile"/>||align="center"|52||{{PHL}}||{{PHL}}||[[International Container Terminal Services Inc.|International Container Terminal Services]] |- |align="center"|{{nts|5}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|John|Gokongwei}}||align="center"|$3.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|85||{{PHL}}||{{PHL}}||[[JG Summit]] |- |align="center"|{{nts|6}}{{steady}}||align="center"| ||David Consunji||align="center"|$2.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|90||{{PHL}}||{{PHL}}||[[DMCI]] |- |align="center"|{{nts|7}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Andrew|Tan}}||align="center"|$2.3&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|60||{{PHL}}||{{PHL}}||Alliance Global Group |- |align="center"|{{nts|8}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Jaime Zobel|de Ayala}}||align="center"|$2.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|9}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|George|Ty}}||align="center"|$1.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|79||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Metropolitan Bank and Trust Company|MetroBank]] |- |align="center"|{{nts|10}}{{steady}}||align="center"| ||{{sortname|Roberto|Ongpin}}||align="center"|$1.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|75||{{PHL}}||{{PHL}}||AIA Capital |- |align="center"|{{nts|11}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Eduardo|Cojuangco}}||align="center"|$1.4&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}||align="center"|77||{{PHL}}||{{PHL}}||[[San Miguel Corporation]] |- |align="center"|{{nts|12}}{{profit}}||align="center"| ||Robert Coyiuto, Jr.||align="center"|$1.3&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|59||{{PHL}}||{{PHL}}||[[National Grid plc|National Grid]] |- |align="center"|{{nts|13}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Tony Tan|Caktiong}}||align="center"|$1.25&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|59||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Jollibee]] |- |align="center"|{{nts|14}}{{profit}}||align="center"| ||Lucio Co||align="center"|$1.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|-||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Puregold]] |- |align="center"|{{nts|15}}{{loss}}||align="center"| ||Inigo Zobel||align="center"|$1.15&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|56||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|16}}{{loss}}||align="center"| ||Emilio Yap||align="center"|$1.1&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philtrust Bank]] |- |} ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Ekonomiya ng Pilipinas]] 72nxmmelxkdiisgt6wrqkia7rylpy8f 15 280863 2223129 2222863 2026-09-01T08:03:05Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2223129 wikitext text/x-wiki == Wala pang artikulo sa wikang Tagalog == '''Ang sumusunod ay talaan ng mga mamamayan ng Pilipinas na mayroon nang artikulo sa ibang bersiyon ng Wikipedia ngunit hindi pa nagagawan ng artikulo sa Tagalog Wikipedia:''' {{Wikidata list|sparql= SELECT DISTINCT ?item ?article_en ?linkcount WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5. ?item wdt:P27 wd:Q928. ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . ?article_en schema:about ?item . ?article_en schema:inLanguage "en" . ?article_en schema:isPartOf <https://en.wikipedia.org/> FILTER (?linkcount >= 1) . # only include items with 1 or more sitelinks FILTER NOT EXISTS { ?article schema:about ?item . ?article schema:inLanguage "tl" . ?article schema:isPartOf <https://tl.wikipedia.org/> } } GROUP BY ?item ?linkcount ?article_en ORDER BY DESC(?linkcount) LIMIT 100 |columns=P18,label:Article,P106,P793,P800,P39,?article_en |section= |min_section= |sort=?linkcount |links=red |thumb=128 |autolist= |references=all }} {| class='wikitable sortable' ! larawan ! Article ! hanapbuhay ! significant event ! magnum opus ! nahawakang pwesto ! ?article_en |- | [[Talaksan:Alodia Gosiengfiao 2013-07-04 (2) a.jpg|center|128px]] | [[Alodia Gosiengfiao]] | [[modelo]]<br/>[[cosplayer]] | | | | [[:en:Alodia_Gosiengfiao|Alodia Gosiengfiao]] |- | [[Talaksan:Lav Diaz at 81st Venice International Film Festival.jpg|center|128px]] | [[Lav Diaz]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[editor ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[artista]]<br/>[[direktor]]<ref name="ref_9dcd9960024412bee88cb9de0f5ddf9229d4c663ed2ba8b4910cc05c78097c3a">https://cs.isabart.org/person/122314</ref><ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[film screenwriter]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[musiko]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[kritiko ng sine]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Lav_Diaz|Lav Diaz]] |- | [[Talaksan:Paul Mulders.jpg|center|128px]] | [[Paul Mulders]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Paul_Mulders|Paul Mulders]] |- | [[Talaksan:1960 Neile Adams.jpg|center|128px]] | [[Neile Adams]] | [[artista]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[mang-aawit]]<br/>[[artista sa telebisyon]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[artista sa teatro]] | | | | [[:en:Neile_Adams|Neile Adams]] |- | [[Talaksan:Angel Guirado azkals 2011.jpg|center|128px]] | [[Ángel Guirado]] | [[futbolista]]<ref name="ref_29e115b4d8673aa55ed93f170246260cdb6ce2dbf55e09a234ed0993291e067f">''[[:d:Q5715639|BDFutbol]]''</ref> | | | | [[:en:%C3%81ngel_Guirado|%C3%81ngel Guirado]] |- | | [[Junrey Balawing]] | | | | | [[:en:Junrey_Balawing|Junrey Balawing]] |- | [[Talaksan:James Younghusband Oct 2013.jpg|center|128px]] | [[James Younghusband]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:James_Younghusband|James Younghusband]] |- | [[Talaksan:Chris Greatwich.JPG|center|128px]] | [[Chris Greatwich]] | [[futbolista]]<br/>[[association football manager]] | | | | [[:en:Chris_Greatwich|Chris Greatwich]] |- | [[Talaksan:Adolfo Tito Yllana, September 2021 (GPOABF 0882) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Adolfo Tito Yllana]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[titular archbishop]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Papua New Guinea]]<br/>[[Apostolic Nuncio to the Solomon Islands]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Pakistan]]<br/>[[Apostolic Nuncio to the Democratic Republic of the Congo]]<br/>[[apostolic nuncio to Israel]]<br/>[[Apostolic Delegate to Jerusalem and Palestine]]<br/>[[apostolic nuncio to Cyprus]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Australia]] | [[:en:Adolfo_Tito_Yllana|Adolfo Tito Yllana]] |- | [[Talaksan:Donnie Nietes.png|center|128px]] | [[Donnie Nietes]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Donnie_Nietes|Donnie Nietes]] |- | | [[Dioscoro S. Rabor]] | [[soologo]]<ref name="ref_c5b160c8d062942dc63fae4cd18b5000d2e4309511b37a3761c11480d808103a">''[[:d:Q56114183|In Memoriam: Dioscoro S. Rabor, 1911-1996]]''</ref><br/>[[scientific collector]]<ref name="ref_96103d1bdc4401a014da17bd3b27b7311f90c94b2d4009870bb4218001e27e27">''[[:d:Q64446405|Bionomia]]''</ref> | | | | [[:en:Dioscoro_S._Rabor|Dioscoro S. Rabor]] |- | | [[Rachel Grant]] | [[artista]]<ref name="ref_829d37a31568b8478bf0c63a9a244a4d1f5285e71d8377ba0f75a6d875322f65">''[[:d:Q1204237|Deutsche Synchronkartei]]''</ref><br/>[[modelo]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[scuba diver]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Rachel_Grant|Rachel Grant]] |- | [[Talaksan:Andray Blatche.jpg|center|128px]] | [[Andray Blatche]] | [[basketbolista]]<ref name="ref_b316776bfd4d19b22b05d403d20bf7aa69dcd18a806d586c89f9100926aeab05">''[[:d:Q7300810|RealGM]]''</ref> | | | | [[:en:Andray_Blatche|Andray Blatche]] |- | | [[Oscar Cruz]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Oscar_Cruz|Oscar Cruz]] |- | [[Talaksan:Angelo Reyes.jpg|center|128px]] | [[Angelo Reyes]] | [[politiko]]<br/>[[military personnel]] | | | [[Kalihim ng Tanggulang Pambansa]]<br/>[[Kalihim ng Kapaligiran at Likas na Yaman]]<br/>[[Kalihim ng Enerhiya]]<br/>[[Kalihim ng Interyor at Pamahalaang Lokal]] | [[:en:Angelo_Reyes|Angelo Reyes]] |- | [[Talaksan:Archbishop Angel Lagdameo.jpg|center|128px]] | [[Angel Lagdameo]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[archbishop of Jaro]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Angel_Lagdameo|Angel Lagdameo]] |- | [[Talaksan:JfAniceto0456Pacianofvf 06.JPG|center|128px]] | [[Paciano Aniceto]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Catholic archbishop]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]] | [[:en:Paciano_Aniceto|Paciano Aniceto]] |- | [[Talaksan:Cardinal Ricardo Vidal.jpg|center|128px]] | [[Ricardo Tito Jamin Vidal]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[titular bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Ricardo_Vidal|Ricardo Vidal]] |- | [[Talaksan:Orlando Quevedo 2016.jpg|center|128px]] | [[Orlando Beltran Quevedo]] | [[manunulat]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Orlando_Quevedo|Orlando Quevedo]] |- | | [[Angelito Lampon]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[vicar apostolic]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Angelito_Lampon|Angelito Lampon]] |- | [[Talaksan:Romulo Valles Balangiga bell turnover (cropped).jpg|center|128px]] | [[Romulo Valles]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Romulo_Valles|Romulo Valles]] |- | | [[Antonio Ledesma]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<br/>[[Arsobispo]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[Catholic theologian]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[coadjutor bishop]]<br/>[[bishop prelate]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Antonio_Ledesma|Antonio Ledesma]] |- | [[Talaksan:JfTobias0431Bishopfvf 02.JPG|center|128px]] | [[Antonio Realubin Tobias]] | [[teologo]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Antonio_Tobias|Antonio Tobias]] |- | [[Talaksan:Albert del Rosario.jpg|center|128px]] | [[Albert del Rosario]] | [[diplomata]]<br/>[[politiko]]<br/>[[negosyante]] | | | [[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]<br/>[[ambassador of the Philippines to the United States]] | [[:en:Albert_del_Rosario|Albert del Rosario]] |- | [[Talaksan:Arnel Pineda by Phey Palma.jpg|center|128px]] | [[Arnel Pineda]] | [[mang-aawit]]<br/>[[manunulat ng awitin]] | | | | [[:en:Arnel_Pineda|Arnel Pineda]] |- | [[Talaksan:Chadhugo (300dpi).jpg|center|128px]] | [[Chad Hugo]] | [[record producer]]<br/>[[manunulat ng awitin]]<br/>[[kompositor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Chad_Hugo|Chad Hugo]] |- | [[Talaksan:Bishop.Arturo.Bastes.jpg|center|128px]] | [[Arturo M. Bastes]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[coadjutor bishop]] | [[:en:Arturo_Bastes|Arturo Bastes]] |- | [[Talaksan:Ernie Chan at Super-Con 2009.JPG|center|128px]] | [[Ernie Chan]] | [[comics artist]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]<br/>[[ilustrador]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[graphic artist]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[disenyador]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[alagad ng sining biswal]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref> | | | | [[:en:Ernie_Chan|Ernie Chan]] |- | [[Talaksan:Venus Raj.jpg|center|128px]] | [[Venus Raj]] | [[modelo]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]] | | | | [[:en:Venus_Raj|Venus Raj]] |- | [[Talaksan:Brian Yuzna (2007 crop).jpg|center|128px]] | [[Brian Yuzna]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[screenwriter]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[artista]] | | | | [[:en:Brian_Yuzna|Brian Yuzna]] |- | | [[Leonardo Legaspi]] | [[propesor ng unibersidad]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Roman Catholic Archbishop of Caceres]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Leonardo_Legaspi|Leonardo Legaspi]] |- | [[Talaksan:Brillante Mendoza at the 69th Venice International Film Festival, September 2012.jpg|center|128px]] | [[Brillante Mendoza]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[cinematographer]]<ref name="ref_833b0ecf39cfd9c634b88c55346640b8ff53e5ec78e177b604b7a78346be027c">http://asianwiki.com/Brillante_Mendoza</ref><br/>[[screenwriter]]<ref name="ref_89d32ec69eda3ae30901972a23ca4c45d7f2c401e64244cc1c33b72d8976e7fa">https://lilokpelikula.wordpress.com/2009/10/21/lola-brillante-mendoza-2009/</ref><ref name="ref_df976a5955ea21883692f260e6765daa529da60de09340ac0bd712c56bd8c1ba">http://www.timeout.com/london/film/captive-2012</ref><ref name="ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6">''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''</ref><ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<ref name="ref_b2d7a45e5d3180f042276aa6e9408760514212ca319bc04a9eaae19b89f7c331">http://www.nytimes.com/movies/movie/457936/Kinatay/details</ref><ref name="ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6">''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''</ref><br/>[[production designer]]<br/>[[direktor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Brillante_Mendoza|Brillante Mendoza]] |- | [[Talaksan:Pancho Villa BNF.jpeg|center|128px]] | [[Pancho Villa]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Pancho_Villa_(boxer)|Pancho Villa (boxer)]] |- | [[Talaksan:Bishop Broderick Pabillo at the Manila Cathedral 2023-10-29.jpg|center|128px]] | [[Broderick Soncuaco Pabillo]] | [[teologo]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Broderick_Pabillo|Broderick Pabillo]] |- | [[Talaksan:Simeon Toribio.jpg|center|128px]] | [[Simeón Toribio]] | [[politiko]]<br/>[[atleta]] | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Simeon_Toribio|Simeon Toribio]] |- | [[Talaksan:Julio Rosales.jpg|center|128px]] | [[Julio Rosales]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Julio_Rosales|Julio Rosales]] |- | [[Talaksan:Jerry Lucena.jpg|center|128px]] | [[Jerry Lucena]] | [[futbolista]]<br/>[[association football manager]] | | | | [[:en:Jerry_Lucena|Jerry Lucena]] |- | | [[David William Valencia Antonio]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[apostolic administrator]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]] | [[:en:David_William_Antonio|David William Antonio]] |- | | [[Miguel White]] | [[atleta]] | | | | [[:en:Miguel_White|Miguel White]] |- | [[Talaksan:Fernando Capalla.jpg|center|128px]] | [[Fernando Capalla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[coadjutor archbishop]]<br/>[[territorial prelate]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Fernando_Capalla|Fernando Capalla]] |- | [[Talaksan:Rolando Santos CM.jpg|center|128px]] | [[Rolando Crisostomo Santos]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]] | [[:en:Rolando_Santos|Rolando Santos]] |- | [[Talaksan:Archbishop Gilbert Garcera 2024-06-29.jpg|center|128px]] | [[Gilbert Garcera]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Archbishop of Lipa]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Gilbert_Garcera|Gilbert Garcera]] |- | | [[Meiling Melançon]] | [[artista]]<br/>[[modelo]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Mei_Melan%C3%A7on|Mei Melan%C3%A7on]] |- | [[Talaksan:Archbishop John F. Du.png|center|128px]] | [[John F. Du]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Archbishop of Palo]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]] | [[:en:John_F._Du|John F. Du]] |- | [[Talaksan:Bishop Jose Romeo O. Lazo (2).jpg|center|128px]] | [[Jose Romeo Lazo]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Bishop of San Jose de Antique]]<br/>[[archbishop of Jaro]] | [[:en:Jose_Romeo_Lazo|Jose Romeo Lazo]] |- | | [[Jose S. Palma]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Bishop of Calbayog]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[Archbishop of Palo]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Jos%C3%A9_S._Palma|Jos%C3%A9 S. Palma]] |- | | [[Mark Javier]] | [[archer]] | | | | [[:en:Mark_Javier|Mark Javier]] |- | [[Talaksan:D LIM.jpg|center|128px]] | [[Danilo Lim]] | [[politiko]]<br/>[[military personnel]] | | | | [[:en:Danilo_Lim|Danilo Lim]] |- | | [[Osvaldo Padilla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[titular archbishop]]<br/>[[apostolic nuncio to Panama]]<br/>[[apostolic nuncio to Sri Lanka]]<br/>[[apostolic nuncio to Nigeria]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Costa Rica]]<br/>[[apostolic nuncio to South Korea]]<br/>[[apostolic nuncio to Mongolia]] | [[:en:Osvaldo_Padilla|Osvaldo Padilla]] |- | [[Talaksan:Pablo Virgilio David in 2014 (Retouched).jpg|center|128px]] | [[Pablo Virgilio Siongco David]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]<br/>[[cardinal priest]] | [[:en:Pablo_Virgilio_David|Pablo Virgilio David]] |- | | [[Rodolfo Tan Cardoso]] | [[ahedresista]] | | | | [[:en:Rodolfo_Tan_Cardoso|Rodolfo Tan Cardoso]] |- | | [[Leopoldo Serantes]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Leopoldo_Serantes|Leopoldo Serantes]] |- | [[Talaksan:Archbishop Ramon Argüelles.jpg|center|128px]] | [[Ramon Arguelles]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Archbishop of Lipa]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]] | [[:en:Ramon_Arguelles|Ramon Arguelles]] |- | [[Talaksan:Bishop Reynaldo G. Evangelista.jpg|center|128px]] | [[Reynaldo Evangelista]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[bishop of Imus]] | [[:en:Reynaldo_Evangelista|Reynaldo Evangelista]] |- | [[Talaksan:Dr Honoria Acosta-Sison.jpg|center|128px]] | [[Honoria Acosta-Sison]] | [[gynecologist]]<ref name="ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7">''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''</ref><br/>[[propesor ng unibersidad]]<ref name="ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7">''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''</ref><br/>[[obstetrician]] | | | | [[:en:Honoria_Acosta-Sison|Honoria Acosta-Sison]] |- | | [[Sergio Utleg]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]] | [[:en:Sergio_Utleg|Sergio Utleg]] |- | [[Talaksan:Teófilo Yldefonso 1928.jpg|center|128px]] | [[Teófilo Yldefonso]] | [[manlalangoy]]<br/>[[military personnel]] | | | | [[:en:Te%C3%B3filo_Yldefonso|Te%C3%B3filo Yldefonso]] |- | | [[Gabriel Reyes]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[Arsobispo ng Maynila]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[titular archbishop]]<br/>[[bishop of Cebu]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Gabriel_Reyes|Gabriel Reyes]] |- | | [[Wenceslao Selga Padilla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[apostolic prefect]]<br/>[[superior]] | [[:en:Wenceslao_Padilla|Wenceslao Padilla]] |- | [[Talaksan:Melissa de la Cruz at LA Time Festival of Books 2013-cropped.jpg|center|128px]] | [[Melissa de la Cruz]] | [[manunulat]]<br/>[[children's writer]]<br/>[[nobelista]]<br/>[[editor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[young adult author]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | [[Blue Bloods]] | | [[:en:Melissa_de_la_Cruz|Melissa de la Cruz]] |- | [[Talaksan:Shamcey Supsup on September 18, 2011.jpg|center|128px]] | [[Shamcey Supsup]] | [[modelo]]<br/>[[arkitekto]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]] | | | | [[:en:Shamcey_Supsup-Lee|Shamcey Supsup-Lee]] |- | [[Talaksan:Anthony Villanueva 2017 stamp of the Philippines.jpg|center|128px]] | [[Anthony Villanueva]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref><br/>[[artista]] | | | | [[:en:Anthony_Villanueva|Anthony Villanueva]] |- | | [[Roel Velasco]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Roel_Velasco|Roel Velasco]] |- | [[Talaksan:2013 AVN Awards - Mimi Miyagi (8396773441) (crop).jpg|center|128px]] | [[Mimi Miyagi]] | [[artistang pornograpiko]]<br/>[[modelo]]<br/>[[erotic photography model]]<br/>[[politiko]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Mimi_Miyagi|Mimi Miyagi]] |- | | [[José Villanueva]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Jos%C3%A9_Villanueva_(boxer)|Jos%C3%A9 Villanueva (boxer)]] |- | | [[Isnilon Hapilon]] | [[militant]]<ref name="ref_3a050fe4a1b5cdc123941a4d809de3e4cbdf86aca7a47d00e70fc73396c7692f">http://www.reuters.com/article/us-philippines-militants-idUSBRE93F09K20130416</ref><br/>[[military personnel]] | | | [[Emir]] | [[:en:Isnilon_Hapilon|Isnilon Hapilon]] |- | | [[Satoshi Otomo]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Satoshi_%C5%8Ctomo|Satoshi %C5%8Ctomo]] |- | [[Talaksan:Pedro Abad Santos.jpg|center|128px]] | [[Pedro Abad Santos]] | [[politiko]] | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Pedro_Abad_Santos|Pedro Abad Santos]] |- | [[Talaksan:Van Partible by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] | [[Van Partible]] | [[animator]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref><br/>[[direktor sa telebisyon]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref><br/>[[film screenwriter]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref> | | | | [[:en:Van_Partible|Van Partible]] |- | [[Talaksan:Satine Phoenix Porn Star Karaoke 2007-05-01 1.jpg|center|128px]] | [[Satine Phoenix]] | [[artista]]<br/>[[artistang pornograpiko]]<br/>[[pintor]]<br/>[[modelo]]<br/>[[online streamer]] | | | | [[:en:Satine_Phoenix|Satine Phoenix]] |- | [[Talaksan:Aubrey Miles.jpg|center|128px]] | [[Aubrey Miles]] | [[modelo]]<br/>[[mang-aawit]] | | | | [[:en:Aubrey_Miles|Aubrey Miles]] |- | [[Talaksan:Portrait of Rosalina Abejo.jpg|center|128px]] | [[Rosalina Abejo]] | [[Konduktor ng musika|konduktor]]<br/>[[kompositor]]<ref name="ref_115bb190520bffe7d3b11a69f9df49b7ce90dc74fcae0be2a25876d6fbd480ac">http://www.musicsack.com/personfmt_itempk.cfm?itempk=7</ref><ref name="ref_78ef1b4c4bfd98c1b57835278aa68bfb7a82f895c16dd08902a7241396b8dd66">http://philippinemusicregistry.com.ph/main/artist/view/8</ref> | | | | [[:en:Rosalina_Abejo|Rosalina Abejo]] |- | [[Talaksan:Carli de Murga 20191101 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Carlie de Murga]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Carli_de_Murga|Carli de Murga]] |- | | [[Gurdev Khush]] | [[henetista]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref><br/>[[magsasaka]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref><br/>[[agronomo]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref> | | | | [[:en:Gurdev_Khush|Gurdev Khush]] |- | [[Talaksan:Philippines Foreign Secretary Yasay Addresses Reporters at a News Conference (28502880421) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Perfecto R. Yasay, Jr.]] | [[negosyante]]<br/>[[abogado]]<ref name="ref_5d9f0275a9a10a2540c3b54d54876fcc3ca330edb427fb3d32e3b7d6b2c4ce30">https://cairope.dfa.gov.ph/site-administrator/embassy-news/150-perfecto-r-yasay-jr-secretary-of-foreign-affairs</ref><br/>[[politiko]] | | | [[chairperson]]<ref name="ref_a95020c6c926990cc42cba9158f1ffa3651c92e7a72951390e120a8a21ca0969">https://news.mb.com.ph/2020/06/12/former-dfa-sec-yasay-dies-73/</ref><br/>[[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]<ref name="ref_7911ff1da716d452199d6d0b838df2f94f6168b660ff4836baf6ac4a4d662d24">https://newsinfo.inquirer.net/878680/ca-rejects-appointment-of-yasay</ref> | [[:en:Perfecto_Yasay_Jr.|Perfecto Yasay Jr.]] |- | [[Talaksan:Ronnie del Carmen.jpg|center|128px]] | [[Ronnie del Carmen]] | [[animator]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[ilustrador]]<br/>[[comics artist]]<br/>[[artista]]<br/>[[graphic artist]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[alagad ng sining]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Ronnie_del_Carmen|Ronnie del Carmen]] |- | [[Talaksan:Álvaro Silva 20191101 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Álvaro Silva]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:%C3%81lvaro_Silva_(footballer)|%C3%81lvaro Silva (footballer)]] |- | [[Talaksan:Kevin Ray Mendoza 20120329.jpg|center|128px]] | [[Kevin Ray Mendoza Hansen]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Kevin_Ray_Mendoza|Kevin Ray Mendoza]] |- | | [[Natividad Almeda López]] | [[abogado]]<br/>[[hukom]] | | | | [[:en:Natividad_Almeda-L%C3%B3pez|Natividad Almeda-L%C3%B3pez]] |- | [[Talaksan:Geena Rocero for Chromat.jpg|center|128px]] | [[Geena Rocero]] | [[modelo]]<br/>[[LGBTQ rights activist]]<br/>[[Playmate]] | | | | [[:en:Geena_Rocero|Geena Rocero]] |- | [[Talaksan:Vicky Tauli-Corpuz in Kuala-Lumpur.jpg|center|128px]] | [[Victoria Tauli-Corpuz]] | [[indigenous rights activist]] | | | [[United Nations Special Rapporteur]] | [[:en:Victoria_Tauli-Corpuz|Victoria Tauli-Corpuz]] |- | [[Talaksan:Daisuke Sato After the Game - PHI vs AFG, September 12, 2023.png|center|128px]] | [[Daisuke Sato]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Daisuke_Sato_(footballer)|Daisuke Sato (footballer)]] |- | [[Talaksan:Kevin Ingresso.jpg|center|128px]] | [[Kevin Ingreso]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Kevin_Ingreso|Kevin Ingreso]] |- | | [[Oscar Jaime Llaneta Florencio]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Oscar_Jaime_Florencio|Oscar Jaime Florencio]] |- | [[Talaksan:Rep. Geraldine Roman (19th Congress).jpg|center|128px]] | [[Geraldine Roman]] | [[mamamahayag]]<br/>[[estadista]]<br/>[[politiko]]<ref name="ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d">http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><ref name="ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb">http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref> | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]<ref name="ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb">http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><br/>[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]<ref name="ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d">http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><br/>[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Geraldine_Roman|Geraldine Roman]] |- | [[Talaksan:Kylie Verzosa 2022 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kylie Verzosa]] | [[modelo]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]<br/>[[artista]] | | | | [[:en:Kylie_Verzosa|Kylie Verzosa]] |- | | [[Tabinas Jefferson]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Jefferson_Tabinas|Jefferson Tabinas]] |- | [[Talaksan:Eumir felix marcial KL 2017.jpg|center|128px]] | [[Eumir Marcial]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Eumir_Marcial|Eumir Marcial]] |- | [[Talaksan:Manny Jacinto at the 2018 Comic-Con International (42913094245) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Manny Jacinto]] | [[artista sa telebisyon]]<br/>[[mananayaw]]<br/>[[artista]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref> | | | | [[:en:Manny_Jacinto|Manny Jacinto]] |- | [[Talaksan:New Clark City Visit of Kayla Sanchez (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kayla Sanchez]] | [[manlalangoy]]<ref name="ref_71088fd3015a897b4edb05c490dbd362f030de19fdf8997617b2579e42df444f">''[[:d:Q23439984|swimrankings.net]]''</ref> | | | | [[:en:Kayla_Sanchez|Kayla Sanchez]] |- | [[Talaksan:Karen Ibasco Joins the UN Youth Climate Summit (2019) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Karen Ibasco]] | [[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]<br/>[[pisiko]] | | | | [[:en:Karen_Ibasco|Karen Ibasco]] |- | [[Talaksan:Sarina Bolden.png|center|128px]] | [[Sarina Bolden]] | [[futbolista]]<ref name="ref_a4daea7bcee446c1cbd0b6a142d0b95aeef218a10a1d147d8d274272a911d962">https://www.chicagotribune.com/sports/soccer/ct-world-cup-sarina-bolden-philippines-20230725-kihxntol2zb3nhmqhvhlgmqqci-story.html</ref> | | | | [[:en:Sarina_Bolden|Sarina Bolden]] |- | [[Talaksan:Margielyn Didal (cropped).jpg|center|128px]] | [[Margielyn Didal]] | [[skateboarder]] | | | | [[:en:Margielyn_Didal|Margielyn Didal]] |- | | [[Rex Andrew Clement Alarcon]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Catholic deacon]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Caceres]] | [[:en:Rex_Andrew_Alarcon|Rex Andrew Alarcon]] |- | [[Talaksan:Louise Mabulo UN Young Champion of the Earth Award Ceremony Speech 3 (50750541351).jpg|center|128px]] | [[Louise Emmanuelle Mabulo]] | [[cook]]<br/>[[environmentalist]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref><br/>[[magsasaka]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref><br/>[[entrepreneur]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref> | | | | [[:en:Louise_Mabulo|Louise Mabulo]] |- | [[Talaksan:The Declaration of St. Dominic Parish as Minor Basilica! 1-58 screenshot.jpg|center|128px]] | [[Gerard Francisco Timoner III]] | [[paring Katoliko]]<br/>[[friar]]<br/>[[teologo]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[propesor ng unibersidad]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | [[Master General of Order of Friars Preachers]] | [[:en:Gerard_Francisco_Timoner_III|Gerard Francisco Timoner III]] |- | [[Talaksan:MitskiAPE180824 (13 of 116) (53941099308) (cropped 2).jpg|center|128px]] | [[Beabadoobe]] | [[mang-aawit-manunulat]]<ref name="ref_7f185c0ce88ceaf3e120d7aa46e91399685a365ee5391ffd639c3a94965f31df">https://www.theguardian.com/music/2024/nov/13/beabadoobee-review-02-academy-glasgow</ref><ref name="ref_bafb9b83290b96566f3ea036dee83e3d41462a1b08fd9520933aec511b33c32c">https://www.nme.com/news/music/beabadoobee-brits-interview-sabrina-carpenter-embracing-imperfection-3843092</ref> | | | | [[:en:Beabadoobee|Beabadoobee]] |- | | [[Marinel Sumook Ubaldo]] | [[climate activist]] | | | | [[:en:Marinel_Sumook_Ubaldo|Marinel Sumook Ubaldo]] |- | [[Talaksan:Bianca Bustamante 2024.jpg|center|128px]] | [[Bianca Bustamante]] | [[racing driver]]<br/>[[racecar driver]] | | | | [[:en:Bianca_Bustamante|Bianca Bustamante]] |- | [[Talaksan:PIA Leyte - Aira Villegas interview (cropped).jpg|center|128px]] | [[Aira Villegas]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Aira_Villegas|Aira Villegas]] |} {{Wikidata list end}} 7n32mqltkuzralt2ng1bwu8lt2usb3x 15 281597 2223133 2222220 2026-09-01T08:53:04Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2223133 wikitext text/x-wiki == Wala pang artikulo == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE { ?item wdt:P106 ?occupation. ?occupation wdt:P279* wd:Q864503. ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . } GROUP BY ?item ?linkcount ORDER BY DESC(?linkcount) LIMIT 200 |columns=number,item,label:Article,P569,P570,P101,P18 |section= |min_section= |sort= |links=red_only |thumb=128 |autolist=fallback |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! number ! item ! Article ! petsa ng kapanangakan ! petsa ng kamatayan ! field of work ! larawan |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q144535|Q144535]] | [[Herbert Spencer]] | data-sort-value="1820" | 1820-04-27<br/>1820-04-28 | data-sort-value="1903" | 1903-12-08 | [[botanika]] | [[Talaksan:Herbert Spencer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q11826|Q11826]] | [[Al-Biruni]] | data-sort-value="973" | 973-09-04 | data-sort-value="1048" | 1048-12-09 | [[pisika]]<br/>[[matematika]]<br/>[[astronomiya]]<br/>[[likas na agham]]<br/>[[kasaysayan]]<br/>[[chronology]]<br/>[[laborer]]<br/>[[Indology]]<br/>[[agham pandaigdig]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[kartograpiya]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[astrolohiya]]<br/>[[kimika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]]<br/>[[history of religions]]<br/>[[mineralohiya]] | [[Talaksan:Al-Biruni Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q131117|Q131117]] | [[Maria Montessori]] | data-sort-value="1870" | 1870-08-31 | data-sort-value="1952" | 1952-05-06 | [[pedagohiya]] | [[Talaksan:Maria Montessori (portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q185007|Q185007]] | [[Rita Levi-Montalcini]] | data-sort-value="1909" | 1909-04-22 | data-sort-value="2012" | 2012-12-30 | [[neurobiology]] | [[Talaksan:Rita Levi-Montalcini (1986).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q7487|Q7487]] | [[Dorothy Hodgkin]] | data-sort-value="1910" | 1910-05-12 | data-sort-value="1994" | 1994-07-29 | [[X-ray crystallography]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]]<br/>[[kristalograpiya]] | [[Talaksan:Professor Dorothy Hodgkin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q160362|Q160362]] | [[Theophrastus]] | data-sort-value="-371" | -371 | data-sort-value="-287" | -287 | [[botanika]] | [[Talaksan:Teofrasto Orto botanico head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q78496|Q78496]] | [[Konrad Lorenz]] | data-sort-value="1903" | 1903-11-07 | data-sort-value="1989" | 1989-02-27 | [[etolohiya]]<br/>[[pilosopiya]] | [[Talaksan:Konrad Lorenz.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q102034|Q102034]] | [[Ronald Ross]] | data-sort-value="1857" | 1857-05-13 | data-sort-value="1932" | 1932-09-16 | [[parasitolohiya]]<br/>[[epidemiyolohiya]] | [[Talaksan:Ronald Ross.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q60059|Q60059]] | [[Albertus Magnus]] | data-sort-value="1200" | 1200 | data-sort-value="1280" | 1280-11-15 | [[pilosopiya]] | [[Talaksan:Tommaso da modena, ritratti di domenicani (vescovo) 1352 150cm, treviso, ex convento di san niccolò, sala del capitolo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q199654|Q199654]] | [[Barbara McClintock]] | data-sort-value="1902" | 1902-06-16 | data-sort-value="1992" | 1992-09-02 | [[henetika]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Barbara McClintock (1902-1992) shown in her laboratory in 1947.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q462843|Q462843]] | [[Tu Youyou]] | data-sort-value="1930" | 1930-12-30 | | [[parmakolohiya]]<br/>[[tradisyonal na panggagamot na Tsino]] | [[Talaksan:D810 4987 Tu Youyou, medicine (22945001843) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q25820|Q25820]] | [[Thomas Young]] | data-sort-value="1773" | 1773-06-13 | data-sort-value="1829" | 1829-05-10 | [[pisika]]<br/>[[mekanika]]<br/>[[lingguwistika]]<br/>[[agham ng mga materyal]] | [[Talaksan:Thomas Young by Briggs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q229264|Q229264]] | [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon]] | data-sort-value="1707" | 1707-09-07 | data-sort-value="1788" | 1788-04-15 | [[biyolohiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[political arithmetic]] | [[Talaksan:François Hubert Drouais - Portrait of Buffon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q173441|Q173441]] | [[Abu Abdullah Muhammad al-Idrisi al-Qurtubi al-Hasani as-Sabti]] | data-sort-value="1110" | 1110 | data-sort-value="1166" | 1166<br/>1165 | [[kartograpiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[paglalakbay]] | [[Talaksan:Al-Idrisi, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q70554|Q70554]] | [[Hermann Emil Fischer]] | data-sort-value="1852" | 1852-10-09 | data-sort-value="1919" | 1919-07-15 | [[kimika]] | [[Talaksan:Hermann Emil Fischer. Photograph by Atelier Victoria, 1895. Wellcome V0027668 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q213195|Q213195]] | [[B.F. Skinner]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-20 | data-sort-value="1990" | 1990-08-18 | [[sikolohiya]]<br/>[[behavioral analytics]] | [[Talaksan:B.F. Skinner at Harvard circa 1950 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q7426|Q7426]] | [[Ada Yonath]] | data-sort-value="1939" | 1939-06-22 | data-sort-value="2026" | 2026-08-31 | [[kristalograpiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[ribosoma]]<br/>[[biyolohiyang estruktural]] | [[Talaksan:Ada E. Yonath.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q204733|Q204733]] | [[Gerty Cori]] | data-sort-value="1896" | 1896-08-15 | data-sort-value="1957" | 1957-10-26 | [[biyokimika]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Gerty Theresa Cori.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q151564|Q151564]] | [[Frederick Sanger]] | data-sort-value="1918" | 1918-08-13 | data-sort-value="2013" | 2013-11-19 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Frederick Sanger2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q35703|Q35703]] | [[Gertrude B. Elion]] | data-sort-value="1918" | 1918-01-23 | data-sort-value="1999" | 1999-02-21 | [[parmakolohiya]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Gertrude Elion (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q84405|Q84405]] | [[Karl Landsteiner]] | data-sort-value="1868" | 1868-06-14 | data-sort-value="1943" | 1943-06-26 | [[kimika]] | [[Talaksan:Karl Landsteiner nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q214565|Q214565]] | [[Beatrix Potter]] | data-sort-value="1866" | 1866-07-28 | data-sort-value="1943" | 1943-12-22 | | [[Talaksan:Beatrix Potter by King cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q107402|Q107402]] | [[Rosalyn Sussman Yalow]] | data-sort-value="1921" | 1921-07-19 | data-sort-value="2011" | 2011-05-30 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Rosalyn Yalow.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q318750|Q318750]] | [[Stephen Hillenburg]] | data-sort-value="1961" | 1961-08-21 | data-sort-value="2018" | 2018-11-26 | [[biyolohiyang pandagat]]<br/>[[animasyon]]<br/>[[komiks]] | [[Talaksan:Stephen Hillenburg by Carlos Cazurro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q185777|Q185777]] | [[Alexis Carrel]] | data-sort-value="1873" | 1873-06-28 | data-sort-value="1944" | 1944-11-05 | [[Pag-oopera|pagtistis]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[pathophysiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[vascular surgery]] | [[Talaksan:Alexis Carrel 1912.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q60024|Q60024]] | [[Hermann von Helmholtz]] | data-sort-value="1821" | 1821-08-31 | data-sort-value="1894" | 1894-09-08 | [[pisika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[sikolohiya]] | [[Talaksan:Hermann von Helmholtz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q103844|Q103844]] | [[Françoise Barré-Sinoussi]] | data-sort-value="1947" | 1947-07-30 | | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Françoise Barré-Sinoussi-press conference Dec 06th, 2008-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q180468|Q180468]] | [[Albert von Szent-Györgyi Nagyrápolt]] | data-sort-value="1893" | 1893-09-16 | data-sort-value="1986" | 1986-10-22 | [[biyokimika]]<br/>[[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Albert Szent-Györgyi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q200136|Q200136]] | [[Linda B. Buck]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-29 | | [[biyolohiya]]<br/>[[neurosiyensiya]] | [[Talaksan:Linda Buck 2015 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q154824|Q154824]] | [[Norman Borlaug]] | data-sort-value="1914" | 1914-03-25 | data-sort-value="2009" | 2009-09-12 | [[agronomiya]] | [[Talaksan:Norman Borlaug.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q43917|Q43917]] | [[Eduard Buchner]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-20 | data-sort-value="1917" | 1917-08-13 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Eduardbuchner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q150630|Q150630]] | [[Camillo Golgi]] | data-sort-value="1843" | 1843-07-07 | data-sort-value="1926" | 1926-01-21 | [[malarya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[anatomiya]]<br/>[[patolohiya]]<br/>[[agham]] | [[Talaksan:Camillo Golgi nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q26321|Q26321]] | [[Elizabeth Blackburn]] | data-sort-value="1948" | 1948-11-26 | | [[biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Elizabeth Blackburn CHF Heritage Day 2012 Rush 001.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q26322|Q26322]] | [[Carol Greider]] | data-sort-value="1961" | 1961-04-15 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:GREIDER Carol 2014 - Less vignetting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q17280087|Q17280087]] | [[Emmanuelle Charpentier]] | data-sort-value="1968" | 1968-12-11 | | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:Emmanuelle Charpentier.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q80905|Q80905]] | [[Donald Arthur Glaser]] | data-sort-value="1926" | 1926-09-21 | data-sort-value="2013" | 2013-02-28 | [[pisika]] | [[Talaksan:Donald Glaser.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q102804|Q102804]] | [[Henri Moissan]] | data-sort-value="1852" | 1852-09-28 | data-sort-value="1907" | 1907-02-20 | [[kimika]] | [[Talaksan:Henri Moissan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q177681|Q177681]] | [[Thomas Hunt Morgan]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-25 | data-sort-value="1945" | 1945-12-04 | [[henetika]] | [[Talaksan:Thomas Hunt Morgan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q153159|Q153159]] | [[Elias Lönnrot]] | data-sort-value="1802" | 1802-04-09 | data-sort-value="1884" | 1884-03-19 | [[lingguwistika]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pilolohiya]]<br/>[[collecting]]<br/>[[panitikan]] | [[Talaksan:Elias Lönnrot portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q180350|Q180350]] | [[Frederick Banting]] | data-sort-value="1891" | 1891-11-14 | data-sort-value="1941" | 1941-02-21 | [[pisyolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]] | [[Talaksan:Fredrick banting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q234224|Q234224]] | [[Dian Fossey]] | data-sort-value="1932" | 1932-01-16 | data-sort-value="1985" | 1985-12-26 | [[etolohiya]] | [[Talaksan:Dian Fossey October 1968.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q14279|Q14279]] | [[Giovanni Domenico Cassini]] | data-sort-value="1625" | 1625-06-08 | data-sort-value="1712" | 1712-09-14 | [[astronomiya]] | [[Talaksan:Giovanni Domenico Cassini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q4273363|Q4273363]] | [[Frances Arnold]] | data-sort-value="1956" | 1956-07-25 | | [[inhinyeriyang pangkimika]]<br/>[[biocatalysis]]<br/>[[protein engineering]]<br/>[[synthetic biology]] | [[Talaksan:Frances Arnold in 2021 at Caltech 01 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q15118973|Q15118973]] | [[Aziz Sancar]] | data-sort-value="1946" | 1946-09-08 | | [[DNA repair]]<br/>[[Siklo ng selula|cell cycle]]<br/>[[circadian rhythm]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[DNA]] | [[Talaksan:Aziz Sancar 0060.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q107462|Q107462]] | [[Har Gobind Khorana]] | data-sort-value="1922" | 1922-01-09 | data-sort-value="2011" | 2011-11-09 | [[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Har Gobind Khorana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q189488|Q189488]] | [[Willem Einthoven]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-21 | data-sort-value="1927" | 1927-09-29 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Portrait of W. (Willem) Einthoven, professor of Physiology and Histology at Leiden University Icones 332.tiff|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q231402|Q231402]] | [[Jacques Monod]] | data-sort-value="1910" | 1910-02-09 | data-sort-value="1976" | 1976-05-31 | [[biyolohiya]]<br/>[[kontrasepsiyon]] | [[Talaksan:Jacques Monod 1971.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q60061|Q60061]] | [[Venkatraman Ramakrishnan]] | data-sort-value="1952" | 1952 | | [[biyokimika]]<br/>[[computational biology]]<br/>[[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Venki Ramakrishnan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q16196017|Q16196017]] | [[Tedros Adhanom Ghebreyesus]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-03 | | [[community health]]<br/>[[kalusugang pampubliko]]<br/>[[international organization]]<br/>[[Pangangalagang pangkalusugan]]<br/>[[health administration]]<br/>[[mikrobiyolohiya]]<br/>[[politika]]<br/>[[Patakarang panlabas]] | [[Talaksan:Tedros Adhanom Ghebreyesus September 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q189006|Q189006]] | [[Charles Louis Alphonse Laveran]] | data-sort-value="1845" | 1845-06-18 | data-sort-value="1922" | 1922-05-18 | [[malarya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Charles Laveran nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q104913|Q104913]] | [[Robert Edwards]] | data-sort-value="1925" | 1925-09-27 | data-sort-value="2013" | 2013-04-10 | [[reproductive medicine]] | [[Talaksan:Robert Geoffrey Edwards (2010).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q8056214|Q8056214]] | [[Yoshinori Ohsumi]] | data-sort-value="1945" | 1945-02-09 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[autophagy]] | [[Talaksan:Nobel Laureates 7428 (30679389523) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q191026|Q191026]] | [[Francis Galton]] | data-sort-value="1822" | 1822-02-16 | data-sort-value="1911" | 1911-01-17 | [[Teorya ng probabilidad|probability theory]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]] | [[Talaksan:Sir Francis Galton, 1890s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q214851|Q214851]] | [[Charles Richet]] | data-sort-value="1850" | 1850-08-26 | data-sort-value="1935" | 1935-12-04 | [[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[allergology]]<br/>[[anapilaksis]]<br/>[[human physiology]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[Esperanto]]<br/>[[ewhenesya]]<br/>[[Parasikolohiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[Tuluyan]]<br/>[[Drama]] | [[Talaksan:Charles Robert Richet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q296047|Q296047]] | [[Sam Harris]] | data-sort-value="1967" | 1967-04-09 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[moralidad]]<br/>[[etika]]<br/>[[mindfulness]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[criticism of religion]]<br/>[[Blog]]<br/>[[podcast show]]<br/>[[Meditasyon|pagninilay]] | [[Talaksan:Sam Harris 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q6796222|Q6796222]] | [[May-Britt Moser]] | data-sort-value="1963" | 1963-01-04 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[grid neuron]] | [[Talaksan:May-Britt Moser (20902423978) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q232308|Q232308]] | [[Selman Abraham Waksman]] | data-sort-value="1888" | 1888-07-22 | data-sort-value="1973" | 1973-08-16 | [[biyokimika]]<br/>[[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Selman Waksman NYWTS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q125057|Q125057]] | [[Richard Francis Burton]] | data-sort-value="1821" | 1821-03-19 | data-sort-value="1890" | 1890-10-20 | | [[Talaksan:Richard Francis Burton by Rischgitz, 1864.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q234463|Q234463]] | [[Sydney Brenner]] | data-sort-value="1927" | 1927-01-13 | data-sort-value="2019" | 2019-04-05 | [[biyolohiya]] | [[Talaksan:Sydney Brenner OIST 2008 (33208371153) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q189564|Q189564]] | [[Pierre Teilhard de Chardin]] | data-sort-value="1881" | 1881-05-01 | data-sort-value="1955" | 1955-04-10 | [[pilosopiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[pastoral care]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[philosophical anthropology]]<br/>[[Christian philosophy]]<br/>[[heolohiya]] | [[Talaksan:TeilhardP 1955.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q5327|Q5327]] | [[Adolf Butenandt]] | data-sort-value="1903" | 1903-03-24 | data-sort-value="1995" | 1995-01-18 | [[biyokimika]]<br/>[[kimikang organiko]] | [[Talaksan:Bad Schachen Porträt; Adolf Butenandt - W134Nr.020182c - Willy Pragher (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q106399|Q106399]] | [[John Howard Northrop]] | data-sort-value="1891" | 1891-07-05 | data-sort-value="1987" | 1987-05-27 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:John Howard Northrop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q88608397|Q88608397]] | [[Katalin Karikó]] | data-sort-value="1955" | 1955-01-17 | | [[messenger RNA]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Katalin Karikó at the United States Embassy Sweden, 2023 Nobel Reception (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q12973|Q12973]] | [[Leopold III of Belgium]] | data-sort-value="1901" | 1901-11-03 | data-sort-value="1983" | 1983-09-25 | | [[Talaksan:Leopold III (1934).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q76727|Q76727]] | [[Ernst Jünger]] | data-sort-value="1895" | 1895-03-29 | data-sort-value="1998" | 1998-02-17 | [[pilosopiya]]<br/>[[Panitikang Aleman]]<br/>[[entomolohiya]] | [[Talaksan:Ernst Jünger vers 1920 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q55008046|Q55008046]] | [[Albert I of Belgium]] | data-sort-value="1875" | 1875-04-08 | data-sort-value="1934" | 1934-02-17 | | [[Talaksan:Albert I Koning der Belgen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q316371|Q316371]] | [[Vladimir Vernadsky]] | data-sort-value="1863" | 1863-02-28 | data-sort-value="1945" | 1945-01-06 | [[heolohiya]]<br/>[[kristalograpiya]]<br/>[[mineralohiya]]<br/>[[geochemistry]]<br/>[[radiogeology]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biogeochemistry]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[history of geology]] | [[Talaksan:1934-V I Vernadsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q211029|Q211029]] | [[Edward O. Wilson]] | data-sort-value="1929" | 1929-06-10 | data-sort-value="2021" | 2021-12-26 | [[myrmecology]]<br/>[[sociobiology]]<br/>[[natural science]]<br/>[[soolohiya]]<br/>[[entomolohiya]]<br/>[[Saribuhay|biodiversity]]<br/>[[animal ecology]] | [[Talaksan:Edward O. Wilson, 2003 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q77174|Q77174]] | [[Christiane Nüsslein-Volhard]] | data-sort-value="1942" | 1942-10-20 | | [[biyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[genetic research]]<br/>[[developmental biology]]<br/>[[embriyolohiya]] | [[Talaksan:Christiane Nüsslein-Volhard mg 4372 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q92894|Q92894]] | [[Geoffrey Hinton]] | data-sort-value="1947" | 1947-12-06 | | [[deep learning]]<br/>[[pagkatuto ng makina]]<br/>[[neurosiyensiya]]<br/>[[artificial neural network]]<br/>[[applied psychology]]<br/>[[artipisyal na katalinuhan]] | [[Talaksan:Geoffrey Hinton in 2026.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q154782|Q154782]] | [[Adelbert von Chamisso]] | data-sort-value="1781" | 1781-01-30 | data-sort-value="1838" | 1838-08-21 | [[botanika]]<br/>[[soolohiya]] | [[Talaksan:Chamisso Adelbert von 1781-1838.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q213504|Q213504]] | [[Charles Scott Sherrington]] | data-sort-value="1857" | 1857-11-27 | data-sort-value="1952" | 1952-03-04 | [[neurobiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[patolohiya]] | [[Talaksan:Prof. Charles Scott Sherrington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q75847|Q75847]] | [[Harald zur Hausen]] | data-sort-value="1936" | 1936-03-11 | data-sort-value="2023" | 2023-05-29 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Harald zur Hausen 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q57192|Q57192]] | [[Gerhard Domagk]] | data-sort-value="1895" | 1895-10-30 | data-sort-value="1964" | 1964-04-24 | [[patolohiya]] | [[Talaksan:Gerhard Domagk nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q211787|Q211787]] | [[Jules Bordet]] | data-sort-value="1870" | 1870-06-13 | data-sort-value="1961" | 1961-04-06 | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[immunology]] | [[Talaksan:Jules Bordet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q233965|Q233965]] | [[Charles Nicolle]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-21 | data-sort-value="1936" | 1936-02-28 | [[bakteryolohiya]] | [[Talaksan:Charles Jules Henri Nicolle. Photograph. Wellcome V0026919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q49347|Q49347]] | [[Melvin Calvin]] | data-sort-value="1911" | 1911-04-08 | data-sort-value="1997" | 1997-01-08 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Melvin Calvin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q170342|Q170342]] | [[Svante Pääbo]] | data-sort-value="1955" | 1955-04-20 | | [[paleogenetics]]<br/>[[evolutionary anthropology]]<br/>[[human evolutionary genetics]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[evolutionary genetics]] | [[Talaksan:Professor Svante Paabo ForMemRS (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q115490|Q115490]] | [[Tadeusz Reichstein]] | data-sort-value="1897" | 1897-07-08 | data-sort-value="1996" | 1996-08-01 | | [[Talaksan:Thadeus Reichstein ETH-Bib Portr 10137.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q58575|Q58575]] | [[Friedrich Wöhler]] | data-sort-value="1800" | 1800-07-31 | data-sort-value="1882" | 1882-09-23 | [[kimika]] | [[Talaksan:Friedrich Wöhler Litho.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q157224|Q157224]] | [[Kary Mullis]] | data-sort-value="1944" | 1944-12-28 | data-sort-value="2019" | 2019-08-07 | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]] | [[Talaksan:Kary Mullis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q157056|Q157056]] | [[Samuel Hahnemann]] | data-sort-value="1755" | 1755-04-10 | data-sort-value="1843" | 1843-07-02 | [[homeopatiya]] | [[Talaksan:Samuel Hahnemann 1841.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q78478|Q78478]] | [[Robert Bárány]] | data-sort-value="1876" | 1876-04-22 | data-sort-value="1936" | 1936-04-08 | [[otolaryngology]] | [[Talaksan:Robert Bárány av Lars Emil Finn.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q155764|Q155764]] | [[Robert Brown]] | data-sort-value="1773" | 1773-12-21 | data-sort-value="1858" | 1858-06-10 | [[botanika]]<br/>[[pisyolohiya ng halaman]]<br/>[[:Kategorya:Lumot]]<br/>[[mikroskopiya]] | [[Talaksan:Robert brown botaniker.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q57191|Q57191]] | [[Hans Krebs]] | data-sort-value="1900" | 1900-08-25 | data-sort-value="1981" | 1981-11-22 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Hans Adolf Krebs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q102379|Q102379]] | [[Paul Berg]] | data-sort-value="1926" | 1926-06-30 | data-sort-value="2023" | 2023-02-15 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Paul Berg in 1980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q170676|Q170676]] | [[Roger D. Kornberg]] | data-sort-value="1947" | 1947-04-24 | | [[biyolohiyang estruktural]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Roger Kornberg April 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q205772|Q205772]] | [[Jared Diamond]] | data-sort-value="1937" | 1937-09-10 | | [[ekolohiya]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[biogeography]] | [[Talaksan:Jared diamond.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q218311|Q218311]] | [[François Jacob]] | data-sort-value="1920" | 1920-06-17 | data-sort-value="2013" | 2013-04-20 | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:François Jacob nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q234590|Q234590]] | [[Christian de Duve]] | data-sort-value="1917" | 1917-10-02 | data-sort-value="2013" | 2013-05-04 | [[biyolohiyang pangselula]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Christian de Duve.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q7442|Q7442]] | [[Carolyn Bertozzi]] | data-sort-value="1966" | 1966-10-10 | | [[kimika]]<br/>[[glycobiology]] | [[Talaksan:Carolyn Bertozzi IMG 9384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q189803|Q189803]] | [[Arthur Harden]] | data-sort-value="1865" | 1865-10-12 | data-sort-value="1940" | 1940-06-17 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:ArthurHarden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q76600|Q76600]] | [[Manfred Eigen]] | data-sort-value="1927" | 1927-05-09 | data-sort-value="2019" | 2019-02-06 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Eigen,Manfred 1996 Göttingen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q105830|Q105830]] | [[Baruch Samuel Blumberg]] | data-sort-value="1925" | 1925-07-28 | data-sort-value="2011" | 2011-04-05 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Baruch Samuel Blumberg by Tom Trower (NASA) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q104607|Q104607]] | [[Andrew Huxley]] | data-sort-value="1917" | 1917-11-22 | data-sort-value="2012" | 2012-05-30 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Andrew Fielding Huxley nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q155375|Q155375]] | [[Archibald Hill]] | data-sort-value="1886" | 1886-09-26 | data-sort-value="1977" | 1977-06-03 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Archibald Vivian Hill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q232024|Q232024]] | [[John James Rickard Macleod]] | data-sort-value="1876" | 1876-09-06 | data-sort-value="1935" | 1935-03-16 | [[pisyolohiya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:J.J.R. Macleod ca. 1928.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q59478|Q59478]] | [[George Gamow]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-04 | data-sort-value="1968" | 1968-08-19 | [[Pisikang teoretikal|theoretical physics]]<br/>[[astropisika]]<br/>[[pisikang nuklear]]<br/>[[physical cosmology]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[literary activity]]<br/>[[scientific non-fiction literature]]<br/>[[popular science literature]]<br/>[[children's and young adult literature]] | [[Talaksan:格·安·伽莫夫.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q73093|Q73093]] | [[Paul Karrer]] | data-sort-value="1889" | 1889-04-21 | data-sort-value="1971" | 1971-06-18 | [[kimikang organiko]] | [[Talaksan:UAZ DOK.005.059 Karrer.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q137106|Q137106]] | [[Howard Florey]] | data-sort-value="1898" | 1898-09-24 | data-sort-value="1968" | 1968-02-21 | | [[Talaksan:Howard Walter Florey 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q157239|Q157239]] | [[Artturi Ilmari Virtanen]] | data-sort-value="1895" | 1895-01-15 | data-sort-value="1973" | 1973-11-11 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:A-I-Virtanen-portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q158749|Q158749]] | [[Albert Lebrun]] | data-sort-value="1871" | 1871-08-29 | data-sort-value="1950" | 1950-03-06 | [[politika]] | [[Talaksan:Albert Lebrun 1932 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q202136|Q202136]] | [[Barry Marshall]] | data-sort-value="1951" | 1951-09-30 | | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Barry J Marshall.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q188668|Q188668]] | [[Thom Yorke]] | data-sort-value="1968" | 1968-10-07 | | | [[Talaksan:AllPointsEastAug2022 (327 of 385) (52327062411) (cropped) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q155914|Q155914]] | [[Peter Simon Pallas]] | data-sort-value="1741" | 1741-09-22 | data-sort-value="1811" | 1811-09-08 | [[soolohiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[pilolohiya]] | [[Talaksan:Peter Simon Pallas. Stipple engraving by A. Tardieu after hi Wellcome V0004437.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q234949|Q234949]] | [[David Baltimore]] | data-sort-value="1938" | 1938-03-07 | data-sort-value="2025" | 2025-09-06 | [[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[birolohiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Inhenyeriyang henetiko]] | [[Talaksan:Dr. David Baltimore2 crop2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q151593|Q151593]] | [[Olivier Messiaen]] | data-sort-value="1908" | 1908-12-10 | data-sort-value="1992" | 1992-04-27 | | [[Talaksan:Lezing Franse compoist Olivier Messiaen in Koninklijk Conservatorium in Den Haa, Bestanddeelnr 933-8262.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q180619|Q180619]] | [[Stephen Jay Gould]] | data-sort-value="1941" | 1941-09-10 | data-sort-value="2002" | 2002-05-20 | [[paleontolohiya]]<br/>[[kasaysayan ng agham]]<br/>[[ebolusyon]] | [[Talaksan:Stephen Jay Gould.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q115478|Q115478]] | [[Emil Theodor Kocher]] | data-sort-value="1841" | 1841-08-25 | data-sort-value="1917" | 1917-07-27 | [[Pag-oopera|pagtistis]] | [[Talaksan:Emil Theodor Kocher.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q52878|Q52878]] | [[Gustaf VI Adolf of Sweden]] | data-sort-value="1882" | 1882-11-11 | data-sort-value="1973" | 1973-09-15 | [[arkeolohiya]]<br/>[[botanika]] | [[Talaksan:Gustaf VI Adolf of Sweden 1962.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q76604|Q76604]] | [[Hans Fischer]] | data-sort-value="1881" | 1881-07-27 | data-sort-value="1945" | 1945-03-31 | [[kimikang organiko]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[panggagamot na panloob]]<br/>[[clinical chemistry]] | [[Talaksan:Hans Fischer (Nobel).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q190626|Q190626]] | [[Aaron Klug]] | data-sort-value="1926" | 1926-08-11 | data-sort-value="2018" | 2018-11-20 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Aaron Klug 1979.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q216723|Q216723]] | [[Ronald Fisher]] | data-sort-value="1890" | 1890-02-17 | data-sort-value="1962" | 1962-07-29 | [[estadistika]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:Youngronaldfisher2.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q122972|Q122972]] | [[Louis Agassiz]] | data-sort-value="1807" | 1807-05-28 | data-sort-value="1873" | 1873-12-14 | [[botanika]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[Glasyolohiya]]<br/>[[Iktiyolohiya]]<br/>[[biyolohiya]] | [[Talaksan:Louis Agassiz H6.jpg|center|128px]] |} ---- &sum; 114 items. {{Wikidata list end}} 4b76xlvd16uc7e5ti36yln9dog4zrzr 0 282891 2223121 2099879 2026-09-01T06:21:25Z ~2026-47261-27 165901 /* */ Pilipinong-Malaysian NOT "Pilipinong-Malay" you're almost confusing it with a dominant ethnic group in Malaysia yet, Filipinos aren't ethnically or ancestrally Malays at all. 2223121 wikitext text/x-wiki {{Infobox model | name = Monika Santa Maria | image = | caption = | birth_name = Marlena Monika Ng Sta. Maria | birth_date = 1991 | birth_place = [[Maynila]], [[Pilipinas]] <!--| education = [[De La Salle University Manila ]] --> | ethnicity = [[Pilipino]]ng–Malaysian {{flagicon|Pilipinas}}{{flagicon|Malaysia}} | height = {{height|m=1.77}} | occupation = Pasyong modelo | yearsactive = 2015–kasalukuyan | hair_color = Kayumangi | eyecolor = Itim | known_for = 2nd-runner up ng Asia's Next Top Model cycle 3 | agency = Major Models Management New York<br>Mercator Models Philippines<br>Evenstar Management Malaysia<br>Diva Models Singapore<br>Esee Models China }} Si '''Marlena Monika Ng Santa Maria''' ay isang pasyong modelo, Siya ay bantog bilang sa pag-takbo nang season 3 ng Asia's Next Top Model, kasama niya rito sina [[Ayu Gani]] nang [[Indonesia]] at Aimee Cheng-Bradshaw nang [[Singapore]], nakamit nang ang pangalawang titulo (runner-up) sa23 taong-gulang.<ref name="Bulletin 2015">{{cite web | last=Bulletin | first=The Manila | title=Designer tastes | website=[[Manila Bulletin]] | date=December 4, 2015 | url=http://www.mb.com.ph/designer-tastes/ | accessdate=April 17, 2016}}{{dead link|date=July 2018}}</ref>{{fv|date=July 2018}}<ref name="Ominga 2015">{{cite web | last=Ominga | first=Princess Daisy C. | title=Filipino is first runner-up in ‘Asia’s Next Top Model’ | website=[[Philippine Daily Inquirer]] | date=June 17, 2015 | url=http://lifestyle.inquirer.net/197132/filipino-is-first-runner-up-in-asias-next-top-model | accessdate=April 17, 2016}}</ref> She is known for being a contestant in the [[Asia's Next Top Model (season 3)|third season]] of [[Asia's Next Top Model]], where she represented the [[Philippines]].<ref>{{cite web|url=http://www.rappler.com/entertainment/news/97721-monika-sta-maria-asias-next-top-model-update|title=Runner-up Monika Sta Maria on life after 'Asia’s Next Top Model'|work=[[Rappler]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rappler.com/entertainment/news/95914-monika-sta-maria-first-runner-up-asias-next-top-model|title=PH bet Monika Sta Maria is 1st runner-up on 'Asia's Next Top Model'|work=Rappler}}</ref><ref>{{cite web|url=http://lifestyle.inquirer.net/199100/monika-sta-maria-a-winner-still|title=Monika Sta. Maria a winner still|author=Princess Daisy C. Ominga|publisher=''Philippine Daily Inquirer''}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/news/53499/asia39s-next-top-model-finalist-monika-sta-maria-on-joining-beauty-pageant-hindi-ko-talaga-trip-feel|title=ANTM finalist Monika Sta. Maria on pageants: ’Hindi k|author=Rommel Gonzales|date=13 June 2015|publisher=''PEP magazine''|access-date=18 Septiyembre 2018|archive-date=14 Hulyo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714022154/https://www.pep.ph/news/53499/asia39s-next-top-model-finalist-monika-sta-maria-on-joining-beauty-pageant-hindi-ko-talaga-trip-feel|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/manila/lifestyle/2016/02/04/monika-sta-maria-models-how-keep-ones-vibe-455529|title=Monika Sta. Maria models how to keep one's VIBE ON|work=[[Sun.Star Cebu]]|access-date=2018-09-18|archive-date=2017-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731203142/http://www.sunstar.com.ph/manila/lifestyle/2016/02/04/monika-sta-maria-models-how-keep-ones-vibe-455529|url-status=dead}}</ref> Siya ay ipinanganak sa Pilipinong-Malay ang kanyang Ama ay Malay at ang kanyang Ina ay Pilipina, Siya ay isinalang at lumaki sa [[Maynila]], siya ay nag-aral abgo sumabak sa pag-momodelo, hindi niya inasahan ang pagsali sa mga previous, pag-laban sa ibat' ibang lahi sa kontinente nang bawat bansa, Siya ay nakapag tapos nang kurosong Psyhology digri sa Unibersidad ng De La Salle, Siya ay tanyag sa pagiging Varsity Volley Ball (manlalaro) nang La Salle sa Maynila at siya ay parte nang isang miyembro sa Lady Spikers Katulad nang ibang kalahok nang pang-laban sa Pilipinas, ay nauna rito sina [[Stephanie Retuya]], [[Jodilly Pendre]] at [[Katarina Rodriguez]] na ipinang-lalaban bawat 14 kontestant sa Kontinente nang asya. Noong 2016 siya ay naki-pag tagisan pagitan ni Aimee Cheng-Bradshaw ang kanyang kaibigan sa patimpalak nang StarWolrd's Style at nang The City, Siya ay dumalo sa Asia's Next Top Model 4 for Subaru photoshoot. Bagamat siya ang nag posed at nag perform para sa TRESemme Runway Ready 2016. Noong 2017, siya ay nag-pirma sa Mercator Maynila kay Jonas Gaffud noong Mayo, siya ay dumalo rin sa 5th season nang AsNTM, At siya ay kabilang sa pag-featured nang kampanya para sa L'Oreal Paris Pilipinas at NIVEA Malaysia TVC, Siya ay rumampa sa New York Pasyong pang-linggohan nang Maynila Sa taong 2018 siya ay isa mga mentor nang 6th season nang Asia's Next Top Model, kasama ang kanyang kalahating kababayan na si [[Shikin Gomez]] na Malaysian at Minh Tu Nguyen ng [[Biyetnam]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before={{Flagicon|Philippines}} [[Jodilly Pendre]]}} {{S-ttl|title=[[Asia's Next Top Model]]<br>1st Runner-up |years=2015 (season 3)}} {{S-aft|after={{Flagicon|Indonesia}} [[Patricia Gouw|Patricia Gunawan]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Santa Maria, Monika}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1991]] [[Kategorya:Mga Malay]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] p3tzuscrky81piiwi3kzpqzosrx5l4h 2223122 2223121 2026-09-01T06:24:39Z ~2026-47261-27 165901 /* */ Look at closely on her name "Marlena Monika Ng Santa Maria", it doesn't make sense her father is a Malaysian and her mom is a Filipino, the last name says "Santa Maria" then it's expected to be paternal surname, the "Ng" is expected to be a maternal surname (middle name). 2223122 wikitext text/x-wiki {{Infobox model | name = Monika Santa Maria | image = | caption = | birth_name = Marlena Monika Ng Sta. Maria | birth_date = 1991 | birth_place = [[Maynila]], [[Pilipinas]] <!--| education = [[De La Salle University Manila ]] --> | ethnicity = [[Pilipino]]ng–Malaysian {{flagicon|Pilipinas}}{{flagicon|Malaysia}} | height = {{height|m=1.77}} | occupation = Pasyong modelo | yearsactive = 2015–kasalukuyan | hair_color = Kayumangi | eyecolor = Itim | known_for = 2nd-runner up ng Asia's Next Top Model cycle 3 | agency = Major Models Management New York<br>Mercator Models Philippines<br>Evenstar Management Malaysia<br>Diva Models Singapore<br>Esee Models China }} Si '''Marlena Monika Ng Santa Maria''' ay isang pasyong modelo, Siya ay bantog bilang sa pag-takbo nang season 3 ng Asia's Next Top Model, kasama niya rito sina [[Ayu Gani]] nang [[Indonesia]] at Aimee Cheng-Bradshaw nang [[Singapore]], nakamit nang ang pangalawang titulo (runner-up) sa23 taong-gulang.<ref name="Bulletin 2015">{{cite web | last=Bulletin | first=The Manila | title=Designer tastes | website=[[Manila Bulletin]] | date=December 4, 2015 | url=http://www.mb.com.ph/designer-tastes/ | accessdate=April 17, 2016}}{{dead link|date=July 2018}}</ref>{{fv|date=July 2018}}<ref name="Ominga 2015">{{cite web | last=Ominga | first=Princess Daisy C. | title=Filipino is first runner-up in ‘Asia’s Next Top Model’ | website=[[Philippine Daily Inquirer]] | date=June 17, 2015 | url=http://lifestyle.inquirer.net/197132/filipino-is-first-runner-up-in-asias-next-top-model | accessdate=April 17, 2016}}</ref> She is known for being a contestant in the [[Asia's Next Top Model (season 3)|third season]] of [[Asia's Next Top Model]], where she represented the [[Philippines]].<ref>{{cite web|url=http://www.rappler.com/entertainment/news/97721-monika-sta-maria-asias-next-top-model-update|title=Runner-up Monika Sta Maria on life after 'Asia’s Next Top Model'|work=[[Rappler]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rappler.com/entertainment/news/95914-monika-sta-maria-first-runner-up-asias-next-top-model|title=PH bet Monika Sta Maria is 1st runner-up on 'Asia's Next Top Model'|work=Rappler}}</ref><ref>{{cite web|url=http://lifestyle.inquirer.net/199100/monika-sta-maria-a-winner-still|title=Monika Sta. Maria a winner still|author=Princess Daisy C. Ominga|publisher=''Philippine Daily Inquirer''}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/news/53499/asia39s-next-top-model-finalist-monika-sta-maria-on-joining-beauty-pageant-hindi-ko-talaga-trip-feel|title=ANTM finalist Monika Sta. Maria on pageants: ’Hindi k|author=Rommel Gonzales|date=13 June 2015|publisher=''PEP magazine''|access-date=18 Septiyembre 2018|archive-date=14 Hulyo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714022154/https://www.pep.ph/news/53499/asia39s-next-top-model-finalist-monika-sta-maria-on-joining-beauty-pageant-hindi-ko-talaga-trip-feel|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/manila/lifestyle/2016/02/04/monika-sta-maria-models-how-keep-ones-vibe-455529|title=Monika Sta. Maria models how to keep one's VIBE ON|work=[[Sun.Star Cebu]]|access-date=2018-09-18|archive-date=2017-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731203142/http://www.sunstar.com.ph/manila/lifestyle/2016/02/04/monika-sta-maria-models-how-keep-ones-vibe-455529|url-status=dead}}</ref> Siya ay ipinanganak sa Pilipinong-Malaysian ang kanyang Ama ay Pilipino at ang kanyang Ina ay Malaysian, Siya ay isinalang at lumaki sa [[Maynila]], siya ay nag-aral abgo sumabak sa pag-momodelo, hindi niya inasahan ang pagsali sa mga previous, pag-laban sa ibat' ibang lahi sa kontinente nang bawat bansa, Siya ay nakapag tapos nang kurosong Psyhology digri sa Unibersidad ng De La Salle, Siya ay tanyag sa pagiging Varsity Volley Ball (manlalaro) nang La Salle sa Maynila at siya ay parte nang isang miyembro sa Lady Spikers Katulad nang ibang kalahok nang pang-laban sa Pilipinas, ay nauna rito sina [[Stephanie Retuya]], [[Jodilly Pendre]] at [[Katarina Rodriguez]] na ipinang-lalaban bawat 14 kontestant sa Kontinente nang asya. Noong 2016 siya ay naki-pag tagisan pagitan ni Aimee Cheng-Bradshaw ang kanyang kaibigan sa patimpalak nang StarWolrd's Style at nang The City, Siya ay dumalo sa Asia's Next Top Model 4 for Subaru photoshoot. Bagamat siya ang nag posed at nag perform para sa TRESemme Runway Ready 2016. Noong 2017, siya ay nag-pirma sa Mercator Maynila kay Jonas Gaffud noong Mayo, siya ay dumalo rin sa 5th season nang AsNTM, At siya ay kabilang sa pag-featured nang kampanya para sa L'Oreal Paris Pilipinas at NIVEA Malaysia TVC, Siya ay rumampa sa New York Pasyong pang-linggohan nang Maynila Sa taong 2018 siya ay isa mga mentor nang 6th season nang Asia's Next Top Model, kasama ang kanyang kalahating kababayan na si [[Shikin Gomez]] na Malaysian at Minh Tu Nguyen ng [[Biyetnam]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before={{Flagicon|Philippines}} [[Jodilly Pendre]]}} {{S-ttl|title=[[Asia's Next Top Model]]<br>1st Runner-up |years=2015 (season 3)}} {{S-aft|after={{Flagicon|Indonesia}} [[Patricia Gouw|Patricia Gunawan]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Santa Maria, Monika}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1991]] [[Kategorya:Mga Malay]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] cagongwfnllma8zr2t2fh46kp9cw50x 2223123 2223122 2026-09-01T06:31:16Z ~2026-47261-27 165901 /* */ Filipino name box 2223123 wikitext text/x-wiki {{Philippine name|Ng|Santa Maria}} {{Infobox model | name = Monika Santa Maria | image = | caption = | birth_name = Marlena Monika Ng Sta. Maria | birth_date = 1991 | birth_place = [[Maynila]], [[Pilipinas]] <!--| education = [[De La Salle University Manila ]] --> | ethnicity = [[Pilipino]]ng–Malaysian {{flagicon|Pilipinas}}{{flagicon|Malaysia}} | height = {{height|m=1.77}} | occupation = Pasyong modelo | yearsactive = 2015–kasalukuyan | hair_color = Kayumangi | eyecolor = Itim | known_for = 2nd-runner up ng Asia's Next Top Model cycle 3 | agency = Major Models Management New York<br>Mercator Models Philippines<br>Evenstar Management Malaysia<br>Diva Models Singapore<br>Esee Models China }} Si '''Marlena Monika Ng Santa Maria''' ay isang pasyong modelo, Siya ay bantog bilang sa pag-takbo nang season 3 ng Asia's Next Top Model, kasama niya rito sina [[Ayu Gani]] nang [[Indonesia]] at Aimee Cheng-Bradshaw nang [[Singapore]], nakamit nang ang pangalawang titulo (runner-up) sa23 taong-gulang.<ref name="Bulletin 2015">{{cite web | last=Bulletin | first=The Manila | title=Designer tastes | website=[[Manila Bulletin]] | date=December 4, 2015 | url=http://www.mb.com.ph/designer-tastes/ | accessdate=April 17, 2016}}{{dead link|date=July 2018}}</ref>{{fv|date=July 2018}}<ref name="Ominga 2015">{{cite web | last=Ominga | first=Princess Daisy C. | title=Filipino is first runner-up in ‘Asia’s Next Top Model’ | website=[[Philippine Daily Inquirer]] | date=June 17, 2015 | url=http://lifestyle.inquirer.net/197132/filipino-is-first-runner-up-in-asias-next-top-model | accessdate=April 17, 2016}}</ref> She is known for being a contestant in the [[Asia's Next Top Model (season 3)|third season]] of [[Asia's Next Top Model]], where she represented the [[Philippines]].<ref>{{cite web|url=http://www.rappler.com/entertainment/news/97721-monika-sta-maria-asias-next-top-model-update|title=Runner-up Monika Sta Maria on life after 'Asia’s Next Top Model'|work=[[Rappler]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rappler.com/entertainment/news/95914-monika-sta-maria-first-runner-up-asias-next-top-model|title=PH bet Monika Sta Maria is 1st runner-up on 'Asia's Next Top Model'|work=Rappler}}</ref><ref>{{cite web|url=http://lifestyle.inquirer.net/199100/monika-sta-maria-a-winner-still|title=Monika Sta. Maria a winner still|author=Princess Daisy C. Ominga|publisher=''Philippine Daily Inquirer''}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/news/53499/asia39s-next-top-model-finalist-monika-sta-maria-on-joining-beauty-pageant-hindi-ko-talaga-trip-feel|title=ANTM finalist Monika Sta. Maria on pageants: ’Hindi k|author=Rommel Gonzales|date=13 June 2015|publisher=''PEP magazine''|access-date=18 Septiyembre 2018|archive-date=14 Hulyo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714022154/https://www.pep.ph/news/53499/asia39s-next-top-model-finalist-monika-sta-maria-on-joining-beauty-pageant-hindi-ko-talaga-trip-feel|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/manila/lifestyle/2016/02/04/monika-sta-maria-models-how-keep-ones-vibe-455529|title=Monika Sta. Maria models how to keep one's VIBE ON|work=[[Sun.Star Cebu]]|access-date=2018-09-18|archive-date=2017-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731203142/http://www.sunstar.com.ph/manila/lifestyle/2016/02/04/monika-sta-maria-models-how-keep-ones-vibe-455529|url-status=dead}}</ref> Siya ay ipinanganak sa Pilipinong-Malaysian ang kanyang Ama ay Pilipino at ang kanyang Ina ay Malaysian, Siya ay isinalang at lumaki sa [[Maynila]], siya ay nag-aral abgo sumabak sa pag-momodelo, hindi niya inasahan ang pagsali sa mga previous, pag-laban sa ibat' ibang lahi sa kontinente nang bawat bansa, Siya ay nakapag tapos nang kurosong Psyhology digri sa Unibersidad ng De La Salle, Siya ay tanyag sa pagiging Varsity Volley Ball (manlalaro) nang La Salle sa Maynila at siya ay parte nang isang miyembro sa Lady Spikers Katulad nang ibang kalahok nang pang-laban sa Pilipinas, ay nauna rito sina [[Stephanie Retuya]], [[Jodilly Pendre]] at [[Katarina Rodriguez]] na ipinang-lalaban bawat 14 kontestant sa Kontinente nang asya. Noong 2016 siya ay naki-pag tagisan pagitan ni Aimee Cheng-Bradshaw ang kanyang kaibigan sa patimpalak nang StarWolrd's Style at nang The City, Siya ay dumalo sa Asia's Next Top Model 4 for Subaru photoshoot. Bagamat siya ang nag posed at nag perform para sa TRESemme Runway Ready 2016. Noong 2017, siya ay nag-pirma sa Mercator Maynila kay Jonas Gaffud noong Mayo, siya ay dumalo rin sa 5th season nang AsNTM, At siya ay kabilang sa pag-featured nang kampanya para sa L'Oreal Paris Pilipinas at NIVEA Malaysia TVC, Siya ay rumampa sa New York Pasyong pang-linggohan nang Maynila Sa taong 2018 siya ay isa mga mentor nang 6th season nang Asia's Next Top Model, kasama ang kanyang kalahating kababayan na si [[Shikin Gomez]] na Malaysian at Minh Tu Nguyen ng [[Biyetnam]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before={{Flagicon|Philippines}} [[Jodilly Pendre]]}} {{S-ttl|title=[[Asia's Next Top Model]]<br>1st Runner-up |years=2015 (season 3)}} {{S-aft|after={{Flagicon|Indonesia}} [[Patricia Gouw|Patricia Gunawan]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Santa Maria, Monika}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1991]] [[Kategorya:Mga Malay]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] sb6dw2fbc5m6lrx3p1dn0t78uxa8s03 2223124 2223123 2026-09-01T06:43:39Z ~2026-47261-27 165901 /* */ "Ama" and "Ina" must be lowercase letters because they are in the initial part of the sentences and common nouns 2223124 wikitext text/x-wiki {{Philippine name|Ng|Santa Maria}} {{Infobox model | name = Monika Santa Maria | image = | caption = | birth_name = Marlena Monika Ng Sta. Maria | birth_date = 1991 | birth_place = [[Maynila]], [[Pilipinas]] <!--| education = [[De La Salle University Manila ]] --> | ethnicity = [[Pilipino]]ng–Malaysian {{flagicon|Pilipinas}}{{flagicon|Malaysia}} | height = {{height|m=1.77}} | occupation = Pasyong modelo | yearsactive = 2015–kasalukuyan | hair_color = Kayumangi | eyecolor = Itim | known_for = 2nd-runner up ng Asia's Next Top Model cycle 3 | agency = Major Models Management New York<br>Mercator Models Philippines<br>Evenstar Management Malaysia<br>Diva Models Singapore<br>Esee Models China }} Si '''Marlena Monika Ng Santa Maria''' ay isang pasyong modelo, Siya ay bantog bilang sa pag-takbo nang season 3 ng Asia's Next Top Model, kasama niya rito sina [[Ayu Gani]] nang [[Indonesia]] at Aimee Cheng-Bradshaw nang [[Singapore]], nakamit nang ang pangalawang titulo (runner-up) sa23 taong-gulang.<ref name="Bulletin 2015">{{cite web | last=Bulletin | first=The Manila | title=Designer tastes | website=[[Manila Bulletin]] | date=December 4, 2015 | url=http://www.mb.com.ph/designer-tastes/ | accessdate=April 17, 2016}}{{dead link|date=July 2018}}</ref>{{fv|date=July 2018}}<ref name="Ominga 2015">{{cite web | last=Ominga | first=Princess Daisy C. | title=Filipino is first runner-up in ‘Asia’s Next Top Model’ | website=[[Philippine Daily Inquirer]] | date=June 17, 2015 | url=http://lifestyle.inquirer.net/197132/filipino-is-first-runner-up-in-asias-next-top-model | accessdate=April 17, 2016}}</ref> She is known for being a contestant in the [[Asia's Next Top Model (season 3)|third season]] of [[Asia's Next Top Model]], where she represented the [[Philippines]].<ref>{{cite web|url=http://www.rappler.com/entertainment/news/97721-monika-sta-maria-asias-next-top-model-update|title=Runner-up Monika Sta Maria on life after 'Asia’s Next Top Model'|work=[[Rappler]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rappler.com/entertainment/news/95914-monika-sta-maria-first-runner-up-asias-next-top-model|title=PH bet Monika Sta Maria is 1st runner-up on 'Asia's Next Top Model'|work=Rappler}}</ref><ref>{{cite web|url=http://lifestyle.inquirer.net/199100/monika-sta-maria-a-winner-still|title=Monika Sta. Maria a winner still|author=Princess Daisy C. Ominga|publisher=''Philippine Daily Inquirer''}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/news/53499/asia39s-next-top-model-finalist-monika-sta-maria-on-joining-beauty-pageant-hindi-ko-talaga-trip-feel|title=ANTM finalist Monika Sta. Maria on pageants: ’Hindi k|author=Rommel Gonzales|date=13 June 2015|publisher=''PEP magazine''|access-date=18 Septiyembre 2018|archive-date=14 Hulyo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714022154/https://www.pep.ph/news/53499/asia39s-next-top-model-finalist-monika-sta-maria-on-joining-beauty-pageant-hindi-ko-talaga-trip-feel|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/manila/lifestyle/2016/02/04/monika-sta-maria-models-how-keep-ones-vibe-455529|title=Monika Sta. Maria models how to keep one's VIBE ON|work=[[Sun.Star Cebu]]|access-date=2018-09-18|archive-date=2017-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731203142/http://www.sunstar.com.ph/manila/lifestyle/2016/02/04/monika-sta-maria-models-how-keep-ones-vibe-455529|url-status=dead}}</ref> Siya ay ipinanganak sa Pilipinong-Malaysian ang kanyang ama ay isang Pilipino at ang kanyang ina ay isang Malaysian, Siya ay isinalang at lumaki sa [[Maynila]], siya ay nag-aral abgo sumabak sa pag-momodelo, hindi niya inasahan ang pagsali sa mga previous, pag-laban sa ibat' ibang lahi sa kontinente nang bawat bansa, Siya ay nakapag tapos nang kurosong Psyhology digri sa Unibersidad ng De La Salle, Siya ay tanyag sa pagiging Varsity Volley Ball (manlalaro) nang La Salle sa Maynila at siya ay parte nang isang miyembro sa Lady Spikers Katulad nang ibang kalahok nang pang-laban sa Pilipinas, ay nauna rito sina [[Stephanie Retuya]], [[Jodilly Pendre]] at [[Katarina Rodriguez]] na ipinang-lalaban bawat 14 kontestant sa Kontinente nang asya. Noong 2016 siya ay naki-pag tagisan pagitan ni Aimee Cheng-Bradshaw ang kanyang kaibigan sa patimpalak nang StarWolrd's Style at nang The City, Siya ay dumalo sa Asia's Next Top Model 4 for Subaru photoshoot. Bagamat siya ang nag posed at nag perform para sa TRESemme Runway Ready 2016. Noong 2017, siya ay nag-pirma sa Mercator Maynila kay Jonas Gaffud noong Mayo, siya ay dumalo rin sa 5th season nang AsNTM, At siya ay kabilang sa pag-featured nang kampanya para sa L'Oreal Paris Pilipinas at NIVEA Malaysia TVC, Siya ay rumampa sa New York Pasyong pang-linggohan nang Maynila Sa taong 2018 siya ay isa mga mentor nang 6th season nang Asia's Next Top Model, kasama ang kanyang kalahating kababayan na si [[Shikin Gomez]] na Malaysian at Minh Tu Nguyen ng [[Biyetnam]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before={{Flagicon|Philippines}} [[Jodilly Pendre]]}} {{S-ttl|title=[[Asia's Next Top Model]]<br>1st Runner-up |years=2015 (season 3)}} {{S-aft|after={{Flagicon|Indonesia}} [[Patricia Gouw|Patricia Gunawan]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Santa Maria, Monika}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1991]] [[Kategorya:Mga Malay]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] cirkmwa5n5m09d77uykiuyuh43fltxf 0 285915 2223084 2102979 2026-09-01T00:13:22Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2223084 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Haifa_U_Rabin_Building.jpg|thumb| Rabin Building.]] Ang '''Unibersidad ng Haifa''' ({{Lang-he|אוניברסיטת חיפה}}, {{Lang-ar|جامعة حيفا}}, [[Wikang Ingles|Ingles]]: ''University of Haifa'') ay isang pampublikong [[Pamantasan|unibersidad]] sa pananaliksik sa tuktok ng [[Bundok Carmelo]] sa [[Haifa]], [[Israel]]. Ang unibersidad ay itinatag noong 1963 ng alkalde ng lungsod, si Abba Hushi, na unang pinatakbo sa ilalim ng [[Pamantasang Ebreo ng Herusalem]]. Nag-aalok ang unibersidad ng 20 internasyonal na programang akademiko sa wikang Ingles, na umaakit sa maraming mahuhusay na mag-aaral mulsa sa Israel<ref>{{Cite web |title=University of Haifa : Rankings, Fees & Courses Details {{!}} TopUniversities |url=https://www.topuniversities.com/universities/university-haifa |access-date=2026-09-01 |website=www.topuniversities.com |language=en}}</ref>. {{coord|format=dms|display=title}} {{authority control}} {{Stub|Edukasyon}} [[Kategorya:Mga pamantasan sa Israel]] psatp73yvegvwin1rglgvw84a0m282a 10 285996 2223120 2165902 2026-09-01T06:18:58Z Julius Santos III 139725 /* */ 2223120 wikitext text/x-wiki {{navbox |name=Bacolod TV |title=Mga himpilan ng telebisyon sa [[Bacolod]] {{flagicon|PHL}} |state={{{state|autocollapse}}} |listclass=hlist |group1=Batay sa VHF |list1= *'''DYLP 5''' ([[Southern Broadcasting Network|SBN]]/[[ETC (Philippine TV channel)|ETC]]) *'''[[DYKB-TV|DYKB 8]]''' ([[CNN Philippines]]) *'''[[DYGM-TV|DYGM 13]]''' ([[GMA Network|GMA]]) |group2=Batay sa UHF |list2= *'''DYGB 24''' ([[Three Angels Broadcasting Network|3ABN]]/[[Hope Channel Philippines]]) *'''DYJR 26''' ([[Rajah Broadcasting Network|RJTV]]) *'''DYNA 28''' ([[UNTV]]) *'''[[DYGM-TV|DYGM 30]]''' ([[GMA Network|GMA]]) *'''[[DYTE-TV|DYTE 32]]''' ([[TV5 (Philippines)|TV5]]) *'''DYHB 36''' ([[Broadcast Enterprises and Affiliated Media|BEAM]]) |group3 = Batay sa dihital |list3 = * [[DYGM-TV|15]] ([[GMA Network|GMA]]) * 39 ([[DZRH News Television]]) * [[DYGM-TV|44]] ([[GMA Network|GMA]]) |group4 = Mga himpilang hindi aktibo |list4 = *'''DYTL 2''' ([[People's Television Network|PTV]]) *'''DYXL 4''' ([[ABS-CBN]]) *'''DYBD 11''' ([[Intercontinental Broadcasting Corporation|IBC]]) *'''[[DYEC-TV|DYEC 22]]''' ([[ABS-CBN Sports and Action|S+A]]) *'''DYEZ 34''' ([[Manila Broadcasting Company|MBC]]) *'''DYBC 44''' ([[Nation Broadcasting Corporation|NBC]]/[[One Sports (TV channel)|One Sports]]) *'''DYIN 46''' ([[Eagle Broadcasting Corporation|Net 25]]) *'''DYRA 48''' ([[GTV (Philippine TV network)|GTV]]) *'''DYRL 50''' ([[Golden Nation Network|GNN]]) }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorya:Nabigasyong Pantelebisyon]] </noinclude> ffosl2o0a1lk0oiw58tqg0f948j6emr 0 297344 2223136 2221669 2026-09-01T09:41:34Z ~2026-47691-85 165923 /* Disyembre */ 2223136 wikitext text/x-wiki Ang '''1996 sa Pilipinas''' ay ang mga detalye ng mga pangyayari sa tala na nangyari sa Pilipinas noong taong ''[[1996]]''. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Fidel V. Ramos]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Neptali Gonzales]] (hanggang Oktubre 10), [[Ernesto Maceda]] (simula Oktubre 10) * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Jose de Venecia]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Andres Narvasa]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-10 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-10 na Kongreso]] ==Kaganapan== ===Enero=== * [[Enero 22]] – Isang gunboat ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang nakipaglaban sa tatlong sasakyang-dagat ng [[Hukbong Dagat ng Tsina|Hukbong Dagat ng Tsina]] malapit sa [[Bahura ng Panganiban]] sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], na siyang unang marahas na komprontasyong militar na kinasasangkutan ng dalawang bansa at lalong nagdulot ng patuloy na krisis sa [[ugnayan ng Tsina at Pilipinas|diplomatikong]].<ref>—''[https://www.csmonitor.com/1996/0202/02071.html "Tinatapakan ng Maynila ang mga itlog sa Tsina dahil sa pagbagsak ng barko"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230202222055/https://www.csmonitor.com/1996/0202/02071.html|date=Pebrero 2, 2023}}'' [[The Christian Science Monitor]]. 02-02-1996.<br />—''[https://www.cfr.org/timeline/chinas-maritime-disputes "Timeline: Mga Alitan sa Maritima ng Tsina (1895–2020)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220727042932/https://www.cfr.org/timeline/chinas-maritime-disputes|date=Hulyo 27, 2022}}'' [[Konseho sa Ugnayang Panlabas]].<br />Lahat ay nakuha noong 01-31-2022.</ref> ===Pebrero=== * [[Pebrero 14]] – Sumiklab ang marahas na sagupaan sa pagitan ng mga sundalong Pilipino at [[Mga Vietnamese na taga-bangka]], habang tinatangka ng gobyerno ng Pilipinas na sapilitang pauwiin ang daan-daang Vietnamese na naghahanap ng asylum. * [[Pebrero 18]] – Ang siksikang barkong ''ML Gretchen I'', na naglalakbay mula sa [[Cebu]], ay tumaob at lumubog sa pasukan ng daungan ng [[Cadiz, Negros Occidental|Cadiz]], [[Negros Occidental]]; sa pagtatapos ng buwan, limampu't isang tao ang naiulat na namatay. Nangyayari ito kapag ang mga pasahero ay lumipat sa isang gilid upang maiwasan ang matataas na alon.<ref name=":0">{{Banggitin ang aklat|pamagat = 1997 INTERNATIONAL YEAR BOOK (Sumasaklaw sa Taon 1996)|publisher = COLLIER NEWFIELD, INC.|taon = 1997|lokasyon = New York, NY}}</ref><ref>Mga Pagsipi: * {{cite news |date=Marso 1, 1996 |title=Ferry of Disgrace |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/96/0517/newsmap/philippi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714020530/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/96/0517/newsmap/philippi.html |url-status=dead |archive-date=Hulyo 14, 2024 |work=[[Asiaweek]] |access-date=Hulyo 13, 2024}} * {{cite news |date=Pebrero 19, 1996 |title=Mga Maikling Balita sa Mundo: Halos 50 Pinaniniwalaang Patay Nang Lumubog ang Ferry ng Pilipinas |url=https://www.nytimes.com/1996/02/19/world/world-news-briefs-nearly-50-believed-dead-as-philippine-ferry-sinks.html |agency=[[Reuters]] |via=[[The New York Times]] |access-date=Hulyo 13, 2024}}</ref> ===Marso=== * [[Marso 18]] – [[Sunog sa Ozone Disco Club|Sinunog ang Ozone Disco]] sa [[Lungsod ng Quezon]], na ikinamatay ng 162 bisita kabilang ang mga mag-aaral na nagtapos sa kolehiyo at 95 iba pa ang nasugatan. Ang insidente ay opisyal na kinilala bilang ang pinakamalalang sunog sa kasaysayan ng Pilipinas, at kabilang sa 10 pinakamalalang sunog sa nightclub sa mundo.<ref name="Ryr96">{{Cite web|url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/112462-biggest-news-events-apec-1996-philippines|title=Pagbabalik-tanaw: Pinakamalalaking balita noong 1996 nang unang mag-host ang PH ng APEC|last=Punzalan|first=Ronnie|date=Nobyembre 12, 2015|website=[[Rappler]]|access-date=Hunyo 4, 2018|archive-date=Mayo 2, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180502214058/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/112462-biggest-news-events-apec-1996-philippines|url-status=live}}</ref><ref>{{Banggitin ang web|url=https://businessmirror.com.ph/2018/03/21/tragedy-of-fires-death-and-destruction-in-the-philippines/|title=Trahedya ng sunog: Pagkamatay at pagkawasak sa Pilipinas|last=Mayuga|first=Jonathan|date=Marso 21, 2018|website=[[BusinessMirror]]|access-date=Setyembre 11, 2019|archive-date=Marso 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324230533/https://businessmirror.com.ph/2018/03/21/tragedy-of-fires-death-and-destruction-in-the-philippines/|url-status=live}}</ref><ref>''[https://www.nytimes.com/1996/03/19/world/at-least-150-are-killed-in-disco-fire-in-manila.html "Hindi bababa sa 150 ang namatay sa sunog sa disco sa Maynila"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010172559/http://www.nytimes.com/1996/03/19/world/at-least-150-are-killed-in-disco-fire-in-manila.html|date=Oktubre 10, 2017}}'' [[The New York Times]]. Marso 19, 1996. Nakuha noong Abril 25, 2021.</ref>{{I-verify ang pinagmulan|petsa=Hunyo 2018}} * [[Marso 24]] – Isang [[sakuna sa pagmimina ng Marcopper|sakuna sa pagmimina]] ang naganap sa islang probinsya ng [[Marinduque]] nang ang mga natitirang dumi ng minahan mula sa drainage ng Marcopper Mining Corporation ay tumagas sa ilog at natapon sa dagat.<ref name="Ryr96" />{{I-verify ang pinagmulan|petsa=Hunyo 2018}} ===Hunyo=== * [[Hunyo 13]] – Si Retiradong P/Col. [[Rolando Abadilla]], [[Grupo ng Intelihensiya at Seguridad ng Metrocom|opisyal ng paniktik]] noong panahon ng [[Panguluhan ni Ferdinand Marcos|administrasyong Marcos]], ay pinaslang sa [[Lungsod ng Quezon]]. Inako ng Komunistang [[Alex Boncayao Brigade]] ang responsibilidad. Lima sa pitong akusado ay nahatulan noong 1999.<ref name="dRA">—''[https://newsinfo.inquirer.net/813468/timeline-abadilla-5 "TIMELINE: Abadilla 5"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220404182820/https://newsinfo.inquirer.net/813468/timeline-abadilla-5|date=Abril 4, 2022}}'' [[Inquirer.net]]. 09-07-2016.<br />—''[http://www.humanrights.asia/news/forwarded-news/AHRC-FAT-034-2016/ "Pilipinas: Ang pangmatagalang legal na pamana ni Lenido Lumanog"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220307162157/http://www.humanrights.asia/news/forwarded-news/AHRC-FAT-034-2016/|date=Marso 7, 2022}}'' [[Komisyon sa Karapatang Pantao ng Asya]]. 10-09-2016.<br />Lahat ay nakuha noong 04-04-2022.</ref><ref>''[http://www.humanrights.asia/resources/journals-magazines/article2/1001-2/appendix-case-analysis-supreme-courts-rulings-on-vizconde-and-abadilla-cases-are-contradictory/ "Apendise: Pagsusuri ng kaso: Magkasalungat ang mga desisyon ng Korte Suprema sa mga kaso nina Vizconde at Abadilla"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405171050/http://www.humanrights.asia/resources/journals-magazines/article2/1001-2/appendix-case-analysis-supreme-courts-rulings-on-vizconde-and-abadilla-cases-are-contradictory/|petsa=Abril 5, 2023}}'' [[Komisyon sa Karapatang Pantao ng Asya]]. Disyembre 21, 2010. Nakuha noong Oktubre 8, 2021.</ref> ===Hulyo=== * [[Hulyo 24]]–[[Hulyo 25|25]] – Bumuhos ang ulan at pagbaha kay [[Bagyong Gloria (1996)|Bagyong Gloria]] na ikinamatay ng halos 60 katao sa [[Luzon]] at [[Mindoro]] Islands.<ref name=":0" /> * [[Hulyo 31]] – Si [[Sarah Balabagan]], isang [[Manggagawang Pilipino sa Ibang Bansa|migrante]] na sinentensiyahan at ikinulong sa [[United Arab Emirates]] nang halos dalawang taon dahil sa pagpatay sa kanyang amo sa pagtatanggol sa sarili, ay pinalaya; Babalik siya sa bansa kinabukasan.<ref name="Ryr96" /><ref>Paglaya mula sa bilangguan at pagbabalik ni S. Balabagan sa Pilipinas:<br />—''[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/b0af3b24f1bad802a63fd050b07f01a4 "Pilipinas: Bumalik sa bahay ang isang Pilipina matapos mapalaya mula sa kulungan ng UAE"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803182905/http://www.aparchive.com/metadata/youtube/b0af3b24f1bad802a63fd050b07f01a4|date=Agosto 3, 2022}}'' [[Associated Press|AP Archive]]. Agosto 1, 1996.<br />—''[https://www.spokesman.com/stories/1996/aug/02/maid-returns-spared-from-death-sentence-17-year/ "Bumalik ang Kasambahay, Nakaligtas sa Sentensyang Kamatayan. Pinatay ng 17-Taong-gulang ang Kanyang Arabong Amo Habang Tinatangkang Panggagahasa"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803182905/https://www.spokesman.com/stories/1996/aug/02/maid-returns-spared-from-death-sentence-17-year/|date=Agosto 3, 2022}}'' [[Associated Press|AP News]] sa pamamagitan ng [[The Spokesman-Review]]. Agosto 2, 1996.<br />—''[https://migration.ucdavis.edu/mn/more.php?id=1037 "Bumalik sa Bahay ang Isang Kasambahay sa Pilipinas"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803182907/https://migration.ucdavis.edu/mn/more.php?id=1037|date=Agosto 3, 2022}}'' Balita sa Migrasyon (Tomo 3, Blg. 9), [[Unibersidad ng California, Davis]]. Setyembre 1996.<br /><br />Tungkol kay S. Balabagan:<br />—''[https://opinion.inquirer.net/133484/the-story-of-sarah-balabagan/ (Opinyon) "The story of Sarah Balabagan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220120082606/https://opinion.inquirer.net/133484/the-story-of-sarah-balabagan|date=Enero 20, 2022}}'' [[Inquirer.net]]. Set. 11, 2020.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 2, 2022.</ref> ===Agosto=== * [[Agosto 1]] – Mabuhay, lumipat sa bago nitong orbital slot. Ang Mabuhay satellite, na dating pinangalanang [[Palapa satellite|Palapa B-2P]], ay nakuha ng [[Mabuhay Korporasyon ng Satelit|Mabuhay Korporasyon ng Satelit ng Pilipinas]] noong mas maagang petsa ngayong taon. Ang Mabuhay ay naging isa sa mga nilalang na pagmamay-ari ng isang Pilipinong entidad.<!---Ang Mabuhay ay naiiba sa Agila-2 o Mabuhay 1, na inilunsad noong nakaraang taon (1997) at ang unang Pilipinong satellite na inilunsad sa kalawakan---><ref>{{cite news|title=Mabuhay acquires Indon satellite;set new orbit|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1370&dat=19960725&id=9mUVAAAAAIBAJ&sjid=0goEAAAAIBAJ&pg=6158,3894648|work=Manila Standard|date=Hulyo 25, 1996|access-date=Setyembre 20, 2016|archive-date=Abril 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429204851/https://news.google.com/newspapers?nid=1370&dat=19960725&id=9mUVAAAAIBAJ&sjid=0goEAAAAIBAJ&pg=6158,3894648|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Nakuha ng Mabuhay ang Pasifik Satellite|url=http://www.telecompaper.com/news/mabuhay-acquires-pasifik-satellite--87089|website=Telecompaper|access-date=Hunyo 30, 2014|date=Agosto 6, 1996|archive-date=Setyembre 24, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125527/http://www.telecompaper.com/news/mabuhay-acquires-pasifik-satellite--87089|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Palapa B-2P|url=http://weebau.com/satellite/P/palapa%20b2p.htm|website=Weebau Space Encyclopedia|access-date=Hunyo 30, 2014|archive-date=Pebrero 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150222162650/http://weebau.com/satellite/P/palapa%20b2p.htm|url-status=live}}</ref> * [[Agosto 10]] – Ang [[Sagay, Negros Occidental|Sagay]] ay nagiging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Negros Occidental]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8192''. ===Setyembre=== * [[Setyembre 2]] – [[1996 Pangwakas na Kasunduan sa Kapayapaan|Isang permanenteng kasunduan sa kapayapaan ang nilagdaan]] sa [[Palasyo ng Malacañang]] sa pagitan ng [[pamahalaan ng Pilipinas]] at ng [[Moro National Liberation Front]].<ref name="Ryr96" /><ref>''[https://peaceaccords.nd.edu/accord/mindanao-final-agreement "Pangwakas na Kasunduan sa Mindanao"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221010153054/https://peaceaccords.nd.edu/accord/mindanao-final-agreement |date=Oktubre 10, 2022 }}'' Matrix ng Kasunduan sa Kapayapaan, [[University of Notre Dame]]. 2015. Nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre 3]] – Pinawalang-sala ng hukuman si [[San Ildefonso, Bulacan]], alkalde Honorato Galvez kaugnay ng [[pagpatay]] kay Alvin Vinculado at pananakit sa kanyang kapatid.<ref>Mga Pagbanggit: * {{cite news |date=Enero 3, 1997 |title=Transcript — Walang komento si Alkalde Galvez sa hakbang ng DOJ |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpjan03.html |work=[[TV Patrol]]; [[ABS-CBN News]] |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Enero 3, 1997 |title=Transcript — Walang imik si Galvez sa petisyon ng DOJ |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtjan03.html |work=[[The World Tonight (programa sa TV sa Pilipinas)|The World Tonight]]; [[ABS-CBN News]] |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024}}</ref> ===Nobyembre=== * Ipinagbabawal ng [[Pamahalaan ng Pilipinas|pambansang pamahalaan]] kay [[José Ramos-Horta]] ng [[Indonesia]], isang pinuno ng [[Kalayaan ng Timor-Leste|Kalayaan ng Timor]] at nagwagi ng [[Nobel Peace Prize]], na makapasok sa bansa. Ito ang pangalawang pagkakataon na siya ay pinagbawalan simula noong 1994.<ref>{{cite news |date=Enero 8, 1997 |title=Transcript — Hindi Na Pumasok sa RP ang Nobel Laureate na si Ramos-Horta |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtjan08.html |work=[[The World Tonight (Philippine TV program)|The World Tonight]]; [[ABS-CBN News]] |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024}}</ref> * [[Nobyembre 24]]–[[Nobyembre 25|25]] – [[APEC Pilipinas 1996|ika-8]] Ang [[Asia-Pacific Economic Cooperation]] (APEC) Summit ay ginanap sa [[Subic, Zambales]]; ang unang pagkakataon na nag-host ang bansa ng kaganapan.<ref name="Ryr96" />{{I-verify ang pinagmulan|petsa=Hunyo 2018}} ===Disyembre=== * [[Disyembre 7]] – Ang [[Marikina]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8223'' na inaprubahan noong Nobyembre 6.<ref>{{Banggitin ang web|title=Ang Kabisera ng Sapatos ng Pilipinas|url=https://marikina.gov.ph/webmarikina/Our-City.html|url-status=live|access-date=Pebrero 15, 2022|website=Lungsod ng Marikina - Kabisera ng Sapatos ng Pilipinas|archive-url=https://web.archive.org/web/20211211131149/https://marikina.gov.ph/webmarikina/Our-City.html |archive-date=Disyembre 11, 2021 }}</ref> * [[Disyembre 10]] – Tinanggihan ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang isang petisyon mula sa [[Komisyon ng Pangulo para sa Mabuting Pamahalaan]] na panatilihin ang limang indibidwal na itinalaga sa 15-miyembrong lupon ng mga direktor ng [[San Miguel Corporation]], na nagpapahintulot sa dating kroni ni Marcos na si [[Danding Cojuangco]] na mabawi ang kanyang mga bahagi, kabilang ang kumpanya, na kinuha ng [[Pamahalaan ng Pilipinas|gobyerno]] pagkatapos ng [[Rebolusyong People Power|ang pagpapatalsik kay Pangulong Ferdinand Marcos noong 1986]].<ref>{{cite news |date=Disyembre 10, 1996 |title=Transcript — Pinayagan siya ng Korte Suprema na mabawi ang SMC |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1996/twtdec10.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024}}</ref> * [[Disyembre 13]] – Inaresto ng pulisya si Arnold Salazar, umano'y pinuno ng [[Alex Boncayao Brigade]], sa isang drug bust sa [[Cubao, Quezon City]]. Si Salazar ay pinaghihinalaang pumatay kay Rey dela Cruz, kapitan ng barangay ng [[Quiapo, Maynila]], at sa dating koronel ng pulisya na si Reynaldo Dino noong 1990.<ref>Mga Pagsipi: * {{cite news |date=Disyembre 13, 1996 |title=Transcript — Natumba ang ulo / Jueteng |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1996/tvpdec13.html |work=TV Patrol; Balita ng ABS-CBN |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Disyembre 13, 1996 |title=Transcript — Ipapasa ang Senado / Inaresto ang ABB |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1996/twtdec13.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024}}</ref> * [[Disyembre 20]]: ** Ang Korte Suprema, na kumikilos batay sa isang petisyong inihain ni senador [[Miriam Santiago]], ay naglabas ng [[temporary restraining order]] sa PIRMA, na nagsususpinde sa signature campaign para sa susog sa konstitusyon at pag-aalis ng mga limitasyon sa termino ng mga halal na opisyal.<ref>Mga Pagsipi: * {{cite news |date=Disyembre 20, 1996 |title=Transcript — Pinigil ng Korte Suprema |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1996/tvpdec20.html |work=TV Patrol; Balita ng ABS-CBN |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Disyembre 20, 1996 |title=Transcript — Dumanas ng balakid dahil sa TRO |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1996/twtdec20.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024}}</ref> ** Humigit-kumulang 300 empleyado mula sa [[Germany|Aleman]] na kumpanyang [[Telefunken]] Microelectronics, sa pangunguna ng kaliwang lider ng mga manggagawa na si [[Filemon Lagman]], ang pumasok nang walang ingat sa establisyimento ng [[Kagawaran ng Paggawa at Empleo]] at kinuha ang [[Kalihim ng Paggawa at Employment (Philippines)|tanggapan ng kalihim]] upang hilingin ang paglutas ng kanilang isang taong hindi pagkakaunawaan sa kanilang employer at ang kanilang pagbabalik sa trabaho,<ref name="twt1220">{{cite news |date=Disyembre 20, 1996 |title=Transcript — Pagtaas ng sahod / Pagkuha ng DOLE? |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1996/twtdec20.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024}}</ref><ref>{{cite news |date=Disyembre 24, 1996 |title=Transcript — Mga kakaibang manggagawa |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1996/twtdec24.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024}}</ref> na sumasakop dito nang halos isang linggo.<ref>{{cite news |date=Disyembre 26, 1996 |title=Transcript — Mga manggagawa sa Telefunken |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1996/twtdec26.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024}}</ref> * [[Disyembre 30]] – Nilagdaan ni Pangulong Ramos ang apat na panukalang batas, kabilang ang huling yugto ng ''Batas sa Istandardisasyon ng Salary'', ang pagtaas ng mga alokasyon ng internal revenue para sa mga lokal na yunit ng pamahalaan, ang pagpapalawak ng [[Hukuman ng Pag-aapela]], at ang pagpapalawig ng ''Alien Social Integration Act'' sa loob ng isang taon.<ref>{{cite news |date=Disyembre 30, 1996 |title=Transcript — Emergency meet / Mga panukalang batas na nilagdaan |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1996/twtdec30.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024}}</ref> ==Telebisyon== * Marso 11 - Ipapalabas sa [[Radio Philippines Network|RPN]] ang seryeng ''[[Marimar]]'', na siyang magsisimula ng panahon ng mga palabas na Latino sa telebisyon sa Pilipinas.<ref>{{cite web|url=https://www.pep.ph/pepalerts/fyi/178198/1996-calendar-2024-a4888-20240108 |title=Kawili-wili! Maaaring gamitin muli ang kalendaryo ng 1996 ngayong 2024 |author=Cordero, KC |date=Enero 8, 2024 |website=Philippine Entertainment Portal |access-date=Enero 26, 2026}}</ref> * Mayo 1 - Opisyal na inilunsad ang [[ABS-CBN News Channel]] (ANC) bilang ''Sarimanok News Network'' (SNN). * Mayo 6 - Opisyal na inilunsad ang [[Pinoy Box Office]] bilang ''[[Viva TV (Philippine TV channel)|Viva Cinema]].'' * Hunyo 13 – Ipinagdiwang ng [[ABS-CBN Corporation]] ang ika-50 anibersaryo ng orihinal na pagkakatatag nito noong 1946. * Hulyo 30 – Ipinagdiwang nina [[Tito Sotto|Tito]], [[Vic Sotto|Vic]] at [[Joey de Leon|Joey]] ang ika-17 Anibersaryo ng ''[[Eat Bulaga!]]''. * Setyembre 14 – Ipinagdiwang ng ABS-CBN Corporation ang ika-10 anibersaryo ng muling pagkakatatag nito kasunod ng [[People Power Revolution]]. * Oktubre 12 - Opisyal na inilunsad ang [[Studio 23]] (kalaunan ay [[ABS-CBN Sports and Action|S+A]] mula Enero 18, 2014, hanggang Mayo 5, 2020), hanggang sa pagsasara nito noong Enero 17, 2014. ==Palakasan== * [[Mayo 26]] – Tinalo ng [[Philippine Basketball Association|Mga Maggagatas ng Alaska]] ang [[Philippine Basketball Association|Purefoods TJ Hotdogs]], 93-92 sa overtime upang manalo sa [[1996 PBA All-Filipino Cup finals]]. * [[Hulyo 19]]–[[Agosto 4]] – Kalahok ang Pilipinas sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1996]] sa [[Atlanta]], Georgia, Estados Unidos at nasa ika-61 pwesto. Natanggap ng atletang si [[Mansueto Velasco]] ang kanyang medalyang pilak at pumangalawa sa [[boksing]].<ref name="Ryr96" />{{Verify source|date=Hunyo 2018}} * [[Setyembre 10]] – Nanalo ang [[Alaska Aces (PBA)|Alaska Milkmen]] laban sa [[Philippine Basketball Association|Mga Masters ng Zoom ng Formula Shell]], at nakuha ang kanilang pangalawang kampeonato para sa season.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=YpQVAAAAIBAJ&sjid=iwsEAAAAIBAJ&pg=6105%2C1638364 Nanalo ang Alaska ng korona sa PBA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405171143/https://news.google.com/newspapers?id=YpQVAAAAIBAJ&sjid=iwsEAAAAIBAJ&pg=6105,1638364 |date=Abril 5, 2023 }}, Jimbo Gulle, Manila Standard, Setyembre 11, 1996</ref> * [[Disyembre 17]] – Nanalo ang [[Philippine Basketball Association|Mga Maggagatas ng Alaska]] sa inaasam na grandslam,<ref name="Ryr96" /> na nagwagi sa serye laban sa [[Ginebra San Miguel]], 4-1.{{I-verify ang pinagmulan|petsa=Hunyo 2018}} ==Konsiyerto== * [[Disyembre 8]]–[[Disyembre 10|10]] – [[Michael Jackson]] HIStory World Tour: Asiaworld City, ay ginanap sa [[Parañaque]]<ref>{{Banggitin ang web |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/06/27/09/michael-jackson-was-manila |title=Si Michael Jackson ay nasa Maynila noong '96 |date=Hunyo 26, 2009 |website=ABS-CBN News |access-date=Marso 16, 2022 |archive-date=Abril 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405171144/https://news.abs-cbn.com/entertainment/06/27/09/michael-jackson-was-manila |url-status=dead }}</ref> ==Kapanganakan== ====Enero==== * [[Enero 3]] – Calvin Oftana, basketball player * [[Enero 6]] – [[Elisse Joson]], actress and model * [[Enero 9]] – Robb Guinto, model, actress, and social media influencer * [[Enero 10]] – Joshua Pacio, mixed martial artist at kasalukuyang MMA World Champion * [[Enero 15]] – Julian Estrada, aktor * [[Enero 17]] – Carl "Paps Chui" Chuidian, food vlogger * [[Enero 21]] – Hannah Arnold, beauty queen * [[Enero 22]] – [[Khalil Ramos]], actor and singer ====Pebrero==== * [[Pebrero 15]] – Skusta Clee, rapper, miyembro ng Ex Battalion * [[Pebrero 18]] – Elle Villanueva, actress and model * [[Pebrero 23]] – Mark Alcala, politiko, basketbolista * [[Pebrero 27]]; ** Eris Aragoza, mang-aawit, punong abala ** Jiad Arroyo, indi aktor, modelo ====Marso==== * [[Marso 16]] - Kaila Estrada, aktres * [[Marso 26]] – [[Kathryn Bernardo]], aktres ====Abril==== * [[Abril 2]] – Kib Montalbo, manlalaro ng basketbol * [[Abril 3]] – DJ Loonyo, disc jockey * [[Abril 12]] – Charlie Dizon, aktres * [[Abril 16]] – [[Vitto Marquez]], mananayaw at aktor * [[Abril 20]] – [[Miggy Tolentino]], aktor at kontestant ng That's My Bae ====Mayo==== * [[Mayo 6]] – Maria Luisa Varela, beauty queen * [[Mayo 8]] – Trina Candaza, content creator * [[Mayo 10]] – [[Anjo Damiles]], aktor * [[Mayo 13]] – [[Bruno Gabriel]], aktor, punong-abala * [[Mayo 14]] – Jessica Villarubin * [[Mayo 21]] – [[Jay Arcilla]], aktor * [[Mayo 22]] – [[Andrei King]], modelo * [[Mayo 28]] – [[Maru Delgado]], mananayaw ====Hunyo==== * [[Hunyo 1]]; ** Dawn Macandili, volleyball player ** [[Nikki Co]], aktor at mananayaw * [[Hunyo 2]] – [[Morissette]], aktres at mang-aawit * [[Hunyo 3]] – Prince de Guzman, cosplayer at bloger * [[Hunyo 9]] – Marvelous Alejo, aktres at mang-aawit * [[Hunyo 18]] – Jupheter Franco, modelo * [[Hunyo 24]] – Jan Echavarria, mang -aawit * [[Hunyo 30]] – Sarina Bolden, footballer ** [[Ali Asistio]], Indie aktor at punong-abala ====Hulyo==== * [[Hulyo 4]] – [[Gab Bayan]], Politiko, mananayaw, aktor at modelo * [[Hulyo 20]] – [[Sue Ramirez]], aktres * [[Hulyo 22]] – [[Jane Oineza]], aktres * [[Hulyo 23]] – Viy Cortez, vlogger * [[Hulyo 28]] – [[Yasser Marta]], aktor ====Agosto==== * [[Agosto 2]] – Benz Sangalang, indie aktor * [[Agosto 9]] – [[Sanya Lopez]], aktres * [[Agosto 13]] – [[Thea Tolentino]], aktres * [[Agosto 15]]: ** [[Analyn Barro]], aktres ** [[Chienna Filomeno]], aktres ** Flow G, rapper * [[Agosto 17]] – [[Ella Cruz]], aktres * [[Agosto 26]] – [[Faye Lorenzo]], aktres * [[Agosto 30]]; **Ryan Boyce, modelo **Kenneth Cruz, modelo ====Setyembre==== * [[Setyembre 4]] – Sisi Rondina, volleyball player * [[Setyembre 6]] – [[Royce Cabrera]], aktor * [[Setyembre 8]] – [[Krystal Reyes]], aktres at bloger * [[Setyembre 13]] – CJ Navato, aktor * [[Setyembre 15]] – [[Jachin Manere]], modelo * [[Setyembre 20]] – Drei Arias, modelo * [[Setyembre 24]] – [[Jovani Manansala]], aktor * [[Setyembre 27]] - Remedy Rule, manlalangoy ====Oktubre==== * [[Oktubre 17]] – [[Karen Reyes]], aktres at mananayaw * [[Oktubre 24]] – Bernald Vaflor, modelo * [[Oktubre 26]] – [[Ronnie Alonte]], aktor at mananayaw ====Nobyembre==== * [[Nobyembre 4]] – [[Michael Christian Martinez]], figure skater * [[Nobyembre 7]] – Luke Gebbie, swimmer * [[Nobyembre 11]] – Mimiyuuuh, vlogger * [[Nobyembre 14]] – [[Rabiya Mateo]], aktres, modelo at beauty pageant titleholder * [[Nobyembre 28]] – Tom Doromal, actor and dancer ====Disyembre==== * [[Disyembre 7]] – Kamille Filoteo, Aktres at mananayaw * [[Disyembre 13]] – Jenelyn Olsim, mixed martial artist * [[Disyembre 17]] – Thirdy Ravena, basketball player * [[Disyembre 11]] – Kelley Day, modelo at mananayaw * [[Disyembre 22]]: ** [[Makisig Morales]], aktor ** Joao Constancia, aktor at miyembro ng BoybandPH ** Christian Mae Sajulan, guro at social media influencer * [[Disyembre 25]] – [[Ivana Alawi]], aktres at bloger ==Kamatayan== * [[Enero 7]] – [[Bienvenido Santos]], Pilipino-Amerikanong manunulat ng kathang-isip, tula, at di-kathang-isip. (ipinanganak noong 1911) * [[Marso 17]] – [[Rey Cuenco]], manlalaro ng basketball (ipinanganak noong 1960) * [[Mayo 24]] – Joseph Cipcon, Bokalista ng Banda (Pryzm) (ipinanganak noong 1961) * [[Hunyo 2]] – [[Ishmael Bernal]], direktor ng pelikula, entablado at telebisyon, aktor at screenwriter ng Pilipino (ipinanganak noong 1938) * [[Hunyo 13]] – Rolando Abadilla, [[Grupo ng Intelihensiya at Seguridad ng Metrocom|opisyal ng paniktik]] noong panahon ng [[Panguluhan ni Ferdinand Marcos|rehimeng Marcos]]<ref name="dRA" /> (ipinanganak noong 1942) * [[Agosto 11]] – [[Ambrosio Padilla]], manlalaro ng basketball at senador (ipinanganak noong 1910) * [[Setyembre 18]] – [[Tomás Cloma]], abogado at negosyante (ipinanganak 1904) * [[Oktubre 17]] – Richie Fernando, S.J., [[Mga Pilipino|Pilipino]] [[Heswita]] [[kleriko]] at [[misyonero]] (ipinanganak noong 1970) * [[Oktubre 28]] – [[Irene R. Cortes]], Pilipinong hukom (ipinanganak noong 1921) * [[Nobyembre 2]] – [[Arnie Tuadles]], manlalaro ng basketball (ipinanganak noong 1956) * [[Nobyembre 27]] – [[Balot (artista)|Balot]], komedyante, aktor sa pelikula, telebisyon at entablado (ipinanganak noong 1926) == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|1996}} [[Kategorya:1996 sa Pilipinas]] ifakv3m3p1k9s3qbpjgvq4pg4ssai8s 0 297421 2223135 2220198 2026-09-01T09:33:52Z ~2026-47691-85 165923 /* Palakasan */ 2223135 wikitext text/x-wiki '''1995 sa Pilipinas''' detalyado ang mga kaganapan ng tala na nangyari sa [[Pilipinas]] noong 1995. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Fidel V. Ramos]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Edgardo Angara]] * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Jose de Venecia]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Andres Narvasa]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-9 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-9 na Kongreso]] (hanggang Hunyo 9) [[Ika-10 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-10 na Kongreso]] (simula Hulyo 24) ==Kaganapan== ===Enero=== * Enero 3 – Isang overloaded na pampasaherong bus ang bumagsak sa isang bangin sa [[Echague]], [[Isabela (lalawigan)|Isabela]], na ikinamatay ng hindi bababa sa 31 at ikinasugat ng 36.<ref>[https://www.upi.com/Archives/1995/01/03/Philippine-bus-crash-kills-31/9680789109200/ "Philippine bus crash kills 31"] [[UPI]]. Nakuha noong Abril 19, 2021.</ref> * Enero 6 – Natuklasan ng pulisya ang tatawaging ''[[Proyektong Bojinka]]'' kasunod ng isang maliit na sunog sa isang gusali ng apartment sa [[Malate, Maynila]]. Ang nabigong plano ng mga militanteng Islamiko, na kalaunan ay naiulat na iniugnay sa [[Al-Qaeda]], ay nagplano na patayin si [[Pope John Paul II]] sa bansa at bombahin ang mga eroplano ng U.S. sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="PV95" /><ref name="plotMLA">—[https://www.nytimes.com/1995/01/14/world/manila-reports-plot-by-muslims-to-kill-the-pope.html "Maynila Reports Plot by Muslims To Dead the Pope"] ''[[The New York Times]]''. Enero 14, 1995. —[https://www.rappler.com/newsbreak/80492-pope-john-paul-assassination-plot/ "Plano para patayin ang isang papa: 'Himala' ang nagligtas kay John Paul II sa Maynila"] ''[[Rappler]]''. Enero 13, 2015.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> <ref>—[https://www.smh.com.au/world/al-qaeda-planned-to-assassinate-pope-report-20021111-gdft79.html "Plano ng Al-Qaeda na patayin ang Papa: ulat"] [[Deutsche Presse-Agentur|DPA]] via ''[[The Sydney Morning Herald]]''. Nobyembre 11, 2002.<br />—"[https://www.cbsnews.com/htdocs/embassy_bombings/philippines_right.html Pilipinas]" [[CBS News]]. n.d.<br />'Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.<br /><br /> —[https://www.nytimes.com/1995/02/12/nyregion/broad-terror-campaign-is-foiled-by-fire-in-kitchen-officials-say.html "Ang Malawakang Kampanya ng Terorismo ay Nabigo ng Sunog sa Kusina, Sabi ng mga Opisyal"] ''[[The New York Times]]''. Pebrero 12, 1995.<br /> —[https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/magazine/2001/12/30/bust-and-boom/1109903e-3762-4b78-90a6-d191efd39920/ "Bust and Boom"] ''[[The Washington Post]]''. Disyembre 30, 2001.<br /> —"[https://www.csmonitor.com/2002/0214/p07s01-woap.html Natuklasan ng pulisya ng Pilipinas na ang 1995 ay humantong sa pakana noong Setyembre 11]" ''[[The Christian Science Monitor]]''. Pebrero 14, 2002<br /> —[https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995 "Salamat sa Sunog, Isiniwalat ang Plano ng Terorismo sa Plot ni Bojinka, sa Kasaysayan Enero 6, 1995"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220720163824/https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995|date=Hulyo 20, 2022}} VOI - Panahon ng Pagbabalita. Enero 6, 2022.<br />Nabanggit din ang pangyayari sa mga sumusunod na sanggunian:<br />—[https://1997-2001.state.gov/publications/statemag/statemag_nov98/featur3a.html "Mga Insidente ng Terorista Laban sa mga Mamamayan ng Estados Unidos"] [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] Mga Arkibos. Nob. 1998.<br /> —''[https://govinfo.library.unt.edu/911/report/911Report_Exec.htm Ang Ulat ng Komisyon noong 9/11: Pangwakas na Ulat ng Pambansang Komisyon sa mga Pag-atake ng mga Teroristang Amerikano]'' [[Komisyon noong 9/11|Pambansang Komisyon sa mga Pag-atake ng mga Teroristang Amerikano]].<br />Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 28, 2022.<br /><br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-30-mn-10105-story.html "Nagbukas ang Paglilitis sa Umano'y Plano ng Pagbomba sa Eroplano"] ''[[Los Angeles Times]]''. Mayo 30, 1995. Nakuha noong Hunyo 29, 2022.</ref> Si [[Abdul Hakim Murad (militante)|Abdul Hakim Murad]] ay inaresto habang si [[Ramzi Yousef]] ay tumatakas. Si Murad ay ipapadala kalaunan sa [[Estados Unidos]].<ref name="tlMSa">"Kronolohiya ng mga pag-aresto" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 31, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="tlWPs">[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/06/05/retracing-the-steps-of-a-terror-suspect/8d0c4e23-19e4-4dc5-80f0-f002029d2d9f/ "Pagbabalik-tanaw sa mga hakbang ng isang suspek sa terorismo"] ''[[The Washington Post]]''. Hunyo 5, 1995. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> * Enero 10–15 – [[Pandaigdigang Araw ng Kabataan 1995]]. * Enero 12–16 – [[Listahan ng mga pagbisitang pastoral ni Papa Juan Pablo II|Ikalawang pagbisitang pastoral at pang-estado]] ni [[Papa Juan Pablo II]] sa bansa, kasabay ng [[World Youth Day 1995|ika-10 World Youth Day]] (WYD) at ikaapat na sentenaryo ng [[Arkidiyosesis ng Maynila]] at mga Diyosesis ng [[Arkidiyosesis ng Cebu|Cebu]], [[Arkidiyosesis ng Caceres|Caceres]] at [[Arkidiyosesis ng Nueva Segovia|Nueva Segovia]]. Noong Enero 15, ang Misa na kanyang pinamunuan sa [[Luneta]], na siyang nagtatapos ng WYD, ay umakit ng tinatayang 4-milyong tao, ang pinakamalaking pagtitipon sa naturang Misa ng Papa noong panahong iyon.<ref name="PV95">[https://filipiknow.net/facts-about-papal-visits-to-the-philippines/ "9 Nakakagulat na Katotohanan Tungkol sa mga Pagbisita ng Papa sa Pilipinas"] ''FilipiKnow''. Nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref name="plotMLA" /><ref name="tlWPs" /><ref name="MSyr95">Cable, Honor Blanco. [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (1995, Disyembre 30)] "1995: Taon ng mga panalangin, luha at pag-asa." ''[[Manila Standard]]'', pp. 12–13. Kinuha noong Oktubre 1, 2021.</ref><ref>—[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1993/07/15/pope-john-paul-ii-to-visit-the-philippines-in-1995&post_id=43675 "Bibisita si Papa Juan Pablo II sa Pilipinas noong 1995"] [[UCA News]]. Hulyo 14, 1993. —[https://www.nytimes.com/1995/01/16/world/up-to-4-million-turn-out-for-pope-s-mass-in-manila.html "Hanggang 4 na Milyong Dumalo sa Misa ng Papa sa Maynila"] ''[[The New York Times]]''. Enero 16, 1995.<br /> —[http://www.totus2us.co.uk/universal/the-philippines/st-jpii-pilgrim-visit-1995-wyd-manila/ "Ika-2 Pagbisitang Apostoliko ni JPII sa Pilipinas"] ''Totus Tuus–Totus2us''. 1995.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref>Impormasyon tungkol sa mga nakaraang pagbisita ni Papa Juan Pablo II:<br /> —[https://globalnation.inquirer.net/102782/pope-john-paul-iis-visits-to-ph/ "Mga pagbisita ni Papa Juan Pablo II sa Pilipinas"] [[Inquirer.net]]. Abril 26, 2014.<br /><br /> Impormasyon tungkol sa lahat ng opisyal na pagbisita:<br /> —[https://globalnation.inquirer.net/108605/in-the-know-3-papal-visits-in-span-of-25-years/ "Nalalaman: 3 pagbisita ng papa sa loob ng 25 taon"] Inquirer.net. Hulyo 30, 2014.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/life/travel/looking-back-at-the-three-catholic-popes-who-have-visited-the-philippines-a00203-20180330 "Pagbabalik-tanaw sa Tatlong Katolikong Papa na Bumisita sa Pilipinas"] ''[[Esquire (magazine)|Esquire Magazine (Philippines)]]''. Marso 30, 2018.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]'' na sumasaklaw sa iba't ibang mga itineraryo at aktibidad sa 5-araw na pagbisita ni Pope John Paul II, kabilang ang:<br /> —Enero 11: Mga kaganapan isang araw bago ang kanyang pagdating. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950110&printsec=frontpage&hl=en 01-12-1995], p. 3)<br /> —Enero 12: Ang kanyang pagdating. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950113&printsec=frontpage&hl=en 01-13-1995], pp. 2–3, 7)<br /> —Enero 13: Misa sa [[Unibersidad ng Santo Tomas|UST]]. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950114&printsec=frontpage&hl=en 01-14-1995], pp. 2–3, 28)<br /> —Enero 14: Misa sa [[Philippine International Convention Center|PICC]] complex. (01–15–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /> —Enero 15: Pangwakas na Misa publiko sa [[Luneta]], pagtatapos ng Pandaigdigang Araw ng mga Kabataan. (01–16–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /> —Enero 16: Ang kanyang pag-alis. (01–17–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /><br />Lahat ay Nakuha noong Hulyo 16, 2022.</ref> * Enero 13 – Isang sagupaan sa pagitan ng [[Hukbong Sandatahan ng Pilipinas]] at humigit-kumulang 120 miyembro ng [[Abu Sayyaf]] Group (ASG) sa [[Basilan]] ang nagresulta sa pagkamatay ng 42 ekstremista at 7 mula sa mga tropa ng gobyerno; nabunyag ang pag-iral ng teroristang grupo sa unang pagkakataon simula nang itatag ito. Si [[Cirilito Sobejana]], na namuno sa pangkat, ay ginawaran ng [[https://en.wikipedia.org/wiki/Armed_Forces_of_the_Philippines_Medal_of_Valor#:~:text=Medalya%20ng%20Kagitingan]] ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] noong 1996.<ref>—[https://apnews.com/article/3003cca05b1688460e5e7c7f2b14ca4a "Dalawang Sundalo ang Namatay, Walo ang Sugatan sa Sagupaan sa mga Muslim na Ekstremista"] [[Associated Press|AP]]. Enero 13, 1995. —[https://www.pna.gov.ph/articles/1129499 "Ginugunita ni Sobejana ang labanan laban sa ASG na nagbigay sa kanya ng Medalya ng Kagitingan"] [[Philippine News Agency]]. Pebrero 4, 2021.<br /> —[https://www.pna.gov.ph/articles/1148672 "Madamdaming pagbisita ni Sobejana sa Basilan bago magretiro"] Philippine News Agency. Hulyo 29, 2021.<br /> —[https://pia.gov.ph/press-releases/2021/07/30/afp-chief-revisits-famed-battleground-in-basilan-honors-comrades "Binalik ng Hepe ng AFP ang sikat na larangan ng digmaan sa Basilan, pinarangalan ang mga kasama"] [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] sa pamamagitan ng [[Philippine Information Agency]]. Hulyo 30, 2021.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 28, 2022.</ref> * Enero 21 – Ang [[Pasig]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 7829''. ===Pebrero=== * Unang bahagi ng Pebrero – Natuklasan ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang mga barko at istrukturang itinatayo, lahat ng mga [[Tsino|Mga Tsino]], sa [[Mischief Reef]] (''Panganiban Reef'') sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] ([[Kalayaan Island Group]]), [[Dagat Timog Tsina]] sa labas ng [[Palawan]]; Ang ganitong pag-okupa mula noong nakaraang taon ay nagiging sanhi ng [[Pamahalaan ng Pilipinas|ang Gobyerno]] na magsagawa ng mga legal na aksyong diplomatiko laban sa [[Tsina]] at karagdagang tensyon sa pagitan ng [[ugnayan ng Tsina at Pilipinas|dalawang bansa]], lalo na sa Mayo kapag hinaharangan ng dalawang barkong Tsino ang barko ng [[Kagawaran ng Tanggulang Bansa|Kagawaran ng Pambansang Depensa]] na nagtatangkang lumapit sa lugar.<ref>''"#Journeyto30"'' ni Epi Fabonan III, ''[[Philstar.com]]'': (1995) [https://www.philstar.com/headlines/2016/03/05/1560075/journeyto30-reefs-mischief/ "Mga bahura ng kalokohan"] Marso 5, 2016. Nakuha noong Agosto 1, 2018.</ref><ref> —[https://www.nytimes.com/1995/02/19/world/manila-sees-china-threat-on-coral-reef.html "Nakikita ng Maynila ang Banta ng Tsina sa Coral Reef"] ''[[The New York Times]]''. Pebrero 19, 1995.<br /> —[https://www.hsdl.org/?view&did=451792 "Mga Implikasyon para sa Pilipinas, Tsina, at Estados Unidos"] (PDF) [[United States Army War College]] 1996.<br />—[https://amti.csis.org/mischief-reef/ "Mischief Reef"] Asian Maritime Transparency Initiative.<br />—''[https://globalnation.inquirer.net/118415/chinas-mischief-expansion-reclamation/ "Kalokohan ng Tsina: Pagpapalawak, reklamasyon"]'' [[Inquirer.net]]. Hulyo 2, 2015.<br />—(Video) [https://m.youtube.com/watch?v=C-44W74te7E "Mga Isla ng Spratly: 'Insidente' ng Tsina/Pilipinas"] [[Associated Press|AP Archive]] (sa pamamagitan ng [[YouTube]]).<br /><br />Lahat ay nakuha noong Enero 31, 2022.</ref> * Pebrero 4 – Ang [[Makati]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 7854''. ===Marso=== * Marso 8 – Sumuko sa mga awtoridad ang dating distrito ng kongreso ng Antique na si [[Regular Batasang Pambansa|manunsiyo]] Arturo Pacificador, na sangkot sa masaker noong 1984 sa [[Sibalom]] at sa pagpatay noong 1986 sa dating Gobernador ng Antique na si [[Evelio Javier]].<ref>{{cite news |last=Burgos |first=Nestor Jr. |date=Marso 16, 2002 |title=Patuloy na pinagmumultuhan ng Masaker sa Pangpang ang mga nakaligtas sa mga pagpatay |url=https://books.google.com/books?id=pK41AAAAIBAJ&dq=1986+philippines+ambush&pg=PA126&article_id=979,13996214 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |location= |access-date=Nobyembre 11, 2024 |page=A17 |via=[[Google Books]]}}</ref> * Marso 14 – Sa isang paglilitis na naging tanyag sa publiko, ang [[Pasig]] City [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis]] (RTC), sa desisyon nito noong Marso 11, ay hinatulan ang dating alkalde ng [[Calauan, Laguna]] na si [[Antonio Sanchez (politiko)|Antonio Sanchez]] at anim sa kanyang mga tauhan para sa [[Pagpaslang kina Eileen Sarmenta at Allan Gomez|pagkamatay]] ng dalawang estudyante ng [[Unibersidad ng Pilipinas Los Baños]] noong 1993, at hinatulan sila ng ''[[reclusión perpetua]]''.<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa hatol:<br />—[https://apnews.com/article/52ce2ab95553458e8a65879f617d17cb "Alkalde, Nahatulan sa Panggagahasa at Pagpatay"] [[Associated Press]]. Marso 14, 1995.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso: —[https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/1/29837 "G.R. No. 121039-45"] Korte Suprema E-Library. Enero 25, 1999.<br />—[https://www.abs-cbn.com/amp/news/08/22/19/timeline-the-gomez-sarmenta-murder-case "'Isang balak na nabuo sa impyerno': Timeline ng kaso ng pagpatay kina Gomez at Sarmenta"] [[ABS-CBN News]]. Agosto 22, 2019. Nakuha noong Hulyo 2, 2022.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/mary-eileen-sarmenta-case-a1729-20190823-lfrm4 ""Napisa sa Impiyerno": Ang Kakila-kilabot na Panggagahasa at Pagpatay kay Mary Eileen Sarmenta"] ''[[Esquire (magazine)|Esquire (Pilipinas)]]''. Agosto 23, 2019. Nakuha noong Hulyo 2, 2022.<br /><br />Nabanggit din ang kaso:<br />—[https://www.cnnphilippines.com/news/2019/8/22/Calauan-Laguna-Mayor-Antonio-Sanchez-rape-murder.html "Ang mga karumal-dumal na krimen ng dating Mayor na si Antonio Sanchez, na maaaring malapit nang mapalaya"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220816050310/https://www.cnnphilippines.com/news/2019/8/22/Calauan-Laguna-Mayor-Antonio-Sanchez-rape-murder.html|date=Agosto 16, 2022}} [[CNN Philippines]]. Agosto 22, 2019.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2019/08/22/1945507/good-behavior-prison-violations-murder-convictions-mar-sanchezs-record/ "Mabuting pag-uugali? Mga paglabag sa bilangguan, mga hatol sa pagpatay, sumisira sa rekord ni Sanchez"] [[Philstar.com]]. Agosto 22, 2019.<br />—[https://scmp.com/week-asia/politics/article/3023807/philippine-ex-mayor-serving-360-years-jail-rape-and-murder-set "Ang dating alkalde ng Pilipinas na nagsisilbi ng 360 taon sa bilangguan para sa panggagahasa at pagpatay ay maaaring makalaya"] ''[[South China Morning Post]]''. Agosto 21, 2019.<br /><br />Nabanggit din ang pangyayari:<br /> —"Patay na ang bilanggo at dating Mayor ng Calauan na si Antonio Sanchez, sabi ng kawanihan ng mga bilangguan" [[Coconuts Media|Coconuts Manila]] ([https://coconuts.co/manila/news/convict-and-former-calauan-mayor-antonio-sanchez-is-dead-says-prisons-bureau/ Link]) via [[Yahoo! News]] ([https://ph.news.yahoo.com/convict-former-calauan-mayor-antonio-025124682.html Link]). Marso 27, 2021.<br /><br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Marso 17 – [[Flor Contemplacion]], [[Overseas Filipino Worker|isang kasambahay]] na nahatulan ng pagpatay ng [[Mataas na Hukuman ng Singapore|Mataas na Hukuman]] ng [[Singapore]] noong 1994, ay binitay sa pamamagitan ng [[pagbitay]], na nagdulot ng diplomatikong tensyon sa pagitan ng [[Pilipinas–Singapore relations|Pilipinas at Singapore]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="xFE">[https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_1551_2009-07-31.html "Flor Contemplacion"] eResources–Singapore Infopedia. Nakuha noong Marso 30, 2022. —[https://apnews.com/article/69c22d2235f54363aa0f434bdb2f574d "Tumanggi ang Singapore na Pigilin ang Pagbitay sa Babaeng Pilipino"] [[Associated Press]]. Marso 16, 1995.<br /> —[https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-1995-03-26-1995085160-story.html "Ang Krimen ni Flor Contemplacion"] ''[[The Baltimore Sun]]''. Marso 26, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-04-13-me-54032-story.html "Ang Pagpatay kay Flor Contemplacion"] ''[[Los Angeles Times]]''. Abril 13, 1995.<br /> —[https://web.archive.org/web/20220719174313/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/95/1229/org/feat3.html?iref=allsearch "Isang Kamatayan sa Pamilya"] ''[[Asiaweek]]''. Disyembre 1995.<br />—''[http://www.capitalpunishmentuk.org/flor.html "Flor Contemplacion - isang diplomatikong insidente"]'' Capital Punishment U.K. n.d.<br /> —[http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/sr189/bakan.htm "Karahasan sa Tahanan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018020428/http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/sr189/bakan.htm|date=Oktubre 18, 2021}} ''[[Socialist Review]]''. Set. 1995.<br />Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref> ===Abril=== * Abril 2 - [[SM Southmall]] ay magbubukas bilang ikalimang [[SM Supermalls|SM mall]] sa [[Philippines]] at ang unang SM mall sa [[Las Piñas]] at timog [[Metro Manila]]. * Abril 4 – Mga 200 armadong lalaki, [[Abu Sayyaf|ASG]] miyembro at [[Moro National Liberation Front]] renegades, [[1995 Ipil massacre|raid]] [[Ipil, Zamboanga Sibugay|Ipil town]], noon ay bahagi ng [[Zamboanga del Sur]]; sunugin at pagnakawan ang sentro ng bayan; pumatay ng 53 katao, kung saan lima ang naiulat na mula sa gobyerno.<ref name="MSyr95" /><ref>{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/philippines/manila-times/20091213/281835754803916|title=Mas maraming masaker sa Mindanao kaysa sa ibang bahagi ng bansa|date=Disyembre 13, 2009|website=[[The Manila Times]] (via [[PressReader]])|access-date=Agosto 16, 2019}}</ref><ref> —[https://www.nytimes.com/1995/04/05/world/muslim-rebels-kill-scores-in-philippines.html "Mga Rebeldeng Muslim ang Pumapatay ng Maraming Puntos sa Pilipinas"] ''[[The New York Times]]''. Abril 5, 1995.<br />—[https://www.philstar.com/opinion/2002/03/06/152845/how-easily-we-forget-what-abus-and-milf-can-do-remember-ipil (Opinyon) "Gaano kadali nating makalimutan ang nagagawa ng mga Abu at MILF: Naaalala mo pa ba si Ipil?"] [[Philstar.com]]. Marso 6, 2002.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]'':<br /> —"Sinunog ng mga bandido ang bayan ng Zambo; 100 ang napatay" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950404&printsec=frontpage&hl=en (04–05–1995)] p. 3.<br /> —"Troops scour bandits liirs" (Hunyo 4, 1995) pp. 2–3. (Tingnan ang link para sa isyu ng Mayo 4, 1995)<br /><br />Lahat ng nabanggit ay Nakuha noong Hulyo 16, 2022.</ref> Kalaunan ay binihag ng mga bandido ang humigit-kumulang 52 sibilyan habang sila ay umaatras; pagsapit ng kalagitnaan ng Abril, naiulat na nakapatay sila ng 20 sa kanila sa mga munisipalidad ng [[Siocon]], [[Roseller Lim, Zamboanga Sibugay|R.T. Lim]], at [[Tungawan]]; 32 ang makakatakas.<ref name="battleASG" /><ref>[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/005.html "Napatay ni Abu ang pulis sa bagong sagupaan. Kumalat ang mga labanan sa iba pang Isla ng Mindanao"] ''Ngayon''(sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Abril 16, 1995. Nakuha noong Hunyo 27, 2022</ref><ref>[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/04/24/mindanao-priests-condemn-massacre-of-hostages-by-ipil-terrorists&post_id=47174 "Kinondena ng mga paring Mindanao ang masaker ng mga bihag ng mga teroristang Ipil"] [[UCA News]]. Abril 23, 1995. Nakuha noong Hunyo 26, 2022.<br /><br /> —Saavedra, Rudy. [https://news.google.com/newspapers?id=wIwmAAAAIBAJ&sjid=fgsEAAAAAIBAJ&dq=ipil&pg=6642,2063853&hl=en (Abril 18, 1995)] "Pinatay ng mga tauhan ng Abu Sayyaf ang 14 na bihag" ''[[Manila Standard]]'', p. 3.<br /> —Para sa mga kaugnay na kuwento: [http://stevenwarranresearch.blogspot.com/2012/09/ipil-april-4-1995.html?m=1 "Ipil, Abril 4, 1995"] Steven WarRan Research.<br />Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref><ref name="RP95hrp" /> * Abril 7 – Kasunod ng pagsalakay sa Ipil, ang mga labanan sa pagitan ng pinagsamang pwersa ng gobyerno at mga armadong ASG sa [[Siocon]] at [[Roseller Lim, Zamboanga Sibugay|Roseller T. Lim]] ay naiulat na pumatay ng 12 ekstremista sa parehong engkwentro, pati na rin ang tatlong militiamen at 5 sibilyang bihag sa Siocon.<ref name="battleASG">[https://apnews.com/article/44c66eb9d1dc4bc1af7cced91e2735a9 "Mga Tumatakbong Labanan na Naiulat sa mga Bundok, Tumakas ang mga Sibilyan "Fighting"] [[Associated Press]]. Abril 7, 1995. Nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> * Abril 30 – Pinasinayaan ni [[Fidel V. Ramos|Pangulong Ramos]] ang pagbubukas ng 722-milyong-pisong Subic International Airport (dating base militar ng Estados Unidos). Ipinapahiwatig nito ang paglago matapos ang pag-alis ng mga base militar sa bansa. ===Mayo=== * Mayo 8: ** Ginanap ang [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas noong 1995|Pambansang halalan sa lehislatura at lokal]]. Ang partido ng administrasyong [[Lakas–CMD (1991)|Lakas–NUCD–UMDP]] ang nanalo ng pinakamaraming puwesto, sa [[Senado ng Pilipinas|Senado]] ay ang [[Lakas-Laban Coalition|kanilang pambansang koalisyon]] kasama ang oposisyonistang [[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp">''Mga Ulat ng Bansa sa mga Gawi sa Karapatang Pantao para sa 1995.'' [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]]. 1996. —Tingnan ang [https://www.refworld.org/docid/3ae6aa3c4.html buong ulat (''Philippines'')] Kinuha noong Hulyo 4, 2022.<br />—Tingnan ang pp. 697–708 ng [https://books.google.com/books?id=0uSWBF2iZCgC&pg=PA702 aklat] na inilathala ng [[United States Government Printing Office]], [[Washington, D.C.]] Kinuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>[https://library.fes.de/pdf-files/iez/01361006.pdf "Electoral Politics in the Philippines"] (PDF) Bibliothek der [[Friedrich-Ebert-Stiftung]]. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.</ref> ** Karamihan ng mga botante sa [[Kalinga-Apayao]] ay niratipikahan sa isang plebisito ''[[Republic Act|RA]] 7878'', nilagdaan noong Peb 14, na ginagawang bagong lalawigan ang mga sub-probinsya ng [[Kalinga (probinsya)|Kalinga]] (ang kabisera nito ay magiging [[Tabuk]] will be [[Tabuk, Kalinga]] will at [[Tabuk, Kalinga]] na kabisera nito. [[Kabugao]]).<ref>"Mga Milestones Ngayong Linggo" [[Inquirer.net]]. —([https://newsinfo.inquirer.net/906407/this-weeks-historical-milestones-8 Mula 06-18-2017 hanggang 06-24-2017]) Nakuha noong Enero 31, 2018.<br />—([https://newsinfo.inquirer.net/967742/this-weeks-milestones-feb-11-17-2018 Mula 02-11-2018 hanggang 02-18-2018]) Nakuha noong Enero 15, 2019.</ref><ref>—[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/02/14/republic-act-no-7878/ "Batas Republika Blg. 7878"] ''[[Opisyal na Pahayagan (Pilipinas)]]''. Pebrero 14, 1995.<br /> —[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/07/05/memorandum-order-no-290-s-1995/ "Memorandum Order No. 290, s. 1995"] ''Opisyal na Pahayagan'' (Pilipinas). Hulyo 5, 1995.<br /> —[https://psa.gov.ph/content/1995-provincial-profile-kalinga-apayao "1995 Provincial Profile - Kalinga Apayao"] ([https://psa.gov.ph/sites/default/files/1995%20%20Provincial%20Profile%20-Kalinga%20%20Apayao.pdf Link] para sa PDF file) [[Philippine Statistics Authority]]. 1995.<br /><br />Nakuha lahat noong Hulyo 22, 2022.</ref> ** Ang [[Muntinlupa]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 7926''. * Mayo 16 – Ang labis na karga na lantsang pang-isla na ''M/V Viva Antipolo VII'' ay nasunog at lumubog sa [[Tayabas Bay]] habang papalapit sa daungan ng [[Lucena]]; Noong Mayo 20, pitumpung pasahero ang namatay, 52 iba pa ang naiulat na nawawala.<ref name="MSyr95" /><ref>Mga artikulo sa balita mula sa ''[[Manila Standard]]:'' —"Lumubog ang barko: 42 patay, 23 nawawala" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950513&printsec=frontpage&hl=en (Mayo 17, 1995)] p. 3.<br /> —"Bilang ng namatay, 52 pa rin ang nawawala" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950520&printsec=frontpage&hl=en (Mayo 21, 1995)] p. 2.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="lPSaccw">[https://www.maritime-executive.com/article/over-100-survive-philippine-ferry-sinking "Over 100 Survive Philippine Ferry Sinking"] (kasama ang listahan ng mga pangunahing aksidente sa pagpapadala na tinipon ng ''[[The Philippine Star]]'') ''The Maritime Executive''. Hulyo 2, 2015. Nakuha noong Abril 20, 2021.</ref><ref> —[https://greensboro.com/36-die-after-ferry-catches-fire-in-philippine-waters/article_4a20ee0a-4f9c-597f-b047-e8a6aa000ebc.html "36 ang namatay matapos masunog ang ferry sa katubigan ng Pilipinas"] ''[[News & Record]]''. Mayo 15, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/05/17/Philippines-probes-ferry-sinking/8216800683200/ "Iniimbestigahan ng Pilipinas ang paglubog ng ferry"] [[United Press International|UPI]]. Mayo 17, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-18-mn-3271-story.html "Hindi bababa sa 45 ang Namatay sa Sunog sa Ferry ng Pilipinas"] [[Associated Press|AP]] via ''[[Los Angeles Times]]''. Mayo 18, 1995.<br /> —[https://wrecksite.eu/wreck.aspx?109298 "MV Viva Antipolo VII (+1995)"] [[Wrecksite]].<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 5, 2021.</ref> * Mayo 18 – Labing-isang ''[[Kuratong Baleleng]]'' miyembro ng sindikato ng krimen ang napatay sa [[Quezon City]] sa isang [[1995 Kuratong Baleleng rubout|iniulat na summary execution ng pulisya]]. Dalawa pang miyembro ang natagpuang patay nang magkahiwalay sa [[Pasig City]] at [[Laguna (lalawigan)|Laguna]]. Sa Nob 2, isasampa ang multiple murder charges ni [[Tanodbayan ng Pilipinas|Tanodbayan]] [[Aniano A. Desierto|Aniano Desierto]] sa [[Sandiganbayan]] laban kay P/Chief Supt. [[Panfilo Lacson]] at 26 pang opisyal ng [[Philippine National Police]] na sangkot sa insidente sa Quezon City; Gayunpaman, noong 2003, ibinasura ng [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis|hukuman]] ng lungsod ang kaso, na muling pinagtibay nang dalawang beses ng [[Supreme Court of the Philippines|Supreme Court]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa pagkamatay ng mga miyembro ng ''Kuratong Baleleng'' at mga kasunod na pangyayari: —[https://scmp.com/article/191508/executing-bloody-injustice "Executing a bloody injustice"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Abril 9, 1997.<br /> —[https://www.philstar.com/opinion/2002/02/20/151281/kuratong-baleleng-massacre-revisited/ "Kuratong Baleleng massacre revisited"] [[Philstar.com]]. Pebrero 20, 2002.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/sep1995/gr_120422_1995.html "G.R. No. 120422 & G.R. No. 120428"] Ang Proyektong LawPhil. Setyembre 27, 1995. ''(Sinasaklaw lamang ang insidente noong Mayo 1995.)''<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri2002/may2002/gr_149453_2002.html "G.R. No. 149453"] Ang Proyektong LawPhil. Mayo 28, 2002. ''(Sumasaklaw sa insidente noong Mayo 1995 at mga sumunod na pangyayari.)''<br /> —[https://arellanolaw.edu/alpr/v5n2e.pdf "The Kuratong Baleleng Gang Case- A Saga Revisited"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251203165338/https://arellanolaw.edu/alpr/v5n2e.pdf |date=2025-12-03 }} (PDF) '' Arellano Law and Policy Review ''. Nob. 2004.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/kuratong-baleleng-parojinog-a1729-20180918-lfrm3 "Most Wanted: Kuratong Baleleng Gang"] [[Esquire (magazine)|''Esquire'' (Philippines)]]. Setyembre 18, 2019.<br /><br />Para sa mga hatol ng Quezon City RTC at SC:<br /> —[https://www.rappler.com/nation/17327-sc-junks-case-vs-lacson-in-kuratong-baleleng-rubout/ "SC junks case vs Lacson in Kuratong Baleleng 'rubout'"] [[Rappler]]. Disyembre 5, 2012.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/368301/sc-dismisses-kuratong-murder-raps-vs-lacson "It's final: SC drops 'Kuratong' murder raps vs Lacson"] [[Inquirer.net]]. Marso 4, 2013.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2013/03/05/915956/its-final-sc-clears-lacson-kuratong-baleleng-case/ "Pinili na: Pinawalang-sala ng Korte Suprema si Lacson sa kaso ni 'Kuratong Baleleng'"] ''The Philippine Star''. Marso 5, 2013.<br /><br />Nabanggit din ang insidente noong Mayo 1995:<br /> —[https://greydynamics.com/kuratong-baleleng-the-crime-syndicate-that-ruled-the-philippines/ "Kuratong Baleleng: Ang Sindikato ng Krimen na Namahala sa Pilipinas"] Grey Dynamics. Oktubre 13, 2021.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> ===Hunyo=== * Hunyo 7 – Ipinatupad ang ''Batas sa Pag-aampon sa Ibang Bansa'' (''[[Batas Republika|RA]] 8043''), na nagpapahintulot sa mga batang Pilipino na ampunin ng mga dayuhan kung hindi maaaring ampunin ng mga kwalipikadong [[Pilipino]]; pinapalakas ang proteksyon laban sa pagbebenta at trafficking sa ibang bansa.<ref name="RP95hrp" /><ref>—[https://pcw.gov.ph/republic-act-8043-the-inter-country-adoption-act-of-1995/ "Batas Republika Blg. 8043"] [[Komisyon ng Pilipinas sa Kababaihan]]. Hunyo 7, 1995.<br /><br />Tungkol sa nasabing batas: —[https://chicagopcg.dfa.gov.ph/guidelines-on-inter-country-adoption "Mga Alituntunin sa pag-aampon sa pagitan ng mga bansa"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818055752/https://chicagopcg.dfa.gov.ph/guidelines-on-inter-country-adoption |date=Agosto 18, 2022 }} Konsulado Heneral ng Pilipinas, Chicago. Hulyo 9, 2014.<br /> —[https://www.mondaq.com/family-law/140864/a-primer-on-the-philippine-law-on-inter-country-adoption "Philippines: Isang Praymer sa Batas ng Pilipinas sa Pag-aampon sa pagitan ng mga Bansa"] Mondaq. Agosto 1, 2011.<br /> —[https://www.helplinelaw.com/law/philippines/articles/magdalena%20lepiten/article.php "Inter-Country Adoption In The Philippines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524071306/https://www.helplinelaw.com/law/philippines/articles/magdalena%20lepiten/article.php |date=2024-05-24 }} Batas sa Helpline.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Hunyo 20 – Mayorya ng mga botante ang tumanggi sa isang plebisito na ''RA 7891'', na nilagdaan noong Pebrero 20, na humihiling ng paghahati ng [[Isabela (lalawigan)|lalawigan ng Isabela]] sa iminungkahing Isabela del Norte at Isabela del Sur.<ref>Sa pag-apruba ng batas: —[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/02/20/republic-act-no-7891/ "Batas Republika Blg. 7891"] Pebrero 20, 1995.<br />Nakatakdang plebisito:<br /> —[https://mirror.officialgazette.gov.ph/1995/06/19/proclamation-no-602-s-1995/ "Proclamation No. 602, s. 1995"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220922154925/https://mirror.officialgazette.gov.ph/1995/06/19/proclamation-no-602-s-1995/ |date=2022-09-22 }} Hunyo 19, 1995.<br />Lahat ng nabanggit ay mula sa ''[[Official Gazette (Philippines)]]'' at kinuha noong Hulyo 27, 2022.<br /><br />Nabanggit ang resulta ng plebisito:<br /> —[https://hdn.org.ph/wp-content/uploads/DP_08_Manalo.pdf "Philippine Provinces: Division as Accommodation"] (PDF) Human Development Network. Abril 4, 2013. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.<br />—Gerhard van den Top. [https://books.google.com/books?id=KBAyvht2J_AC&dq=result+of+the+1995+isabela+province+plebiscite&pg=PA251 ''Ang Dinamikang Panlipunan ng Deforestation sa Pilipinas''] [[Copenhagen]]: [[Nordic Institute of Asian Studies|NIAS Press]]. 2003. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.<br /> —[https://www.bulatlat.com/news/4-19/4-19-warlordism.html "Ang Pakikibaka ng mga Isabelino Laban sa Warlordism at Political Dynasty"] Bulatlat. Hunyo 2004. Nakuha noong Hulyo 30, 2022.</ref> * Hunyo 27 – Iniutos ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang permanenteng pagtigil ng operasyon ng mga [[jai alai]] na mga prente sa bansa.{{Kailangan ng sipi|petsa=Agosto 2022}} Napagpasyahan nito nang may pinal na desisyon na ang isport ay ilegal kasunod ng pagtutol mula sa gobyerno.<ref>—[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/002.html "Tungo Muli sa Batas Militar?"] Green Left Weekly (sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Pebrero 6, 1995.<br />—(1) [https://newsinfo.inquirer.net/22902/in-the-know-jai-alai/ "In the Know: Jai alai"] (2) [https://newsinfo.inquirer.net/22869/court-of-appeals-stops-jai-alai-games/ "Court of Appeals stops jai alai games"] Ang mga artikulo ay mula sa [[Inquirer.net]]. Hulyo 11, 2011.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> ===Hulyo=== * Hulyo 17 – Nilagdaan ng Pilipinas ang ''[[The Hague Convention on Protection of Children and Co-operation in Respect of Intercountry Adoption]]'', na pagtitibayin at ipatutupad sa susunod na taon.<ref name="RP95hrp" /><ref>[https://www.hcch.net/en/instruments/conventions/publications1/?dtid=42&cid=69 "Country Profiles":] [https://www.hcch.net/en/instruments/conventions/status-table/?cid=69 "Status Table"] at [https://www.hcch.net/en/publications-and-studies/details4/?pid=6221&dtid=42 "Mga tugon ng estado sa mga Country Profile"] ([https://assets.hcch.net/docs/98d56619-44ae-4feb-9ace-d9099db87951.pdf Link] para sa PDF file) [[Hague Conference on Private International Law]]. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.</ref> * Hulyo 28 – Hinatulan ng [[Makati]] City [[Regional Trial Court|RTC]] si dating P/Col. (P/SSupt.) [[Reynaldo Berroya]] at dalawa pang iba para sa pagdukot noong 1993 sa isang negosyanteng [[Taiwanese|Taiwanese]], at sinentensiyahan sila ng [[habambuhay na pagkakabilanggo]]. Ang desisyon ay babaligtarin ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] noong 1997.<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>"Habambuhay na pagkakakulong ang hinatulan ng koronel ng pulisya dahil sa kasong pagdukot" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950725&printsec=frontpage&hl=en (Hulyo 29, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref> —[https://apnews.com/article/0257a7d801eaff304380d1acabac60c7 "Mataas na Opisyal ng Pulisya, Dalawa Pa ang Nahatulan sa Pagdukot"] [[Associated Press]]. Hulyo 28, 1995.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> [http://source.gosupra.com/docs/decision/23848 "G.R. No. 122487"] Supra Source. Disyembre 12, 1997.<br /> —[https://www.oocities.org/who_is_rosebud/PNPplotters.html "Ang mga PNP Destabilizer"] OoCities.<br /><br />Nabanggit din ang kaso:<br />—[https://www.philstar.com/headlines/2001/04/24/90485/gma-rebuffs-calls-berroya146s-removal-intelligence-chief/ "Tinanggihan ng GMA ang panawagan para sa pagtanggal kay Berroya bilang pinuno ng paniktik"] [[Philstar.com]]. Abril 24, 2001.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> ===Agosto=== * Agosto 3 – Inaresto ng [[Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat (Pilipinas)|Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat]] (PKP) ang isang miyembro ng [[Reporma ang Kilusang Sandatahang Lakas]] (RAM), ang dating Sgt. Filomeno Maligaya, isang kasabwat sa pagpatay noong 1986 sa pinuno ng unyon ng mga manggagawa na si [[Rolando Olalia]] at sa kanyang drayber. Ang RAM ay aalisin ng NBI sa korte pagkatapos muling buksan ang kaso. Sa huling bahagi ng 2021, si Maligaya ay kabilang sa siyam sa 13 miyembro ng RAM, na kinasuhan noong 1998 ng dobleng pagpatay, at hanggang ngayon ay malaya pa rin.<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa kaganapang ito:<br />—[[Alfred W. McCoy]]. [https://books.google.com/books?id=GNFRaSf1dP4C&dq=suspect+in+olalia+killing+arrested+august+1995&pg=PA322 Closer Than Brothers: Pagkalalaki sa Philippine Military Academy] [[New Haven, Connecticut|New Haven]]: [[Yale University Press]]. 1999. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.<br /><br />Mga kaugnay na mapagkukunan sa mga sumunod na pangyayari: —[https://www.doj.gov.ph/news_article.html?newsid=135 "Bumuo ang DOJ ng prosecution task force para sa kasong double murder ni Olalia"] [[Kagawaran ng Hustisya (Pilipinas)|Kagawaran ng Hustisya]]. Oktubre 19, 2012.<br /> —[https://www.abs-cbn.com/focus/05/02/13/olalia-family-fights-27-years-after-murder "Pamilya Olalia, lumaban sa 27 taon matapos ang pagpatay"] [[ABS-CBN News]]. Mayo 2, 2013.<br />—[https://newsinfo.inquirer.net/1501131/3-ram-members-guilty-in-86-olalia-alay-ay-slays/ "3 miyembro ng RAM, nagkasala sa pagpatay kina Olalia at Alay-ay noong '86"] [[Inquirer.net]]. Oktubre 13, 2021.<br />Ang lahat ng nabanggit ay narekober noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Agosto 10 – Nagsampa ng mga kasong panggagahasa at pagpatay ang [[Kagawaran ng Hustisya (Pilipinas)|Kagawaran ng Hustisya]] laban sa walong anak na lalaki ng mga kilalang pamilya, kabilang si [[Hubert Webb]], na kinilala ng pangunahing saksi na si Jessica Alfaro, kasama ang isang dating pulis, na pawang mga akusado sa [[mga pagpatay sa mga Vizconde|pagkamatay ng tatlong miyembro ng pamilyang Vizconde noong 1991]]. Muling nagbukas ang kaso matapos humarap at umamin si Alfaro; Magsisimula ang paglilitis mamaya sa [[Parañaque]] [[Regional Trial Court|RTC]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]:'' —"Isiniwalat ang tagumpay sa masaker sa Vizconde; pinangalanan ng bagong saksi ang anim na suspek" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950616&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 18, 1995)] p. 6. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —"Pinaghigpitan ng NBI ang news blackout sa bagong imbestigasyon tungkol kay Vizconde" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950616&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 22, 1995)] p. 3. Nakuha noong Hulyo 4, 2022.<br /> —"Mga kasong isinampa laban kay Webb, 7 iba pa" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950809&printsec=frontpage&hl=en (Ago. 11, 1995)] p. 3. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.</ref><ref>Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/aug1995/gr_121234_1995.html "G.R. No. 121234"] Ang Proyektong LawPhil. Agosto 23, 1995. (Sinasaklaw ang akusasyon noong Agosto, at mga naunang pangyayari) Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri2010/dec2010/gr_176389_2010.html "G.R. No. 176389 at G.R. No. 176864"] Ang Proyektong LawPhil. Disyembre 14, 2010. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.<br /> —[https://www.abs-cbn.com/anc/12/14/10/vizconde-massacre-revisited "Ang masaker sa Vizconde ay muling binalikan"] [[ABS-CBN News]]. Disyembre 14, 2010.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2010/12/15/639027/vizconde-massacre-timeline/ "Timeline ng masaker sa Vizconde"] [[Philstar.com]]. Disyembre 15, 2010.<br /> —[http://www.humanrights.asia/resources/journals-magazines/article2/1001-2/appendix-case-analysis-supreme-courts-rulings-on-vizconde-and-abadilla-cases-are-contradictory/ "Apendise: Pagsusuri ng kaso: Magkasalungat ang mga desisyon ng Korte Suprema sa mga kaso nina Vizconde at Abadilla"] [[Asian Human Rights Commission]]. Disyembre 21, 2010.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/18705/what-went-before-9/ "Ano ang nauna?"] [[Inquirer.net]]. Hunyo 28, 2011. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —[https://businessmirror.com.ph/2016/02/16/the-vizconde-massacre-justice-not-served/ (Editoryal) "Ang masaker sa Vizconde: Hindi naibigay ang hustisya"] ''[[BusinessMirror]]''. Pebrero 16, 2016.<br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Oktubre 8, 2021.</ref> * Agosto 25 – Sumuko sa pulisya ang bida ng pelikula na si [[Robin Padilla]] sa [[Camarines Norte]] matapos ang apat na linggong pagtatago habang pinagtibay ng [[Hukuman ng Apelasyon ng Pilipinass|Hukuman ng Apelasyon]] noong Hulyo ang hatol ng isang RTC para sa ilegal na pag-aari ng mga baril, na nag-uutos sa kanya na simulan ang pagsentensiya ng bilangguan. Palalayain siya matapos mabigyan ng conditional pardon ni Pangulong [[Fidel V. Ramos|Ramos]]; at bibigyan ng absolute pardon ni Pangulong [[Fidel V. Ramos|Ramos]]. [[Rodrigo Duterte|Duterte]] noong 2016.<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa mga pangyayari bago at sa pagsuko ni R. Padilla: —[https://www.deseret.com/1995/8/11/19187154/filipino-actor-s-still-on-lam-after-weapons-conviction "Nasa alanganin pa rin ang aktor na Pilipino matapos mahatulan sa mga armas"] [[Associated Press]] sa pamamagitan ng [[Deseret News]]. Agosto 11, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/129414/ramos-orders-cult-crackdown "Iniutos ni Ramos ang pagsugpo sa kulto"] (Limitadong pag-access) [[South China Morning Post]]. Agosto 29, 1995.<br /> —[https://gulfnews.com/today-history/august-25-1990-filipino-fugitive-actor-surrenders-1.1572097 "Agosto 25, 1990: Sumuko ang aktor na puganteng Pilipino"] ''[[Gulf News]]''. Agosto 24, 2015. (Tandaan na ang artikulong ito ay nagkamali sa pag-ulat na ang pangyayaring ito ay naganap noong "Agosto 25, 1990".)<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1997/mar1997/gr_121917_1997.html "G.R. No. 121917"] Ang Proyektong LawPhil. Marso 12, 1997.<br /><br />Mga sumunod na pangyayari:<br /> —[https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html "Nagbigay si Duterte ng ganap na kapatawaran sa aktor na si Robin Padilla"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803095307/https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html|date=Agosto 3, 2022}} [[CNN Philippines]]. Nobyembre 15, 2016.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Huling bahagi ng Agosto – Labingpitong [[Senado ng Pilipinas|Mga Senador]] ang bumoto upang ideklarang bakante ang [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|Panguluhan ng Senado]], na nag-alis kay Sen. [[Edgardo Angara]]; Si Sen. [[Neptali Gonzales]] ay nahalal kalaunan bilang kapalit.<ref name="MSyr95" /><ref>Mga Artikulo mula sa [[Asiaweek]]: —[https://web.archive.org/web/20220813125715/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/95/0922/newsmap/philippi.html "Ouster"] Linggo ng Setyembre 8, 1995.<br />—[https://web.archive.org/web/20220813125715/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/97/0502/nat1.html "Maaari Bang Manalo si Ed sa Malaking Panalo?"] Mayo 1997.<br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> ===Setyembre=== * Setyembre 6 – Ang mga tila pagsabog ay nagdulot ng pagguho ng pader ng bunganga ng [[Bulkang Melibengoy]] sa [[T'boli, South Cotabato]], na umaapaw sa Lawa ng Maughan, na nagdulot ng magiging pinakamalalang pagbaha sa gitnang lugar ng [[Mindanao]] na nakakaapekto sa karamihan ng mga komunidad ng mga tribo; pagsapit ng Setyembre 12, ang mga naiulat na pagkamatay ay hindi bababa sa 70 habang 125 ang nawawala, na may mga pinsalang nagkakahalaga ng [[₱]]346-milyon.<ref>—[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/08/explosions-flooding-send-tribal-filipinos-fleeing-mountain-home&post_id=47936 "Ang mga pagsabog ay nagdulot ng pagbaha sa mga tribong Pilipino na lumikas pauwi sa bundok"] Setyembre 7, 1995; [https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/13/volcano-collapse-turns-central-mindanao-into-calamity-area&post_id=47955 "Pagguho ng bulkan ay naging lugar ng kalamidad ang gitnang Mindanao"] Setyembre 12, 1995. Ang mga artikulo ay mula sa [[UCA News]]. —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-09-08-mn-43571-story.html "Mundo sa Maikling Salita: Pilipinas: 20 Patay, 400 Nawawala sa Biglaang Pagbaha"] ''[[Los Angeles Times]]''. Setyembre 8, 1995.<br /> —[https://apnews.com/article/c62359cf6c72ca28f1b2d416a8e53e03 "26 ang namatay sa pagbaha sa katimugang Pilipinas"] [[Associated Press|AP News]]. Setyembre 9, 1995.<br /> —[https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=271011 "Parker"]; [https://volcano.si.edu/showreport.cfm?doi=10.5479/si.GVP.BGVN199509-271011 "Ulat kay Parker (Pilipinas) — Setyembre 1995"] [[Pandaigdigang Programa sa Bulkanismo]].<br /> —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-floods-information-report-no3 "Pilipinas - Ulat sa Impormasyon Tungkol sa Baha Blg. 3"] [[ReliefWeb]]. Setyembre 8, 1995.<br /> —[https://www.philstar.com/nation/2004/09/06/263743/when-flash-floods-gripped-cotabato-folk-terror/ "Nang ang mga taga-Cotabato ay sinakmal ng biglaang pagbaha"] [[Philstar.com]]. Setyembre 6, 2004.<br /> —[https://www.mindanews.com/feature/2012/09/lake-maughan-tragedy-17-years-later-case-still-not-closed/ "Trahedya sa Lawa ng Maughan: 17 taon na ang lumipas, hindi pa rin naisara ang kaso"] Setyembre 6, 2012; [https://www.mindanews.com/top-stories/2014/09/19-years-on-still-no-closure-for-deadly-lake-maughan-tragedy/ "19 na taon na ang lumipas, wala pa ring natatapos na kaso para sa nakamamatay na trahedya sa Lawa ng Maughan"] Setyembre 6, 2014. Ang mga artikulo ay mula sa MindaNews.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/1042505/lake-holon-tboli-tribes-other-gem/ "Lake Holon: Isa pang hiyas ng tribong T'boli"] [[Inquirer.net]]. Oktubre 14, 2018.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> * Setyembre 16 – Isang hukuman ng Islamiko sa [[United Arab Emirates|Emirates]] ang nagsentensiya ng kamatayan kay [[Sarah Balabagan]], [[Overseas Filipino Worker|isang kasambahay]] na nahatulan ng pagpatay ng ibang hukuman noong Hunyo 26 dahil sa pagpatay sa kanyang amo bilang pagtatanggol sa sarili noong 1994, na nagpawalang-bisa sa naunang ipinataw na sentensiya sa bilangguan. Kasunod ng mga protesta, sa ikatlong paglilitis sa Oktubre, babawasan ng hukuman ng apela ang parusa. Babalik siya sa bansa sa 1996.<ref name="MSyr95" /><ref>Unang paglilitis, hatol noong Hunyo 1995: —[https://www.upi.com/Archives/1995/06/26/UAE-court-jails-Filipina-for-7-years/4561804139200/ "Pilipina sa loob ng 7 taon ay kinulong ng hukuman ng UAE"] [[United Press International|UPI]]. Hunyo 26, 1995.<br /> —[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/07/11/maid-jailed-for-killing-after-rape/5d2ead8e-7b76-47de-832b-909be87c3b5c/ "Kasambahay, nakulong dahil sa pagpatay matapos ang panggagahasa"] ''[[The Washington Post]]''. Hulyo 11, 1995.<br /><br />Ikalawang paglilitis, hatol noong Setyembre 1995:<br /> —[https://www.nytimes.com/1995/09/17/world/world-news-briefs-emirates-sentences-maid-to-death-in-retrial.html "Mga Maikling Balita sa Mundo: Hinatulan ng Kamatayan ng Emirates ang Kasambahay sa Muling Paglilitis"] [[Associated Press|AP]] sa pamamagitan ng ''[[The New York Times]]''. Setyembre 17, 1995.<br /> —[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/21/another-filipina-is-sentenced-to-death-during-overseas-employment&post_id=47999 "Isa na namang Pilipina ang hinatulan ng kamatayan habang nagtatrabaho sa ibang bansa"] [[UCA News]]. Setyembre 20, 1995.<br /> —[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/017.html "Si Sarah Balabagan, Isang Filipina domestic worker, ay hinatulan ng kamatayan ng isang hukuman sa United Arab Emirates"] Kalayaan (sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Setyembre 22, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /> —[https://www.csmonitor.com/1995/1002/02203.html "Furor in the Philippines"] ''[[The Christian Science Monitor]]''. Oktubre 2, 1995.<br /><br />Ikatlong paglilitis, hatol noong Oktubre 1995:<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-10-15-mn-57292-story.html "Nakaligtas ang kasambahay na Pilipino mula sa firing squad"] ''[[Los Angeles Times]]''. Oktubre 15, 1995.<br /> —[https://www.amnesty.org/fr/wp-content/uploads/2021/06/act530041995en.pdf "Balita tungkol sa Penalty ng Kamatayan"] (PDF) [[Amnesty International]]. Disyembre 1995.<br /> —[https://www.amnesty.org/en/documents/mde25/007/1995/en/ "UAE: Flogging: Sarah Balabagan (f), Filipina national"] ([https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/06/mde250071995en.pdf Link for International PDF file. Oktubre 30, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br />Para sa mga hatol:<br /> —[https://opinion.inquirer.net/133484/the-story-of-sarah-balabagan/ (Opinion) "The story of Sarah Balabagan"] [[Inquirer.net]]. Setyembre 11, 2020. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> * Setyembre 30 – [[Panahon ng bagyong Pasipiko noong 1995|Bagyong Sybil (''Mameng'')]] ay nagdulot ng pinsala sa 32 probinsya sa loob ng walong rehiyon, lalo na sa [[Gitnang Luzon]] kung saan ang mga agos at pagbaha ng [[lahar]] ay nangyayari sa ilang bahagi ng [[Pampanga]]; nakakaapekto rin sa [[Metro Manila]] at sa mga nasa [[Timog Tagalog]], karamihan sa [[Visayas]], at sa mga probinsya ng [[Pangasinan]], [[Albay]] at [[Bukidnon]]. Nagresulta ito sa ₱3.17-bilyong halaga ng pinsala at 116 na pagkamatay.<ref name="tc95" /><ref name="tcMP">[https://www.typhoon2000.ph/stormstats/WorstVisayasTyphoons.htm "Mga pinakamalalang bagyo ng Kapuluang Visayan, Pilipinas (1947 - 2002)"] Bagyong 2000. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tcMR">Suportadong sanggunian: [http://rsso05.psa.gov.ph/Albay-Tourism/Disasters/Typhoon.html "Buod ng Ulat: Mga Pangyayari ng Sakuna sa Lalawigan ng Albay (noong CY 2016)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220724122928/http://rsso05.psa.gov.ph/Albay-Tourism/Disasters/Typhoon.html |date=Hulyo 24, 2022 }} [[Philippine Statistics Authority]]–[[Rehiyon ng Bicol]]. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>[https://reliefweb.int/taxonomy/term/6558 "Pilipinas: Bagyong Sybil - Oktubre 1995"] [[ReliefWeb]]. —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-sybil-information-report-no1 "Ulat ng Impormasyon Blg. 1"] Kinuha noong Hulyo 1, 2022.<br /> —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-sybil-information-report-no2 "Ulat ng Impormasyon Blg. 2"] Kinuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Setyembre – Ang antas ng [[inflation]] sa buong bansa ay tumaas sa 11.8%, ang pinakamataas sa loob ng 45 buwan, na dulot ng krisis sa bigas at asukal.<ref name="MSyr95" /> ===Oktubre=== * Oktubre 1 – Sa magiging pinakamalalang kalamidad sa [[Bundok Pinatubo]] simula noong [[pagputok ng Bundok Pinatubo noong 1991|pagputok nito]], ang pag-ulan sa panahon ng Bagyong ''Mameng'' ay nagdudulot ng mga lahar na bumababa mula sa mga dalisdis ng bulkan patungo sa Ilog Pasig-Potrero at mga sanga nito kabilang ang Gugu Creek, na mabilis na nagbaon sa buong [[barangay]] Cabalantian sa [[Bacolor, Pampanga]]. Noong Oktubre 7, 100 ang naiulat na patay at 252 ang nawawala, bagama't sinasabing mahigit isang libo ang nasawi. Libu-libong bahay sa lugar at 4 na iba pang barangay ang natabunan ng mga deposito na may lalim na halos 9 na metro; Ang daloy ng lahar ay nagbabaon din ng ilang bahagi ng [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]].<ref>—[https://volcano.si.edu/showreport.cfm?doi=10.5479/si.GVP.BGVN199603-273083 "Ulat sa Pinatubo (Philippines)" - Marso 1996[Global] —[https://newsinfo.inquirer.net/1612637/pampangas-last-defense-vs-deadly-lahar-endures/ "Ang huling depensa ng Pampanga laban sa nakamamatay na lahar ay tumatagal"] [[Inquirer.net]]. Hunyo 19, 2022.<br />Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br /> —[https://www.philstar.com/nation/2001/06/15/103501/worse-not-yet-over-pinatubo-claim-scientist-civic-group "Hindi pa tapos ang mas masahol pa para sa Pinatubo, claim scientist, civic group"] [[Philstar.com]]. Hunyo 15, 2001.<br /> —[https://www.reuters.com/article/us-philippines-pinatubo-idUSTRE75J0YD20110620 "Ang Mt. Pinatubo ay nabubuhay pa rin ng 20 taon"] [[Reuters]]. Hunyo 20, 2011.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/839521/town-nearly-wiped-out-by-lahar-could-lose-440-yr-old-church/ "Ang bayan na muntik nang malipol ng lahar ay maaaring mawalan ng 440-taong gulang na simbahan"] [[Inquirer.net]]. Nobyembre 3, 2016.<br /> —[https://www.indcatholicnews.com/news/6950 "Pilipinas: ang pananampalataya at komunidad ay umuunlad mula sa sakuna"] ''Independent Catholic News''.<br /> —John Grattan at Robin Torrence. [https://books.google.com/books?id=rcyFAgAAQBAJ&dq=1995+cabalantian+disaster&pg=PA61 Mga Likas na Sakuna at Pagbabago sa Kultura] [[London]]: [[Routledge]]. 2002.<br /> —[https://pssc.org.ph/wp-content/pssc-archives/Philippine%2520Sociological%2520Review/2002/Environmental%2520Consequences%2520of%2520Lahars,%2520Subsidence,%2520and%2520Human%2520.pdf "Mga Bunga Pangkapaligiran ng mga Lahar, Paglubog, at Pag-uugali ng Tao sa Bacolor, Pampanga"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405171052/https://www.pssc.org.ph/wp-content/pssc-archives/Philippine%20Sociological%20Review/2002/Environmental%20Consequences%20of%20Lahars,%20Subsidence,%20and%20Human%20.pdf|date=Abril 5, 2023}} (PDF)<br /> Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hulyo 1, 2022.</ref> * Oktubre 13 – Pumirma ang [[Pamahalaan ng Pilipinas|Ang Pamahalaan]] ng isang kasunduang pangkapayapaan sa mga rebelde ng [[Kilusang Reporma sa Sandatahang Lakas]] (''RAM-SFP-YOU'') sa [[Camp Aguinaldo]], na pormal na nagtapos sa pitong taong pag-aalsa ng huli na naganap karamihan noong panahon ni [[Panguluhan ni Corazon Aquino|ang nakaraang administrasyon]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref> —[https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-1995-10-14-9510140657-story.html "Pinamahalaan ng Pilipinas ang kasunduang pangkapayapaan sa mga rebeldeng Hukbo"] ''[[Orlando Sentinel]]''. Oktubre 14, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-10-14-mn-56755-story.html "Nakipagkasundo ang Pilipinas sa mga Rebeldeng Hukbo na Nagtangka ng mga Kudeta"] [[Reuters]] sa pamamagitan ng ''[[Los Angeles Times]]''. Oktubre 14, 1995.<br /> —[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html "Madilim na Pamana: Mga karapatang pantao sa ilalim ng rehimeng Marcos ni Alfred McCoy"] World History Archives, Hartford Web Publishing. Setyembre 20, 1999.<br /> —[https://www.officialgazette.gov.ph/1996/05/16/executive-order-no-299-2/ "Executive Order No. 299"] ''[[Official Gazette (Philippines)]]''. Mayo 16, 1996.<br /> -[https://www.officialgazette.gov.ph/1996/05/17/proclamation-no-723/ "Proclamation No. 723, s. 1996"] ''Official Gazette'' (Philippines). Mayo 17, 1996.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> * Oktubre 19 – Pagbubukas ng [[Enchanted Kingdom]] theme park. * Oktubre 24 ** Ang huling kabuuang [[eklipse ng araw]] ng siglo [[Eklipse ng araw noong Oktubre 24, 1995|ay nasaksihan]] karamihan ay sa [[Tawi-Tawi]], na tumagal nang mahigit dalawang minuto.<ref name="MSyr95" /> ** [[Panahon ng bagyong Pasipiko noong 1995|Nagsisimula ang serye ng mga kaguluhang tropikal]] kasama ang bagyong ''Oniang'', Oktubre 24, na dumadaan sa [[Luzon]] at nagdulot ng mga pagbaha sa [[Bulacan]] at panibagong daloy ng lahar sa [[Gitnang Luzon]]. Ang Bagyong Zack (''Pepang''), mula Oktubre 28 hanggang 29, ay humampas sa [[Visayas]] at [[Palawan]], na nagdulot ng malawakang pagbaha; nagresulta sa 265 na pagkamatay at [[₱]]424-milyong halaga ng pinsala.<ref name="tcMP" /><ref name="tcPR" /><ref>—[https://www.upi.com/Archives/1995/10/29/Storm-leaves-62-dead-in-Philippines/1654814939200/ "62 patay sa Pilipinas dahil sa bagyo"] [[United Press International]]. Oktubre 29, 1995. —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-zack-information-report-no1 "Philippines - Ulat ng Impormasyon Tungkol sa Bagyong Zack Blg. 1"] [[ReliefWeb]]. Oktubre 31, 1995.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tc95" /> ===Nobyembre=== * Nobyembre 2–3 – Ang pinakamapanirang bagyo sa serye ng mga bagyong tropikal, ang [[Typhoon Angela|Super Typhoon Angela (''Rosing'')]] ay nananalasa sa katimugang [[Luzon]] na may malalakas na hangin; winasak nito ang kalahati ng mga rehiyon ng bansa kabilang ang [[Bicol Region]], ang pinakamatinding tinamaan, pati na rin ang [[Calabarzon|mainland na bahagi ng Southern Tagalog Region]], [[Metro Manila]], at [[Bataan]]. Ang huling datos ay nag-uulat ng 936 na pagkamatay at [[₱]]10.829-bilyong halaga ng pinsala.<ref name="tc95">[http://www.ifrc.org/docs/appeals/95/139508FR.PDF "Pangwakas na Ulat (Apela 13/95): Pilipinas: Mga bagyo, baha at pag-agos ng lahar"] (PDF) [[International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies]]. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tcMR" /><ref name="tcPR">[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/11/04/super-typhoon-angela-hits-philippine-heartland/c89c881e-9c7b-4cbb-8299-5d66b3c4fd66/ "Super typhoon Angela hit Philippine heartland"] ''[[The Washington Post]]''. Nobyembre 4, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>—[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-typhoon-angela-information-report-no4 "Philippines -Typhoon Angela Information Report No. 4"] [[ReliefWeb]]. Nobyembre 14, 1995. —[http://agora.ex.nii.ac.jp/digital-typhoon/summary/wnp/s/199520.html.en "Digital na Bagyo: Bagyong 199520 (Angela) - Pangkalahatang Impormasyon (Mga Tsart ng Presyon at Track)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080701202623/http://agora.ex.nii.ac.jp/digital-typhoon/summary/wnp/s/199520.html.en |date=2008-07-01 }}<br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br /> —[https://web.archive.org/web/20110607011047/http://www.usno.navy.mil/NOOC/nmfc-ph/RSS/jtwc/atcr/1995atcr/pdf/wnp/29w.pdf "Super Typhoon Angela (29W)"] (PDF) Naka-archive noong Hunyo 7, 2011.<br /> —[https://web.archive.org/web/20081016092830/http://www.typhoon2000.ph/stats/11WorstPhilippineTyphoons.htm "Ang labing-isang pinakamalalang bagyo sa Pilipinas (1947-2006)"] Typhoon2000. Naka-archive noong Oktubre 16, 2008.<br /> —[https://www.typhoon2000.ph/stormstats/WPF_DeadliestTyphoonsPhilippines_2015Ed.pdf "Ang pinakamatinding bagyo sa Pilipinas (1947 – 2014)"] (PDF) Weather Philippines.<br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 1, 2022.</ref> * Nobyembre 14 – Binaligtad ng [[Hukuman ng Apelasyon sa Pilipinas|Hukuman ng Apelasyon]] ang hatol sa kasong libelo noong 1992 ng [[Manila]] [[Regional Trial Court|RTC]] at pinawalang-sala ang tagapaglathala ng ''[[The Philippine Star]]'' na si [[Maximo Soliven]] at ang yumaong mamamahayag na si [[Luis Beltran]], na kinasuhan kaugnay ng mga komento ng huli tungkol kay Pangulong... [[Corazon Aquino|Cojuangco–Aquino]] pagkatapos ng [[Mga pagtatangkang kudeta laban kay Corazon Aquino|isang pagtatangkang kudeta noong 1987]].<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa kaganapang ito: —[https://apnews.com/article/9c94437f43bc51aa06b8863bef09523a "Natalo ang Dating Pangulong Aquino sa Kasong Libelo Laban sa Dalawang Mamamahayag"] [[Associated Press]]. Nobyembre 14, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/11/14/Manila-court-rejects-Aquino-libel-suit/4614816325200/ "Tinatanggihan ng korte ng Maynila ang kasong libelo ni Aquino"] [[United Press International]]. Nobyembre 14, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/139212/aquino-libel-case-rejected-court "Itinanggi ng korte ang kaso ng libelo ni Aquino"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Nobyembre 16, 1995.<br /><br /> Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://kahimyang.com/kauswagan/articles/2457/today-in-philippine-history-october-12-1987-cory-aquino-filed-a-libel-suit-against-columnist-luis-beltran "Ngayon sa kasaysayan ng Pilipinas, Oktubre 12, 1987"] Ang Proyektong Kahimyang.<br /> —[https://www.rappler.com/newsbreak/fact-check/264304-cory-aquino-libel-suit-vs-beltran-not-deemed-press-freedom-issue/ "MALI: Ang kasong libelo ni Cory Aquino laban kay Beltran ay hindi itinuring na isyu ng kalayaan sa pamamahayag"] [[Rappler]]. Hunyo 20, 2020.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Nobyembre 16 – Itinanggi nang may pinal na batayan ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang mosyon para sa muling pagsasaalang-alang na inihain ng ''Kilosbayan, Inc.'' na kumukuwestiyon sa isang kasunduan sa pagitan ng [[Philippine Charity Sweepstakes Office]] at ng Philippine Gaming Management Corporation sa mga online na operasyon ng [[loterya]], sa gayon ay ginagawang legal ang [[PCSO Lottery Draw|lotto]].<ref>''G.R. No. 118910.'' Ang Proyektong LawPhil. —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/jul1995/gr_118910_1995.html (Desisyon noong Hulyo 17, 1995)]<br> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/nov1995/gr_118910_1995.html (Desisyon noong Nob. 16, 1995)]<br> Nakuha ang lahat noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Nobyembre 27 – Sinimulan ang konstruksyon ng proyektong {{USD|1.15}}-bilyong [[Metro Manila Skyway|Skyway]], ang pinakamalaking proyektong imprastraktura sa bansa, na nilayon upang mapagaan ang daloy ng trapiko sa [[Metro Manila]]. ===Disyembre=== * Disyembre 11 – Ang Communist hit squad [[Alex Boncayao Brigade]] (ABB) ay nagsagawa ng tatlong magkakahiwalay na pananambang na tumatarget sa mga kilalang negosyanteng [[Tsinong Pilipino]], na ikinamatay ng apat na tao kabilang ang industriyalistang si Leonardo Ty at ang kanyang drayber sa [[Quezon City]], pati na rin ang isang apoy. Noong 2004, dalawang pinaghihinalaang miyembro ng ABB na utak ng pagpatay kay Ty ang hinatulan ng isang [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis|PHP]] ng lungsod.<ref name="RP95hrp" /><ref name="xLT">Lahat ng naiulat na pananambang: —[https://www.independent.co.uk/news/people/manila-on-alert-1525493.html "Maynila on alert"] [[Reuters]] via ''[[The Independent]]''. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/142966/ambushes-mark-return-communist-hit-squad "Mga pananambang, pagbabalik ng komunistang hit squad"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Disyembre 15, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/12/27/Manila-on-alert-for-communist-attacks/8848820040400/ "Naka-alerto ang Maynila para sa mga pag-atake ng komunista"] [[United Press International]]. Disyembre 27, 1995.<br /> —[https://web.archive.org/web/20181013071651/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/96/0126/nat3.html "Terorismo"] ''[[Asiaweek]]''. Enero 1996.<br /><br />Pag-ambush kay Leonardo Ty:<br /> —[https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1995-12-21-9512210185-story.html "Sa Pilipinas, ang takot ay hindi na nagtatago sa mga anino"] [[Chicago Tribune]]. Disyembre 21, 1995.<br /> —[https://www.philstar.com/metro/2004/02/19/239519/2-abb-men-get-death-1995-twin-slay/ "Dalawang lalaki ng ABB ang hinatulan ng kamatayan para sa kambal na pinatay noong 1995"] [[Philstar.com]]. Pebrero 19, 2004.<br /><br /> Lahat ay narekober noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Disyembre 13 – Isang sunog sa barkong pampasaherong ''M/V Kimelody Cristy'' malapit sa [[Isla ng Kapalaran (Pilipinas)|Isla ng Kapalaran]] sa labas ng [[Batangas]] ang nagresulta sa pagkamatay ng 24 katao, at 13 pa ang nawawala.<ref name="MSyr95" /><ref name="lPSaccw" /><ref> —[https://www.upi.com/Archives/1995/12/13/Philippine-ship-catches-fire-14-dead/6818818830800/ "Nasunog ang barko ng Pilipinas, 14 ang patay"] [[United Press International|UPI]]. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://apnews.com/article/6789a9d2a89149325384f77cea8ad747 "Sumalpok ang Sunog sa Ferry sa Dagat, 14 na Katao ang Namatay"] [[Associated Press|AP News]]. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-1995-12-13-9512130087-story.html "9 ang nasawi sa sunog sa barko, 16 ang nawawala"] ''[[Orlando Sentinel]]''. Disyembre 13, 1995.<br /> —[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/8a749fc5e6108e4fab68dcffb9f1c860 "Pilipinas: Sakuna sa sunog sa lantsa"] AP Archives. Disyembre 13, 1995.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 5, 2021.</ref> * Disyembre 16–17 – Pitong pinaghihinalaang teroristang [[Pakistanis|Pakistani]] ang naaresto sa [[Bulacan]] at [[Maynila]]; kalaunan ay kinasuhan ng pagpaplano upang guluhin ang [[APEC Pilipinas 1996|1996 APEC Summit]]. Dalawa pa ang susuko kalaunan sa punong-himpilan ng [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas]] sa [[Quezon City]].<ref name="tlMSa" /><ref name="MSyr95" /><ref>"5 suspek sa terorismo ang nahuli sa Bulacan" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951215&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 17, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="arr31" /><ref name="arrst" /> * Disyembre 29–30 – Labinlimang indibidwal na sinasabing bahagi ng radikal na grupong ''Mahajar Qumi Movement'' na nakabase sa [[Pakistan]] ang naaresto sa magkakahiwalay na pagsalakay ng pulisya sa kanilang mga safehouse sa [[Maynila]]. Sa pagtatapos ng taon, 29 na pinaghihinalaang dayuhang terorista ang naaresto sa bansa.<ref name="tlMSa" /><ref name="arr31">"15 pang suspek sa terorista ang nahuli" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 31, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', pp. 1–2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="arrst">[https://www.nytimes.com/1995/12/31/nyregion/nine-suspected-of-terrorism-are-arrested-in-manila.html "Siyam na Pinaghihinalaang May Terorismo ang Naaresto sa Maynila"] ''[[The New York Times]]''. Disyembre 31, 1995. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> ==Telebisyon== * Enero 28: Lumipat ang palabas na "Eat Bulaga!]]" sa [[GMA Network]] na may live na broadcast mula sa [[Araneta Coliseum]].<ref>{{cite news|title='Eat Bulaga' ay unang ipinalabas sa GMA-7 |pages=197 |newspaper=[[Manila Standard]] |location=Google News Archive |date=Enero 22, 1995 |url=https://news.google.com/newspapers?id=ZjpNAAAAIBAJ&pg=2552%2C4115779 |access-date=Oktubre 14, 2024 |archive-date=Hunyo 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624202739/https://news.google.com/newspapers?id=ZjpNAAAAIBAJ&pg=2552,4115779 |url-status=live}}</ref> * Pebrero 4–6: Inilunsad ng [[ABS-CBN]] ​​ang "'''Primetime on Daytime'''", isang noontime block na epektibong naglunsad ng pang-araw-araw na noontime show na ''[['Sang Linggo nAPO Sila]]'', ang afternoon talk show na ''[[Cristy Per Minute]]'' at ang Sunday noontime show na ''[[ASAP (programang pantelebisyon)|ASAP]]''. * Hunyo: Ipinagdiriwang ng GMA Network ang ika-45 anibersaryo ng mga broadcast nito. * Hulyo 30 – Ipinagdiriwang nina [[Tito Sotto|Tito]], [[Vic Sotto|Vic]] at [[Joey de Leon|Joey]] ang ika-16 na anibersaryo ng ''[[Eat Bulaga!]]''. * Agosto 27: Inilunsad ang ikatlong UHF terrestrial TV station sa bansa, ang Citynet [[DWDB-TV|Channel 27]] ng GMA. ==Palakasan== * Nobyembre 17–21 – [[1995 Pandaigdigang Kampeonato ng Taekwondo]] ay ginaganap sa [[Manila]], Pilipinas * Disyembre 9–21 – Ang [[Pilipinas]] ay lumalahok sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1995]] ==Konsiyerto== * Pebrero 26 – [[Pearl Jam]] Paglilibot sa Vitalogy: [[Teatro ng Sining Bayan]], [[Pasay]] * Marso 3 – [[Janet Jackson]] Paglilibot sa Mundo ni Janet: [[Teatro ng Sining Bayan]], [[Pasay]] * Hunyo 2–3 – [[La Toya Jackson]] live sa Music Museum, [[San Juan, Kalakhang Maynila]] [https://news.google.com/newspapers?nid=1370&dat=19950513&id=6pkVAAAAAIBAJ&sjid=DAsEAAAAAIBAJ&pg=6632,2575520]{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Kapanganakan== * Enero 4: ** [[Ara Galang]], manlalaro ng volleyball ** Joshua Colet, artista, modelo * Enero 5: ** [[Joyce Ching]], artista ** [[Lexi Fernandez]], artista * Enero 26 – [[Coleen Perez]], artista * Enero 27 – [[Kat Tolentino]], manlalaro ng volleyball * Pebrero 3 – [[Kim Domingo]], artista, TV commercial at modelo * Pebrero 20 – [[McCoy de Leon]], aktor at miyembro ng ''Hashtags'' * Pebrero 23: ** [[Dave Bornea]], artista ** [[Beatrice Gomez]], reyna ng kagandahan * Pebrero 28: ** Lovely Lyn Esguerra, artista ** Gianna Llanes, tagapagbalita * Marso 3 – [[Maine Mendoza]], sensasyon sa YouTube, aktres, komedyante, at host * Marso 16 – [[Shy Carlos]], aktres<ref>''[[VIVA Entertainment]]''; [http://www.viva.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=2519:shy-carlos&catid=46:viva-artists&Itemid=43 Schirin Grace Sigrist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150712013848/http://viva.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=2519:shy-carlos&catid=46:viva-artists&Itemid=43 |date=2015-07-12 }}; nakuha noong Setyembre 16, 2012.</ref> * Marso 19: ** [[Julia Montes]], artista ** [[Fumiya Sankai]], aktor at kasambahay * Marso 27 – [[Koreen Medina]], aktres at beauty queen * Abril 24: ** [[Amani Aguinaldo]], footballer ** [[Michelle Dee]], aktres at beauty queen * Abril 25 – [[Arra San Agustin]], artista * Abril 26 – [[Daniel Padilla]], aktor at mang-aawit * Mayo 3 – [[Shaira Diaz]], artista * Mayo 10 – [[Jia Morado]], manlalaro ng volleyball * Mayo 11 – [[Yassi Pressman]], artista at mananayaw * Mayo 19 – [[Abel Estanislao]], aktor at modelo * Mayo 21 – [[Diego Loyzaga]], artista * Mayo 23 – [[Eula Caballero]], aktres * Mayo 24 – Gladys Mae Dimaya, manlalaro ng basketball * Mayo 23 – [[Eula Caballero]], aktres * Mayo 31 - [[John Vincent M.]], Vaper * Hunyo 1 – Nina Bernardine dela Cruz, estudyante ng medisina * Hunyo 2 – Anton Asistio, manlalaro ng basketball * Hunyo 4 - [[Jerome Ponce]], aktor * Hunyo 15 – [[David Licauco]], aktor * Hunyo 24 – [[Stephen Loman|Mark Stephen Loman]], [[ONE Championship|mixed martial artist]] at dating [[Brave Combat Federation#BRAVE Combat Federation title history|MMA World Champion]] * Hunyo 28 – [[Krizza Neri]], mang-aawit * Hulyo 18 – [[Phytos Ramirez]], aktor, patalastas sa TV at modelo * Hulyo 23 – [[James Wright (mang-aawit)|James Wright]], mang-aawit at recording artist * Hulyo 26 – [[Kim Kianna Dy]], manlalaro ng volleyball * Hulyo 29: ** [[Jin Macapagal]], aktor, modelo, at mananayaw ** [[Kiray|Kiray Celis]], artista * Agosto 1 – [[Derrick Monasterio]], aktor, mananayaw at mang-aawit * Agosto 4 – [[Jessica Sanchez]], American singer-songwriter ng Mexican at Filipino ancestry at runner-up ng [[American Idol (season 11)|American Idol Season 11]] * Agosto 7 – [[Tony Labrusca]], artista * Agosto 18 – [[Jon Lucas (aktor)|Jon Lucas]], aktor * Agosto 21 – [[Gil Cuerva]], artista * Agosto 23 – [[Eliza Pineda]], aktres * Agosto 29 – [[Aria Clemente]], artista at mang-aawit * Agosto 30 – [[Addy Raj]], aktor, mang-aawit, at modelo * Setyembre 3 – Joj at Jai Agpangan, mga aktres * Setyembre 6 – [[John Manalo]], artista * Setyembre 15 – [[Rita Daniela]], artista at mang-aawit * Setyembre 19 – Rheena Villamor, tagapagbalita at komentarista sa radyo * Setyembre 23 – Seth Patrick Isay, aktor at modelo * Setyembre 24 – [[Gigi De Lana]], artista at mang-aawit * Setyembre 25 – [[Kristina Knott]], atleta ng track at field * Setyembre 28 – [[Danny Kingad]], mixed martial artist * October 21 – Kaloy Tingcungco, aktor, modelo at host * Oktubre 27 – [[Maika Rivera]], artista at manlalaro ng tennis * Oktubre 29: ** [[Eumir Marcial]], boksingero **Migo De Vera, aktor at modelo * Nobyembre 1 – [[Andre Paras]], aktor at manlalaro ng basketbol * Nobyembre 5 – Ava Mendez, artista * Nobyembre 17 – [[EJ Obiena]], pole valter * Nobyembre 22 – Gab Lagman, artista at modelo * Nobyembre 26 – [[Michael Pangilinan]], singer-songwriter * Nobyembre 27 – [[Yohan Hwang]], mang-aawit * Disyembre 10 – [[Majoy Baron]], manlalaro ng volleyball * Disyembre 23 – Mond Abrilla, modelong pangkomersiyo * Disyembre 26 – [[Gazini Ganados]], reyna ng kagandahan ==Kamatayan== * Pebrero 28 – Tito Espinosa, [[Masbate]] [[Mga distrito ng lehislatura ng Masbate|Kinatawan]]<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="vio95el">[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/47e1b254fd01713ade25fa271040183f "Pilipinas - Pinahigpit ang seguridad para sa halalan"] [[Associated Press|AP Archive]]. Mayo 6, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>—[https://apnews.com/article/b28b73c2b860b010b98d385b4352b9da "Kongresista, Dalawang Alkalde ang Kinasuhan ng Pagpatay sa Isa Pang Kongresista"] [[Associated Press|AP News]]. Marso 17, 1995. —[https://abante-cataingan.tripod.com/News/khocleared.htm "Kho cleared of Espinosa murder]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''[[Manila Standard]]'' via ''Abante Cataingan'' website. June 15, 2006.<br /><br /> Nabanggit din ang kaganapan:<br /> —[http://www.philippinestoday.net/archives/714 "Mapanganib ang pamumuhay bilang isang mambabatas sa RP"] ''Philippines Today''. Nobyembre 16, 2007.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Marso 8 – [[Ike Lozada]], komedyante, aktor, at TV host (ipinanganak noong 1940) * Marso 17 – [[Flor Contemplacion]], manggagawa sa bahay<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="xFE" /> (ipinanganak noong 1953) * Abril 22 – Honorato Perez, alkalde ng [[Cabanatuan]]<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="vio95el" /><ref>—[https://www.upi.com/Archives/1995/04/22/Candidate-shot-dead-in-48/2020/58Candidate binaril patay sa Pilipinas"] [[United Press International|UPI]]. Abril 22, 1995. —[https://www.philstar.com/nation/2001/05/06/104165/joson-nixes-reopening-perez-murder-case/ "Joson nixes muling pagbubukas ng kasong pagpatay kay Perez"] [[Philstar.com]]. Mayo 6, 2001.<br /><br /> Nabanggit din ang pangyayari:<br /> —[https://www.scribd.com/document/30939117/Timeline-of-Nueva-Ecija-s-election-related-violence "Timeline of Nueva Ecija's Election-Related Violence"] [[Vera Files]] (via [[Scribd]]).<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>"Pinatay ang kandidato sa pagka-gobernador ng Ecija" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950423&printsec=frontpage&hl=en (Abril 23, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> * Abril 28 – [[Wilfrido Ma. Guerrero]], playwright, direktor, guro at artista sa teatro (ipinanganak noong 1911) * Mayo 11 – [[Jose T. Joya|José T. Joya]], Pilipinong artistang abstrakto (ipinanganak noong 1931) * Mayo 20 – [[Carlos Magdaluyo]], negosyante (ipinanganak noong 1921) * Hunyo 11 – [[Rodel Naval]], mang-aawit, manunulat ng kanta at aktor (ipinanganak noong 1953) * Hunyo 24 – [[Eduardo Masferré]], potograpo (ipinanganak noong 1909) * Agosto 4 – [[Alejandro Almendras]], senador (ipinanganak noong 1919) * Setyembre 5 – [[Andy Poe]], aktor (ipinanganak noong 1943) * Setyembre 30 – [[Nestor Redondo]], artista sa komiks (ipinanganak noong 1928) * Disyembre 9 – Eugene Barutag, Pilipinong boksingero (ipinanganak noong 1976) * Disyembre 11 – Leonardo Ty, [[Tsinong Pilipino]] industrialist (ipinanganak noong 1913)<ref name="xLT" /> * Disyembre 16 – [[Bert Marcelo]], aktor at komedyante (ipinanganak noong 1936) * Disyembre 18 – [[Panchito Alba]], aktor at komedyante (ipinanganak noong 1925) ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|1995}} [[Kategorya:1995 sa Pilipinas]] 9ovuo23box3r1o7en9ef84yo8vfttwe 2223138 2223135 2026-09-01T09:54:17Z ~2026-47691-85 165923 /* Telebisyon */ 2223138 wikitext text/x-wiki '''1995 sa Pilipinas''' detalyado ang mga kaganapan ng tala na nangyari sa [[Pilipinas]] noong 1995. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Fidel V. Ramos]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Edgardo Angara]] * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Jose de Venecia]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Andres Narvasa]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-9 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-9 na Kongreso]] (hanggang Hunyo 9) [[Ika-10 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-10 na Kongreso]] (simula Hulyo 24) ==Kaganapan== ===Enero=== * Enero 3 – Isang overloaded na pampasaherong bus ang bumagsak sa isang bangin sa [[Echague]], [[Isabela (lalawigan)|Isabela]], na ikinamatay ng hindi bababa sa 31 at ikinasugat ng 36.<ref>[https://www.upi.com/Archives/1995/01/03/Philippine-bus-crash-kills-31/9680789109200/ "Philippine bus crash kills 31"] [[UPI]]. Nakuha noong Abril 19, 2021.</ref> * Enero 6 – Natuklasan ng pulisya ang tatawaging ''[[Proyektong Bojinka]]'' kasunod ng isang maliit na sunog sa isang gusali ng apartment sa [[Malate, Maynila]]. Ang nabigong plano ng mga militanteng Islamiko, na kalaunan ay naiulat na iniugnay sa [[Al-Qaeda]], ay nagplano na patayin si [[Pope John Paul II]] sa bansa at bombahin ang mga eroplano ng U.S. sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="PV95" /><ref name="plotMLA">—[https://www.nytimes.com/1995/01/14/world/manila-reports-plot-by-muslims-to-kill-the-pope.html "Maynila Reports Plot by Muslims To Dead the Pope"] ''[[The New York Times]]''. Enero 14, 1995. —[https://www.rappler.com/newsbreak/80492-pope-john-paul-assassination-plot/ "Plano para patayin ang isang papa: 'Himala' ang nagligtas kay John Paul II sa Maynila"] ''[[Rappler]]''. Enero 13, 2015.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> <ref>—[https://www.smh.com.au/world/al-qaeda-planned-to-assassinate-pope-report-20021111-gdft79.html "Plano ng Al-Qaeda na patayin ang Papa: ulat"] [[Deutsche Presse-Agentur|DPA]] via ''[[The Sydney Morning Herald]]''. Nobyembre 11, 2002.<br />—"[https://www.cbsnews.com/htdocs/embassy_bombings/philippines_right.html Pilipinas]" [[CBS News]]. n.d.<br />'Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.<br /><br /> —[https://www.nytimes.com/1995/02/12/nyregion/broad-terror-campaign-is-foiled-by-fire-in-kitchen-officials-say.html "Ang Malawakang Kampanya ng Terorismo ay Nabigo ng Sunog sa Kusina, Sabi ng mga Opisyal"] ''[[The New York Times]]''. Pebrero 12, 1995.<br /> —[https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/magazine/2001/12/30/bust-and-boom/1109903e-3762-4b78-90a6-d191efd39920/ "Bust and Boom"] ''[[The Washington Post]]''. Disyembre 30, 2001.<br /> —"[https://www.csmonitor.com/2002/0214/p07s01-woap.html Natuklasan ng pulisya ng Pilipinas na ang 1995 ay humantong sa pakana noong Setyembre 11]" ''[[The Christian Science Monitor]]''. Pebrero 14, 2002<br /> —[https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995 "Salamat sa Sunog, Isiniwalat ang Plano ng Terorismo sa Plot ni Bojinka, sa Kasaysayan Enero 6, 1995"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220720163824/https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995|date=Hulyo 20, 2022}} VOI - Panahon ng Pagbabalita. Enero 6, 2022.<br />Nabanggit din ang pangyayari sa mga sumusunod na sanggunian:<br />—[https://1997-2001.state.gov/publications/statemag/statemag_nov98/featur3a.html "Mga Insidente ng Terorista Laban sa mga Mamamayan ng Estados Unidos"] [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] Mga Arkibos. Nob. 1998.<br /> —''[https://govinfo.library.unt.edu/911/report/911Report_Exec.htm Ang Ulat ng Komisyon noong 9/11: Pangwakas na Ulat ng Pambansang Komisyon sa mga Pag-atake ng mga Teroristang Amerikano]'' [[Komisyon noong 9/11|Pambansang Komisyon sa mga Pag-atake ng mga Teroristang Amerikano]].<br />Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 28, 2022.<br /><br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-30-mn-10105-story.html "Nagbukas ang Paglilitis sa Umano'y Plano ng Pagbomba sa Eroplano"] ''[[Los Angeles Times]]''. Mayo 30, 1995. Nakuha noong Hunyo 29, 2022.</ref> Si [[Abdul Hakim Murad (militante)|Abdul Hakim Murad]] ay inaresto habang si [[Ramzi Yousef]] ay tumatakas. Si Murad ay ipapadala kalaunan sa [[Estados Unidos]].<ref name="tlMSa">"Kronolohiya ng mga pag-aresto" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 31, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="tlWPs">[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/06/05/retracing-the-steps-of-a-terror-suspect/8d0c4e23-19e4-4dc5-80f0-f002029d2d9f/ "Pagbabalik-tanaw sa mga hakbang ng isang suspek sa terorismo"] ''[[The Washington Post]]''. Hunyo 5, 1995. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> * Enero 10–15 – [[Pandaigdigang Araw ng Kabataan 1995]]. * Enero 12–16 – [[Listahan ng mga pagbisitang pastoral ni Papa Juan Pablo II|Ikalawang pagbisitang pastoral at pang-estado]] ni [[Papa Juan Pablo II]] sa bansa, kasabay ng [[World Youth Day 1995|ika-10 World Youth Day]] (WYD) at ikaapat na sentenaryo ng [[Arkidiyosesis ng Maynila]] at mga Diyosesis ng [[Arkidiyosesis ng Cebu|Cebu]], [[Arkidiyosesis ng Caceres|Caceres]] at [[Arkidiyosesis ng Nueva Segovia|Nueva Segovia]]. Noong Enero 15, ang Misa na kanyang pinamunuan sa [[Luneta]], na siyang nagtatapos ng WYD, ay umakit ng tinatayang 4-milyong tao, ang pinakamalaking pagtitipon sa naturang Misa ng Papa noong panahong iyon.<ref name="PV95">[https://filipiknow.net/facts-about-papal-visits-to-the-philippines/ "9 Nakakagulat na Katotohanan Tungkol sa mga Pagbisita ng Papa sa Pilipinas"] ''FilipiKnow''. Nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref name="plotMLA" /><ref name="tlWPs" /><ref name="MSyr95">Cable, Honor Blanco. [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (1995, Disyembre 30)] "1995: Taon ng mga panalangin, luha at pag-asa." ''[[Manila Standard]]'', pp. 12–13. Kinuha noong Oktubre 1, 2021.</ref><ref>—[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1993/07/15/pope-john-paul-ii-to-visit-the-philippines-in-1995&post_id=43675 "Bibisita si Papa Juan Pablo II sa Pilipinas noong 1995"] [[UCA News]]. Hulyo 14, 1993. —[https://www.nytimes.com/1995/01/16/world/up-to-4-million-turn-out-for-pope-s-mass-in-manila.html "Hanggang 4 na Milyong Dumalo sa Misa ng Papa sa Maynila"] ''[[The New York Times]]''. Enero 16, 1995.<br /> —[http://www.totus2us.co.uk/universal/the-philippines/st-jpii-pilgrim-visit-1995-wyd-manila/ "Ika-2 Pagbisitang Apostoliko ni JPII sa Pilipinas"] ''Totus Tuus–Totus2us''. 1995.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref>Impormasyon tungkol sa mga nakaraang pagbisita ni Papa Juan Pablo II:<br /> —[https://globalnation.inquirer.net/102782/pope-john-paul-iis-visits-to-ph/ "Mga pagbisita ni Papa Juan Pablo II sa Pilipinas"] [[Inquirer.net]]. Abril 26, 2014.<br /><br /> Impormasyon tungkol sa lahat ng opisyal na pagbisita:<br /> —[https://globalnation.inquirer.net/108605/in-the-know-3-papal-visits-in-span-of-25-years/ "Nalalaman: 3 pagbisita ng papa sa loob ng 25 taon"] Inquirer.net. Hulyo 30, 2014.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/life/travel/looking-back-at-the-three-catholic-popes-who-have-visited-the-philippines-a00203-20180330 "Pagbabalik-tanaw sa Tatlong Katolikong Papa na Bumisita sa Pilipinas"] ''[[Esquire (magazine)|Esquire Magazine (Philippines)]]''. Marso 30, 2018.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]'' na sumasaklaw sa iba't ibang mga itineraryo at aktibidad sa 5-araw na pagbisita ni Pope John Paul II, kabilang ang:<br /> —Enero 11: Mga kaganapan isang araw bago ang kanyang pagdating. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950110&printsec=frontpage&hl=en 01-12-1995], p. 3)<br /> —Enero 12: Ang kanyang pagdating. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950113&printsec=frontpage&hl=en 01-13-1995], pp. 2–3, 7)<br /> —Enero 13: Misa sa [[Unibersidad ng Santo Tomas|UST]]. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950114&printsec=frontpage&hl=en 01-14-1995], pp. 2–3, 28)<br /> —Enero 14: Misa sa [[Philippine International Convention Center|PICC]] complex. (01–15–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /> —Enero 15: Pangwakas na Misa publiko sa [[Luneta]], pagtatapos ng Pandaigdigang Araw ng mga Kabataan. (01–16–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /> —Enero 16: Ang kanyang pag-alis. (01–17–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /><br />Lahat ay Nakuha noong Hulyo 16, 2022.</ref> * Enero 13 – Isang sagupaan sa pagitan ng [[Hukbong Sandatahan ng Pilipinas]] at humigit-kumulang 120 miyembro ng [[Abu Sayyaf]] Group (ASG) sa [[Basilan]] ang nagresulta sa pagkamatay ng 42 ekstremista at 7 mula sa mga tropa ng gobyerno; nabunyag ang pag-iral ng teroristang grupo sa unang pagkakataon simula nang itatag ito. Si [[Cirilito Sobejana]], na namuno sa pangkat, ay ginawaran ng [[https://en.wikipedia.org/wiki/Armed_Forces_of_the_Philippines_Medal_of_Valor#:~:text=Medalya%20ng%20Kagitingan]] ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] noong 1996.<ref>—[https://apnews.com/article/3003cca05b1688460e5e7c7f2b14ca4a "Dalawang Sundalo ang Namatay, Walo ang Sugatan sa Sagupaan sa mga Muslim na Ekstremista"] [[Associated Press|AP]]. Enero 13, 1995. —[https://www.pna.gov.ph/articles/1129499 "Ginugunita ni Sobejana ang labanan laban sa ASG na nagbigay sa kanya ng Medalya ng Kagitingan"] [[Philippine News Agency]]. Pebrero 4, 2021.<br /> —[https://www.pna.gov.ph/articles/1148672 "Madamdaming pagbisita ni Sobejana sa Basilan bago magretiro"] Philippine News Agency. Hulyo 29, 2021.<br /> —[https://pia.gov.ph/press-releases/2021/07/30/afp-chief-revisits-famed-battleground-in-basilan-honors-comrades "Binalik ng Hepe ng AFP ang sikat na larangan ng digmaan sa Basilan, pinarangalan ang mga kasama"] [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] sa pamamagitan ng [[Philippine Information Agency]]. Hulyo 30, 2021.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 28, 2022.</ref> * Enero 21 – Ang [[Pasig]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 7829''. ===Pebrero=== * Unang bahagi ng Pebrero – Natuklasan ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang mga barko at istrukturang itinatayo, lahat ng mga [[Tsino|Mga Tsino]], sa [[Mischief Reef]] (''Panganiban Reef'') sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] ([[Kalayaan Island Group]]), [[Dagat Timog Tsina]] sa labas ng [[Palawan]]; Ang ganitong pag-okupa mula noong nakaraang taon ay nagiging sanhi ng [[Pamahalaan ng Pilipinas|ang Gobyerno]] na magsagawa ng mga legal na aksyong diplomatiko laban sa [[Tsina]] at karagdagang tensyon sa pagitan ng [[ugnayan ng Tsina at Pilipinas|dalawang bansa]], lalo na sa Mayo kapag hinaharangan ng dalawang barkong Tsino ang barko ng [[Kagawaran ng Tanggulang Bansa|Kagawaran ng Pambansang Depensa]] na nagtatangkang lumapit sa lugar.<ref>''"#Journeyto30"'' ni Epi Fabonan III, ''[[Philstar.com]]'': (1995) [https://www.philstar.com/headlines/2016/03/05/1560075/journeyto30-reefs-mischief/ "Mga bahura ng kalokohan"] Marso 5, 2016. Nakuha noong Agosto 1, 2018.</ref><ref> —[https://www.nytimes.com/1995/02/19/world/manila-sees-china-threat-on-coral-reef.html "Nakikita ng Maynila ang Banta ng Tsina sa Coral Reef"] ''[[The New York Times]]''. Pebrero 19, 1995.<br /> —[https://www.hsdl.org/?view&did=451792 "Mga Implikasyon para sa Pilipinas, Tsina, at Estados Unidos"] (PDF) [[United States Army War College]] 1996.<br />—[https://amti.csis.org/mischief-reef/ "Mischief Reef"] Asian Maritime Transparency Initiative.<br />—''[https://globalnation.inquirer.net/118415/chinas-mischief-expansion-reclamation/ "Kalokohan ng Tsina: Pagpapalawak, reklamasyon"]'' [[Inquirer.net]]. Hulyo 2, 2015.<br />—(Video) [https://m.youtube.com/watch?v=C-44W74te7E "Mga Isla ng Spratly: 'Insidente' ng Tsina/Pilipinas"] [[Associated Press|AP Archive]] (sa pamamagitan ng [[YouTube]]).<br /><br />Lahat ay nakuha noong Enero 31, 2022.</ref> * Pebrero 4 – Ang [[Makati]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 7854''. ===Marso=== * Marso 8 – Sumuko sa mga awtoridad ang dating distrito ng kongreso ng Antique na si [[Regular Batasang Pambansa|manunsiyo]] Arturo Pacificador, na sangkot sa masaker noong 1984 sa [[Sibalom]] at sa pagpatay noong 1986 sa dating Gobernador ng Antique na si [[Evelio Javier]].<ref>{{cite news |last=Burgos |first=Nestor Jr. |date=Marso 16, 2002 |title=Patuloy na pinagmumultuhan ng Masaker sa Pangpang ang mga nakaligtas sa mga pagpatay |url=https://books.google.com/books?id=pK41AAAAIBAJ&dq=1986+philippines+ambush&pg=PA126&article_id=979,13996214 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |location= |access-date=Nobyembre 11, 2024 |page=A17 |via=[[Google Books]]}}</ref> * Marso 14 – Sa isang paglilitis na naging tanyag sa publiko, ang [[Pasig]] City [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis]] (RTC), sa desisyon nito noong Marso 11, ay hinatulan ang dating alkalde ng [[Calauan, Laguna]] na si [[Antonio Sanchez (politiko)|Antonio Sanchez]] at anim sa kanyang mga tauhan para sa [[Pagpaslang kina Eileen Sarmenta at Allan Gomez|pagkamatay]] ng dalawang estudyante ng [[Unibersidad ng Pilipinas Los Baños]] noong 1993, at hinatulan sila ng ''[[reclusión perpetua]]''.<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa hatol:<br />—[https://apnews.com/article/52ce2ab95553458e8a65879f617d17cb "Alkalde, Nahatulan sa Panggagahasa at Pagpatay"] [[Associated Press]]. Marso 14, 1995.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso: —[https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/1/29837 "G.R. No. 121039-45"] Korte Suprema E-Library. Enero 25, 1999.<br />—[https://www.abs-cbn.com/amp/news/08/22/19/timeline-the-gomez-sarmenta-murder-case "'Isang balak na nabuo sa impyerno': Timeline ng kaso ng pagpatay kina Gomez at Sarmenta"] [[ABS-CBN News]]. Agosto 22, 2019. Nakuha noong Hulyo 2, 2022.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/mary-eileen-sarmenta-case-a1729-20190823-lfrm4 ""Napisa sa Impiyerno": Ang Kakila-kilabot na Panggagahasa at Pagpatay kay Mary Eileen Sarmenta"] ''[[Esquire (magazine)|Esquire (Pilipinas)]]''. Agosto 23, 2019. Nakuha noong Hulyo 2, 2022.<br /><br />Nabanggit din ang kaso:<br />—[https://www.cnnphilippines.com/news/2019/8/22/Calauan-Laguna-Mayor-Antonio-Sanchez-rape-murder.html "Ang mga karumal-dumal na krimen ng dating Mayor na si Antonio Sanchez, na maaaring malapit nang mapalaya"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220816050310/https://www.cnnphilippines.com/news/2019/8/22/Calauan-Laguna-Mayor-Antonio-Sanchez-rape-murder.html|date=Agosto 16, 2022}} [[CNN Philippines]]. Agosto 22, 2019.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2019/08/22/1945507/good-behavior-prison-violations-murder-convictions-mar-sanchezs-record/ "Mabuting pag-uugali? Mga paglabag sa bilangguan, mga hatol sa pagpatay, sumisira sa rekord ni Sanchez"] [[Philstar.com]]. Agosto 22, 2019.<br />—[https://scmp.com/week-asia/politics/article/3023807/philippine-ex-mayor-serving-360-years-jail-rape-and-murder-set "Ang dating alkalde ng Pilipinas na nagsisilbi ng 360 taon sa bilangguan para sa panggagahasa at pagpatay ay maaaring makalaya"] ''[[South China Morning Post]]''. Agosto 21, 2019.<br /><br />Nabanggit din ang pangyayari:<br /> —"Patay na ang bilanggo at dating Mayor ng Calauan na si Antonio Sanchez, sabi ng kawanihan ng mga bilangguan" [[Coconuts Media|Coconuts Manila]] ([https://coconuts.co/manila/news/convict-and-former-calauan-mayor-antonio-sanchez-is-dead-says-prisons-bureau/ Link]) via [[Yahoo! News]] ([https://ph.news.yahoo.com/convict-former-calauan-mayor-antonio-025124682.html Link]). Marso 27, 2021.<br /><br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Marso 17 – [[Flor Contemplacion]], [[Overseas Filipino Worker|isang kasambahay]] na nahatulan ng pagpatay ng [[Mataas na Hukuman ng Singapore|Mataas na Hukuman]] ng [[Singapore]] noong 1994, ay binitay sa pamamagitan ng [[pagbitay]], na nagdulot ng diplomatikong tensyon sa pagitan ng [[Pilipinas–Singapore relations|Pilipinas at Singapore]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="xFE">[https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_1551_2009-07-31.html "Flor Contemplacion"] eResources–Singapore Infopedia. Nakuha noong Marso 30, 2022. —[https://apnews.com/article/69c22d2235f54363aa0f434bdb2f574d "Tumanggi ang Singapore na Pigilin ang Pagbitay sa Babaeng Pilipino"] [[Associated Press]]. Marso 16, 1995.<br /> —[https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-1995-03-26-1995085160-story.html "Ang Krimen ni Flor Contemplacion"] ''[[The Baltimore Sun]]''. Marso 26, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-04-13-me-54032-story.html "Ang Pagpatay kay Flor Contemplacion"] ''[[Los Angeles Times]]''. Abril 13, 1995.<br /> —[https://web.archive.org/web/20220719174313/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/95/1229/org/feat3.html?iref=allsearch "Isang Kamatayan sa Pamilya"] ''[[Asiaweek]]''. Disyembre 1995.<br />—''[http://www.capitalpunishmentuk.org/flor.html "Flor Contemplacion - isang diplomatikong insidente"]'' Capital Punishment U.K. n.d.<br /> —[http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/sr189/bakan.htm "Karahasan sa Tahanan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018020428/http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/sr189/bakan.htm|date=Oktubre 18, 2021}} ''[[Socialist Review]]''. Set. 1995.<br />Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref> ===Abril=== * Abril 2 - [[SM Southmall]] ay magbubukas bilang ikalimang [[SM Supermalls|SM mall]] sa [[Philippines]] at ang unang SM mall sa [[Las Piñas]] at timog [[Metro Manila]]. * Abril 4 – Mga 200 armadong lalaki, [[Abu Sayyaf|ASG]] miyembro at [[Moro National Liberation Front]] renegades, [[1995 Ipil massacre|raid]] [[Ipil, Zamboanga Sibugay|Ipil town]], noon ay bahagi ng [[Zamboanga del Sur]]; sunugin at pagnakawan ang sentro ng bayan; pumatay ng 53 katao, kung saan lima ang naiulat na mula sa gobyerno.<ref name="MSyr95" /><ref>{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/philippines/manila-times/20091213/281835754803916|title=Mas maraming masaker sa Mindanao kaysa sa ibang bahagi ng bansa|date=Disyembre 13, 2009|website=[[The Manila Times]] (via [[PressReader]])|access-date=Agosto 16, 2019}}</ref><ref> —[https://www.nytimes.com/1995/04/05/world/muslim-rebels-kill-scores-in-philippines.html "Mga Rebeldeng Muslim ang Pumapatay ng Maraming Puntos sa Pilipinas"] ''[[The New York Times]]''. Abril 5, 1995.<br />—[https://www.philstar.com/opinion/2002/03/06/152845/how-easily-we-forget-what-abus-and-milf-can-do-remember-ipil (Opinyon) "Gaano kadali nating makalimutan ang nagagawa ng mga Abu at MILF: Naaalala mo pa ba si Ipil?"] [[Philstar.com]]. Marso 6, 2002.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]'':<br /> —"Sinunog ng mga bandido ang bayan ng Zambo; 100 ang napatay" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950404&printsec=frontpage&hl=en (04–05–1995)] p. 3.<br /> —"Troops scour bandits liirs" (Hunyo 4, 1995) pp. 2–3. (Tingnan ang link para sa isyu ng Mayo 4, 1995)<br /><br />Lahat ng nabanggit ay Nakuha noong Hulyo 16, 2022.</ref> Kalaunan ay binihag ng mga bandido ang humigit-kumulang 52 sibilyan habang sila ay umaatras; pagsapit ng kalagitnaan ng Abril, naiulat na nakapatay sila ng 20 sa kanila sa mga munisipalidad ng [[Siocon]], [[Roseller Lim, Zamboanga Sibugay|R.T. Lim]], at [[Tungawan]]; 32 ang makakatakas.<ref name="battleASG" /><ref>[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/005.html "Napatay ni Abu ang pulis sa bagong sagupaan. Kumalat ang mga labanan sa iba pang Isla ng Mindanao"] ''Ngayon''(sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Abril 16, 1995. Nakuha noong Hunyo 27, 2022</ref><ref>[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/04/24/mindanao-priests-condemn-massacre-of-hostages-by-ipil-terrorists&post_id=47174 "Kinondena ng mga paring Mindanao ang masaker ng mga bihag ng mga teroristang Ipil"] [[UCA News]]. Abril 23, 1995. Nakuha noong Hunyo 26, 2022.<br /><br /> —Saavedra, Rudy. [https://news.google.com/newspapers?id=wIwmAAAAIBAJ&sjid=fgsEAAAAAIBAJ&dq=ipil&pg=6642,2063853&hl=en (Abril 18, 1995)] "Pinatay ng mga tauhan ng Abu Sayyaf ang 14 na bihag" ''[[Manila Standard]]'', p. 3.<br /> —Para sa mga kaugnay na kuwento: [http://stevenwarranresearch.blogspot.com/2012/09/ipil-april-4-1995.html?m=1 "Ipil, Abril 4, 1995"] Steven WarRan Research.<br />Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref><ref name="RP95hrp" /> * Abril 7 – Kasunod ng pagsalakay sa Ipil, ang mga labanan sa pagitan ng pinagsamang pwersa ng gobyerno at mga armadong ASG sa [[Siocon]] at [[Roseller Lim, Zamboanga Sibugay|Roseller T. Lim]] ay naiulat na pumatay ng 12 ekstremista sa parehong engkwentro, pati na rin ang tatlong militiamen at 5 sibilyang bihag sa Siocon.<ref name="battleASG">[https://apnews.com/article/44c66eb9d1dc4bc1af7cced91e2735a9 "Mga Tumatakbong Labanan na Naiulat sa mga Bundok, Tumakas ang mga Sibilyan "Fighting"] [[Associated Press]]. Abril 7, 1995. Nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> * Abril 30 – Pinasinayaan ni [[Fidel V. Ramos|Pangulong Ramos]] ang pagbubukas ng 722-milyong-pisong Subic International Airport (dating base militar ng Estados Unidos). Ipinapahiwatig nito ang paglago matapos ang pag-alis ng mga base militar sa bansa. ===Mayo=== * Mayo 8: ** Ginanap ang [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas noong 1995|Pambansang halalan sa lehislatura at lokal]]. Ang partido ng administrasyong [[Lakas–CMD (1991)|Lakas–NUCD–UMDP]] ang nanalo ng pinakamaraming puwesto, sa [[Senado ng Pilipinas|Senado]] ay ang [[Lakas-Laban Coalition|kanilang pambansang koalisyon]] kasama ang oposisyonistang [[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp">''Mga Ulat ng Bansa sa mga Gawi sa Karapatang Pantao para sa 1995.'' [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]]. 1996. —Tingnan ang [https://www.refworld.org/docid/3ae6aa3c4.html buong ulat (''Philippines'')] Kinuha noong Hulyo 4, 2022.<br />—Tingnan ang pp. 697–708 ng [https://books.google.com/books?id=0uSWBF2iZCgC&pg=PA702 aklat] na inilathala ng [[United States Government Printing Office]], [[Washington, D.C.]] Kinuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>[https://library.fes.de/pdf-files/iez/01361006.pdf "Electoral Politics in the Philippines"] (PDF) Bibliothek der [[Friedrich-Ebert-Stiftung]]. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.</ref> ** Karamihan ng mga botante sa [[Kalinga-Apayao]] ay niratipikahan sa isang plebisito ''[[Republic Act|RA]] 7878'', nilagdaan noong Peb 14, na ginagawang bagong lalawigan ang mga sub-probinsya ng [[Kalinga (probinsya)|Kalinga]] (ang kabisera nito ay magiging [[Tabuk]] will be [[Tabuk, Kalinga]] will at [[Tabuk, Kalinga]] na kabisera nito. [[Kabugao]]).<ref>"Mga Milestones Ngayong Linggo" [[Inquirer.net]]. —([https://newsinfo.inquirer.net/906407/this-weeks-historical-milestones-8 Mula 06-18-2017 hanggang 06-24-2017]) Nakuha noong Enero 31, 2018.<br />—([https://newsinfo.inquirer.net/967742/this-weeks-milestones-feb-11-17-2018 Mula 02-11-2018 hanggang 02-18-2018]) Nakuha noong Enero 15, 2019.</ref><ref>—[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/02/14/republic-act-no-7878/ "Batas Republika Blg. 7878"] ''[[Opisyal na Pahayagan (Pilipinas)]]''. Pebrero 14, 1995.<br /> —[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/07/05/memorandum-order-no-290-s-1995/ "Memorandum Order No. 290, s. 1995"] ''Opisyal na Pahayagan'' (Pilipinas). Hulyo 5, 1995.<br /> —[https://psa.gov.ph/content/1995-provincial-profile-kalinga-apayao "1995 Provincial Profile - Kalinga Apayao"] ([https://psa.gov.ph/sites/default/files/1995%20%20Provincial%20Profile%20-Kalinga%20%20Apayao.pdf Link] para sa PDF file) [[Philippine Statistics Authority]]. 1995.<br /><br />Nakuha lahat noong Hulyo 22, 2022.</ref> ** Ang [[Muntinlupa]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 7926''. * Mayo 16 – Ang labis na karga na lantsang pang-isla na ''M/V Viva Antipolo VII'' ay nasunog at lumubog sa [[Tayabas Bay]] habang papalapit sa daungan ng [[Lucena]]; Noong Mayo 20, pitumpung pasahero ang namatay, 52 iba pa ang naiulat na nawawala.<ref name="MSyr95" /><ref>Mga artikulo sa balita mula sa ''[[Manila Standard]]:'' —"Lumubog ang barko: 42 patay, 23 nawawala" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950513&printsec=frontpage&hl=en (Mayo 17, 1995)] p. 3.<br /> —"Bilang ng namatay, 52 pa rin ang nawawala" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950520&printsec=frontpage&hl=en (Mayo 21, 1995)] p. 2.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="lPSaccw">[https://www.maritime-executive.com/article/over-100-survive-philippine-ferry-sinking "Over 100 Survive Philippine Ferry Sinking"] (kasama ang listahan ng mga pangunahing aksidente sa pagpapadala na tinipon ng ''[[The Philippine Star]]'') ''The Maritime Executive''. Hulyo 2, 2015. Nakuha noong Abril 20, 2021.</ref><ref> —[https://greensboro.com/36-die-after-ferry-catches-fire-in-philippine-waters/article_4a20ee0a-4f9c-597f-b047-e8a6aa000ebc.html "36 ang namatay matapos masunog ang ferry sa katubigan ng Pilipinas"] ''[[News & Record]]''. Mayo 15, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/05/17/Philippines-probes-ferry-sinking/8216800683200/ "Iniimbestigahan ng Pilipinas ang paglubog ng ferry"] [[United Press International|UPI]]. Mayo 17, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-18-mn-3271-story.html "Hindi bababa sa 45 ang Namatay sa Sunog sa Ferry ng Pilipinas"] [[Associated Press|AP]] via ''[[Los Angeles Times]]''. Mayo 18, 1995.<br /> —[https://wrecksite.eu/wreck.aspx?109298 "MV Viva Antipolo VII (+1995)"] [[Wrecksite]].<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 5, 2021.</ref> * Mayo 18 – Labing-isang ''[[Kuratong Baleleng]]'' miyembro ng sindikato ng krimen ang napatay sa [[Quezon City]] sa isang [[1995 Kuratong Baleleng rubout|iniulat na summary execution ng pulisya]]. Dalawa pang miyembro ang natagpuang patay nang magkahiwalay sa [[Pasig City]] at [[Laguna (lalawigan)|Laguna]]. Sa Nob 2, isasampa ang multiple murder charges ni [[Tanodbayan ng Pilipinas|Tanodbayan]] [[Aniano A. Desierto|Aniano Desierto]] sa [[Sandiganbayan]] laban kay P/Chief Supt. [[Panfilo Lacson]] at 26 pang opisyal ng [[Philippine National Police]] na sangkot sa insidente sa Quezon City; Gayunpaman, noong 2003, ibinasura ng [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis|hukuman]] ng lungsod ang kaso, na muling pinagtibay nang dalawang beses ng [[Supreme Court of the Philippines|Supreme Court]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa pagkamatay ng mga miyembro ng ''Kuratong Baleleng'' at mga kasunod na pangyayari: —[https://scmp.com/article/191508/executing-bloody-injustice "Executing a bloody injustice"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Abril 9, 1997.<br /> —[https://www.philstar.com/opinion/2002/02/20/151281/kuratong-baleleng-massacre-revisited/ "Kuratong Baleleng massacre revisited"] [[Philstar.com]]. Pebrero 20, 2002.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/sep1995/gr_120422_1995.html "G.R. No. 120422 & G.R. No. 120428"] Ang Proyektong LawPhil. Setyembre 27, 1995. ''(Sinasaklaw lamang ang insidente noong Mayo 1995.)''<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri2002/may2002/gr_149453_2002.html "G.R. No. 149453"] Ang Proyektong LawPhil. Mayo 28, 2002. ''(Sumasaklaw sa insidente noong Mayo 1995 at mga sumunod na pangyayari.)''<br /> —[https://arellanolaw.edu/alpr/v5n2e.pdf "The Kuratong Baleleng Gang Case- A Saga Revisited"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251203165338/https://arellanolaw.edu/alpr/v5n2e.pdf |date=2025-12-03 }} (PDF) '' Arellano Law and Policy Review ''. Nob. 2004.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/kuratong-baleleng-parojinog-a1729-20180918-lfrm3 "Most Wanted: Kuratong Baleleng Gang"] [[Esquire (magazine)|''Esquire'' (Philippines)]]. Setyembre 18, 2019.<br /><br />Para sa mga hatol ng Quezon City RTC at SC:<br /> —[https://www.rappler.com/nation/17327-sc-junks-case-vs-lacson-in-kuratong-baleleng-rubout/ "SC junks case vs Lacson in Kuratong Baleleng 'rubout'"] [[Rappler]]. Disyembre 5, 2012.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/368301/sc-dismisses-kuratong-murder-raps-vs-lacson "It's final: SC drops 'Kuratong' murder raps vs Lacson"] [[Inquirer.net]]. Marso 4, 2013.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2013/03/05/915956/its-final-sc-clears-lacson-kuratong-baleleng-case/ "Pinili na: Pinawalang-sala ng Korte Suprema si Lacson sa kaso ni 'Kuratong Baleleng'"] ''The Philippine Star''. Marso 5, 2013.<br /><br />Nabanggit din ang insidente noong Mayo 1995:<br /> —[https://greydynamics.com/kuratong-baleleng-the-crime-syndicate-that-ruled-the-philippines/ "Kuratong Baleleng: Ang Sindikato ng Krimen na Namahala sa Pilipinas"] Grey Dynamics. Oktubre 13, 2021.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> ===Hunyo=== * Hunyo 7 – Ipinatupad ang ''Batas sa Pag-aampon sa Ibang Bansa'' (''[[Batas Republika|RA]] 8043''), na nagpapahintulot sa mga batang Pilipino na ampunin ng mga dayuhan kung hindi maaaring ampunin ng mga kwalipikadong [[Pilipino]]; pinapalakas ang proteksyon laban sa pagbebenta at trafficking sa ibang bansa.<ref name="RP95hrp" /><ref>—[https://pcw.gov.ph/republic-act-8043-the-inter-country-adoption-act-of-1995/ "Batas Republika Blg. 8043"] [[Komisyon ng Pilipinas sa Kababaihan]]. Hunyo 7, 1995.<br /><br />Tungkol sa nasabing batas: —[https://chicagopcg.dfa.gov.ph/guidelines-on-inter-country-adoption "Mga Alituntunin sa pag-aampon sa pagitan ng mga bansa"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818055752/https://chicagopcg.dfa.gov.ph/guidelines-on-inter-country-adoption |date=Agosto 18, 2022 }} Konsulado Heneral ng Pilipinas, Chicago. Hulyo 9, 2014.<br /> —[https://www.mondaq.com/family-law/140864/a-primer-on-the-philippine-law-on-inter-country-adoption "Philippines: Isang Praymer sa Batas ng Pilipinas sa Pag-aampon sa pagitan ng mga Bansa"] Mondaq. Agosto 1, 2011.<br /> —[https://www.helplinelaw.com/law/philippines/articles/magdalena%20lepiten/article.php "Inter-Country Adoption In The Philippines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524071306/https://www.helplinelaw.com/law/philippines/articles/magdalena%20lepiten/article.php |date=2024-05-24 }} Batas sa Helpline.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Hunyo 20 – Mayorya ng mga botante ang tumanggi sa isang plebisito na ''RA 7891'', na nilagdaan noong Pebrero 20, na humihiling ng paghahati ng [[Isabela (lalawigan)|lalawigan ng Isabela]] sa iminungkahing Isabela del Norte at Isabela del Sur.<ref>Sa pag-apruba ng batas: —[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/02/20/republic-act-no-7891/ "Batas Republika Blg. 7891"] Pebrero 20, 1995.<br />Nakatakdang plebisito:<br /> —[https://mirror.officialgazette.gov.ph/1995/06/19/proclamation-no-602-s-1995/ "Proclamation No. 602, s. 1995"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220922154925/https://mirror.officialgazette.gov.ph/1995/06/19/proclamation-no-602-s-1995/ |date=2022-09-22 }} Hunyo 19, 1995.<br />Lahat ng nabanggit ay mula sa ''[[Official Gazette (Philippines)]]'' at kinuha noong Hulyo 27, 2022.<br /><br />Nabanggit ang resulta ng plebisito:<br /> —[https://hdn.org.ph/wp-content/uploads/DP_08_Manalo.pdf "Philippine Provinces: Division as Accommodation"] (PDF) Human Development Network. Abril 4, 2013. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.<br />—Gerhard van den Top. [https://books.google.com/books?id=KBAyvht2J_AC&dq=result+of+the+1995+isabela+province+plebiscite&pg=PA251 ''Ang Dinamikang Panlipunan ng Deforestation sa Pilipinas''] [[Copenhagen]]: [[Nordic Institute of Asian Studies|NIAS Press]]. 2003. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.<br /> —[https://www.bulatlat.com/news/4-19/4-19-warlordism.html "Ang Pakikibaka ng mga Isabelino Laban sa Warlordism at Political Dynasty"] Bulatlat. Hunyo 2004. Nakuha noong Hulyo 30, 2022.</ref> * Hunyo 27 – Iniutos ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang permanenteng pagtigil ng operasyon ng mga [[jai alai]] na mga prente sa bansa.{{Kailangan ng sipi|petsa=Agosto 2022}} Napagpasyahan nito nang may pinal na desisyon na ang isport ay ilegal kasunod ng pagtutol mula sa gobyerno.<ref>—[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/002.html "Tungo Muli sa Batas Militar?"] Green Left Weekly (sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Pebrero 6, 1995.<br />—(1) [https://newsinfo.inquirer.net/22902/in-the-know-jai-alai/ "In the Know: Jai alai"] (2) [https://newsinfo.inquirer.net/22869/court-of-appeals-stops-jai-alai-games/ "Court of Appeals stops jai alai games"] Ang mga artikulo ay mula sa [[Inquirer.net]]. Hulyo 11, 2011.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> ===Hulyo=== * Hulyo 17 – Nilagdaan ng Pilipinas ang ''[[The Hague Convention on Protection of Children and Co-operation in Respect of Intercountry Adoption]]'', na pagtitibayin at ipatutupad sa susunod na taon.<ref name="RP95hrp" /><ref>[https://www.hcch.net/en/instruments/conventions/publications1/?dtid=42&cid=69 "Country Profiles":] [https://www.hcch.net/en/instruments/conventions/status-table/?cid=69 "Status Table"] at [https://www.hcch.net/en/publications-and-studies/details4/?pid=6221&dtid=42 "Mga tugon ng estado sa mga Country Profile"] ([https://assets.hcch.net/docs/98d56619-44ae-4feb-9ace-d9099db87951.pdf Link] para sa PDF file) [[Hague Conference on Private International Law]]. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.</ref> * Hulyo 28 – Hinatulan ng [[Makati]] City [[Regional Trial Court|RTC]] si dating P/Col. (P/SSupt.) [[Reynaldo Berroya]] at dalawa pang iba para sa pagdukot noong 1993 sa isang negosyanteng [[Taiwanese|Taiwanese]], at sinentensiyahan sila ng [[habambuhay na pagkakabilanggo]]. Ang desisyon ay babaligtarin ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] noong 1997.<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>"Habambuhay na pagkakakulong ang hinatulan ng koronel ng pulisya dahil sa kasong pagdukot" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950725&printsec=frontpage&hl=en (Hulyo 29, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref> —[https://apnews.com/article/0257a7d801eaff304380d1acabac60c7 "Mataas na Opisyal ng Pulisya, Dalawa Pa ang Nahatulan sa Pagdukot"] [[Associated Press]]. Hulyo 28, 1995.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> [http://source.gosupra.com/docs/decision/23848 "G.R. No. 122487"] Supra Source. Disyembre 12, 1997.<br /> —[https://www.oocities.org/who_is_rosebud/PNPplotters.html "Ang mga PNP Destabilizer"] OoCities.<br /><br />Nabanggit din ang kaso:<br />—[https://www.philstar.com/headlines/2001/04/24/90485/gma-rebuffs-calls-berroya146s-removal-intelligence-chief/ "Tinanggihan ng GMA ang panawagan para sa pagtanggal kay Berroya bilang pinuno ng paniktik"] [[Philstar.com]]. Abril 24, 2001.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> ===Agosto=== * Agosto 3 – Inaresto ng [[Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat (Pilipinas)|Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat]] (PKP) ang isang miyembro ng [[Reporma ang Kilusang Sandatahang Lakas]] (RAM), ang dating Sgt. Filomeno Maligaya, isang kasabwat sa pagpatay noong 1986 sa pinuno ng unyon ng mga manggagawa na si [[Rolando Olalia]] at sa kanyang drayber. Ang RAM ay aalisin ng NBI sa korte pagkatapos muling buksan ang kaso. Sa huling bahagi ng 2021, si Maligaya ay kabilang sa siyam sa 13 miyembro ng RAM, na kinasuhan noong 1998 ng dobleng pagpatay, at hanggang ngayon ay malaya pa rin.<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa kaganapang ito:<br />—[[Alfred W. McCoy]]. [https://books.google.com/books?id=GNFRaSf1dP4C&dq=suspect+in+olalia+killing+arrested+august+1995&pg=PA322 Closer Than Brothers: Pagkalalaki sa Philippine Military Academy] [[New Haven, Connecticut|New Haven]]: [[Yale University Press]]. 1999. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.<br /><br />Mga kaugnay na mapagkukunan sa mga sumunod na pangyayari: —[https://www.doj.gov.ph/news_article.html?newsid=135 "Bumuo ang DOJ ng prosecution task force para sa kasong double murder ni Olalia"] [[Kagawaran ng Hustisya (Pilipinas)|Kagawaran ng Hustisya]]. Oktubre 19, 2012.<br /> —[https://www.abs-cbn.com/focus/05/02/13/olalia-family-fights-27-years-after-murder "Pamilya Olalia, lumaban sa 27 taon matapos ang pagpatay"] [[ABS-CBN News]]. Mayo 2, 2013.<br />—[https://newsinfo.inquirer.net/1501131/3-ram-members-guilty-in-86-olalia-alay-ay-slays/ "3 miyembro ng RAM, nagkasala sa pagpatay kina Olalia at Alay-ay noong '86"] [[Inquirer.net]]. Oktubre 13, 2021.<br />Ang lahat ng nabanggit ay narekober noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Agosto 10 – Nagsampa ng mga kasong panggagahasa at pagpatay ang [[Kagawaran ng Hustisya (Pilipinas)|Kagawaran ng Hustisya]] laban sa walong anak na lalaki ng mga kilalang pamilya, kabilang si [[Hubert Webb]], na kinilala ng pangunahing saksi na si Jessica Alfaro, kasama ang isang dating pulis, na pawang mga akusado sa [[mga pagpatay sa mga Vizconde|pagkamatay ng tatlong miyembro ng pamilyang Vizconde noong 1991]]. Muling nagbukas ang kaso matapos humarap at umamin si Alfaro; Magsisimula ang paglilitis mamaya sa [[Parañaque]] [[Regional Trial Court|RTC]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]:'' —"Isiniwalat ang tagumpay sa masaker sa Vizconde; pinangalanan ng bagong saksi ang anim na suspek" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950616&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 18, 1995)] p. 6. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —"Pinaghigpitan ng NBI ang news blackout sa bagong imbestigasyon tungkol kay Vizconde" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950616&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 22, 1995)] p. 3. Nakuha noong Hulyo 4, 2022.<br /> —"Mga kasong isinampa laban kay Webb, 7 iba pa" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950809&printsec=frontpage&hl=en (Ago. 11, 1995)] p. 3. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.</ref><ref>Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/aug1995/gr_121234_1995.html "G.R. No. 121234"] Ang Proyektong LawPhil. Agosto 23, 1995. (Sinasaklaw ang akusasyon noong Agosto, at mga naunang pangyayari) Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri2010/dec2010/gr_176389_2010.html "G.R. No. 176389 at G.R. No. 176864"] Ang Proyektong LawPhil. Disyembre 14, 2010. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.<br /> —[https://www.abs-cbn.com/anc/12/14/10/vizconde-massacre-revisited "Ang masaker sa Vizconde ay muling binalikan"] [[ABS-CBN News]]. Disyembre 14, 2010.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2010/12/15/639027/vizconde-massacre-timeline/ "Timeline ng masaker sa Vizconde"] [[Philstar.com]]. Disyembre 15, 2010.<br /> —[http://www.humanrights.asia/resources/journals-magazines/article2/1001-2/appendix-case-analysis-supreme-courts-rulings-on-vizconde-and-abadilla-cases-are-contradictory/ "Apendise: Pagsusuri ng kaso: Magkasalungat ang mga desisyon ng Korte Suprema sa mga kaso nina Vizconde at Abadilla"] [[Asian Human Rights Commission]]. Disyembre 21, 2010.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/18705/what-went-before-9/ "Ano ang nauna?"] [[Inquirer.net]]. Hunyo 28, 2011. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —[https://businessmirror.com.ph/2016/02/16/the-vizconde-massacre-justice-not-served/ (Editoryal) "Ang masaker sa Vizconde: Hindi naibigay ang hustisya"] ''[[BusinessMirror]]''. Pebrero 16, 2016.<br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Oktubre 8, 2021.</ref> * Agosto 25 – Sumuko sa pulisya ang bida ng pelikula na si [[Robin Padilla]] sa [[Camarines Norte]] matapos ang apat na linggong pagtatago habang pinagtibay ng [[Hukuman ng Apelasyon ng Pilipinass|Hukuman ng Apelasyon]] noong Hulyo ang hatol ng isang RTC para sa ilegal na pag-aari ng mga baril, na nag-uutos sa kanya na simulan ang pagsentensiya ng bilangguan. Palalayain siya matapos mabigyan ng conditional pardon ni Pangulong [[Fidel V. Ramos|Ramos]]; at bibigyan ng absolute pardon ni Pangulong [[Fidel V. Ramos|Ramos]]. [[Rodrigo Duterte|Duterte]] noong 2016.<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa mga pangyayari bago at sa pagsuko ni R. Padilla: —[https://www.deseret.com/1995/8/11/19187154/filipino-actor-s-still-on-lam-after-weapons-conviction "Nasa alanganin pa rin ang aktor na Pilipino matapos mahatulan sa mga armas"] [[Associated Press]] sa pamamagitan ng [[Deseret News]]. Agosto 11, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/129414/ramos-orders-cult-crackdown "Iniutos ni Ramos ang pagsugpo sa kulto"] (Limitadong pag-access) [[South China Morning Post]]. Agosto 29, 1995.<br /> —[https://gulfnews.com/today-history/august-25-1990-filipino-fugitive-actor-surrenders-1.1572097 "Agosto 25, 1990: Sumuko ang aktor na puganteng Pilipino"] ''[[Gulf News]]''. Agosto 24, 2015. (Tandaan na ang artikulong ito ay nagkamali sa pag-ulat na ang pangyayaring ito ay naganap noong "Agosto 25, 1990".)<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1997/mar1997/gr_121917_1997.html "G.R. No. 121917"] Ang Proyektong LawPhil. Marso 12, 1997.<br /><br />Mga sumunod na pangyayari:<br /> —[https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html "Nagbigay si Duterte ng ganap na kapatawaran sa aktor na si Robin Padilla"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803095307/https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html|date=Agosto 3, 2022}} [[CNN Philippines]]. Nobyembre 15, 2016.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Huling bahagi ng Agosto – Labingpitong [[Senado ng Pilipinas|Mga Senador]] ang bumoto upang ideklarang bakante ang [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|Panguluhan ng Senado]], na nag-alis kay Sen. [[Edgardo Angara]]; Si Sen. [[Neptali Gonzales]] ay nahalal kalaunan bilang kapalit.<ref name="MSyr95" /><ref>Mga Artikulo mula sa [[Asiaweek]]: —[https://web.archive.org/web/20220813125715/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/95/0922/newsmap/philippi.html "Ouster"] Linggo ng Setyembre 8, 1995.<br />—[https://web.archive.org/web/20220813125715/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/97/0502/nat1.html "Maaari Bang Manalo si Ed sa Malaking Panalo?"] Mayo 1997.<br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> ===Setyembre=== * Setyembre 6 – Ang mga tila pagsabog ay nagdulot ng pagguho ng pader ng bunganga ng [[Bulkang Melibengoy]] sa [[T'boli, South Cotabato]], na umaapaw sa Lawa ng Maughan, na nagdulot ng magiging pinakamalalang pagbaha sa gitnang lugar ng [[Mindanao]] na nakakaapekto sa karamihan ng mga komunidad ng mga tribo; pagsapit ng Setyembre 12, ang mga naiulat na pagkamatay ay hindi bababa sa 70 habang 125 ang nawawala, na may mga pinsalang nagkakahalaga ng [[₱]]346-milyon.<ref>—[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/08/explosions-flooding-send-tribal-filipinos-fleeing-mountain-home&post_id=47936 "Ang mga pagsabog ay nagdulot ng pagbaha sa mga tribong Pilipino na lumikas pauwi sa bundok"] Setyembre 7, 1995; [https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/13/volcano-collapse-turns-central-mindanao-into-calamity-area&post_id=47955 "Pagguho ng bulkan ay naging lugar ng kalamidad ang gitnang Mindanao"] Setyembre 12, 1995. Ang mga artikulo ay mula sa [[UCA News]]. —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-09-08-mn-43571-story.html "Mundo sa Maikling Salita: Pilipinas: 20 Patay, 400 Nawawala sa Biglaang Pagbaha"] ''[[Los Angeles Times]]''. Setyembre 8, 1995.<br /> —[https://apnews.com/article/c62359cf6c72ca28f1b2d416a8e53e03 "26 ang namatay sa pagbaha sa katimugang Pilipinas"] [[Associated Press|AP News]]. Setyembre 9, 1995.<br /> —[https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=271011 "Parker"]; [https://volcano.si.edu/showreport.cfm?doi=10.5479/si.GVP.BGVN199509-271011 "Ulat kay Parker (Pilipinas) — Setyembre 1995"] [[Pandaigdigang Programa sa Bulkanismo]].<br /> —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-floods-information-report-no3 "Pilipinas - Ulat sa Impormasyon Tungkol sa Baha Blg. 3"] [[ReliefWeb]]. Setyembre 8, 1995.<br /> —[https://www.philstar.com/nation/2004/09/06/263743/when-flash-floods-gripped-cotabato-folk-terror/ "Nang ang mga taga-Cotabato ay sinakmal ng biglaang pagbaha"] [[Philstar.com]]. Setyembre 6, 2004.<br /> —[https://www.mindanews.com/feature/2012/09/lake-maughan-tragedy-17-years-later-case-still-not-closed/ "Trahedya sa Lawa ng Maughan: 17 taon na ang lumipas, hindi pa rin naisara ang kaso"] Setyembre 6, 2012; [https://www.mindanews.com/top-stories/2014/09/19-years-on-still-no-closure-for-deadly-lake-maughan-tragedy/ "19 na taon na ang lumipas, wala pa ring natatapos na kaso para sa nakamamatay na trahedya sa Lawa ng Maughan"] Setyembre 6, 2014. Ang mga artikulo ay mula sa MindaNews.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/1042505/lake-holon-tboli-tribes-other-gem/ "Lake Holon: Isa pang hiyas ng tribong T'boli"] [[Inquirer.net]]. Oktubre 14, 2018.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> * Setyembre 16 – Isang hukuman ng Islamiko sa [[United Arab Emirates|Emirates]] ang nagsentensiya ng kamatayan kay [[Sarah Balabagan]], [[Overseas Filipino Worker|isang kasambahay]] na nahatulan ng pagpatay ng ibang hukuman noong Hunyo 26 dahil sa pagpatay sa kanyang amo bilang pagtatanggol sa sarili noong 1994, na nagpawalang-bisa sa naunang ipinataw na sentensiya sa bilangguan. Kasunod ng mga protesta, sa ikatlong paglilitis sa Oktubre, babawasan ng hukuman ng apela ang parusa. Babalik siya sa bansa sa 1996.<ref name="MSyr95" /><ref>Unang paglilitis, hatol noong Hunyo 1995: —[https://www.upi.com/Archives/1995/06/26/UAE-court-jails-Filipina-for-7-years/4561804139200/ "Pilipina sa loob ng 7 taon ay kinulong ng hukuman ng UAE"] [[United Press International|UPI]]. Hunyo 26, 1995.<br /> —[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/07/11/maid-jailed-for-killing-after-rape/5d2ead8e-7b76-47de-832b-909be87c3b5c/ "Kasambahay, nakulong dahil sa pagpatay matapos ang panggagahasa"] ''[[The Washington Post]]''. Hulyo 11, 1995.<br /><br />Ikalawang paglilitis, hatol noong Setyembre 1995:<br /> —[https://www.nytimes.com/1995/09/17/world/world-news-briefs-emirates-sentences-maid-to-death-in-retrial.html "Mga Maikling Balita sa Mundo: Hinatulan ng Kamatayan ng Emirates ang Kasambahay sa Muling Paglilitis"] [[Associated Press|AP]] sa pamamagitan ng ''[[The New York Times]]''. Setyembre 17, 1995.<br /> —[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/21/another-filipina-is-sentenced-to-death-during-overseas-employment&post_id=47999 "Isa na namang Pilipina ang hinatulan ng kamatayan habang nagtatrabaho sa ibang bansa"] [[UCA News]]. Setyembre 20, 1995.<br /> —[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/017.html "Si Sarah Balabagan, Isang Filipina domestic worker, ay hinatulan ng kamatayan ng isang hukuman sa United Arab Emirates"] Kalayaan (sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Setyembre 22, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /> —[https://www.csmonitor.com/1995/1002/02203.html "Furor in the Philippines"] ''[[The Christian Science Monitor]]''. Oktubre 2, 1995.<br /><br />Ikatlong paglilitis, hatol noong Oktubre 1995:<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-10-15-mn-57292-story.html "Nakaligtas ang kasambahay na Pilipino mula sa firing squad"] ''[[Los Angeles Times]]''. Oktubre 15, 1995.<br /> —[https://www.amnesty.org/fr/wp-content/uploads/2021/06/act530041995en.pdf "Balita tungkol sa Penalty ng Kamatayan"] (PDF) [[Amnesty International]]. Disyembre 1995.<br /> —[https://www.amnesty.org/en/documents/mde25/007/1995/en/ "UAE: Flogging: Sarah Balabagan (f), Filipina national"] ([https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/06/mde250071995en.pdf Link for International PDF file. Oktubre 30, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br />Para sa mga hatol:<br /> —[https://opinion.inquirer.net/133484/the-story-of-sarah-balabagan/ (Opinion) "The story of Sarah Balabagan"] [[Inquirer.net]]. Setyembre 11, 2020. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> * Setyembre 30 – [[Panahon ng bagyong Pasipiko noong 1995|Bagyong Sybil (''Mameng'')]] ay nagdulot ng pinsala sa 32 probinsya sa loob ng walong rehiyon, lalo na sa [[Gitnang Luzon]] kung saan ang mga agos at pagbaha ng [[lahar]] ay nangyayari sa ilang bahagi ng [[Pampanga]]; nakakaapekto rin sa [[Metro Manila]] at sa mga nasa [[Timog Tagalog]], karamihan sa [[Visayas]], at sa mga probinsya ng [[Pangasinan]], [[Albay]] at [[Bukidnon]]. Nagresulta ito sa ₱3.17-bilyong halaga ng pinsala at 116 na pagkamatay.<ref name="tc95" /><ref name="tcMP">[https://www.typhoon2000.ph/stormstats/WorstVisayasTyphoons.htm "Mga pinakamalalang bagyo ng Kapuluang Visayan, Pilipinas (1947 - 2002)"] Bagyong 2000. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tcMR">Suportadong sanggunian: [http://rsso05.psa.gov.ph/Albay-Tourism/Disasters/Typhoon.html "Buod ng Ulat: Mga Pangyayari ng Sakuna sa Lalawigan ng Albay (noong CY 2016)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220724122928/http://rsso05.psa.gov.ph/Albay-Tourism/Disasters/Typhoon.html |date=Hulyo 24, 2022 }} [[Philippine Statistics Authority]]–[[Rehiyon ng Bicol]]. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>[https://reliefweb.int/taxonomy/term/6558 "Pilipinas: Bagyong Sybil - Oktubre 1995"] [[ReliefWeb]]. —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-sybil-information-report-no1 "Ulat ng Impormasyon Blg. 1"] Kinuha noong Hulyo 1, 2022.<br /> —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-sybil-information-report-no2 "Ulat ng Impormasyon Blg. 2"] Kinuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Setyembre – Ang antas ng [[inflation]] sa buong bansa ay tumaas sa 11.8%, ang pinakamataas sa loob ng 45 buwan, na dulot ng krisis sa bigas at asukal.<ref name="MSyr95" /> ===Oktubre=== * Oktubre 1 – Sa magiging pinakamalalang kalamidad sa [[Bundok Pinatubo]] simula noong [[pagputok ng Bundok Pinatubo noong 1991|pagputok nito]], ang pag-ulan sa panahon ng Bagyong ''Mameng'' ay nagdudulot ng mga lahar na bumababa mula sa mga dalisdis ng bulkan patungo sa Ilog Pasig-Potrero at mga sanga nito kabilang ang Gugu Creek, na mabilis na nagbaon sa buong [[barangay]] Cabalantian sa [[Bacolor, Pampanga]]. Noong Oktubre 7, 100 ang naiulat na patay at 252 ang nawawala, bagama't sinasabing mahigit isang libo ang nasawi. Libu-libong bahay sa lugar at 4 na iba pang barangay ang natabunan ng mga deposito na may lalim na halos 9 na metro; Ang daloy ng lahar ay nagbabaon din ng ilang bahagi ng [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]].<ref>—[https://volcano.si.edu/showreport.cfm?doi=10.5479/si.GVP.BGVN199603-273083 "Ulat sa Pinatubo (Philippines)" - Marso 1996[Global] —[https://newsinfo.inquirer.net/1612637/pampangas-last-defense-vs-deadly-lahar-endures/ "Ang huling depensa ng Pampanga laban sa nakamamatay na lahar ay tumatagal"] [[Inquirer.net]]. Hunyo 19, 2022.<br />Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br /> —[https://www.philstar.com/nation/2001/06/15/103501/worse-not-yet-over-pinatubo-claim-scientist-civic-group "Hindi pa tapos ang mas masahol pa para sa Pinatubo, claim scientist, civic group"] [[Philstar.com]]. Hunyo 15, 2001.<br /> —[https://www.reuters.com/article/us-philippines-pinatubo-idUSTRE75J0YD20110620 "Ang Mt. Pinatubo ay nabubuhay pa rin ng 20 taon"] [[Reuters]]. Hunyo 20, 2011.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/839521/town-nearly-wiped-out-by-lahar-could-lose-440-yr-old-church/ "Ang bayan na muntik nang malipol ng lahar ay maaaring mawalan ng 440-taong gulang na simbahan"] [[Inquirer.net]]. Nobyembre 3, 2016.<br /> —[https://www.indcatholicnews.com/news/6950 "Pilipinas: ang pananampalataya at komunidad ay umuunlad mula sa sakuna"] ''Independent Catholic News''.<br /> —John Grattan at Robin Torrence. [https://books.google.com/books?id=rcyFAgAAQBAJ&dq=1995+cabalantian+disaster&pg=PA61 Mga Likas na Sakuna at Pagbabago sa Kultura] [[London]]: [[Routledge]]. 2002.<br /> —[https://pssc.org.ph/wp-content/pssc-archives/Philippine%2520Sociological%2520Review/2002/Environmental%2520Consequences%2520of%2520Lahars,%2520Subsidence,%2520and%2520Human%2520.pdf "Mga Bunga Pangkapaligiran ng mga Lahar, Paglubog, at Pag-uugali ng Tao sa Bacolor, Pampanga"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405171052/https://www.pssc.org.ph/wp-content/pssc-archives/Philippine%20Sociological%20Review/2002/Environmental%20Consequences%20of%20Lahars,%20Subsidence,%20and%20Human%20.pdf|date=Abril 5, 2023}} (PDF)<br /> Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hulyo 1, 2022.</ref> * Oktubre 13 – Pumirma ang [[Pamahalaan ng Pilipinas|Ang Pamahalaan]] ng isang kasunduang pangkapayapaan sa mga rebelde ng [[Kilusang Reporma sa Sandatahang Lakas]] (''RAM-SFP-YOU'') sa [[Camp Aguinaldo]], na pormal na nagtapos sa pitong taong pag-aalsa ng huli na naganap karamihan noong panahon ni [[Panguluhan ni Corazon Aquino|ang nakaraang administrasyon]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref> —[https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-1995-10-14-9510140657-story.html "Pinamahalaan ng Pilipinas ang kasunduang pangkapayapaan sa mga rebeldeng Hukbo"] ''[[Orlando Sentinel]]''. Oktubre 14, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-10-14-mn-56755-story.html "Nakipagkasundo ang Pilipinas sa mga Rebeldeng Hukbo na Nagtangka ng mga Kudeta"] [[Reuters]] sa pamamagitan ng ''[[Los Angeles Times]]''. Oktubre 14, 1995.<br /> —[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html "Madilim na Pamana: Mga karapatang pantao sa ilalim ng rehimeng Marcos ni Alfred McCoy"] World History Archives, Hartford Web Publishing. Setyembre 20, 1999.<br /> —[https://www.officialgazette.gov.ph/1996/05/16/executive-order-no-299-2/ "Executive Order No. 299"] ''[[Official Gazette (Philippines)]]''. Mayo 16, 1996.<br /> -[https://www.officialgazette.gov.ph/1996/05/17/proclamation-no-723/ "Proclamation No. 723, s. 1996"] ''Official Gazette'' (Philippines). Mayo 17, 1996.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> * Oktubre 19 – Pagbubukas ng [[Enchanted Kingdom]] theme park. * Oktubre 24 ** Ang huling kabuuang [[eklipse ng araw]] ng siglo [[Eklipse ng araw noong Oktubre 24, 1995|ay nasaksihan]] karamihan ay sa [[Tawi-Tawi]], na tumagal nang mahigit dalawang minuto.<ref name="MSyr95" /> ** [[Panahon ng bagyong Pasipiko noong 1995|Nagsisimula ang serye ng mga kaguluhang tropikal]] kasama ang bagyong ''Oniang'', Oktubre 24, na dumadaan sa [[Luzon]] at nagdulot ng mga pagbaha sa [[Bulacan]] at panibagong daloy ng lahar sa [[Gitnang Luzon]]. Ang Bagyong Zack (''Pepang''), mula Oktubre 28 hanggang 29, ay humampas sa [[Visayas]] at [[Palawan]], na nagdulot ng malawakang pagbaha; nagresulta sa 265 na pagkamatay at [[₱]]424-milyong halaga ng pinsala.<ref name="tcMP" /><ref name="tcPR" /><ref>—[https://www.upi.com/Archives/1995/10/29/Storm-leaves-62-dead-in-Philippines/1654814939200/ "62 patay sa Pilipinas dahil sa bagyo"] [[United Press International]]. Oktubre 29, 1995. —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-zack-information-report-no1 "Philippines - Ulat ng Impormasyon Tungkol sa Bagyong Zack Blg. 1"] [[ReliefWeb]]. Oktubre 31, 1995.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tc95" /> ===Nobyembre=== * Nobyembre 2–3 – Ang pinakamapanirang bagyo sa serye ng mga bagyong tropikal, ang [[Typhoon Angela|Super Typhoon Angela (''Rosing'')]] ay nananalasa sa katimugang [[Luzon]] na may malalakas na hangin; winasak nito ang kalahati ng mga rehiyon ng bansa kabilang ang [[Bicol Region]], ang pinakamatinding tinamaan, pati na rin ang [[Calabarzon|mainland na bahagi ng Southern Tagalog Region]], [[Metro Manila]], at [[Bataan]]. Ang huling datos ay nag-uulat ng 936 na pagkamatay at [[₱]]10.829-bilyong halaga ng pinsala.<ref name="tc95">[http://www.ifrc.org/docs/appeals/95/139508FR.PDF "Pangwakas na Ulat (Apela 13/95): Pilipinas: Mga bagyo, baha at pag-agos ng lahar"] (PDF) [[International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies]]. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tcMR" /><ref name="tcPR">[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/11/04/super-typhoon-angela-hits-philippine-heartland/c89c881e-9c7b-4cbb-8299-5d66b3c4fd66/ "Super typhoon Angela hit Philippine heartland"] ''[[The Washington Post]]''. Nobyembre 4, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>—[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-typhoon-angela-information-report-no4 "Philippines -Typhoon Angela Information Report No. 4"] [[ReliefWeb]]. Nobyembre 14, 1995. —[http://agora.ex.nii.ac.jp/digital-typhoon/summary/wnp/s/199520.html.en "Digital na Bagyo: Bagyong 199520 (Angela) - Pangkalahatang Impormasyon (Mga Tsart ng Presyon at Track)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080701202623/http://agora.ex.nii.ac.jp/digital-typhoon/summary/wnp/s/199520.html.en |date=2008-07-01 }}<br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br /> —[https://web.archive.org/web/20110607011047/http://www.usno.navy.mil/NOOC/nmfc-ph/RSS/jtwc/atcr/1995atcr/pdf/wnp/29w.pdf "Super Typhoon Angela (29W)"] (PDF) Naka-archive noong Hunyo 7, 2011.<br /> —[https://web.archive.org/web/20081016092830/http://www.typhoon2000.ph/stats/11WorstPhilippineTyphoons.htm "Ang labing-isang pinakamalalang bagyo sa Pilipinas (1947-2006)"] Typhoon2000. Naka-archive noong Oktubre 16, 2008.<br /> —[https://www.typhoon2000.ph/stormstats/WPF_DeadliestTyphoonsPhilippines_2015Ed.pdf "Ang pinakamatinding bagyo sa Pilipinas (1947 – 2014)"] (PDF) Weather Philippines.<br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 1, 2022.</ref> * Nobyembre 14 – Binaligtad ng [[Hukuman ng Apelasyon sa Pilipinas|Hukuman ng Apelasyon]] ang hatol sa kasong libelo noong 1992 ng [[Manila]] [[Regional Trial Court|RTC]] at pinawalang-sala ang tagapaglathala ng ''[[The Philippine Star]]'' na si [[Maximo Soliven]] at ang yumaong mamamahayag na si [[Luis Beltran]], na kinasuhan kaugnay ng mga komento ng huli tungkol kay Pangulong... [[Corazon Aquino|Cojuangco–Aquino]] pagkatapos ng [[Mga pagtatangkang kudeta laban kay Corazon Aquino|isang pagtatangkang kudeta noong 1987]].<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa kaganapang ito: —[https://apnews.com/article/9c94437f43bc51aa06b8863bef09523a "Natalo ang Dating Pangulong Aquino sa Kasong Libelo Laban sa Dalawang Mamamahayag"] [[Associated Press]]. Nobyembre 14, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/11/14/Manila-court-rejects-Aquino-libel-suit/4614816325200/ "Tinatanggihan ng korte ng Maynila ang kasong libelo ni Aquino"] [[United Press International]]. Nobyembre 14, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/139212/aquino-libel-case-rejected-court "Itinanggi ng korte ang kaso ng libelo ni Aquino"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Nobyembre 16, 1995.<br /><br /> Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://kahimyang.com/kauswagan/articles/2457/today-in-philippine-history-october-12-1987-cory-aquino-filed-a-libel-suit-against-columnist-luis-beltran "Ngayon sa kasaysayan ng Pilipinas, Oktubre 12, 1987"] Ang Proyektong Kahimyang.<br /> —[https://www.rappler.com/newsbreak/fact-check/264304-cory-aquino-libel-suit-vs-beltran-not-deemed-press-freedom-issue/ "MALI: Ang kasong libelo ni Cory Aquino laban kay Beltran ay hindi itinuring na isyu ng kalayaan sa pamamahayag"] [[Rappler]]. Hunyo 20, 2020.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Nobyembre 16 – Itinanggi nang may pinal na batayan ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang mosyon para sa muling pagsasaalang-alang na inihain ng ''Kilosbayan, Inc.'' na kumukuwestiyon sa isang kasunduan sa pagitan ng [[Philippine Charity Sweepstakes Office]] at ng Philippine Gaming Management Corporation sa mga online na operasyon ng [[loterya]], sa gayon ay ginagawang legal ang [[PCSO Lottery Draw|lotto]].<ref>''G.R. No. 118910.'' Ang Proyektong LawPhil. —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/jul1995/gr_118910_1995.html (Desisyon noong Hulyo 17, 1995)]<br> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/nov1995/gr_118910_1995.html (Desisyon noong Nob. 16, 1995)]<br> Nakuha ang lahat noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Nobyembre 27 – Sinimulan ang konstruksyon ng proyektong {{USD|1.15}}-bilyong [[Metro Manila Skyway|Skyway]], ang pinakamalaking proyektong imprastraktura sa bansa, na nilayon upang mapagaan ang daloy ng trapiko sa [[Metro Manila]]. ===Disyembre=== * Disyembre 11 – Ang Communist hit squad [[Alex Boncayao Brigade]] (ABB) ay nagsagawa ng tatlong magkakahiwalay na pananambang na tumatarget sa mga kilalang negosyanteng [[Tsinong Pilipino]], na ikinamatay ng apat na tao kabilang ang industriyalistang si Leonardo Ty at ang kanyang drayber sa [[Quezon City]], pati na rin ang isang apoy. Noong 2004, dalawang pinaghihinalaang miyembro ng ABB na utak ng pagpatay kay Ty ang hinatulan ng isang [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis|PHP]] ng lungsod.<ref name="RP95hrp" /><ref name="xLT">Lahat ng naiulat na pananambang: —[https://www.independent.co.uk/news/people/manila-on-alert-1525493.html "Maynila on alert"] [[Reuters]] via ''[[The Independent]]''. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/142966/ambushes-mark-return-communist-hit-squad "Mga pananambang, pagbabalik ng komunistang hit squad"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Disyembre 15, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/12/27/Manila-on-alert-for-communist-attacks/8848820040400/ "Naka-alerto ang Maynila para sa mga pag-atake ng komunista"] [[United Press International]]. Disyembre 27, 1995.<br /> —[https://web.archive.org/web/20181013071651/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/96/0126/nat3.html "Terorismo"] ''[[Asiaweek]]''. Enero 1996.<br /><br />Pag-ambush kay Leonardo Ty:<br /> —[https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1995-12-21-9512210185-story.html "Sa Pilipinas, ang takot ay hindi na nagtatago sa mga anino"] [[Chicago Tribune]]. Disyembre 21, 1995.<br /> —[https://www.philstar.com/metro/2004/02/19/239519/2-abb-men-get-death-1995-twin-slay/ "Dalawang lalaki ng ABB ang hinatulan ng kamatayan para sa kambal na pinatay noong 1995"] [[Philstar.com]]. Pebrero 19, 2004.<br /><br /> Lahat ay narekober noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Disyembre 13 – Isang sunog sa barkong pampasaherong ''M/V Kimelody Cristy'' malapit sa [[Isla ng Kapalaran (Pilipinas)|Isla ng Kapalaran]] sa labas ng [[Batangas]] ang nagresulta sa pagkamatay ng 24 katao, at 13 pa ang nawawala.<ref name="MSyr95" /><ref name="lPSaccw" /><ref> —[https://www.upi.com/Archives/1995/12/13/Philippine-ship-catches-fire-14-dead/6818818830800/ "Nasunog ang barko ng Pilipinas, 14 ang patay"] [[United Press International|UPI]]. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://apnews.com/article/6789a9d2a89149325384f77cea8ad747 "Sumalpok ang Sunog sa Ferry sa Dagat, 14 na Katao ang Namatay"] [[Associated Press|AP News]]. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-1995-12-13-9512130087-story.html "9 ang nasawi sa sunog sa barko, 16 ang nawawala"] ''[[Orlando Sentinel]]''. Disyembre 13, 1995.<br /> —[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/8a749fc5e6108e4fab68dcffb9f1c860 "Pilipinas: Sakuna sa sunog sa lantsa"] AP Archives. Disyembre 13, 1995.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 5, 2021.</ref> * Disyembre 16–17 – Pitong pinaghihinalaang teroristang [[Pakistanis|Pakistani]] ang naaresto sa [[Bulacan]] at [[Maynila]]; kalaunan ay kinasuhan ng pagpaplano upang guluhin ang [[APEC Pilipinas 1996|1996 APEC Summit]]. Dalawa pa ang susuko kalaunan sa punong-himpilan ng [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas]] sa [[Quezon City]].<ref name="tlMSa" /><ref name="MSyr95" /><ref>"5 suspek sa terorismo ang nahuli sa Bulacan" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951215&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 17, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="arr31" /><ref name="arrst" /> * Disyembre 29–30 – Labinlimang indibidwal na sinasabing bahagi ng radikal na grupong ''Mahajar Qumi Movement'' na nakabase sa [[Pakistan]] ang naaresto sa magkakahiwalay na pagsalakay ng pulisya sa kanilang mga safehouse sa [[Maynila]]. Sa pagtatapos ng taon, 29 na pinaghihinalaang dayuhang terorista ang naaresto sa bansa.<ref name="tlMSa" /><ref name="arr31">"15 pang suspek sa terorista ang nahuli" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 31, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', pp. 1–2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="arrst">[https://www.nytimes.com/1995/12/31/nyregion/nine-suspected-of-terrorism-are-arrested-in-manila.html "Siyam na Pinaghihinalaang May Terorismo ang Naaresto sa Maynila"] ''[[The New York Times]]''. Disyembre 31, 1995. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> ==Telebisyon== ==Mga Pangunahing Palabas== {| class="wikitable" ! Petsa ! Ipakita |- |Enero 16 |''TV Patrol Zamboanga'' sa ABS-CBN TV-3 Zamboanga |- |Enero 22 |''Berlin Break'' sa ABC 5 |- |Enero 28 |''[[Eat Bulaga!]]'' on GMA 7 |- |Enero 30 |''[[Valiente (1992 TV series)|Valiente]]'' sa GMA 7 |- | Pebrero 1 |''Inside Showbiz'' sa GMA 7 |- |rowspan=2|Pebrero 2 |''[[Dong Puno Live]]'' sa ABS-CBN 2 |- |''[[Okay Ka, Fairy Ko!]]'' on GMA 7 |- | Pebrero 4 |''[['Sang Linggo nAPO Sila]]'' on ABS-CBN 2 |- |rowspan=2|Pebrero 5 |''[[ASAP (programa sa TV)|ASAP]]'' sa ABS-CBN 2<ref>{{cite news|author=Anarcon, James Patrick |title=Ang pagsisimula ng ika-25 anibersaryo ng ASAP ay maghaharap sa pilot ng variety show ng GMA-7 |url=https://www.pep.ph/news/local/148500/asap-25th-anniversary-kick-off-goes-head-to-head-against-pilot-of-new-gma-7-variety-show-a724-20200103 |access-date=Oktubre 21, 2024 |publisher=PEP |date=Enero 3, 2020}}</ref> |- |''Espesyal sa Sunday Night'' sa ABC 5 |- |Pebrero 6 |''[[Cristy FerMinute]]'' sa ABS-CBN 2 |- |Pebrero 10 |''[[Mighty Morphin Power Rangers]]'' sa ABS-CBN 2 |- |Marso 6 |''[[PCSO Lottery Draw|Philippine Lottery Draw]]'' sa PTV 4 |- |Marso 23 |''[[Yaiba]]'' sa ABC 5 |- |Abril 1 |''Rainbow Cinema'' sa GMA 7 |- |Abril 18 |''[[Dragon Ball (serye sa TV)|Dragon Ball]]'' sa RPN 9 |- |Mayo 1 |''TV Patrol Cagayan de Oro'' sa ABS-CBN TV-2 Cagayan de Oro |- |Mayo 17 |''[[Tapatan kasama si Jay Sonza]]'' sa GMA 7 |- |rowspan=2|Mayo 20 |''[[Mga May Tattoo na Teenage Alien Fighters mula sa Beverly Hills]]'' sa ABC 5 |- |''[[Kousoku Sentai Turboranger|Turborangers]]'' sa IBC 13 |- |rowspan=2|Hunyo 10 |''[[Hiraya Manawari]]'' sa ABS-CBN 2 |- |''[[Bayani (serye sa TV)|Bayani]]'' sa ABS-CBN 2 |- |Hunyo 12 |''TV Patrol Western Visayas'' sa ABS-CBN TV-4 Bacolod |- |Hunyo 14 |''[[High Tide (serye sa TV)|High Tide]]'' sa ABC 5 |- |rowspan=2|Hunyo 27 |''[[Walker Texas Ranger]]'' sa GMA 7 |- |''Batang X sa TV'' sa ABC 5 |- |rowspan=3|Hulyo 1 |''Science Made Easy'' sa PTV 4 |- |''Kemistry in Action'' sa PTV 4 |- |''Physics in Everyday Life'' sa PTV 4 |- | Hulyo 9 |''Gameplan'' sa GMA 7 |- | Hulyo 10 |''[[IBC TV X-Press]]'' sa IBC 13 |- |rowspan=2| Hulyo 31 |''[[Katok Mga Misis]]'' sa GMA 7 |- |''[[Kadenang Kristal]]'' sa GMA 7 |- |Agosto 3 |''Takdang-Aralin'' sa ABS-CBN 2 |- |Agosto 5 |''Powerline'' sa IBC 13 |- |Agosto 12 |''[[T.G.I.S.]]'' sa GMA 7 |- |Agosto 14 |''TV Patrol Dumaguete'' sa ABS-CBN TV-12 Dumaguete |- |Agosto 28 |''Balita sa Tanghali/Araw ng Citynet'' sa Citynet 27 |- |Setyembre 2 |''Balita sa Katapusan ng Linggo ng Citynet'' sa Citynet 27 |- |Setyembre 6 |''[[Law & Order]]'' sa Citynet 27 |- | rowspan="3" |Setyembre 14 |''[[Home Improvement (serye sa TV)|Home Improvement]]'' sa Citynet 27 |- |''[[Dave's World]]'' sa Citynet 27 |- |''[[The Outer Limits (serye sa TV noong 1995)|The Outer Limits]]'' sa ABC 5 |- |Setyembre 17 |''[[The Fresh Prince of Bel-Air]]'' sa Citynet 27 |- |Setyembre 30 |''Channel S'' sa GMA 7 |- |rowspan=2|Oktubre 2 |''[[PTV News (programa sa TV)|PTV News]]'' sa PTV 4 |- |''[[Saksi|Saksi: GMA Headline Balita]]'' sa GMA 7 |- |Oktubre 4 |''[[Emergency (1995 TV programa)|Emergency]]'' sa GMA 7 |- |Oktubre 8 |''[[Startalk (Philippine talk show)|Startalk]]'' sa GMA 7<ref>{{cite news |title=PAALAM SA STARTALK: 10 Pinaka-eksplosibong kwento at sandali |url=https://www.pep.ph/news/local/7900/farewell-to-startalk-10-most-explosive-stories-and-moments |access-date=Oktubre 21, 2024 |publisher=PEP |date=Setyembre 11, 2015}}</ref> |- |Oktubre 9 |''[[Batibot]]'' sa GMA 7 |- |Oktubre 20 |''[[Bubble Gang]]'' sa GMA 7<ref>{{cite news |title=Makabuluhang bilang ng Bubble Gang sa ika-20 anibersaryo nito |url=https://www.pep.ph/lifestyle/32914/significant-numbers-of-embubble-gangem-on-its-20th-anniversary |access-date=Oktubre 21, 2024 |publisher=PEP |date=Enero 7, 2016}}</ref> |- |Nobyembre 3 |''Ang Saya ng Musika'' sa ABS-CBN 2 |- |Nobyembre 4 |''Pagluluto kasama ang mga Daza'' sa ABC 5 |- |Nobyembre 27 |''TV Patrol Baguio'' sa ABS-CBN TV-3 Baguio |- |Disyembre 1 |''[[Calvento Files]]'' sa ABS-CBN 2 |- |Disyembre 23 |''[[Sailor Moon]]'' sa ABC 5 |} ==Palakasan== * Nobyembre 17–21 – [[1995 Pandaigdigang Kampeonato ng Taekwondo]] ay ginaganap sa [[Manila]], Pilipinas * Disyembre 9–21 – Ang [[Pilipinas]] ay lumalahok sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1995]] ==Konsiyerto== * Pebrero 26 – [[Pearl Jam]] Paglilibot sa Vitalogy: [[Teatro ng Sining Bayan]], [[Pasay]] * Marso 3 – [[Janet Jackson]] Paglilibot sa Mundo ni Janet: [[Teatro ng Sining Bayan]], [[Pasay]] * Hunyo 2–3 – [[La Toya Jackson]] live sa Music Museum, [[San Juan, Kalakhang Maynila]] [https://news.google.com/newspapers?nid=1370&dat=19950513&id=6pkVAAAAAIBAJ&sjid=DAsEAAAAAIBAJ&pg=6632,2575520]{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Kapanganakan== * Enero 4: ** [[Ara Galang]], manlalaro ng volleyball ** Joshua Colet, artista, modelo * Enero 5: ** [[Joyce Ching]], artista ** [[Lexi Fernandez]], artista * Enero 26 – [[Coleen Perez]], artista * Enero 27 – [[Kat Tolentino]], manlalaro ng volleyball * Pebrero 3 – [[Kim Domingo]], artista, TV commercial at modelo * Pebrero 20 – [[McCoy de Leon]], aktor at miyembro ng ''Hashtags'' * Pebrero 23: ** [[Dave Bornea]], artista ** [[Beatrice Gomez]], reyna ng kagandahan * Pebrero 28: ** Lovely Lyn Esguerra, artista ** Gianna Llanes, tagapagbalita * Marso 3 – [[Maine Mendoza]], sensasyon sa YouTube, aktres, komedyante, at host * Marso 16 – [[Shy Carlos]], aktres<ref>''[[VIVA Entertainment]]''; [http://www.viva.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=2519:shy-carlos&catid=46:viva-artists&Itemid=43 Schirin Grace Sigrist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150712013848/http://viva.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=2519:shy-carlos&catid=46:viva-artists&Itemid=43 |date=2015-07-12 }}; nakuha noong Setyembre 16, 2012.</ref> * Marso 19: ** [[Julia Montes]], artista ** [[Fumiya Sankai]], aktor at kasambahay * Marso 27 – [[Koreen Medina]], aktres at beauty queen * Abril 24: ** [[Amani Aguinaldo]], footballer ** [[Michelle Dee]], aktres at beauty queen * Abril 25 – [[Arra San Agustin]], artista * Abril 26 – [[Daniel Padilla]], aktor at mang-aawit * Mayo 3 – [[Shaira Diaz]], artista * Mayo 10 – [[Jia Morado]], manlalaro ng volleyball * Mayo 11 – [[Yassi Pressman]], artista at mananayaw * Mayo 19 – [[Abel Estanislao]], aktor at modelo * Mayo 21 – [[Diego Loyzaga]], artista * Mayo 23 – [[Eula Caballero]], aktres * Mayo 24 – Gladys Mae Dimaya, manlalaro ng basketball * Mayo 23 – [[Eula Caballero]], aktres * Mayo 31 - [[John Vincent M.]], Vaper * Hunyo 1 – Nina Bernardine dela Cruz, estudyante ng medisina * Hunyo 2 – Anton Asistio, manlalaro ng basketball * Hunyo 4 - [[Jerome Ponce]], aktor * Hunyo 15 – [[David Licauco]], aktor * Hunyo 24 – [[Stephen Loman|Mark Stephen Loman]], [[ONE Championship|mixed martial artist]] at dating [[Brave Combat Federation#BRAVE Combat Federation title history|MMA World Champion]] * Hunyo 28 – [[Krizza Neri]], mang-aawit * Hulyo 18 – [[Phytos Ramirez]], aktor, patalastas sa TV at modelo * Hulyo 23 – [[James Wright (mang-aawit)|James Wright]], mang-aawit at recording artist * Hulyo 26 – [[Kim Kianna Dy]], manlalaro ng volleyball * Hulyo 29: ** [[Jin Macapagal]], aktor, modelo, at mananayaw ** [[Kiray|Kiray Celis]], artista * Agosto 1 – [[Derrick Monasterio]], aktor, mananayaw at mang-aawit * Agosto 4 – [[Jessica Sanchez]], American singer-songwriter ng Mexican at Filipino ancestry at runner-up ng [[American Idol (season 11)|American Idol Season 11]] * Agosto 7 – [[Tony Labrusca]], artista * Agosto 18 – [[Jon Lucas (aktor)|Jon Lucas]], aktor * Agosto 21 – [[Gil Cuerva]], artista * Agosto 23 – [[Eliza Pineda]], aktres * Agosto 29 – [[Aria Clemente]], artista at mang-aawit * Agosto 30 – [[Addy Raj]], aktor, mang-aawit, at modelo * Setyembre 3 – Joj at Jai Agpangan, mga aktres * Setyembre 6 – [[John Manalo]], artista * Setyembre 15 – [[Rita Daniela]], artista at mang-aawit * Setyembre 19 – Rheena Villamor, tagapagbalita at komentarista sa radyo * Setyembre 23 – Seth Patrick Isay, aktor at modelo * Setyembre 24 – [[Gigi De Lana]], artista at mang-aawit * Setyembre 25 – [[Kristina Knott]], atleta ng track at field * Setyembre 28 – [[Danny Kingad]], mixed martial artist * October 21 – Kaloy Tingcungco, aktor, modelo at host * Oktubre 27 – [[Maika Rivera]], artista at manlalaro ng tennis * Oktubre 29: ** [[Eumir Marcial]], boksingero **Migo De Vera, aktor at modelo * Nobyembre 1 – [[Andre Paras]], aktor at manlalaro ng basketbol * Nobyembre 5 – Ava Mendez, artista * Nobyembre 17 – [[EJ Obiena]], pole valter * Nobyembre 22 – Gab Lagman, artista at modelo * Nobyembre 26 – [[Michael Pangilinan]], singer-songwriter * Nobyembre 27 – [[Yohan Hwang]], mang-aawit * Disyembre 10 – [[Majoy Baron]], manlalaro ng volleyball * Disyembre 23 – Mond Abrilla, modelong pangkomersiyo * Disyembre 26 – [[Gazini Ganados]], reyna ng kagandahan ==Kamatayan== * Pebrero 28 – Tito Espinosa, [[Masbate]] [[Mga distrito ng lehislatura ng Masbate|Kinatawan]]<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="vio95el">[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/47e1b254fd01713ade25fa271040183f "Pilipinas - Pinahigpit ang seguridad para sa halalan"] [[Associated Press|AP Archive]]. Mayo 6, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>—[https://apnews.com/article/b28b73c2b860b010b98d385b4352b9da "Kongresista, Dalawang Alkalde ang Kinasuhan ng Pagpatay sa Isa Pang Kongresista"] [[Associated Press|AP News]]. Marso 17, 1995. —[https://abante-cataingan.tripod.com/News/khocleared.htm "Kho cleared of Espinosa murder]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''[[Manila Standard]]'' via ''Abante Cataingan'' website. June 15, 2006.<br /><br /> Nabanggit din ang kaganapan:<br /> —[http://www.philippinestoday.net/archives/714 "Mapanganib ang pamumuhay bilang isang mambabatas sa RP"] ''Philippines Today''. Nobyembre 16, 2007.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Marso 8 – [[Ike Lozada]], komedyante, aktor, at TV host (ipinanganak noong 1940) * Marso 17 – [[Flor Contemplacion]], manggagawa sa bahay<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="xFE" /> (ipinanganak noong 1953) * Abril 22 – Honorato Perez, alkalde ng [[Cabanatuan]]<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="vio95el" /><ref>—[https://www.upi.com/Archives/1995/04/22/Candidate-shot-dead-in-48/2020/58Candidate binaril patay sa Pilipinas"] [[United Press International|UPI]]. Abril 22, 1995. —[https://www.philstar.com/nation/2001/05/06/104165/joson-nixes-reopening-perez-murder-case/ "Joson nixes muling pagbubukas ng kasong pagpatay kay Perez"] [[Philstar.com]]. Mayo 6, 2001.<br /><br /> Nabanggit din ang pangyayari:<br /> —[https://www.scribd.com/document/30939117/Timeline-of-Nueva-Ecija-s-election-related-violence "Timeline of Nueva Ecija's Election-Related Violence"] [[Vera Files]] (via [[Scribd]]).<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>"Pinatay ang kandidato sa pagka-gobernador ng Ecija" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950423&printsec=frontpage&hl=en (Abril 23, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> * Abril 28 – [[Wilfrido Ma. Guerrero]], playwright, direktor, guro at artista sa teatro (ipinanganak noong 1911) * Mayo 11 – [[Jose T. Joya|José T. Joya]], Pilipinong artistang abstrakto (ipinanganak noong 1931) * Mayo 20 – [[Carlos Magdaluyo]], negosyante (ipinanganak noong 1921) * Hunyo 11 – [[Rodel Naval]], mang-aawit, manunulat ng kanta at aktor (ipinanganak noong 1953) * Hunyo 24 – [[Eduardo Masferré]], potograpo (ipinanganak noong 1909) * Agosto 4 – [[Alejandro Almendras]], senador (ipinanganak noong 1919) * Setyembre 5 – [[Andy Poe]], aktor (ipinanganak noong 1943) * Setyembre 30 – [[Nestor Redondo]], artista sa komiks (ipinanganak noong 1928) * Disyembre 9 – Eugene Barutag, Pilipinong boksingero (ipinanganak noong 1976) * Disyembre 11 – Leonardo Ty, [[Tsinong Pilipino]] industrialist (ipinanganak noong 1913)<ref name="xLT" /> * Disyembre 16 – [[Bert Marcelo]], aktor at komedyante (ipinanganak noong 1936) * Disyembre 18 – [[Panchito Alba]], aktor at komedyante (ipinanganak noong 1925) ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|1995}} [[Kategorya:1995 sa Pilipinas]] d381wqslw2ha27013mdib5b3acs576b 2223139 2223138 2026-09-01T09:55:08Z ~2026-47691-85 165923 /* Mga Pangunahing Palabas */ 2223139 wikitext text/x-wiki '''1995 sa Pilipinas''' detalyado ang mga kaganapan ng tala na nangyari sa [[Pilipinas]] noong 1995. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Fidel V. Ramos]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Edgardo Angara]] * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Jose de Venecia]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Andres Narvasa]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-9 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-9 na Kongreso]] (hanggang Hunyo 9) [[Ika-10 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-10 na Kongreso]] (simula Hulyo 24) ==Kaganapan== ===Enero=== * Enero 3 – Isang overloaded na pampasaherong bus ang bumagsak sa isang bangin sa [[Echague]], [[Isabela (lalawigan)|Isabela]], na ikinamatay ng hindi bababa sa 31 at ikinasugat ng 36.<ref>[https://www.upi.com/Archives/1995/01/03/Philippine-bus-crash-kills-31/9680789109200/ "Philippine bus crash kills 31"] [[UPI]]. Nakuha noong Abril 19, 2021.</ref> * Enero 6 – Natuklasan ng pulisya ang tatawaging ''[[Proyektong Bojinka]]'' kasunod ng isang maliit na sunog sa isang gusali ng apartment sa [[Malate, Maynila]]. Ang nabigong plano ng mga militanteng Islamiko, na kalaunan ay naiulat na iniugnay sa [[Al-Qaeda]], ay nagplano na patayin si [[Pope John Paul II]] sa bansa at bombahin ang mga eroplano ng U.S. sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="PV95" /><ref name="plotMLA">—[https://www.nytimes.com/1995/01/14/world/manila-reports-plot-by-muslims-to-kill-the-pope.html "Maynila Reports Plot by Muslims To Dead the Pope"] ''[[The New York Times]]''. Enero 14, 1995. —[https://www.rappler.com/newsbreak/80492-pope-john-paul-assassination-plot/ "Plano para patayin ang isang papa: 'Himala' ang nagligtas kay John Paul II sa Maynila"] ''[[Rappler]]''. Enero 13, 2015.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> <ref>—[https://www.smh.com.au/world/al-qaeda-planned-to-assassinate-pope-report-20021111-gdft79.html "Plano ng Al-Qaeda na patayin ang Papa: ulat"] [[Deutsche Presse-Agentur|DPA]] via ''[[The Sydney Morning Herald]]''. Nobyembre 11, 2002.<br />—"[https://www.cbsnews.com/htdocs/embassy_bombings/philippines_right.html Pilipinas]" [[CBS News]]. n.d.<br />'Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.<br /><br /> —[https://www.nytimes.com/1995/02/12/nyregion/broad-terror-campaign-is-foiled-by-fire-in-kitchen-officials-say.html "Ang Malawakang Kampanya ng Terorismo ay Nabigo ng Sunog sa Kusina, Sabi ng mga Opisyal"] ''[[The New York Times]]''. Pebrero 12, 1995.<br /> —[https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/magazine/2001/12/30/bust-and-boom/1109903e-3762-4b78-90a6-d191efd39920/ "Bust and Boom"] ''[[The Washington Post]]''. Disyembre 30, 2001.<br /> —"[https://www.csmonitor.com/2002/0214/p07s01-woap.html Natuklasan ng pulisya ng Pilipinas na ang 1995 ay humantong sa pakana noong Setyembre 11]" ''[[The Christian Science Monitor]]''. Pebrero 14, 2002<br /> —[https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995 "Salamat sa Sunog, Isiniwalat ang Plano ng Terorismo sa Plot ni Bojinka, sa Kasaysayan Enero 6, 1995"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220720163824/https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995|date=Hulyo 20, 2022}} VOI - Panahon ng Pagbabalita. Enero 6, 2022.<br />Nabanggit din ang pangyayari sa mga sumusunod na sanggunian:<br />—[https://1997-2001.state.gov/publications/statemag/statemag_nov98/featur3a.html "Mga Insidente ng Terorista Laban sa mga Mamamayan ng Estados Unidos"] [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] Mga Arkibos. Nob. 1998.<br /> —''[https://govinfo.library.unt.edu/911/report/911Report_Exec.htm Ang Ulat ng Komisyon noong 9/11: Pangwakas na Ulat ng Pambansang Komisyon sa mga Pag-atake ng mga Teroristang Amerikano]'' [[Komisyon noong 9/11|Pambansang Komisyon sa mga Pag-atake ng mga Teroristang Amerikano]].<br />Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 28, 2022.<br /><br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-30-mn-10105-story.html "Nagbukas ang Paglilitis sa Umano'y Plano ng Pagbomba sa Eroplano"] ''[[Los Angeles Times]]''. Mayo 30, 1995. Nakuha noong Hunyo 29, 2022.</ref> Si [[Abdul Hakim Murad (militante)|Abdul Hakim Murad]] ay inaresto habang si [[Ramzi Yousef]] ay tumatakas. Si Murad ay ipapadala kalaunan sa [[Estados Unidos]].<ref name="tlMSa">"Kronolohiya ng mga pag-aresto" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 31, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="tlWPs">[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/06/05/retracing-the-steps-of-a-terror-suspect/8d0c4e23-19e4-4dc5-80f0-f002029d2d9f/ "Pagbabalik-tanaw sa mga hakbang ng isang suspek sa terorismo"] ''[[The Washington Post]]''. Hunyo 5, 1995. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> * Enero 10–15 – [[Pandaigdigang Araw ng Kabataan 1995]]. * Enero 12–16 – [[Listahan ng mga pagbisitang pastoral ni Papa Juan Pablo II|Ikalawang pagbisitang pastoral at pang-estado]] ni [[Papa Juan Pablo II]] sa bansa, kasabay ng [[World Youth Day 1995|ika-10 World Youth Day]] (WYD) at ikaapat na sentenaryo ng [[Arkidiyosesis ng Maynila]] at mga Diyosesis ng [[Arkidiyosesis ng Cebu|Cebu]], [[Arkidiyosesis ng Caceres|Caceres]] at [[Arkidiyosesis ng Nueva Segovia|Nueva Segovia]]. Noong Enero 15, ang Misa na kanyang pinamunuan sa [[Luneta]], na siyang nagtatapos ng WYD, ay umakit ng tinatayang 4-milyong tao, ang pinakamalaking pagtitipon sa naturang Misa ng Papa noong panahong iyon.<ref name="PV95">[https://filipiknow.net/facts-about-papal-visits-to-the-philippines/ "9 Nakakagulat na Katotohanan Tungkol sa mga Pagbisita ng Papa sa Pilipinas"] ''FilipiKnow''. Nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref name="plotMLA" /><ref name="tlWPs" /><ref name="MSyr95">Cable, Honor Blanco. [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (1995, Disyembre 30)] "1995: Taon ng mga panalangin, luha at pag-asa." ''[[Manila Standard]]'', pp. 12–13. Kinuha noong Oktubre 1, 2021.</ref><ref>—[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1993/07/15/pope-john-paul-ii-to-visit-the-philippines-in-1995&post_id=43675 "Bibisita si Papa Juan Pablo II sa Pilipinas noong 1995"] [[UCA News]]. Hulyo 14, 1993. —[https://www.nytimes.com/1995/01/16/world/up-to-4-million-turn-out-for-pope-s-mass-in-manila.html "Hanggang 4 na Milyong Dumalo sa Misa ng Papa sa Maynila"] ''[[The New York Times]]''. Enero 16, 1995.<br /> —[http://www.totus2us.co.uk/universal/the-philippines/st-jpii-pilgrim-visit-1995-wyd-manila/ "Ika-2 Pagbisitang Apostoliko ni JPII sa Pilipinas"] ''Totus Tuus–Totus2us''. 1995.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref>Impormasyon tungkol sa mga nakaraang pagbisita ni Papa Juan Pablo II:<br /> —[https://globalnation.inquirer.net/102782/pope-john-paul-iis-visits-to-ph/ "Mga pagbisita ni Papa Juan Pablo II sa Pilipinas"] [[Inquirer.net]]. Abril 26, 2014.<br /><br /> Impormasyon tungkol sa lahat ng opisyal na pagbisita:<br /> —[https://globalnation.inquirer.net/108605/in-the-know-3-papal-visits-in-span-of-25-years/ "Nalalaman: 3 pagbisita ng papa sa loob ng 25 taon"] Inquirer.net. Hulyo 30, 2014.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/life/travel/looking-back-at-the-three-catholic-popes-who-have-visited-the-philippines-a00203-20180330 "Pagbabalik-tanaw sa Tatlong Katolikong Papa na Bumisita sa Pilipinas"] ''[[Esquire (magazine)|Esquire Magazine (Philippines)]]''. Marso 30, 2018.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]'' na sumasaklaw sa iba't ibang mga itineraryo at aktibidad sa 5-araw na pagbisita ni Pope John Paul II, kabilang ang:<br /> —Enero 11: Mga kaganapan isang araw bago ang kanyang pagdating. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950110&printsec=frontpage&hl=en 01-12-1995], p. 3)<br /> —Enero 12: Ang kanyang pagdating. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950113&printsec=frontpage&hl=en 01-13-1995], pp. 2–3, 7)<br /> —Enero 13: Misa sa [[Unibersidad ng Santo Tomas|UST]]. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950114&printsec=frontpage&hl=en 01-14-1995], pp. 2–3, 28)<br /> —Enero 14: Misa sa [[Philippine International Convention Center|PICC]] complex. (01–15–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /> —Enero 15: Pangwakas na Misa publiko sa [[Luneta]], pagtatapos ng Pandaigdigang Araw ng mga Kabataan. (01–16–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /> —Enero 16: Ang kanyang pag-alis. (01–17–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /><br />Lahat ay Nakuha noong Hulyo 16, 2022.</ref> * Enero 13 – Isang sagupaan sa pagitan ng [[Hukbong Sandatahan ng Pilipinas]] at humigit-kumulang 120 miyembro ng [[Abu Sayyaf]] Group (ASG) sa [[Basilan]] ang nagresulta sa pagkamatay ng 42 ekstremista at 7 mula sa mga tropa ng gobyerno; nabunyag ang pag-iral ng teroristang grupo sa unang pagkakataon simula nang itatag ito. Si [[Cirilito Sobejana]], na namuno sa pangkat, ay ginawaran ng [[https://en.wikipedia.org/wiki/Armed_Forces_of_the_Philippines_Medal_of_Valor#:~:text=Medalya%20ng%20Kagitingan]] ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] noong 1996.<ref>—[https://apnews.com/article/3003cca05b1688460e5e7c7f2b14ca4a "Dalawang Sundalo ang Namatay, Walo ang Sugatan sa Sagupaan sa mga Muslim na Ekstremista"] [[Associated Press|AP]]. Enero 13, 1995. —[https://www.pna.gov.ph/articles/1129499 "Ginugunita ni Sobejana ang labanan laban sa ASG na nagbigay sa kanya ng Medalya ng Kagitingan"] [[Philippine News Agency]]. Pebrero 4, 2021.<br /> —[https://www.pna.gov.ph/articles/1148672 "Madamdaming pagbisita ni Sobejana sa Basilan bago magretiro"] Philippine News Agency. Hulyo 29, 2021.<br /> —[https://pia.gov.ph/press-releases/2021/07/30/afp-chief-revisits-famed-battleground-in-basilan-honors-comrades "Binalik ng Hepe ng AFP ang sikat na larangan ng digmaan sa Basilan, pinarangalan ang mga kasama"] [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] sa pamamagitan ng [[Philippine Information Agency]]. Hulyo 30, 2021.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 28, 2022.</ref> * Enero 21 – Ang [[Pasig]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 7829''. ===Pebrero=== * Unang bahagi ng Pebrero – Natuklasan ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang mga barko at istrukturang itinatayo, lahat ng mga [[Tsino|Mga Tsino]], sa [[Mischief Reef]] (''Panganiban Reef'') sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] ([[Kalayaan Island Group]]), [[Dagat Timog Tsina]] sa labas ng [[Palawan]]; Ang ganitong pag-okupa mula noong nakaraang taon ay nagiging sanhi ng [[Pamahalaan ng Pilipinas|ang Gobyerno]] na magsagawa ng mga legal na aksyong diplomatiko laban sa [[Tsina]] at karagdagang tensyon sa pagitan ng [[ugnayan ng Tsina at Pilipinas|dalawang bansa]], lalo na sa Mayo kapag hinaharangan ng dalawang barkong Tsino ang barko ng [[Kagawaran ng Tanggulang Bansa|Kagawaran ng Pambansang Depensa]] na nagtatangkang lumapit sa lugar.<ref>''"#Journeyto30"'' ni Epi Fabonan III, ''[[Philstar.com]]'': (1995) [https://www.philstar.com/headlines/2016/03/05/1560075/journeyto30-reefs-mischief/ "Mga bahura ng kalokohan"] Marso 5, 2016. Nakuha noong Agosto 1, 2018.</ref><ref> —[https://www.nytimes.com/1995/02/19/world/manila-sees-china-threat-on-coral-reef.html "Nakikita ng Maynila ang Banta ng Tsina sa Coral Reef"] ''[[The New York Times]]''. Pebrero 19, 1995.<br /> —[https://www.hsdl.org/?view&did=451792 "Mga Implikasyon para sa Pilipinas, Tsina, at Estados Unidos"] (PDF) [[United States Army War College]] 1996.<br />—[https://amti.csis.org/mischief-reef/ "Mischief Reef"] Asian Maritime Transparency Initiative.<br />—''[https://globalnation.inquirer.net/118415/chinas-mischief-expansion-reclamation/ "Kalokohan ng Tsina: Pagpapalawak, reklamasyon"]'' [[Inquirer.net]]. Hulyo 2, 2015.<br />—(Video) [https://m.youtube.com/watch?v=C-44W74te7E "Mga Isla ng Spratly: 'Insidente' ng Tsina/Pilipinas"] [[Associated Press|AP Archive]] (sa pamamagitan ng [[YouTube]]).<br /><br />Lahat ay nakuha noong Enero 31, 2022.</ref> * Pebrero 4 – Ang [[Makati]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 7854''. ===Marso=== * Marso 8 – Sumuko sa mga awtoridad ang dating distrito ng kongreso ng Antique na si [[Regular Batasang Pambansa|manunsiyo]] Arturo Pacificador, na sangkot sa masaker noong 1984 sa [[Sibalom]] at sa pagpatay noong 1986 sa dating Gobernador ng Antique na si [[Evelio Javier]].<ref>{{cite news |last=Burgos |first=Nestor Jr. |date=Marso 16, 2002 |title=Patuloy na pinagmumultuhan ng Masaker sa Pangpang ang mga nakaligtas sa mga pagpatay |url=https://books.google.com/books?id=pK41AAAAIBAJ&dq=1986+philippines+ambush&pg=PA126&article_id=979,13996214 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |location= |access-date=Nobyembre 11, 2024 |page=A17 |via=[[Google Books]]}}</ref> * Marso 14 – Sa isang paglilitis na naging tanyag sa publiko, ang [[Pasig]] City [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis]] (RTC), sa desisyon nito noong Marso 11, ay hinatulan ang dating alkalde ng [[Calauan, Laguna]] na si [[Antonio Sanchez (politiko)|Antonio Sanchez]] at anim sa kanyang mga tauhan para sa [[Pagpaslang kina Eileen Sarmenta at Allan Gomez|pagkamatay]] ng dalawang estudyante ng [[Unibersidad ng Pilipinas Los Baños]] noong 1993, at hinatulan sila ng ''[[reclusión perpetua]]''.<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa hatol:<br />—[https://apnews.com/article/52ce2ab95553458e8a65879f617d17cb "Alkalde, Nahatulan sa Panggagahasa at Pagpatay"] [[Associated Press]]. Marso 14, 1995.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso: —[https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/1/29837 "G.R. No. 121039-45"] Korte Suprema E-Library. Enero 25, 1999.<br />—[https://www.abs-cbn.com/amp/news/08/22/19/timeline-the-gomez-sarmenta-murder-case "'Isang balak na nabuo sa impyerno': Timeline ng kaso ng pagpatay kina Gomez at Sarmenta"] [[ABS-CBN News]]. Agosto 22, 2019. Nakuha noong Hulyo 2, 2022.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/mary-eileen-sarmenta-case-a1729-20190823-lfrm4 ""Napisa sa Impiyerno": Ang Kakila-kilabot na Panggagahasa at Pagpatay kay Mary Eileen Sarmenta"] ''[[Esquire (magazine)|Esquire (Pilipinas)]]''. Agosto 23, 2019. Nakuha noong Hulyo 2, 2022.<br /><br />Nabanggit din ang kaso:<br />—[https://www.cnnphilippines.com/news/2019/8/22/Calauan-Laguna-Mayor-Antonio-Sanchez-rape-murder.html "Ang mga karumal-dumal na krimen ng dating Mayor na si Antonio Sanchez, na maaaring malapit nang mapalaya"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220816050310/https://www.cnnphilippines.com/news/2019/8/22/Calauan-Laguna-Mayor-Antonio-Sanchez-rape-murder.html|date=Agosto 16, 2022}} [[CNN Philippines]]. Agosto 22, 2019.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2019/08/22/1945507/good-behavior-prison-violations-murder-convictions-mar-sanchezs-record/ "Mabuting pag-uugali? Mga paglabag sa bilangguan, mga hatol sa pagpatay, sumisira sa rekord ni Sanchez"] [[Philstar.com]]. Agosto 22, 2019.<br />—[https://scmp.com/week-asia/politics/article/3023807/philippine-ex-mayor-serving-360-years-jail-rape-and-murder-set "Ang dating alkalde ng Pilipinas na nagsisilbi ng 360 taon sa bilangguan para sa panggagahasa at pagpatay ay maaaring makalaya"] ''[[South China Morning Post]]''. Agosto 21, 2019.<br /><br />Nabanggit din ang pangyayari:<br /> —"Patay na ang bilanggo at dating Mayor ng Calauan na si Antonio Sanchez, sabi ng kawanihan ng mga bilangguan" [[Coconuts Media|Coconuts Manila]] ([https://coconuts.co/manila/news/convict-and-former-calauan-mayor-antonio-sanchez-is-dead-says-prisons-bureau/ Link]) via [[Yahoo! News]] ([https://ph.news.yahoo.com/convict-former-calauan-mayor-antonio-025124682.html Link]). Marso 27, 2021.<br /><br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Marso 17 – [[Flor Contemplacion]], [[Overseas Filipino Worker|isang kasambahay]] na nahatulan ng pagpatay ng [[Mataas na Hukuman ng Singapore|Mataas na Hukuman]] ng [[Singapore]] noong 1994, ay binitay sa pamamagitan ng [[pagbitay]], na nagdulot ng diplomatikong tensyon sa pagitan ng [[Pilipinas–Singapore relations|Pilipinas at Singapore]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="xFE">[https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_1551_2009-07-31.html "Flor Contemplacion"] eResources–Singapore Infopedia. Nakuha noong Marso 30, 2022. —[https://apnews.com/article/69c22d2235f54363aa0f434bdb2f574d "Tumanggi ang Singapore na Pigilin ang Pagbitay sa Babaeng Pilipino"] [[Associated Press]]. Marso 16, 1995.<br /> —[https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-1995-03-26-1995085160-story.html "Ang Krimen ni Flor Contemplacion"] ''[[The Baltimore Sun]]''. Marso 26, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-04-13-me-54032-story.html "Ang Pagpatay kay Flor Contemplacion"] ''[[Los Angeles Times]]''. Abril 13, 1995.<br /> —[https://web.archive.org/web/20220719174313/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/95/1229/org/feat3.html?iref=allsearch "Isang Kamatayan sa Pamilya"] ''[[Asiaweek]]''. Disyembre 1995.<br />—''[http://www.capitalpunishmentuk.org/flor.html "Flor Contemplacion - isang diplomatikong insidente"]'' Capital Punishment U.K. n.d.<br /> —[http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/sr189/bakan.htm "Karahasan sa Tahanan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018020428/http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/sr189/bakan.htm|date=Oktubre 18, 2021}} ''[[Socialist Review]]''. Set. 1995.<br />Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref> ===Abril=== * Abril 2 - [[SM Southmall]] ay magbubukas bilang ikalimang [[SM Supermalls|SM mall]] sa [[Philippines]] at ang unang SM mall sa [[Las Piñas]] at timog [[Metro Manila]]. * Abril 4 – Mga 200 armadong lalaki, [[Abu Sayyaf|ASG]] miyembro at [[Moro National Liberation Front]] renegades, [[1995 Ipil massacre|raid]] [[Ipil, Zamboanga Sibugay|Ipil town]], noon ay bahagi ng [[Zamboanga del Sur]]; sunugin at pagnakawan ang sentro ng bayan; pumatay ng 53 katao, kung saan lima ang naiulat na mula sa gobyerno.<ref name="MSyr95" /><ref>{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/philippines/manila-times/20091213/281835754803916|title=Mas maraming masaker sa Mindanao kaysa sa ibang bahagi ng bansa|date=Disyembre 13, 2009|website=[[The Manila Times]] (via [[PressReader]])|access-date=Agosto 16, 2019}}</ref><ref> —[https://www.nytimes.com/1995/04/05/world/muslim-rebels-kill-scores-in-philippines.html "Mga Rebeldeng Muslim ang Pumapatay ng Maraming Puntos sa Pilipinas"] ''[[The New York Times]]''. Abril 5, 1995.<br />—[https://www.philstar.com/opinion/2002/03/06/152845/how-easily-we-forget-what-abus-and-milf-can-do-remember-ipil (Opinyon) "Gaano kadali nating makalimutan ang nagagawa ng mga Abu at MILF: Naaalala mo pa ba si Ipil?"] [[Philstar.com]]. Marso 6, 2002.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]'':<br /> —"Sinunog ng mga bandido ang bayan ng Zambo; 100 ang napatay" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950404&printsec=frontpage&hl=en (04–05–1995)] p. 3.<br /> —"Troops scour bandits liirs" (Hunyo 4, 1995) pp. 2–3. (Tingnan ang link para sa isyu ng Mayo 4, 1995)<br /><br />Lahat ng nabanggit ay Nakuha noong Hulyo 16, 2022.</ref> Kalaunan ay binihag ng mga bandido ang humigit-kumulang 52 sibilyan habang sila ay umaatras; pagsapit ng kalagitnaan ng Abril, naiulat na nakapatay sila ng 20 sa kanila sa mga munisipalidad ng [[Siocon]], [[Roseller Lim, Zamboanga Sibugay|R.T. Lim]], at [[Tungawan]]; 32 ang makakatakas.<ref name="battleASG" /><ref>[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/005.html "Napatay ni Abu ang pulis sa bagong sagupaan. Kumalat ang mga labanan sa iba pang Isla ng Mindanao"] ''Ngayon''(sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Abril 16, 1995. Nakuha noong Hunyo 27, 2022</ref><ref>[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/04/24/mindanao-priests-condemn-massacre-of-hostages-by-ipil-terrorists&post_id=47174 "Kinondena ng mga paring Mindanao ang masaker ng mga bihag ng mga teroristang Ipil"] [[UCA News]]. Abril 23, 1995. Nakuha noong Hunyo 26, 2022.<br /><br /> —Saavedra, Rudy. [https://news.google.com/newspapers?id=wIwmAAAAIBAJ&sjid=fgsEAAAAAIBAJ&dq=ipil&pg=6642,2063853&hl=en (Abril 18, 1995)] "Pinatay ng mga tauhan ng Abu Sayyaf ang 14 na bihag" ''[[Manila Standard]]'', p. 3.<br /> —Para sa mga kaugnay na kuwento: [http://stevenwarranresearch.blogspot.com/2012/09/ipil-april-4-1995.html?m=1 "Ipil, Abril 4, 1995"] Steven WarRan Research.<br />Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref><ref name="RP95hrp" /> * Abril 7 – Kasunod ng pagsalakay sa Ipil, ang mga labanan sa pagitan ng pinagsamang pwersa ng gobyerno at mga armadong ASG sa [[Siocon]] at [[Roseller Lim, Zamboanga Sibugay|Roseller T. Lim]] ay naiulat na pumatay ng 12 ekstremista sa parehong engkwentro, pati na rin ang tatlong militiamen at 5 sibilyang bihag sa Siocon.<ref name="battleASG">[https://apnews.com/article/44c66eb9d1dc4bc1af7cced91e2735a9 "Mga Tumatakbong Labanan na Naiulat sa mga Bundok, Tumakas ang mga Sibilyan "Fighting"] [[Associated Press]]. Abril 7, 1995. Nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> * Abril 30 – Pinasinayaan ni [[Fidel V. Ramos|Pangulong Ramos]] ang pagbubukas ng 722-milyong-pisong Subic International Airport (dating base militar ng Estados Unidos). Ipinapahiwatig nito ang paglago matapos ang pag-alis ng mga base militar sa bansa. ===Mayo=== * Mayo 8: ** Ginanap ang [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas noong 1995|Pambansang halalan sa lehislatura at lokal]]. Ang partido ng administrasyong [[Lakas–CMD (1991)|Lakas–NUCD–UMDP]] ang nanalo ng pinakamaraming puwesto, sa [[Senado ng Pilipinas|Senado]] ay ang [[Lakas-Laban Coalition|kanilang pambansang koalisyon]] kasama ang oposisyonistang [[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp">''Mga Ulat ng Bansa sa mga Gawi sa Karapatang Pantao para sa 1995.'' [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]]. 1996. —Tingnan ang [https://www.refworld.org/docid/3ae6aa3c4.html buong ulat (''Philippines'')] Kinuha noong Hulyo 4, 2022.<br />—Tingnan ang pp. 697–708 ng [https://books.google.com/books?id=0uSWBF2iZCgC&pg=PA702 aklat] na inilathala ng [[United States Government Printing Office]], [[Washington, D.C.]] Kinuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>[https://library.fes.de/pdf-files/iez/01361006.pdf "Electoral Politics in the Philippines"] (PDF) Bibliothek der [[Friedrich-Ebert-Stiftung]]. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.</ref> ** Karamihan ng mga botante sa [[Kalinga-Apayao]] ay niratipikahan sa isang plebisito ''[[Republic Act|RA]] 7878'', nilagdaan noong Peb 14, na ginagawang bagong lalawigan ang mga sub-probinsya ng [[Kalinga (probinsya)|Kalinga]] (ang kabisera nito ay magiging [[Tabuk]] will be [[Tabuk, Kalinga]] will at [[Tabuk, Kalinga]] na kabisera nito. [[Kabugao]]).<ref>"Mga Milestones Ngayong Linggo" [[Inquirer.net]]. —([https://newsinfo.inquirer.net/906407/this-weeks-historical-milestones-8 Mula 06-18-2017 hanggang 06-24-2017]) Nakuha noong Enero 31, 2018.<br />—([https://newsinfo.inquirer.net/967742/this-weeks-milestones-feb-11-17-2018 Mula 02-11-2018 hanggang 02-18-2018]) Nakuha noong Enero 15, 2019.</ref><ref>—[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/02/14/republic-act-no-7878/ "Batas Republika Blg. 7878"] ''[[Opisyal na Pahayagan (Pilipinas)]]''. Pebrero 14, 1995.<br /> —[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/07/05/memorandum-order-no-290-s-1995/ "Memorandum Order No. 290, s. 1995"] ''Opisyal na Pahayagan'' (Pilipinas). Hulyo 5, 1995.<br /> —[https://psa.gov.ph/content/1995-provincial-profile-kalinga-apayao "1995 Provincial Profile - Kalinga Apayao"] ([https://psa.gov.ph/sites/default/files/1995%20%20Provincial%20Profile%20-Kalinga%20%20Apayao.pdf Link] para sa PDF file) [[Philippine Statistics Authority]]. 1995.<br /><br />Nakuha lahat noong Hulyo 22, 2022.</ref> ** Ang [[Muntinlupa]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 7926''. * Mayo 16 – Ang labis na karga na lantsang pang-isla na ''M/V Viva Antipolo VII'' ay nasunog at lumubog sa [[Tayabas Bay]] habang papalapit sa daungan ng [[Lucena]]; Noong Mayo 20, pitumpung pasahero ang namatay, 52 iba pa ang naiulat na nawawala.<ref name="MSyr95" /><ref>Mga artikulo sa balita mula sa ''[[Manila Standard]]:'' —"Lumubog ang barko: 42 patay, 23 nawawala" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950513&printsec=frontpage&hl=en (Mayo 17, 1995)] p. 3.<br /> —"Bilang ng namatay, 52 pa rin ang nawawala" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950520&printsec=frontpage&hl=en (Mayo 21, 1995)] p. 2.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="lPSaccw">[https://www.maritime-executive.com/article/over-100-survive-philippine-ferry-sinking "Over 100 Survive Philippine Ferry Sinking"] (kasama ang listahan ng mga pangunahing aksidente sa pagpapadala na tinipon ng ''[[The Philippine Star]]'') ''The Maritime Executive''. Hulyo 2, 2015. Nakuha noong Abril 20, 2021.</ref><ref> —[https://greensboro.com/36-die-after-ferry-catches-fire-in-philippine-waters/article_4a20ee0a-4f9c-597f-b047-e8a6aa000ebc.html "36 ang namatay matapos masunog ang ferry sa katubigan ng Pilipinas"] ''[[News & Record]]''. Mayo 15, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/05/17/Philippines-probes-ferry-sinking/8216800683200/ "Iniimbestigahan ng Pilipinas ang paglubog ng ferry"] [[United Press International|UPI]]. Mayo 17, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-18-mn-3271-story.html "Hindi bababa sa 45 ang Namatay sa Sunog sa Ferry ng Pilipinas"] [[Associated Press|AP]] via ''[[Los Angeles Times]]''. Mayo 18, 1995.<br /> —[https://wrecksite.eu/wreck.aspx?109298 "MV Viva Antipolo VII (+1995)"] [[Wrecksite]].<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 5, 2021.</ref> * Mayo 18 – Labing-isang ''[[Kuratong Baleleng]]'' miyembro ng sindikato ng krimen ang napatay sa [[Quezon City]] sa isang [[1995 Kuratong Baleleng rubout|iniulat na summary execution ng pulisya]]. Dalawa pang miyembro ang natagpuang patay nang magkahiwalay sa [[Pasig City]] at [[Laguna (lalawigan)|Laguna]]. Sa Nob 2, isasampa ang multiple murder charges ni [[Tanodbayan ng Pilipinas|Tanodbayan]] [[Aniano A. Desierto|Aniano Desierto]] sa [[Sandiganbayan]] laban kay P/Chief Supt. [[Panfilo Lacson]] at 26 pang opisyal ng [[Philippine National Police]] na sangkot sa insidente sa Quezon City; Gayunpaman, noong 2003, ibinasura ng [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis|hukuman]] ng lungsod ang kaso, na muling pinagtibay nang dalawang beses ng [[Supreme Court of the Philippines|Supreme Court]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa pagkamatay ng mga miyembro ng ''Kuratong Baleleng'' at mga kasunod na pangyayari: —[https://scmp.com/article/191508/executing-bloody-injustice "Executing a bloody injustice"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Abril 9, 1997.<br /> —[https://www.philstar.com/opinion/2002/02/20/151281/kuratong-baleleng-massacre-revisited/ "Kuratong Baleleng massacre revisited"] [[Philstar.com]]. Pebrero 20, 2002.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/sep1995/gr_120422_1995.html "G.R. No. 120422 & G.R. No. 120428"] Ang Proyektong LawPhil. Setyembre 27, 1995. ''(Sinasaklaw lamang ang insidente noong Mayo 1995.)''<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri2002/may2002/gr_149453_2002.html "G.R. No. 149453"] Ang Proyektong LawPhil. Mayo 28, 2002. ''(Sumasaklaw sa insidente noong Mayo 1995 at mga sumunod na pangyayari.)''<br /> —[https://arellanolaw.edu/alpr/v5n2e.pdf "The Kuratong Baleleng Gang Case- A Saga Revisited"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251203165338/https://arellanolaw.edu/alpr/v5n2e.pdf |date=2025-12-03 }} (PDF) '' Arellano Law and Policy Review ''. Nob. 2004.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/kuratong-baleleng-parojinog-a1729-20180918-lfrm3 "Most Wanted: Kuratong Baleleng Gang"] [[Esquire (magazine)|''Esquire'' (Philippines)]]. Setyembre 18, 2019.<br /><br />Para sa mga hatol ng Quezon City RTC at SC:<br /> —[https://www.rappler.com/nation/17327-sc-junks-case-vs-lacson-in-kuratong-baleleng-rubout/ "SC junks case vs Lacson in Kuratong Baleleng 'rubout'"] [[Rappler]]. Disyembre 5, 2012.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/368301/sc-dismisses-kuratong-murder-raps-vs-lacson "It's final: SC drops 'Kuratong' murder raps vs Lacson"] [[Inquirer.net]]. Marso 4, 2013.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2013/03/05/915956/its-final-sc-clears-lacson-kuratong-baleleng-case/ "Pinili na: Pinawalang-sala ng Korte Suprema si Lacson sa kaso ni 'Kuratong Baleleng'"] ''The Philippine Star''. Marso 5, 2013.<br /><br />Nabanggit din ang insidente noong Mayo 1995:<br /> —[https://greydynamics.com/kuratong-baleleng-the-crime-syndicate-that-ruled-the-philippines/ "Kuratong Baleleng: Ang Sindikato ng Krimen na Namahala sa Pilipinas"] Grey Dynamics. Oktubre 13, 2021.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> ===Hunyo=== * Hunyo 7 – Ipinatupad ang ''Batas sa Pag-aampon sa Ibang Bansa'' (''[[Batas Republika|RA]] 8043''), na nagpapahintulot sa mga batang Pilipino na ampunin ng mga dayuhan kung hindi maaaring ampunin ng mga kwalipikadong [[Pilipino]]; pinapalakas ang proteksyon laban sa pagbebenta at trafficking sa ibang bansa.<ref name="RP95hrp" /><ref>—[https://pcw.gov.ph/republic-act-8043-the-inter-country-adoption-act-of-1995/ "Batas Republika Blg. 8043"] [[Komisyon ng Pilipinas sa Kababaihan]]. Hunyo 7, 1995.<br /><br />Tungkol sa nasabing batas: —[https://chicagopcg.dfa.gov.ph/guidelines-on-inter-country-adoption "Mga Alituntunin sa pag-aampon sa pagitan ng mga bansa"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818055752/https://chicagopcg.dfa.gov.ph/guidelines-on-inter-country-adoption |date=Agosto 18, 2022 }} Konsulado Heneral ng Pilipinas, Chicago. Hulyo 9, 2014.<br /> —[https://www.mondaq.com/family-law/140864/a-primer-on-the-philippine-law-on-inter-country-adoption "Philippines: Isang Praymer sa Batas ng Pilipinas sa Pag-aampon sa pagitan ng mga Bansa"] Mondaq. Agosto 1, 2011.<br /> —[https://www.helplinelaw.com/law/philippines/articles/magdalena%20lepiten/article.php "Inter-Country Adoption In The Philippines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524071306/https://www.helplinelaw.com/law/philippines/articles/magdalena%20lepiten/article.php |date=2024-05-24 }} Batas sa Helpline.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Hunyo 20 – Mayorya ng mga botante ang tumanggi sa isang plebisito na ''RA 7891'', na nilagdaan noong Pebrero 20, na humihiling ng paghahati ng [[Isabela (lalawigan)|lalawigan ng Isabela]] sa iminungkahing Isabela del Norte at Isabela del Sur.<ref>Sa pag-apruba ng batas: —[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/02/20/republic-act-no-7891/ "Batas Republika Blg. 7891"] Pebrero 20, 1995.<br />Nakatakdang plebisito:<br /> —[https://mirror.officialgazette.gov.ph/1995/06/19/proclamation-no-602-s-1995/ "Proclamation No. 602, s. 1995"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220922154925/https://mirror.officialgazette.gov.ph/1995/06/19/proclamation-no-602-s-1995/ |date=2022-09-22 }} Hunyo 19, 1995.<br />Lahat ng nabanggit ay mula sa ''[[Official Gazette (Philippines)]]'' at kinuha noong Hulyo 27, 2022.<br /><br />Nabanggit ang resulta ng plebisito:<br /> —[https://hdn.org.ph/wp-content/uploads/DP_08_Manalo.pdf "Philippine Provinces: Division as Accommodation"] (PDF) Human Development Network. Abril 4, 2013. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.<br />—Gerhard van den Top. [https://books.google.com/books?id=KBAyvht2J_AC&dq=result+of+the+1995+isabela+province+plebiscite&pg=PA251 ''Ang Dinamikang Panlipunan ng Deforestation sa Pilipinas''] [[Copenhagen]]: [[Nordic Institute of Asian Studies|NIAS Press]]. 2003. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.<br /> —[https://www.bulatlat.com/news/4-19/4-19-warlordism.html "Ang Pakikibaka ng mga Isabelino Laban sa Warlordism at Political Dynasty"] Bulatlat. Hunyo 2004. Nakuha noong Hulyo 30, 2022.</ref> * Hunyo 27 – Iniutos ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang permanenteng pagtigil ng operasyon ng mga [[jai alai]] na mga prente sa bansa.{{Kailangan ng sipi|petsa=Agosto 2022}} Napagpasyahan nito nang may pinal na desisyon na ang isport ay ilegal kasunod ng pagtutol mula sa gobyerno.<ref>—[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/002.html "Tungo Muli sa Batas Militar?"] Green Left Weekly (sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Pebrero 6, 1995.<br />—(1) [https://newsinfo.inquirer.net/22902/in-the-know-jai-alai/ "In the Know: Jai alai"] (2) [https://newsinfo.inquirer.net/22869/court-of-appeals-stops-jai-alai-games/ "Court of Appeals stops jai alai games"] Ang mga artikulo ay mula sa [[Inquirer.net]]. Hulyo 11, 2011.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> ===Hulyo=== * Hulyo 17 – Nilagdaan ng Pilipinas ang ''[[The Hague Convention on Protection of Children and Co-operation in Respect of Intercountry Adoption]]'', na pagtitibayin at ipatutupad sa susunod na taon.<ref name="RP95hrp" /><ref>[https://www.hcch.net/en/instruments/conventions/publications1/?dtid=42&cid=69 "Country Profiles":] [https://www.hcch.net/en/instruments/conventions/status-table/?cid=69 "Status Table"] at [https://www.hcch.net/en/publications-and-studies/details4/?pid=6221&dtid=42 "Mga tugon ng estado sa mga Country Profile"] ([https://assets.hcch.net/docs/98d56619-44ae-4feb-9ace-d9099db87951.pdf Link] para sa PDF file) [[Hague Conference on Private International Law]]. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.</ref> * Hulyo 28 – Hinatulan ng [[Makati]] City [[Regional Trial Court|RTC]] si dating P/Col. (P/SSupt.) [[Reynaldo Berroya]] at dalawa pang iba para sa pagdukot noong 1993 sa isang negosyanteng [[Taiwanese|Taiwanese]], at sinentensiyahan sila ng [[habambuhay na pagkakabilanggo]]. Ang desisyon ay babaligtarin ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] noong 1997.<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>"Habambuhay na pagkakakulong ang hinatulan ng koronel ng pulisya dahil sa kasong pagdukot" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950725&printsec=frontpage&hl=en (Hulyo 29, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref> —[https://apnews.com/article/0257a7d801eaff304380d1acabac60c7 "Mataas na Opisyal ng Pulisya, Dalawa Pa ang Nahatulan sa Pagdukot"] [[Associated Press]]. Hulyo 28, 1995.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> [http://source.gosupra.com/docs/decision/23848 "G.R. No. 122487"] Supra Source. Disyembre 12, 1997.<br /> —[https://www.oocities.org/who_is_rosebud/PNPplotters.html "Ang mga PNP Destabilizer"] OoCities.<br /><br />Nabanggit din ang kaso:<br />—[https://www.philstar.com/headlines/2001/04/24/90485/gma-rebuffs-calls-berroya146s-removal-intelligence-chief/ "Tinanggihan ng GMA ang panawagan para sa pagtanggal kay Berroya bilang pinuno ng paniktik"] [[Philstar.com]]. Abril 24, 2001.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> ===Agosto=== * Agosto 3 – Inaresto ng [[Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat (Pilipinas)|Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat]] (PKP) ang isang miyembro ng [[Reporma ang Kilusang Sandatahang Lakas]] (RAM), ang dating Sgt. Filomeno Maligaya, isang kasabwat sa pagpatay noong 1986 sa pinuno ng unyon ng mga manggagawa na si [[Rolando Olalia]] at sa kanyang drayber. Ang RAM ay aalisin ng NBI sa korte pagkatapos muling buksan ang kaso. Sa huling bahagi ng 2021, si Maligaya ay kabilang sa siyam sa 13 miyembro ng RAM, na kinasuhan noong 1998 ng dobleng pagpatay, at hanggang ngayon ay malaya pa rin.<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa kaganapang ito:<br />—[[Alfred W. McCoy]]. [https://books.google.com/books?id=GNFRaSf1dP4C&dq=suspect+in+olalia+killing+arrested+august+1995&pg=PA322 Closer Than Brothers: Pagkalalaki sa Philippine Military Academy] [[New Haven, Connecticut|New Haven]]: [[Yale University Press]]. 1999. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.<br /><br />Mga kaugnay na mapagkukunan sa mga sumunod na pangyayari: —[https://www.doj.gov.ph/news_article.html?newsid=135 "Bumuo ang DOJ ng prosecution task force para sa kasong double murder ni Olalia"] [[Kagawaran ng Hustisya (Pilipinas)|Kagawaran ng Hustisya]]. Oktubre 19, 2012.<br /> —[https://www.abs-cbn.com/focus/05/02/13/olalia-family-fights-27-years-after-murder "Pamilya Olalia, lumaban sa 27 taon matapos ang pagpatay"] [[ABS-CBN News]]. Mayo 2, 2013.<br />—[https://newsinfo.inquirer.net/1501131/3-ram-members-guilty-in-86-olalia-alay-ay-slays/ "3 miyembro ng RAM, nagkasala sa pagpatay kina Olalia at Alay-ay noong '86"] [[Inquirer.net]]. Oktubre 13, 2021.<br />Ang lahat ng nabanggit ay narekober noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Agosto 10 – Nagsampa ng mga kasong panggagahasa at pagpatay ang [[Kagawaran ng Hustisya (Pilipinas)|Kagawaran ng Hustisya]] laban sa walong anak na lalaki ng mga kilalang pamilya, kabilang si [[Hubert Webb]], na kinilala ng pangunahing saksi na si Jessica Alfaro, kasama ang isang dating pulis, na pawang mga akusado sa [[mga pagpatay sa mga Vizconde|pagkamatay ng tatlong miyembro ng pamilyang Vizconde noong 1991]]. Muling nagbukas ang kaso matapos humarap at umamin si Alfaro; Magsisimula ang paglilitis mamaya sa [[Parañaque]] [[Regional Trial Court|RTC]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]:'' —"Isiniwalat ang tagumpay sa masaker sa Vizconde; pinangalanan ng bagong saksi ang anim na suspek" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950616&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 18, 1995)] p. 6. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —"Pinaghigpitan ng NBI ang news blackout sa bagong imbestigasyon tungkol kay Vizconde" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950616&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 22, 1995)] p. 3. Nakuha noong Hulyo 4, 2022.<br /> —"Mga kasong isinampa laban kay Webb, 7 iba pa" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950809&printsec=frontpage&hl=en (Ago. 11, 1995)] p. 3. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.</ref><ref>Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/aug1995/gr_121234_1995.html "G.R. No. 121234"] Ang Proyektong LawPhil. Agosto 23, 1995. (Sinasaklaw ang akusasyon noong Agosto, at mga naunang pangyayari) Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri2010/dec2010/gr_176389_2010.html "G.R. No. 176389 at G.R. No. 176864"] Ang Proyektong LawPhil. Disyembre 14, 2010. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.<br /> —[https://www.abs-cbn.com/anc/12/14/10/vizconde-massacre-revisited "Ang masaker sa Vizconde ay muling binalikan"] [[ABS-CBN News]]. Disyembre 14, 2010.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2010/12/15/639027/vizconde-massacre-timeline/ "Timeline ng masaker sa Vizconde"] [[Philstar.com]]. Disyembre 15, 2010.<br /> —[http://www.humanrights.asia/resources/journals-magazines/article2/1001-2/appendix-case-analysis-supreme-courts-rulings-on-vizconde-and-abadilla-cases-are-contradictory/ "Apendise: Pagsusuri ng kaso: Magkasalungat ang mga desisyon ng Korte Suprema sa mga kaso nina Vizconde at Abadilla"] [[Asian Human Rights Commission]]. Disyembre 21, 2010.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/18705/what-went-before-9/ "Ano ang nauna?"] [[Inquirer.net]]. Hunyo 28, 2011. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —[https://businessmirror.com.ph/2016/02/16/the-vizconde-massacre-justice-not-served/ (Editoryal) "Ang masaker sa Vizconde: Hindi naibigay ang hustisya"] ''[[BusinessMirror]]''. Pebrero 16, 2016.<br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Oktubre 8, 2021.</ref> * Agosto 25 – Sumuko sa pulisya ang bida ng pelikula na si [[Robin Padilla]] sa [[Camarines Norte]] matapos ang apat na linggong pagtatago habang pinagtibay ng [[Hukuman ng Apelasyon ng Pilipinass|Hukuman ng Apelasyon]] noong Hulyo ang hatol ng isang RTC para sa ilegal na pag-aari ng mga baril, na nag-uutos sa kanya na simulan ang pagsentensiya ng bilangguan. Palalayain siya matapos mabigyan ng conditional pardon ni Pangulong [[Fidel V. Ramos|Ramos]]; at bibigyan ng absolute pardon ni Pangulong [[Fidel V. Ramos|Ramos]]. [[Rodrigo Duterte|Duterte]] noong 2016.<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa mga pangyayari bago at sa pagsuko ni R. Padilla: —[https://www.deseret.com/1995/8/11/19187154/filipino-actor-s-still-on-lam-after-weapons-conviction "Nasa alanganin pa rin ang aktor na Pilipino matapos mahatulan sa mga armas"] [[Associated Press]] sa pamamagitan ng [[Deseret News]]. Agosto 11, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/129414/ramos-orders-cult-crackdown "Iniutos ni Ramos ang pagsugpo sa kulto"] (Limitadong pag-access) [[South China Morning Post]]. Agosto 29, 1995.<br /> —[https://gulfnews.com/today-history/august-25-1990-filipino-fugitive-actor-surrenders-1.1572097 "Agosto 25, 1990: Sumuko ang aktor na puganteng Pilipino"] ''[[Gulf News]]''. Agosto 24, 2015. (Tandaan na ang artikulong ito ay nagkamali sa pag-ulat na ang pangyayaring ito ay naganap noong "Agosto 25, 1990".)<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1997/mar1997/gr_121917_1997.html "G.R. No. 121917"] Ang Proyektong LawPhil. Marso 12, 1997.<br /><br />Mga sumunod na pangyayari:<br /> —[https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html "Nagbigay si Duterte ng ganap na kapatawaran sa aktor na si Robin Padilla"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803095307/https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html|date=Agosto 3, 2022}} [[CNN Philippines]]. Nobyembre 15, 2016.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Huling bahagi ng Agosto – Labingpitong [[Senado ng Pilipinas|Mga Senador]] ang bumoto upang ideklarang bakante ang [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|Panguluhan ng Senado]], na nag-alis kay Sen. [[Edgardo Angara]]; Si Sen. [[Neptali Gonzales]] ay nahalal kalaunan bilang kapalit.<ref name="MSyr95" /><ref>Mga Artikulo mula sa [[Asiaweek]]: —[https://web.archive.org/web/20220813125715/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/95/0922/newsmap/philippi.html "Ouster"] Linggo ng Setyembre 8, 1995.<br />—[https://web.archive.org/web/20220813125715/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/97/0502/nat1.html "Maaari Bang Manalo si Ed sa Malaking Panalo?"] Mayo 1997.<br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> ===Setyembre=== * Setyembre 6 – Ang mga tila pagsabog ay nagdulot ng pagguho ng pader ng bunganga ng [[Bulkang Melibengoy]] sa [[T'boli, South Cotabato]], na umaapaw sa Lawa ng Maughan, na nagdulot ng magiging pinakamalalang pagbaha sa gitnang lugar ng [[Mindanao]] na nakakaapekto sa karamihan ng mga komunidad ng mga tribo; pagsapit ng Setyembre 12, ang mga naiulat na pagkamatay ay hindi bababa sa 70 habang 125 ang nawawala, na may mga pinsalang nagkakahalaga ng [[₱]]346-milyon.<ref>—[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/08/explosions-flooding-send-tribal-filipinos-fleeing-mountain-home&post_id=47936 "Ang mga pagsabog ay nagdulot ng pagbaha sa mga tribong Pilipino na lumikas pauwi sa bundok"] Setyembre 7, 1995; [https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/13/volcano-collapse-turns-central-mindanao-into-calamity-area&post_id=47955 "Pagguho ng bulkan ay naging lugar ng kalamidad ang gitnang Mindanao"] Setyembre 12, 1995. Ang mga artikulo ay mula sa [[UCA News]]. —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-09-08-mn-43571-story.html "Mundo sa Maikling Salita: Pilipinas: 20 Patay, 400 Nawawala sa Biglaang Pagbaha"] ''[[Los Angeles Times]]''. Setyembre 8, 1995.<br /> —[https://apnews.com/article/c62359cf6c72ca28f1b2d416a8e53e03 "26 ang namatay sa pagbaha sa katimugang Pilipinas"] [[Associated Press|AP News]]. Setyembre 9, 1995.<br /> —[https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=271011 "Parker"]; [https://volcano.si.edu/showreport.cfm?doi=10.5479/si.GVP.BGVN199509-271011 "Ulat kay Parker (Pilipinas) — Setyembre 1995"] [[Pandaigdigang Programa sa Bulkanismo]].<br /> —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-floods-information-report-no3 "Pilipinas - Ulat sa Impormasyon Tungkol sa Baha Blg. 3"] [[ReliefWeb]]. Setyembre 8, 1995.<br /> —[https://www.philstar.com/nation/2004/09/06/263743/when-flash-floods-gripped-cotabato-folk-terror/ "Nang ang mga taga-Cotabato ay sinakmal ng biglaang pagbaha"] [[Philstar.com]]. Setyembre 6, 2004.<br /> —[https://www.mindanews.com/feature/2012/09/lake-maughan-tragedy-17-years-later-case-still-not-closed/ "Trahedya sa Lawa ng Maughan: 17 taon na ang lumipas, hindi pa rin naisara ang kaso"] Setyembre 6, 2012; [https://www.mindanews.com/top-stories/2014/09/19-years-on-still-no-closure-for-deadly-lake-maughan-tragedy/ "19 na taon na ang lumipas, wala pa ring natatapos na kaso para sa nakamamatay na trahedya sa Lawa ng Maughan"] Setyembre 6, 2014. Ang mga artikulo ay mula sa MindaNews.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/1042505/lake-holon-tboli-tribes-other-gem/ "Lake Holon: Isa pang hiyas ng tribong T'boli"] [[Inquirer.net]]. Oktubre 14, 2018.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> * Setyembre 16 – Isang hukuman ng Islamiko sa [[United Arab Emirates|Emirates]] ang nagsentensiya ng kamatayan kay [[Sarah Balabagan]], [[Overseas Filipino Worker|isang kasambahay]] na nahatulan ng pagpatay ng ibang hukuman noong Hunyo 26 dahil sa pagpatay sa kanyang amo bilang pagtatanggol sa sarili noong 1994, na nagpawalang-bisa sa naunang ipinataw na sentensiya sa bilangguan. Kasunod ng mga protesta, sa ikatlong paglilitis sa Oktubre, babawasan ng hukuman ng apela ang parusa. Babalik siya sa bansa sa 1996.<ref name="MSyr95" /><ref>Unang paglilitis, hatol noong Hunyo 1995: —[https://www.upi.com/Archives/1995/06/26/UAE-court-jails-Filipina-for-7-years/4561804139200/ "Pilipina sa loob ng 7 taon ay kinulong ng hukuman ng UAE"] [[United Press International|UPI]]. Hunyo 26, 1995.<br /> —[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/07/11/maid-jailed-for-killing-after-rape/5d2ead8e-7b76-47de-832b-909be87c3b5c/ "Kasambahay, nakulong dahil sa pagpatay matapos ang panggagahasa"] ''[[The Washington Post]]''. Hulyo 11, 1995.<br /><br />Ikalawang paglilitis, hatol noong Setyembre 1995:<br /> —[https://www.nytimes.com/1995/09/17/world/world-news-briefs-emirates-sentences-maid-to-death-in-retrial.html "Mga Maikling Balita sa Mundo: Hinatulan ng Kamatayan ng Emirates ang Kasambahay sa Muling Paglilitis"] [[Associated Press|AP]] sa pamamagitan ng ''[[The New York Times]]''. Setyembre 17, 1995.<br /> —[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/21/another-filipina-is-sentenced-to-death-during-overseas-employment&post_id=47999 "Isa na namang Pilipina ang hinatulan ng kamatayan habang nagtatrabaho sa ibang bansa"] [[UCA News]]. Setyembre 20, 1995.<br /> —[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/017.html "Si Sarah Balabagan, Isang Filipina domestic worker, ay hinatulan ng kamatayan ng isang hukuman sa United Arab Emirates"] Kalayaan (sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Setyembre 22, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /> —[https://www.csmonitor.com/1995/1002/02203.html "Furor in the Philippines"] ''[[The Christian Science Monitor]]''. Oktubre 2, 1995.<br /><br />Ikatlong paglilitis, hatol noong Oktubre 1995:<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-10-15-mn-57292-story.html "Nakaligtas ang kasambahay na Pilipino mula sa firing squad"] ''[[Los Angeles Times]]''. Oktubre 15, 1995.<br /> —[https://www.amnesty.org/fr/wp-content/uploads/2021/06/act530041995en.pdf "Balita tungkol sa Penalty ng Kamatayan"] (PDF) [[Amnesty International]]. Disyembre 1995.<br /> —[https://www.amnesty.org/en/documents/mde25/007/1995/en/ "UAE: Flogging: Sarah Balabagan (f), Filipina national"] ([https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/06/mde250071995en.pdf Link for International PDF file. Oktubre 30, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br />Para sa mga hatol:<br /> —[https://opinion.inquirer.net/133484/the-story-of-sarah-balabagan/ (Opinion) "The story of Sarah Balabagan"] [[Inquirer.net]]. Setyembre 11, 2020. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> * Setyembre 30 – [[Panahon ng bagyong Pasipiko noong 1995|Bagyong Sybil (''Mameng'')]] ay nagdulot ng pinsala sa 32 probinsya sa loob ng walong rehiyon, lalo na sa [[Gitnang Luzon]] kung saan ang mga agos at pagbaha ng [[lahar]] ay nangyayari sa ilang bahagi ng [[Pampanga]]; nakakaapekto rin sa [[Metro Manila]] at sa mga nasa [[Timog Tagalog]], karamihan sa [[Visayas]], at sa mga probinsya ng [[Pangasinan]], [[Albay]] at [[Bukidnon]]. Nagresulta ito sa ₱3.17-bilyong halaga ng pinsala at 116 na pagkamatay.<ref name="tc95" /><ref name="tcMP">[https://www.typhoon2000.ph/stormstats/WorstVisayasTyphoons.htm "Mga pinakamalalang bagyo ng Kapuluang Visayan, Pilipinas (1947 - 2002)"] Bagyong 2000. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tcMR">Suportadong sanggunian: [http://rsso05.psa.gov.ph/Albay-Tourism/Disasters/Typhoon.html "Buod ng Ulat: Mga Pangyayari ng Sakuna sa Lalawigan ng Albay (noong CY 2016)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220724122928/http://rsso05.psa.gov.ph/Albay-Tourism/Disasters/Typhoon.html |date=Hulyo 24, 2022 }} [[Philippine Statistics Authority]]–[[Rehiyon ng Bicol]]. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>[https://reliefweb.int/taxonomy/term/6558 "Pilipinas: Bagyong Sybil - Oktubre 1995"] [[ReliefWeb]]. —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-sybil-information-report-no1 "Ulat ng Impormasyon Blg. 1"] Kinuha noong Hulyo 1, 2022.<br /> —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-sybil-information-report-no2 "Ulat ng Impormasyon Blg. 2"] Kinuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Setyembre – Ang antas ng [[inflation]] sa buong bansa ay tumaas sa 11.8%, ang pinakamataas sa loob ng 45 buwan, na dulot ng krisis sa bigas at asukal.<ref name="MSyr95" /> ===Oktubre=== * Oktubre 1 – Sa magiging pinakamalalang kalamidad sa [[Bundok Pinatubo]] simula noong [[pagputok ng Bundok Pinatubo noong 1991|pagputok nito]], ang pag-ulan sa panahon ng Bagyong ''Mameng'' ay nagdudulot ng mga lahar na bumababa mula sa mga dalisdis ng bulkan patungo sa Ilog Pasig-Potrero at mga sanga nito kabilang ang Gugu Creek, na mabilis na nagbaon sa buong [[barangay]] Cabalantian sa [[Bacolor, Pampanga]]. Noong Oktubre 7, 100 ang naiulat na patay at 252 ang nawawala, bagama't sinasabing mahigit isang libo ang nasawi. Libu-libong bahay sa lugar at 4 na iba pang barangay ang natabunan ng mga deposito na may lalim na halos 9 na metro; Ang daloy ng lahar ay nagbabaon din ng ilang bahagi ng [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]].<ref>—[https://volcano.si.edu/showreport.cfm?doi=10.5479/si.GVP.BGVN199603-273083 "Ulat sa Pinatubo (Philippines)" - Marso 1996[Global] —[https://newsinfo.inquirer.net/1612637/pampangas-last-defense-vs-deadly-lahar-endures/ "Ang huling depensa ng Pampanga laban sa nakamamatay na lahar ay tumatagal"] [[Inquirer.net]]. Hunyo 19, 2022.<br />Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br /> —[https://www.philstar.com/nation/2001/06/15/103501/worse-not-yet-over-pinatubo-claim-scientist-civic-group "Hindi pa tapos ang mas masahol pa para sa Pinatubo, claim scientist, civic group"] [[Philstar.com]]. Hunyo 15, 2001.<br /> —[https://www.reuters.com/article/us-philippines-pinatubo-idUSTRE75J0YD20110620 "Ang Mt. Pinatubo ay nabubuhay pa rin ng 20 taon"] [[Reuters]]. Hunyo 20, 2011.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/839521/town-nearly-wiped-out-by-lahar-could-lose-440-yr-old-church/ "Ang bayan na muntik nang malipol ng lahar ay maaaring mawalan ng 440-taong gulang na simbahan"] [[Inquirer.net]]. Nobyembre 3, 2016.<br /> —[https://www.indcatholicnews.com/news/6950 "Pilipinas: ang pananampalataya at komunidad ay umuunlad mula sa sakuna"] ''Independent Catholic News''.<br /> —John Grattan at Robin Torrence. [https://books.google.com/books?id=rcyFAgAAQBAJ&dq=1995+cabalantian+disaster&pg=PA61 Mga Likas na Sakuna at Pagbabago sa Kultura] [[London]]: [[Routledge]]. 2002.<br /> —[https://pssc.org.ph/wp-content/pssc-archives/Philippine%2520Sociological%2520Review/2002/Environmental%2520Consequences%2520of%2520Lahars,%2520Subsidence,%2520and%2520Human%2520.pdf "Mga Bunga Pangkapaligiran ng mga Lahar, Paglubog, at Pag-uugali ng Tao sa Bacolor, Pampanga"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405171052/https://www.pssc.org.ph/wp-content/pssc-archives/Philippine%20Sociological%20Review/2002/Environmental%20Consequences%20of%20Lahars,%20Subsidence,%20and%20Human%20.pdf|date=Abril 5, 2023}} (PDF)<br /> Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hulyo 1, 2022.</ref> * Oktubre 13 – Pumirma ang [[Pamahalaan ng Pilipinas|Ang Pamahalaan]] ng isang kasunduang pangkapayapaan sa mga rebelde ng [[Kilusang Reporma sa Sandatahang Lakas]] (''RAM-SFP-YOU'') sa [[Camp Aguinaldo]], na pormal na nagtapos sa pitong taong pag-aalsa ng huli na naganap karamihan noong panahon ni [[Panguluhan ni Corazon Aquino|ang nakaraang administrasyon]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref> —[https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-1995-10-14-9510140657-story.html "Pinamahalaan ng Pilipinas ang kasunduang pangkapayapaan sa mga rebeldeng Hukbo"] ''[[Orlando Sentinel]]''. Oktubre 14, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-10-14-mn-56755-story.html "Nakipagkasundo ang Pilipinas sa mga Rebeldeng Hukbo na Nagtangka ng mga Kudeta"] [[Reuters]] sa pamamagitan ng ''[[Los Angeles Times]]''. Oktubre 14, 1995.<br /> —[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html "Madilim na Pamana: Mga karapatang pantao sa ilalim ng rehimeng Marcos ni Alfred McCoy"] World History Archives, Hartford Web Publishing. Setyembre 20, 1999.<br /> —[https://www.officialgazette.gov.ph/1996/05/16/executive-order-no-299-2/ "Executive Order No. 299"] ''[[Official Gazette (Philippines)]]''. Mayo 16, 1996.<br /> -[https://www.officialgazette.gov.ph/1996/05/17/proclamation-no-723/ "Proclamation No. 723, s. 1996"] ''Official Gazette'' (Philippines). Mayo 17, 1996.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> * Oktubre 19 – Pagbubukas ng [[Enchanted Kingdom]] theme park. * Oktubre 24 ** Ang huling kabuuang [[eklipse ng araw]] ng siglo [[Eklipse ng araw noong Oktubre 24, 1995|ay nasaksihan]] karamihan ay sa [[Tawi-Tawi]], na tumagal nang mahigit dalawang minuto.<ref name="MSyr95" /> ** [[Panahon ng bagyong Pasipiko noong 1995|Nagsisimula ang serye ng mga kaguluhang tropikal]] kasama ang bagyong ''Oniang'', Oktubre 24, na dumadaan sa [[Luzon]] at nagdulot ng mga pagbaha sa [[Bulacan]] at panibagong daloy ng lahar sa [[Gitnang Luzon]]. Ang Bagyong Zack (''Pepang''), mula Oktubre 28 hanggang 29, ay humampas sa [[Visayas]] at [[Palawan]], na nagdulot ng malawakang pagbaha; nagresulta sa 265 na pagkamatay at [[₱]]424-milyong halaga ng pinsala.<ref name="tcMP" /><ref name="tcPR" /><ref>—[https://www.upi.com/Archives/1995/10/29/Storm-leaves-62-dead-in-Philippines/1654814939200/ "62 patay sa Pilipinas dahil sa bagyo"] [[United Press International]]. Oktubre 29, 1995. —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-zack-information-report-no1 "Philippines - Ulat ng Impormasyon Tungkol sa Bagyong Zack Blg. 1"] [[ReliefWeb]]. Oktubre 31, 1995.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tc95" /> ===Nobyembre=== * Nobyembre 2–3 – Ang pinakamapanirang bagyo sa serye ng mga bagyong tropikal, ang [[Typhoon Angela|Super Typhoon Angela (''Rosing'')]] ay nananalasa sa katimugang [[Luzon]] na may malalakas na hangin; winasak nito ang kalahati ng mga rehiyon ng bansa kabilang ang [[Bicol Region]], ang pinakamatinding tinamaan, pati na rin ang [[Calabarzon|mainland na bahagi ng Southern Tagalog Region]], [[Metro Manila]], at [[Bataan]]. Ang huling datos ay nag-uulat ng 936 na pagkamatay at [[₱]]10.829-bilyong halaga ng pinsala.<ref name="tc95">[http://www.ifrc.org/docs/appeals/95/139508FR.PDF "Pangwakas na Ulat (Apela 13/95): Pilipinas: Mga bagyo, baha at pag-agos ng lahar"] (PDF) [[International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies]]. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tcMR" /><ref name="tcPR">[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/11/04/super-typhoon-angela-hits-philippine-heartland/c89c881e-9c7b-4cbb-8299-5d66b3c4fd66/ "Super typhoon Angela hit Philippine heartland"] ''[[The Washington Post]]''. Nobyembre 4, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>—[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-typhoon-angela-information-report-no4 "Philippines -Typhoon Angela Information Report No. 4"] [[ReliefWeb]]. Nobyembre 14, 1995. —[http://agora.ex.nii.ac.jp/digital-typhoon/summary/wnp/s/199520.html.en "Digital na Bagyo: Bagyong 199520 (Angela) - Pangkalahatang Impormasyon (Mga Tsart ng Presyon at Track)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080701202623/http://agora.ex.nii.ac.jp/digital-typhoon/summary/wnp/s/199520.html.en |date=2008-07-01 }}<br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br /> —[https://web.archive.org/web/20110607011047/http://www.usno.navy.mil/NOOC/nmfc-ph/RSS/jtwc/atcr/1995atcr/pdf/wnp/29w.pdf "Super Typhoon Angela (29W)"] (PDF) Naka-archive noong Hunyo 7, 2011.<br /> —[https://web.archive.org/web/20081016092830/http://www.typhoon2000.ph/stats/11WorstPhilippineTyphoons.htm "Ang labing-isang pinakamalalang bagyo sa Pilipinas (1947-2006)"] Typhoon2000. Naka-archive noong Oktubre 16, 2008.<br /> —[https://www.typhoon2000.ph/stormstats/WPF_DeadliestTyphoonsPhilippines_2015Ed.pdf "Ang pinakamatinding bagyo sa Pilipinas (1947 – 2014)"] (PDF) Weather Philippines.<br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 1, 2022.</ref> * Nobyembre 14 – Binaligtad ng [[Hukuman ng Apelasyon sa Pilipinas|Hukuman ng Apelasyon]] ang hatol sa kasong libelo noong 1992 ng [[Manila]] [[Regional Trial Court|RTC]] at pinawalang-sala ang tagapaglathala ng ''[[The Philippine Star]]'' na si [[Maximo Soliven]] at ang yumaong mamamahayag na si [[Luis Beltran]], na kinasuhan kaugnay ng mga komento ng huli tungkol kay Pangulong... [[Corazon Aquino|Cojuangco–Aquino]] pagkatapos ng [[Mga pagtatangkang kudeta laban kay Corazon Aquino|isang pagtatangkang kudeta noong 1987]].<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa kaganapang ito: —[https://apnews.com/article/9c94437f43bc51aa06b8863bef09523a "Natalo ang Dating Pangulong Aquino sa Kasong Libelo Laban sa Dalawang Mamamahayag"] [[Associated Press]]. Nobyembre 14, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/11/14/Manila-court-rejects-Aquino-libel-suit/4614816325200/ "Tinatanggihan ng korte ng Maynila ang kasong libelo ni Aquino"] [[United Press International]]. Nobyembre 14, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/139212/aquino-libel-case-rejected-court "Itinanggi ng korte ang kaso ng libelo ni Aquino"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Nobyembre 16, 1995.<br /><br /> Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://kahimyang.com/kauswagan/articles/2457/today-in-philippine-history-october-12-1987-cory-aquino-filed-a-libel-suit-against-columnist-luis-beltran "Ngayon sa kasaysayan ng Pilipinas, Oktubre 12, 1987"] Ang Proyektong Kahimyang.<br /> —[https://www.rappler.com/newsbreak/fact-check/264304-cory-aquino-libel-suit-vs-beltran-not-deemed-press-freedom-issue/ "MALI: Ang kasong libelo ni Cory Aquino laban kay Beltran ay hindi itinuring na isyu ng kalayaan sa pamamahayag"] [[Rappler]]. Hunyo 20, 2020.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Nobyembre 16 – Itinanggi nang may pinal na batayan ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang mosyon para sa muling pagsasaalang-alang na inihain ng ''Kilosbayan, Inc.'' na kumukuwestiyon sa isang kasunduan sa pagitan ng [[Philippine Charity Sweepstakes Office]] at ng Philippine Gaming Management Corporation sa mga online na operasyon ng [[loterya]], sa gayon ay ginagawang legal ang [[PCSO Lottery Draw|lotto]].<ref>''G.R. No. 118910.'' Ang Proyektong LawPhil. —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/jul1995/gr_118910_1995.html (Desisyon noong Hulyo 17, 1995)]<br> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/nov1995/gr_118910_1995.html (Desisyon noong Nob. 16, 1995)]<br> Nakuha ang lahat noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Nobyembre 27 – Sinimulan ang konstruksyon ng proyektong {{USD|1.15}}-bilyong [[Metro Manila Skyway|Skyway]], ang pinakamalaking proyektong imprastraktura sa bansa, na nilayon upang mapagaan ang daloy ng trapiko sa [[Metro Manila]]. ===Disyembre=== * Disyembre 11 – Ang Communist hit squad [[Alex Boncayao Brigade]] (ABB) ay nagsagawa ng tatlong magkakahiwalay na pananambang na tumatarget sa mga kilalang negosyanteng [[Tsinong Pilipino]], na ikinamatay ng apat na tao kabilang ang industriyalistang si Leonardo Ty at ang kanyang drayber sa [[Quezon City]], pati na rin ang isang apoy. Noong 2004, dalawang pinaghihinalaang miyembro ng ABB na utak ng pagpatay kay Ty ang hinatulan ng isang [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis|PHP]] ng lungsod.<ref name="RP95hrp" /><ref name="xLT">Lahat ng naiulat na pananambang: —[https://www.independent.co.uk/news/people/manila-on-alert-1525493.html "Maynila on alert"] [[Reuters]] via ''[[The Independent]]''. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/142966/ambushes-mark-return-communist-hit-squad "Mga pananambang, pagbabalik ng komunistang hit squad"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Disyembre 15, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/12/27/Manila-on-alert-for-communist-attacks/8848820040400/ "Naka-alerto ang Maynila para sa mga pag-atake ng komunista"] [[United Press International]]. Disyembre 27, 1995.<br /> —[https://web.archive.org/web/20181013071651/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/96/0126/nat3.html "Terorismo"] ''[[Asiaweek]]''. Enero 1996.<br /><br />Pag-ambush kay Leonardo Ty:<br /> —[https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1995-12-21-9512210185-story.html "Sa Pilipinas, ang takot ay hindi na nagtatago sa mga anino"] [[Chicago Tribune]]. Disyembre 21, 1995.<br /> —[https://www.philstar.com/metro/2004/02/19/239519/2-abb-men-get-death-1995-twin-slay/ "Dalawang lalaki ng ABB ang hinatulan ng kamatayan para sa kambal na pinatay noong 1995"] [[Philstar.com]]. Pebrero 19, 2004.<br /><br /> Lahat ay narekober noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Disyembre 13 – Isang sunog sa barkong pampasaherong ''M/V Kimelody Cristy'' malapit sa [[Isla ng Kapalaran (Pilipinas)|Isla ng Kapalaran]] sa labas ng [[Batangas]] ang nagresulta sa pagkamatay ng 24 katao, at 13 pa ang nawawala.<ref name="MSyr95" /><ref name="lPSaccw" /><ref> —[https://www.upi.com/Archives/1995/12/13/Philippine-ship-catches-fire-14-dead/6818818830800/ "Nasunog ang barko ng Pilipinas, 14 ang patay"] [[United Press International|UPI]]. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://apnews.com/article/6789a9d2a89149325384f77cea8ad747 "Sumalpok ang Sunog sa Ferry sa Dagat, 14 na Katao ang Namatay"] [[Associated Press|AP News]]. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-1995-12-13-9512130087-story.html "9 ang nasawi sa sunog sa barko, 16 ang nawawala"] ''[[Orlando Sentinel]]''. Disyembre 13, 1995.<br /> —[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/8a749fc5e6108e4fab68dcffb9f1c860 "Pilipinas: Sakuna sa sunog sa lantsa"] AP Archives. Disyembre 13, 1995.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 5, 2021.</ref> * Disyembre 16–17 – Pitong pinaghihinalaang teroristang [[Pakistanis|Pakistani]] ang naaresto sa [[Bulacan]] at [[Maynila]]; kalaunan ay kinasuhan ng pagpaplano upang guluhin ang [[APEC Pilipinas 1996|1996 APEC Summit]]. Dalawa pa ang susuko kalaunan sa punong-himpilan ng [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas]] sa [[Quezon City]].<ref name="tlMSa" /><ref name="MSyr95" /><ref>"5 suspek sa terorismo ang nahuli sa Bulacan" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951215&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 17, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="arr31" /><ref name="arrst" /> * Disyembre 29–30 – Labinlimang indibidwal na sinasabing bahagi ng radikal na grupong ''Mahajar Qumi Movement'' na nakabase sa [[Pakistan]] ang naaresto sa magkakahiwalay na pagsalakay ng pulisya sa kanilang mga safehouse sa [[Maynila]]. Sa pagtatapos ng taon, 29 na pinaghihinalaang dayuhang terorista ang naaresto sa bansa.<ref name="tlMSa" /><ref name="arr31">"15 pang suspek sa terorista ang nahuli" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 31, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', pp. 1–2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="arrst">[https://www.nytimes.com/1995/12/31/nyregion/nine-suspected-of-terrorism-are-arrested-in-manila.html "Siyam na Pinaghihinalaang May Terorismo ang Naaresto sa Maynila"] ''[[The New York Times]]''. Disyembre 31, 1995. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> ==Telebisyon== ===Premiere=== {| class="wikitable" ! Petsa ! Ipakita |- |Enero 16 |''TV Patrol Zamboanga'' sa ABS-CBN TV-3 Zamboanga |- |Enero 22 |''Berlin Break'' sa ABC 5 |- |Enero 28 |''[[Eat Bulaga!]]'' on GMA 7 |- |Enero 30 |''[[Valiente (1992 TV series)|Valiente]]'' sa GMA 7 |- | Pebrero 1 |''Inside Showbiz'' sa GMA 7 |- |rowspan=2|Pebrero 2 |''[[Dong Puno Live]]'' sa ABS-CBN 2 |- |''[[Okay Ka, Fairy Ko!]]'' on GMA 7 |- | Pebrero 4 |''[['Sang Linggo nAPO Sila]]'' on ABS-CBN 2 |- |rowspan=2|Pebrero 5 |''[[ASAP (programa sa TV)|ASAP]]'' sa ABS-CBN 2<ref>{{cite news|author=Anarcon, James Patrick |title=Ang pagsisimula ng ika-25 anibersaryo ng ASAP ay maghaharap sa pilot ng variety show ng GMA-7 |url=https://www.pep.ph/news/local/148500/asap-25th-anniversary-kick-off-goes-head-to-head-against-pilot-of-new-gma-7-variety-show-a724-20200103 |access-date=Oktubre 21, 2024 |publisher=PEP |date=Enero 3, 2020}}</ref> |- |''Espesyal sa Sunday Night'' sa ABC 5 |- |Pebrero 6 |''[[Cristy FerMinute]]'' sa ABS-CBN 2 |- |Pebrero 10 |''[[Mighty Morphin Power Rangers]]'' sa ABS-CBN 2 |- |Marso 6 |''[[PCSO Lottery Draw|Philippine Lottery Draw]]'' sa PTV 4 |- |Marso 23 |''[[Yaiba]]'' sa ABC 5 |- |Abril 1 |''Rainbow Cinema'' sa GMA 7 |- |Abril 18 |''[[Dragon Ball (serye sa TV)|Dragon Ball]]'' sa RPN 9 |- |Mayo 1 |''TV Patrol Cagayan de Oro'' sa ABS-CBN TV-2 Cagayan de Oro |- |Mayo 17 |''[[Tapatan kasama si Jay Sonza]]'' sa GMA 7 |- |rowspan=2|Mayo 20 |''[[Mga May Tattoo na Teenage Alien Fighters mula sa Beverly Hills]]'' sa ABC 5 |- |''[[Kousoku Sentai Turboranger|Turborangers]]'' sa IBC 13 |- |rowspan=2|Hunyo 10 |''[[Hiraya Manawari]]'' sa ABS-CBN 2 |- |''[[Bayani (serye sa TV)|Bayani]]'' sa ABS-CBN 2 |- |Hunyo 12 |''TV Patrol Western Visayas'' sa ABS-CBN TV-4 Bacolod |- |Hunyo 14 |''[[High Tide (serye sa TV)|High Tide]]'' sa ABC 5 |- |rowspan=2|Hunyo 27 |''[[Walker Texas Ranger]]'' sa GMA 7 |- |''Batang X sa TV'' sa ABC 5 |- |rowspan=3|Hulyo 1 |''Science Made Easy'' sa PTV 4 |- |''Kemistry in Action'' sa PTV 4 |- |''Physics in Everyday Life'' sa PTV 4 |- | Hulyo 9 |''Gameplan'' sa GMA 7 |- | Hulyo 10 |''[[IBC TV X-Press]]'' sa IBC 13 |- |rowspan=2| Hulyo 31 |''[[Katok Mga Misis]]'' sa GMA 7 |- |''[[Kadenang Kristal]]'' sa GMA 7 |- |Agosto 3 |''Takdang-Aralin'' sa ABS-CBN 2 |- |Agosto 5 |''Powerline'' sa IBC 13 |- |Agosto 12 |''[[T.G.I.S.]]'' sa GMA 7 |- |Agosto 14 |''TV Patrol Dumaguete'' sa ABS-CBN TV-12 Dumaguete |- |Agosto 28 |''Balita sa Tanghali/Araw ng Citynet'' sa Citynet 27 |- |Setyembre 2 |''Balita sa Katapusan ng Linggo ng Citynet'' sa Citynet 27 |- |Setyembre 6 |''[[Law & Order]]'' sa Citynet 27 |- | rowspan="3" |Setyembre 14 |''[[Home Improvement (serye sa TV)|Home Improvement]]'' sa Citynet 27 |- |''[[Dave's World]]'' sa Citynet 27 |- |''[[The Outer Limits (serye sa TV noong 1995)|The Outer Limits]]'' sa ABC 5 |- |Setyembre 17 |''[[The Fresh Prince of Bel-Air]]'' sa Citynet 27 |- |Setyembre 30 |''Channel S'' sa GMA 7 |- |rowspan=2|Oktubre 2 |''[[PTV News (programa sa TV)|PTV News]]'' sa PTV 4 |- |''[[Saksi|Saksi: GMA Headline Balita]]'' sa GMA 7 |- |Oktubre 4 |''[[Emergency (1995 TV programa)|Emergency]]'' sa GMA 7 |- |Oktubre 8 |''[[Startalk (Philippine talk show)|Startalk]]'' sa GMA 7<ref>{{cite news |title=PAALAM SA STARTALK: 10 Pinaka-eksplosibong kwento at sandali |url=https://www.pep.ph/news/local/7900/farewell-to-startalk-10-most-explosive-stories-and-moments |access-date=Oktubre 21, 2024 |publisher=PEP |date=Setyembre 11, 2015}}</ref> |- |Oktubre 9 |''[[Batibot]]'' sa GMA 7 |- |Oktubre 20 |''[[Bubble Gang]]'' sa GMA 7<ref>{{cite news |title=Makabuluhang bilang ng Bubble Gang sa ika-20 anibersaryo nito |url=https://www.pep.ph/lifestyle/32914/significant-numbers-of-embubble-gangem-on-its-20th-anniversary |access-date=Oktubre 21, 2024 |publisher=PEP |date=Enero 7, 2016}}</ref> |- |Nobyembre 3 |''Ang Saya ng Musika'' sa ABS-CBN 2 |- |Nobyembre 4 |''Pagluluto kasama ang mga Daza'' sa ABC 5 |- |Nobyembre 27 |''TV Patrol Baguio'' sa ABS-CBN TV-3 Baguio |- |Disyembre 1 |''[[Calvento Files]]'' sa ABS-CBN 2 |- |Disyembre 23 |''[[Sailor Moon]]'' sa ABC 5 |} ==Palakasan== * Nobyembre 17–21 – [[1995 Pandaigdigang Kampeonato ng Taekwondo]] ay ginaganap sa [[Manila]], Pilipinas * Disyembre 9–21 – Ang [[Pilipinas]] ay lumalahok sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1995]] ==Konsiyerto== * Pebrero 26 – [[Pearl Jam]] Paglilibot sa Vitalogy: [[Teatro ng Sining Bayan]], [[Pasay]] * Marso 3 – [[Janet Jackson]] Paglilibot sa Mundo ni Janet: [[Teatro ng Sining Bayan]], [[Pasay]] * Hunyo 2–3 – [[La Toya Jackson]] live sa Music Museum, [[San Juan, Kalakhang Maynila]] [https://news.google.com/newspapers?nid=1370&dat=19950513&id=6pkVAAAAAIBAJ&sjid=DAsEAAAAAIBAJ&pg=6632,2575520]{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Kapanganakan== * Enero 4: ** [[Ara Galang]], manlalaro ng volleyball ** Joshua Colet, artista, modelo * Enero 5: ** [[Joyce Ching]], artista ** [[Lexi Fernandez]], artista * Enero 26 – [[Coleen Perez]], artista * Enero 27 – [[Kat Tolentino]], manlalaro ng volleyball * Pebrero 3 – [[Kim Domingo]], artista, TV commercial at modelo * Pebrero 20 – [[McCoy de Leon]], aktor at miyembro ng ''Hashtags'' * Pebrero 23: ** [[Dave Bornea]], artista ** [[Beatrice Gomez]], reyna ng kagandahan * Pebrero 28: ** Lovely Lyn Esguerra, artista ** Gianna Llanes, tagapagbalita * Marso 3 – [[Maine Mendoza]], sensasyon sa YouTube, aktres, komedyante, at host * Marso 16 – [[Shy Carlos]], aktres<ref>''[[VIVA Entertainment]]''; [http://www.viva.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=2519:shy-carlos&catid=46:viva-artists&Itemid=43 Schirin Grace Sigrist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150712013848/http://viva.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=2519:shy-carlos&catid=46:viva-artists&Itemid=43 |date=2015-07-12 }}; nakuha noong Setyembre 16, 2012.</ref> * Marso 19: ** [[Julia Montes]], artista ** [[Fumiya Sankai]], aktor at kasambahay * Marso 27 – [[Koreen Medina]], aktres at beauty queen * Abril 24: ** [[Amani Aguinaldo]], footballer ** [[Michelle Dee]], aktres at beauty queen * Abril 25 – [[Arra San Agustin]], artista * Abril 26 – [[Daniel Padilla]], aktor at mang-aawit * Mayo 3 – [[Shaira Diaz]], artista * Mayo 10 – [[Jia Morado]], manlalaro ng volleyball * Mayo 11 – [[Yassi Pressman]], artista at mananayaw * Mayo 19 – [[Abel Estanislao]], aktor at modelo * Mayo 21 – [[Diego Loyzaga]], artista * Mayo 23 – [[Eula Caballero]], aktres * Mayo 24 – Gladys Mae Dimaya, manlalaro ng basketball * Mayo 23 – [[Eula Caballero]], aktres * Mayo 31 - [[John Vincent M.]], Vaper * Hunyo 1 – Nina Bernardine dela Cruz, estudyante ng medisina * Hunyo 2 – Anton Asistio, manlalaro ng basketball * Hunyo 4 - [[Jerome Ponce]], aktor * Hunyo 15 – [[David Licauco]], aktor * Hunyo 24 – [[Stephen Loman|Mark Stephen Loman]], [[ONE Championship|mixed martial artist]] at dating [[Brave Combat Federation#BRAVE Combat Federation title history|MMA World Champion]] * Hunyo 28 – [[Krizza Neri]], mang-aawit * Hulyo 18 – [[Phytos Ramirez]], aktor, patalastas sa TV at modelo * Hulyo 23 – [[James Wright (mang-aawit)|James Wright]], mang-aawit at recording artist * Hulyo 26 – [[Kim Kianna Dy]], manlalaro ng volleyball * Hulyo 29: ** [[Jin Macapagal]], aktor, modelo, at mananayaw ** [[Kiray|Kiray Celis]], artista * Agosto 1 – [[Derrick Monasterio]], aktor, mananayaw at mang-aawit * Agosto 4 – [[Jessica Sanchez]], American singer-songwriter ng Mexican at Filipino ancestry at runner-up ng [[American Idol (season 11)|American Idol Season 11]] * Agosto 7 – [[Tony Labrusca]], artista * Agosto 18 – [[Jon Lucas (aktor)|Jon Lucas]], aktor * Agosto 21 – [[Gil Cuerva]], artista * Agosto 23 – [[Eliza Pineda]], aktres * Agosto 29 – [[Aria Clemente]], artista at mang-aawit * Agosto 30 – [[Addy Raj]], aktor, mang-aawit, at modelo * Setyembre 3 – Joj at Jai Agpangan, mga aktres * Setyembre 6 – [[John Manalo]], artista * Setyembre 15 – [[Rita Daniela]], artista at mang-aawit * Setyembre 19 – Rheena Villamor, tagapagbalita at komentarista sa radyo * Setyembre 23 – Seth Patrick Isay, aktor at modelo * Setyembre 24 – [[Gigi De Lana]], artista at mang-aawit * Setyembre 25 – [[Kristina Knott]], atleta ng track at field * Setyembre 28 – [[Danny Kingad]], mixed martial artist * October 21 – Kaloy Tingcungco, aktor, modelo at host * Oktubre 27 – [[Maika Rivera]], artista at manlalaro ng tennis * Oktubre 29: ** [[Eumir Marcial]], boksingero **Migo De Vera, aktor at modelo * Nobyembre 1 – [[Andre Paras]], aktor at manlalaro ng basketbol * Nobyembre 5 – Ava Mendez, artista * Nobyembre 17 – [[EJ Obiena]], pole valter * Nobyembre 22 – Gab Lagman, artista at modelo * Nobyembre 26 – [[Michael Pangilinan]], singer-songwriter * Nobyembre 27 – [[Yohan Hwang]], mang-aawit * Disyembre 10 – [[Majoy Baron]], manlalaro ng volleyball * Disyembre 23 – Mond Abrilla, modelong pangkomersiyo * Disyembre 26 – [[Gazini Ganados]], reyna ng kagandahan ==Kamatayan== * Pebrero 28 – Tito Espinosa, [[Masbate]] [[Mga distrito ng lehislatura ng Masbate|Kinatawan]]<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="vio95el">[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/47e1b254fd01713ade25fa271040183f "Pilipinas - Pinahigpit ang seguridad para sa halalan"] [[Associated Press|AP Archive]]. Mayo 6, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>—[https://apnews.com/article/b28b73c2b860b010b98d385b4352b9da "Kongresista, Dalawang Alkalde ang Kinasuhan ng Pagpatay sa Isa Pang Kongresista"] [[Associated Press|AP News]]. Marso 17, 1995. —[https://abante-cataingan.tripod.com/News/khocleared.htm "Kho cleared of Espinosa murder]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''[[Manila Standard]]'' via ''Abante Cataingan'' website. June 15, 2006.<br /><br /> Nabanggit din ang kaganapan:<br /> —[http://www.philippinestoday.net/archives/714 "Mapanganib ang pamumuhay bilang isang mambabatas sa RP"] ''Philippines Today''. Nobyembre 16, 2007.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Marso 8 – [[Ike Lozada]], komedyante, aktor, at TV host (ipinanganak noong 1940) * Marso 17 – [[Flor Contemplacion]], manggagawa sa bahay<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="xFE" /> (ipinanganak noong 1953) * Abril 22 – Honorato Perez, alkalde ng [[Cabanatuan]]<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="vio95el" /><ref>—[https://www.upi.com/Archives/1995/04/22/Candidate-shot-dead-in-48/2020/58Candidate binaril patay sa Pilipinas"] [[United Press International|UPI]]. Abril 22, 1995. —[https://www.philstar.com/nation/2001/05/06/104165/joson-nixes-reopening-perez-murder-case/ "Joson nixes muling pagbubukas ng kasong pagpatay kay Perez"] [[Philstar.com]]. Mayo 6, 2001.<br /><br /> Nabanggit din ang pangyayari:<br /> —[https://www.scribd.com/document/30939117/Timeline-of-Nueva-Ecija-s-election-related-violence "Timeline of Nueva Ecija's Election-Related Violence"] [[Vera Files]] (via [[Scribd]]).<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>"Pinatay ang kandidato sa pagka-gobernador ng Ecija" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950423&printsec=frontpage&hl=en (Abril 23, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> * Abril 28 – [[Wilfrido Ma. Guerrero]], playwright, direktor, guro at artista sa teatro (ipinanganak noong 1911) * Mayo 11 – [[Jose T. Joya|José T. Joya]], Pilipinong artistang abstrakto (ipinanganak noong 1931) * Mayo 20 – [[Carlos Magdaluyo]], negosyante (ipinanganak noong 1921) * Hunyo 11 – [[Rodel Naval]], mang-aawit, manunulat ng kanta at aktor (ipinanganak noong 1953) * Hunyo 24 – [[Eduardo Masferré]], potograpo (ipinanganak noong 1909) * Agosto 4 – [[Alejandro Almendras]], senador (ipinanganak noong 1919) * Setyembre 5 – [[Andy Poe]], aktor (ipinanganak noong 1943) * Setyembre 30 – [[Nestor Redondo]], artista sa komiks (ipinanganak noong 1928) * Disyembre 9 – Eugene Barutag, Pilipinong boksingero (ipinanganak noong 1976) * Disyembre 11 – Leonardo Ty, [[Tsinong Pilipino]] industrialist (ipinanganak noong 1913)<ref name="xLT" /> * Disyembre 16 – [[Bert Marcelo]], aktor at komedyante (ipinanganak noong 1936) * Disyembre 18 – [[Panchito Alba]], aktor at komedyante (ipinanganak noong 1925) ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|1995}} [[Kategorya:1995 sa Pilipinas]] 1njgy5vvm2z87w5st4k0ofllnnzo18h 0 299026 2223064 2221613 2026-08-31T12:26:08Z Julius Santos III 139725 /* Rehiyon VI (Kanlurang Visayas) */ 2223064 wikitext text/x-wiki {{For|talaan ng mga analog na himpilang pangtelebisyon|Talaan ng mga analogong himpilang pangtelebisyon sa Pilipinas}} {{Multiple issues|{{primary sources|date=Oktubre 2020}} {{Unreliable sources|date=Abril 2025}} {{more citations needed|date=Oktubre 2020}} {{update|date=Abril 2023}} }} [[File:Digital broadcast standards.svg|thumb|400x400px|Pamantayan ng [[dihital na telebisyon]] sa buong mundo.]] Ito ang isang '''talaan ng mga himpilang pantelebisyon na [[dihital na telebisyon sa Pilipinas|naka-dihital sa Pilipinas]]'''.<ref>{{cite web |title=NTC List of DTTB Stations via FOI website |url=http://storage.googleapis.com/request-attachments/3qwepDblYFlFpRIAxnpr8DeBq7m2qrvCyUDjZHDqcWYLHU55YohnTf2QwdWk8xHnErMQ6iIXPAiLJZM2qJGi32oxvPDGCessrNvB/NTC%20FOI%20223511250758.pdf |website=foi.gov.ph |date=September 6, 2019}}</ref> Mapapanood ang mga tsanel sa nakasaad na lugar. Pinagtibay ng[[National Telecommunication Commission|Pambansang Komisyon sa Telekomunikasyon (NTC)]] ang pamantayang [[ISDB-T]] para sa mga telebisyon sa Pilipinas. ==Paunang impormasyon== [[File:ISDB-T CH Seg Prog allocation.svg|thumb|Mga bahagi (''segment'') ng ISDB-T]] Huling isinapanahon noong Nobyembre 2025.<ref>{{cite web |url=http://www.dtvpilipinas.org/ |title=DTV Pilipinas official website |access-date=2020-07-15 |archive-date=2020-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716060054/https://www.dtvpilipinas.org/ |url-status=dead }} {{cite web |url=https://dtvpilipinas.blogspot.com |title=DTV Pilipinas official blogsite }}</ref> Nasa ''test broadcast'' pa rin ang karamihan sa mga nakalistang himpilan. Inaasahang permanenteng magsasara ang lahat ng mga naka-analog na serbisyo pagdating ng taong 2026.<ref name=ntcph>{{cite news |title=Gov't wants analog TV switched off by 2023 |url=https://www.gmanetwork.com/news/story/599484/money/companies/gov-t-wants-analog-tv-switched-off-by-2023 |work=GMA News Online |date=February 14, 2017 |author=Cabuenas, Jon Viktor D.}}</ref> ''Galing sa ibang pahina ng wiking ito pati na rin sa mga sanggunian ang datos na ipinapakita sa talaang ito. Maaaring iba ang masagap na tsanel depende sa lugar o di kaya sa lakas ng signal ng himpilan. Karamihan rin ng mga nakalagay na tsanel rito ay naka-test broadcast, kaya naman maaaring hindi masagap ng ilang lugar ang ilang himpilan dahil sa mahinang signal (o dead spot) o di kaya'y mahina ang lakas ng pagta-transmit ng mga himpilan. May ilan ding mga tsanel na naka-encrypt at maaaring mapanood lamang sa piling mga tagagawang (manufacturer) ng set-top box o mobile dongle.'' {{clear}} ==National Capital Region== {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |- ! Callsign ! class="unsortable"| [[Ultra high frequency|UHF]] Channel ! class="unsortable"| [[Dalas]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Broadcaster ! Maikling pangalan ! class="unsortable"| Pagprograma ! class="unsortable"| Format ng Larawan ! Mga Oras ng Pag-broadcast ! Mga Tala |- | rowspan="4" | [[DWGT-TV]] | rowspan="4" | '''14''' | rowspan="4" | '''473.143 MHz''' | '''4.01''' | rowspan="4" | [[People's Television Network]] | '''PTV HD1''' | [[People's Television Network|PTV]] | 16:9 [[1080i]] [[High-Definition Television|HDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:30 a.m. - hatinggabi Weekends: 7 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''4.02''' | '''PTV SD1''' | [[Congress TV]] | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" | 9 a.m. - 9 p.m. | rowspan="2" | Pagsubok sa broadcast |- | '''4.03''' | '''PTV SD2''' | [[DZRB-AM|Radyo Pilipinas 1]] |- | '''4.04''' | '''PTV 1SEG''' | [[People's Television Network|PTV]] | [[16:9]] [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:30 a.m. - hatinggabi Weekends: 7 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="9" | [[DZBB-TV]] | rowspan="9" | '''15''' | rowspan="9" | '''479.143 MHz''' | '''7.01''' | rowspan="9" | [[GMA Network (kompanya)|GMA Network, Inc.]] | '''GMA''' | [[GMA Network]] | rowspan="8" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | rowspan="7" | Komersyal na broadcast (15 kW TPO; 100 kW ERP) |- | '''7.02''' | '''GTV''' | [[GTV (himpilang pantelebisyon sa Pilipinas)|GTV]] | Lunes - Sabado: 5:30 a.m. - hatinggabi Linggo: 6:00 a.m. - hatinggabi |- | '''7.03''' | '''HEART OF ASIA''' | [[Heart of Asia (telebisyong tsanel)|Heart of Asia]] | rowspan="4" | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''7.06''' | '''HALLYPOP''' | [[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- | '''7.07''' | '''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- | '''7.08''' | '''PINOY HITS''' | [[GMA Network (kompanya)#Pinoy Hits|Pinoy Hits]] |- | '''7.11''' | {{n/a|'''(UNNAMED)'''}} | {{n/a|Black Screen}} | {{n/a|TBA}} |- | rowspan="2" | '''7.21''' | rowspan="2" | '''GMA 1Seg''' | rowspan="2" | [[GMA Network]] | rowspan="2" | Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. - hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | rowspan="2" | [[1seg]] |- | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] |- | [[DZMV-TV]] | '''16''' | '''485.143 MHz''' | '''2.01''' | [[Advanced Media Broadcasting System]] | '''All TV HD''' | [[All TV]] | 16:9 [[1080p]] [[HDTV]] | Lunes - Biyernes: 12 n.n. - 9:30 p.m. Sabado - Linggo: 11:30 a.m. - 9:30 p.m. | Pagsubok na broadcast (10 kW) |- | rowspan="2" | [[DZTV-TV]] | rowspan="2" | '''17''' | rowspan="2" | '''491.143 MHz''' | '''13.01''' | rowspan="2" | [[Intercontinental Broadcasting Corporation]] |'''IBC HD''' | [[Intercontinental Broadcasting Corporation|IBC 13]] | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 11:00 p.m. Sabado - Linggo: 7:00 a.m. - 10:00 p.m. | rowspan="2" | Pagsubok na broadcast (3 kW) |- | '''13.02''' | '''DWAN HD''' | [[DWAN-AM|DWAN 1206]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="4" | [[DWET-TV]] | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] at [[Cignal TV]] | '''TV5''' | [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] | rowspan="3" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.35''' | '''One Seg S1 ''' | [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] | 16:9 [[144p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="2" | [[DZKB-TV]] | rowspan="2" | '''19''' | rowspan="2" | '''503.143 MHz''' | '''19.02''' | rowspan="2" | [[Radio Philippines Network]], [[Nine Media Corporation]] at [[Cignal TV]] (pinamamahalaan sa ilalim ng [[local marketing agreement|blocktime agreement]] kasama ng [[TV5 Network, Inc.]]) | '''RPTV HD''' | rowspan="2" | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] | 16:9 [[1080i]] [[High-definition na telebisyon|HDTV]] | rowspan="2" | 6 a.m. - hatinggabi | Komersyal na broadcast (3 kW) |- | '''19.06''' | '''RPTV HD 1Seg''' | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | [[1seg]] |- | rowspan="3" | [[DZOE-TV]] | rowspan="3" | '''20''' | rowspan="3" | '''509.143 MHz''' | '''20.21''' | rowspan="3" | [[ZOE Broadcasting Network]] (pinamamahalaan sa ilalim ng [[local marketing agreement|blocktime agreement]] kasama ng [[ABS-CBN Corporation]]) | '''A2Z''' | [[A2Z (tsanel pantelebisyon)|A2Z]] | rowspan="2" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes, Martes, Huwebes: 5 a.m. - 12:15 a.m. (the next day) Miyerkules, Biyernes: 5 a.m. - midnight (the next day) Sabado: 6 a.m. - 11:30 p.m. Linggo: 6 a.m. - 12:45 a.m. (kinabukasan) | rowspan="2" | Komersyal na broadcast (10 kW TPO; 30 kW ERP) |- | '''20.24''' | '''Light TV''' | [[DZOZ-DTV|Light TV]] | Lunes - Sabado: 8 a.m. - 8 p.m. Linggo: 7 a.m. - 8 p.m. |- | '''20.31''' | '''A2Z Oneseg''' | [[A2Z (tsanel pantelebisyon)|A2Z]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes 5 a.m. - hatinggabi Sabado: 6 a.m. - 11:30 p.m. Linggo: 7 a.m. - 11:30 p.m. (kinabukasan) | rowspan="1" |[[1Seg]] |- | rowspan="5" | [[DWCP-DTV]] | rowspan="5" | '''21''' | rowspan="5" | '''515.143 MHz''' | '''21.02''' | rowspan="5" | [[Southern Broadcasting Network]] at [[Solar Entertainment Corporation]] | '''SolarFlix''' | [[SolarFlix]] | rowspan="5" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" | 8 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | Ganap na lumipat mula sa analog patungo sa dihital sa komersyal na broadcast (3 kW) |- | '''21.03''' | '''Shop TV''' | [[Shop TV]] | Komersyal na broadcast (3 kW) |- | '''21.04''' | '''DepEd ALS''' | [[Solar Learning]]/[[DepEd TV|DepEd TV ALS]] | Maaaring mag-iba ang mga oras | rowspan="3" | Pagsubok sa broadcast |- | '''21.06''' | '''DepEd NCR PRIME''' | [[Solar Learning]]/[[DepEd TV|DepEd TV NCR Prime]] | 7 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''21.07''' | '''DepEd Central''' | [[Solar Learning]]/[[DepEd TV|DepEd TV Central]] | 7 a.m. - 7 p.m. (Lunes - Sabado) |- | rowspan="2" {{n/a|PA}} | rowspan="2" | '''23''' | rowspan="2" | '''527.143 MHz''' | '''23.01''' | rowspan="2" | [[Aliw Broadcasting Corporation]] | '''ALIW CHANNEL 23''' | rowspan="2" | [[DWIZ]] | 16:9 [[1080i]] [[High-definition na telebisyon|HDTV]] | rowspan="2" | Maaaring mag-iba ang mga oras | rowspan="2" | Pagsubok sa broadcast / Pagsubok sa Configuration (1 kW) |- | '''23.02''' | '''DWIZ NEWS TV''' | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="5" | [[DZEC-DTV]] | rowspan="5" | '''28''' | rowspan="5" | '''557.143 MHz''' | '''28.01''' | rowspan="5" | [[Eagle Broadcasting Corporation]] | '''NET 25 HD''' | rowspan="2" | [[Net 25]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="5" | 5 a.m. – hatinggabi (kinabukasan) | rowspan="5" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''28.02''' | '''NET 25 SD''' | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | '''28.03''' | '''INCTV HD''' | rowspan="2" | [[INC TV]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] |- | '''28.04''' | '''INCTV SD''' | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | '''28.05''' | '''EBC RESERVED''' | [[Net 25]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] |- | rowspan="5" | [[DZRJ-DTV]] | rowspan="5" | '''29''' | rowspan="5" | '''563.143 MHz''' | '''29.21''' | rowspan="5" | [[Rajah Broadcasting Network]] | '''RJ DigiTV''' | [[DZRJ-DTV|RJ DigiTV]] | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[Standard-definition television|SDTV]] | 5 a.m. - 2 a.m. (kinabukasan) | Ganap na lumipat mula sa analog patungo sa dihital (Nasa ilalim pa rin ng pagsubok na broadcast) (2.5kW) |- | '''29.22''' | '''Timeless TV''' | Timeless TV | 24 Oras | rowspan="4" | Pagsubok na broadcast |- | '''29.23''' | '''Radyo Bandido TV''' | [[DZRJ-AM|Radyo Bandido]] | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | 5 a.m. - hatinggabi |- | '''29.24''' | '''Rock of Manila TV''' | Rock MNL | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[Standard-definition television|SDTV]] | 5 a.m. - 2 a.m. (kinabukasan) |- | '''29.25''' | '''TV Maria''' | [[TV Maria]] | 24 Oras |- | rowspan="7" | [[DWKC-DTV]] | rowspan="7" | '''31''' | rowspan="7" | '''575.143 MHz''' | '''31.01''' | rowspan="7" | [[Broadcast Enterprises and Affiliated Media]] | '''PRTV PRIME''' | [[PRTV Prime Media]] | [[16:9]] [[480i]] [[SDTV]] | 6 a.m. - hatinggabi | rowspan="7" | Ganap na inilipat mula analog patungo sa dihital sa Commercial broadcast (5kW) |- | '''31.02''' | '''BLAST SPORTS''' | Blast Sports | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''31.03''' | '''KNOWLEDGE CHANNEL''' | [[Knowledge Channel]] | rowspan="3" | [[4:3]] [[480i]] [[SDTV]] | 6 a.m. - 11 p.m. |- | '''31.04''' | '''RESERVED''' | Test card | Lunes - Biyernes: 6 a.m. - hatinggabi Sabado - Linggo: 6 a.m. - hatinggabi |- |'''31.05''' | '''BILYONARYO NEWS CHANNEL''' | [[Bilyonaryo News Channel]] | rowspan="3" | 6 a.m. - hatinggabi |- |'''31.06''' | '''LIFE TV''' | [[Life TV]] |- | '''31.07''' | '''PILIPINAS HD''' | [[Pilipinas HD]] | [[16:9]] [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="3" | [[DZOZ-DTV]] | rowspan="3" | '''33''' | rowspan="3" | '''587.143 MHz''' |'''33.01''' | rowspan="3" | [[ZOE Broadcasting Network]] | '''Light TV HD''' | [[ZOE Broadcasting Network|Light TV]] | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="3" | Lunes - Sabado: 8 a.m. - 8 p.m. Linggo: 7 a.m. - 8 p.m. | rowspan="2" | Ganap na lumipat mula sa analog patungo sa dihital (Nasa ilalim pa rin ng pagsubok na broadcast) (5 kW TPO; 25 kW ERP) |- | '''33.02''' | '''Light TV SD1''' | Light TV Promotional channel |- | '''33.31''' | '''Light TV 1seg''' | [[ZOE Broadcasting Network|Light TV]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | [[1seg]] |- | rowspan="5" | [[DWAO-TV]] | rowspan="5" | '''38''' | rowspan="5" | '''617.143 MHz''' | '''55.01''' | rowspan="5" | [[Progressive Broadcasting Corporation]] | '''UNTV''' | [[UNTV]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="5" | 24 na oras | rowspan="3" | Pagsubok na broadcast (1 kW) |- | '''55.02''' | '''STV''' | [[STV (Pilipinas)|STV]] / kasalukuyang mirror feed mula sa [[UNTV]] | rowspan="2" | 16:9 [[1080i]] [[High-definition television|HDTV]] |- | '''55.03''' | '''TRUTH CHANNEL''' | [[Truth Channel]] |- | '''55.04''' | '''UNTV Reserve''' | {{n/a|Blank feed}} | rowspan="2" | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | {{n/a|Itim na screen}} |- | '''55.31''' | '''UNTV 1SEG''' | [[UNTV]] | [[1seg]] |- | rowspan="4" | [[DWVN-DTV]] | rowspan="4" | '''45''' | rowspan="4" | '''659.143 MHz''' | '''45.01''' | rowspan="3" | [[Gateway UHF Television Broadcasting]] | '''Hope Phil''' | [[Hope Channel Philippines]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="4" | 24 na oras | rowspan="4" | Ganap na lumipat mula sa analog patungo sa dihital (Mahina ang paghahatid ng signal, Nasa ilalim pa rin ng pagsubok na broadcast) (3.5kW) |- | '''45.02''' | '''Hope Intl''' | [[Hope International (Seventh-day Adventist)|Hope International]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | '''45.03''' | '''Hope Live''' | [[Hope Channel Philippines|Hope Channel Philippines]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | '''45.04''' | [[Global Satellite Technology Services]] | '''One Media''' | [[One Media Network]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="3" | [[DZCE-TV]] | rowspan="3" | '''49''' | rowspan="3" | '''683.143 MHz''' | '''01.01''' | rowspan="3" | [[Christian Era Broadcasting Service International]] | '''INC TV HD''' | rowspan="3" | [[DZCE-TV|INC TV]] | rowspan="2" | 16:9 [[1080i]] [[High-definition na telebisyon|HDTV]] | rowspan="3" | 4 a.m. – hatinggabi | rowspan="3" | Pagsubok na broadcast (10 kW) |- | '''01.02''' | '''INC TV HD1''' |- | '''01.03''' | '''INC TV SD''' | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="4" {{n/a|PA}} | rowspan="4" | '''51''' | rowspan="4" | '''695.143 MHz''' | '''5.01''' | rowspan="4" | [[Cignal TV|Mediascape Inc.]] at [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] | rowspan="3" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (Mirror feed mula sa DTT-18) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.35''' | '''One Seg S1 ''' | [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] | 16:9 [[144p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |} </div> ==Rehiyon I (Rehiyon ng Ilocos)== ===Ilocos Norte=== ===Ilocos Sur=== <div style="overflow: auto"> {| class="wikitable sortable" |- !Callsign !class="unsortable"|[[Ultra high frequency|UHF]] Channel !class="unsortable"|[[Dalas]] !width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] !Broadcaster !Maikling pangalan !class="unsortable"|Pagprograma !class="unsortable"|Format ng Larawan !Mga Oras ng Pag-broadcast !Mga Tala |- | rowspan="8" |[[DWBC-TV]] | rowspan="8" |'''15''' | rowspan="8" |'''479.143 MHz''' (Metro Vigan at Northern Luzon) |'''48.01''' | rowspan="8" |[[GMA Network (company)|GMA Network, Inc.]] | '''GMA''' |[[DWBC-TV|GMA Ilocos]] | rowspan="7" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | rowspan="5" |Komersyal na broadcast (5 kW) |- |'''48.02''' | '''GTV''' |[[GTV (Philippine TV network)|GTV]] | rowspan="1" |5:30 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''48.03''' | '''Heart of Asia''' |[[Heart of Asia (TV channel)|Heart of Asia]] | rowspan="3" |6:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''48.06''' |'''HALLYPOP''' |[[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- |'''48.07''' |'''I HEART MOVES''' |[[I Heart Movies]] |- |'''48.08''' |'''(HINDI PANGALAN)''' |{{n/a|Itim na screen}} | TBA |rowspan="2" |Subok na broadcast |- |'''7.11''' | '''DepEd TV''' | [[DepEd TV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. (Lunes Sabado) |- |'''48.31''' |'''GMA 1SEG''' |[[DWBC-TV|GMA Ilocos relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) |[[1seg]] |} </div> ==Cordillera Administrative Region (CAR)== ===Benguet=== <div style="overflow: auto"> {| class="wikitable sortable" !Callsign ![[Ultra high frequency|UHF]] ![[Dalas]] ![[Virtual channel|LCN]] !Broadcaster !Maikling pangalan !Pagprograma !Format ng Larawan !Mga Oras ng Pag-broadcast !Mga Tala |- | rowspan="8" | [[DWHB-TV]] | rowspan="3" | '''26''' | rowspan="3" | '''545.143 MHz''' (Metro Baguio Northern at Central Luzon) |'''26.01''' | rowspan="8" | [[Broadcast Enterprises at Affiliated Media]] |'''PIE''' | rowspan="1" | [[PIE (TV channel)|PIE Channel]] | rowspan="2" |16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="1" | 5 a.m. - 2 a.m. (kinabukasan) | rowspan="2"|Komersyal na broadcast (5kW) |- | '''26.03''' | ''' KNOWLEDGE CHANNEL''' | [[Knowledge Channel]] | rowspan="1" | 6 a.m. - 11 p.m. |- | '''26.31''' | '''PIE oneseg''' | rowspan="1" | [[PIE (TV channel)|PIE Channel]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | rowspan="1" | 5 a.m. - 2 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="5" | '''27''' | rowspan="5" | '''551.143 MHz''' (Metro Baguio) | '''27.01''' | '''DEPED TV''' | [[Broadcast Enterprises and Affiliated Media|BEAM TV]] promotional channel / [[DepEd TV]] | rowspan="4" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. | rowspan="4" | Pagsubok sa broadcast (Mahina ang Transmission ng signal) (1kW) |- | '''27.02''' | '''TV SHOP''' | TV Shop Philippines | rowspan="3" | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''27.03''' | '''PILIPINAS HD''' | [[Pilipinas HD]] |- | '''27.04''' | '''LIFE TV''' | [[Life TV (Philippines)|Life TV]] |- | '''27.31''' | '''BEAM TV 1Seg''' | [[Broadcast Enterprises and Affiliated Media|BEAM TV]] promotional channel / [[DepEd TV]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. | [[1seg]] |- | rowspan="8" | [[DZEA-TV]] | rowspan="8" | '''38''' | rowspan="8" | '''617.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) | '''10.01''' | rowspan="8" |[[GMA Network (company)|GMA Network Inc.]] | ''GMA''' | [[DZEA-TV|GMA Dagupan/Baguio]] | rowspan="7" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | rowspan="5" | Komersyal na broadcast (15kW) |- | '''10.02''' | '''GTV''' | [[GTV (Philippine TV network)|GTV]] | rowspan="1" | 5:30 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''10.03''' | '''HEART OF ASIA''' | [[Heart of Asia (TV channel)|Heart of Asia]] | rowspan="3" | 6:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''10.06''' | '''HALLYPOP''' | [[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- | '''10.07''' | '''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- | '''10.08''' | {{n/a|'''(UNNAMED)'''}} | {{n/a|Itim na screen}} | {{n/a|TBA}} | rowspan="1" | Itim na screen |- | '''10.11''' | '''DepEd TV''' | [[DepEd TV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. (Lunes Sabado) | rowspan="1" | Pagsubok sa broadcast |- | '''10.31''' | '''GMA 1Seg''' | [[DZEA-TV|GMA Dagupan/Baguio Relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) |[[1seg]] |- | rowspan="4" | [[D-8-XM-TV]] | rowspan="4" | '''42''' | rowspan="4" | '''641.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) |'''4.01''' | rowspan="4" |[[People's Television Network]] | '''PTV SD1''' | [[D-8-XM-TV|PTV Cordillera]] | rowspan="1" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] (minsan [[1080i]] [[HDTV]]) | rowspan="1" | Linggo: 5:30 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Sabado 5:30 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Linggo: 7 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | rowspan="1" | Pagsubok sa broadcast |- | '''4.02''' | '''PTV SD2''' | {{n/a|Black Screen}} | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | {{n/a|TBA}} | rowspan="2" | Blangkong screen |- | '''4.03''' | '''PTV SD3''' | {{n/a|Black Screen}} | {{n/a|TBA}} |- | '''4.04''' | '''PTV 1seg''' | [[People's Television Network|PTV]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | rowspan="1" | Linggo: 5:30 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Sabado 5:30 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Linggo: 7 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="4" | [[DWFB-DTV]] | rowspan="4" |'''44''' | rowspan="4" |'''653.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) | '''44.01''' | rowspan="3" |[[Global Satellite Technology Services]] | '''GNN North Luzon''' | [[GNN North Luzon]] | rowspan="4" | 16:9 [[480p]] [[SDTV]] (minsan [[720p]] [[HDTV]]) | rowspan="4" | Lunes-Linggo 5:00 a.m. - 11:00p.m. | rowspan="4" | Ganap na lumipat mula sa analog <br /> patungo sa dihital / Pagsubok sa Broadcast / Pagsubok sa Configuration |- | '''44.02''' | '''Highland TV''' | Highland TV / RNG Luzon |- | '''44.03''' | '''GNN''' | [[Golden Nation Network|GNN]] |- | '''44.04''' | rowspan="1"|[[Global Satellite Technology Services]] at [[Gateway UHF Television Broadcasting]] | '''Hope Phil HD''' | [[Hope Channel Philippines]] |- | rowspan"1" {{n/a|PA}} | rowspan"1" | '''45''' | rowspan"1" | '''659.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) | '''45.01''' | rowspan"1" | [[DZTP|Tirad Pass Network]] | rowspan"1" | ''TPN''' | rowspan"1" | [[DZTP|TPN]] | rowspan"1" | 16:9 [[1080p]] [[HDTV]] | rowspan"1" | 5:00 a.m. - hatinggabi | rowspan"1" | Pagsubok sa broadcast / Pagsubok sa Configuration |- | rowspan="4" | [[DZET-TV]] | rowspan="4" | '''51''' | rowspan="4" | '''695.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[DZET-TV|TV5 Baguio]] | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes, Martes, Biyernes 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) / Miyerkules, Huwebes 5:00 a.m. - 12:30 a.m. (kinabukasan) / Sabado 6:00 a.m. - 1:30 am (ang susunod na araw) / Linggo 5:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3"|Komersyal na broadcast (5kW) |- | '''5.02''' | ''ONE PH''' | [[One PH]] | rowspan="1" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | 24 na oras |- | '''5.03''' | ''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes - Sabado 8:00 a.m. - hatinggabi (sa susunod na araw) / Linggo 6:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) |- | '''5.35''' | '''One Seg S1''' | [[DZET-TV|TV5 Baguio Relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes, Martes, Biyernes 5:00 a.m. - 1:00 a.m. / Miyerkules, Huwebes 5:00 a.m. - 12:30 a.m. / Sabado 6:00 a.m. - 1:30 am (kinabukasan) / Linggo 5:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- |} </div> ==Rehiyon II (Cagayan Valley)== ==Rehiyon III (Central Luzon)== ===Pampanga=== {| class="wikitable sortable" ! Callsign ! [[Ultra high frequency|UHF]] ! [[Dalas]] ! [[Virtual channel|LCN]] ! Broadcaster ! Maikling pangalan ! Pagprograma ! Format ng Larawan ! Mga Oras ng Pag-broadcast ! Mga Tala |- | [[DWRW-TV]] | '''36''' | '''605.143 MHz''' | '''36.01''' | [[RadioWorld Broadcasting Corporation]] | '''CLTV36''' | [[Central Luzon Television|CLTV36]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] | 9 a.m. - 10 p.m. | {{n/a|Ganap na inilipat mula sa analog/<br/>sa dihital/Test Broadcast/Configuration Testing}} |- | rowspan="3" | [[DWFU-DTV]] | rowspan="3" | '''44''' | rowspan="3" | '''653.143 MHz''' | '''44.01''' | rowspan="3" | [[First United Broadcasting Corporation]] | '''GNN Pampanga''' | GNN Pampanga [[DWFU-DTV]] | rowspan="3" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="3" {{n/a|TBA}} | rowspan="3" {{n/a|Ganap na inilipat mula sa analog/<br/>sa dihital/Test Broadcast/Configuration Testing}} |- | '''44.02''' | '''GNN Central Luzon''' | {{n/a|–}} |- | '''44.03''' | '''GNN''' | [[Golden Nation Network|GNN]] |- |} ==Rehiyon IV-A (CALABARZON)== ===Batangas=== <div style="overflow: auto"> {| class="wikitable sortable" !Callsign ![[Ultra high frequency|UHF]] ![[Dalas]] ![[Virtual channel|LCN]] !Broadcaster !Maikling pangalan !Pagprograma !Format ng Larawan !Mga Oras ng Pag-broadcast !Mga Tala |- | rowspan="4" |[[DWBD-TV]] | rowspan="4" |'''18''' | rowspan="4" |'''497.143 MHz''' (Batangas at Calabarzon) |'''5.01''' | rowspan="4" |[[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] at [[Cignal TV|Mediascape Inc.]] | '''TV5''' | TV5 Batangas | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes, Martes, Biyernes 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) / Miyerkules, Huwebes 5:00 a.m. - 12:30 a.m. (kinabukasan) / Sabado 6:00 a.m. - 1:30 am (ang susunod na araw) / Linggo 5:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | rownspan="4"|Komersyal na broadcast |- |'''5.02''' | '''ONE PH''' | [[ONE PH]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | 24 na oras |- |'''5.03''' | ''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes - Sabado 8:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) / Linggo 6:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | Komersyal na broadcast |- |'''5.35''' | '''One Seg S1''' | TV5 Batangas Relay | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes, Martes, Biyernes 5:00 a.m. - 1:00 a.m. / Miyerkules, Huwebes 5:00 a.m. - 12:30 a.m. / Sabado 6:00 a.m. - 1:30 am (kinabukasan) / Linggo 5:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="8" |[[D-12-ZB-TV]] | rowspan="8" |'''32''' | rowspan="8" |'''581.143 MHz''' (Batangas at Calabarzon) |'''12.01''' | rowspan="8" |[[GMA Network (company)|GMA Network Inc.]] | ''GMA''' |[[D-12-ZB-TV|GMA Batangas]] | rowspan="7" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | rowspan="5" |Komersyal na broadcast (10kW) |- |'''12.02''' | '''GTV''' |[[GTV (Philippine TV network)|GTV]] | rowspan="1" |5:30 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''12.03''' | '''HEART OF ASIA''' |[[Heart of Asia (TV channel)|Puso ng Asya]] | rowspan="3" |6:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''12.06''' |'''HALLYPOP''' |[[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- |'''12.07''' |'''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- |'''12.08''' |'''(RESERVED)''' |{{n/a|Itim na screen}} | TBA |rowspan="2" | Pagsubok sa broadcast |- |'''12.11''' | '''DEPED TV''' | [[DepEd TV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. (Lunes Sabado) |- |'''12.31''' |'''GMA 1-Seg''' |GMA Batangas Relay | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) |[[1seg]] |} </div> ==Rehiyon IV-B (MIMAROPA)== ==Rehiyon V (Rehiyon ng Bicol)== ===Camarines Sur=== <div style="overflow: auto"> {| class="wikitable sortable" !Callsign ![[Ultra high frequency|UHF]] ![[Dalas]] ![[Virtual channel|LCN]] !Broadcaster !Maikling pangalan !Pagprograma !Format ng Larawan !Mga Oras ng Pag-broadcast !Mga Tala |- | rowspan="6" {{n/a|PA}} | rowspan="6" |'''19''' | rowspan="6" |'''503.143 MHz''' <br/>([[Nabua, Camarines Sur]]) |'''19.01''' | rowspan="6" |[[ Polytechnic State University of Bicol| PSUB]] <br>at<br>[[Philippine Collective Media Corporation|PCMC]] | '''PSUBTv''' | PSUB TV | rowspan="6" |[[4:3]] [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="6" |9 a.m. - 8 p.m. | rowspan="3" | Pagsubok sa broadcast |- |'''19.02''' | '''PSUB COHS''' | Ang TLC Channel |- |'''19.03''' | '''PSUB COBM''' | Kolehiyo ng Pamamahala ng Negosyo |- |'''19.04''' | '''PSUB COEAS''' | BigCAS Channel | rowspan="3" {{n/a|Pagsubok sa Configuration}} |- |'''19.05''' | '''PSUB Graduate School''' | Ang Grad-Ed Channel |- |'''19.06''' | '''PSUB COE''' | Kolehiyo ng Inhinyero |- | rowspan="8" |[[DWHC-TV]] |rowspan="3"| '''32''' |rowspan="3"|'''581.143 MHz''' (Metro Naga at Camarines Sur) |'''32.01''' |rowspan="3"|[[Broadcast Enterprises and Affiliated Media]] |'''PIE''' |rowspan="1"|[[PIE (TV channel)|PIE Channel]] |rowspan="2"|16:9 [[480i]] [[SDTV]] |rowspan="1"|5:00 a.m. - 2:00 a.m. (kinabukasan) | rowspan="2"|Komersyal na Broadcast |- |'''32.03''' |''' KNOWLEDGE CHANNEL''' |[[Knowledge Channel]] |6:00 a.m. - 11:00 p.m. |- |'''32.31''' |'''PIE oneseg''' |rowspan="1"|[[PIE (TV channel)|PIE Channel]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] |rowspan="1"|5:00 a.m. - 2:00 a.m. (kinabukasan) |[[1seg]] |- | rowspan="5" |'''35''' | rowspan="5" |'''599.143 MHz''' <br /> (Metro Naga) |'''35.01''' | rowspan="5" |[[Broadcast Enterprises at Affiliated Media]] |'''DEPED TV''' |[[Broadcast Enterprises and Affiliated Media|DEPED TV]] | rowspan="4" |4:3 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. | rowspan="4" |Subok na broadcast |- |'''35.02''' |'''RESERVED''' |RESERVED | 6 a.m. - hatinggabi |- |'''35.03''' |'''PILIPINAS HD''' |[[Pilipinas HD]] | rowspan="2" | 6 a.m. - hatinggabi |- |'''35.04''' |'''LIFE TV''' |[[Life TV (Philippines)|Life TV]] |- |'''35.31''' |'''BEAM TV 1Seg''' |[[Broadcast Enterprises and Affiliated Media|BEAM TV]] promotional channel | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. |[[1seg]] |- | rowspan="8" |[[DWAI-TV]] | rowspan="8" |'''38''' | rowspan="8" |'''617.143 MHz''' (Metro Naga at Camarines Sur) |'''07.01''' | rowspan="8" |[[GMA Network (company)|GMA Network Inc.]] | ''GMA''' |[[DWAI-TV|GMA Naga]] | rowspan="7" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | rowspan="5" |Komersyal na broadcast (10kW) |- |'''07.02''' | '''GTV''' |[[GTV (Philippine TV network)|GTV]] | rowspan="1" |5:30 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''07.03''' | '''HEART OF ASIA''' |[[Heart of Asia (TV channel)|Heart of Asia]] | rowspan="3" |6:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''07.06''' |'''HALLYPOP''' |[[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- |'''07.07''' |'''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- |'''07.08''' |'''(UNNAMED)''' |{{n/a|Itim na screen}} |rowspan="1" |TBA |rowspan="2" |Pagsubok sa brodkast |- |'''7.11''' | '''DepEd TV''' | [[DepEd TV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. (Lunes Sabado) |- |'''07.35''' |'''GMA1SEG''' |[[DWAI-TV|GMA Naga Relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) |[[1seg]] |- | rowspan="4" |[[DWMA-TV]] | rowspan="4" |'''46''' | rowspan="4" |'''665.143 MHz''' <br/>(Metro Naga) |'''8.01''' | rowspan="4" |[[People's Television Network]] | '''PTV HD1''' |rowspan="2'|[[DWMA-TV|PTV Naga]] | rowspan="3" |16:9 [[720p]] [[HDTV]](minsan 4:3 up-scaled [[480i]] [[SDTV]]) | rowspan="4" |Mga Araw ng Linggo: <br /> 6 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Sabado at Linggo: <br /> 7 a.m. – hatinggabi (sa susunod na araw) | rowspan="3" | Pagsubok sa broadcast |- |'''8.02''' | '''PTV HD2''' |- |'''8.03''' | '''PTV HD3''' |{{n/a|Black Screen}} |- |'''8.04''' | '''PTV 1seg''' |[[People's Television Network|PTV]] |4:3 [[240p]] [[LDTV]] |[[1seg]] |- | rowspan="5" |[[DWIL-TV]] | rowspan="5" |'''48''' | rowspan="5" |'''677.143 MHz''' <br/>(Metro Naga) |'''48.01''' | rowspan="5" |[[Global Satellite Technology Services]] | '''GNN''' | rowspan="1" |[[Golden Nation Network]] Mga Lokal na Programa | rowspan="5" |4:3 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" |6 a.m. - hatinggabi | rowspan="2" | Pagsubok sa broadcast |- |'''48.02''' | '''DepEd TV - Telearalan''' | rowspan="1" | [[DepEd TV]] Mga Lokal na Programa |- |'''48.03''' | '''LGU Naga''' | {{n/a|Black Screen}} | rowspan="1" {{n/a|Black Screen}} | rowspan="1" {{n/a|Pagsubok sa Configuration}} |- |'''48.04''' | '''TV Maria''' | [[TV Maria]] | 24 na oras | Pagsubok sa Broadcast |- |'''48.05''' | '''Reserved Channel GNN Naga TV48''' | rowspan="1" | [[Golden Nation Network]] | rowspan="1" {{n/a|Black Screen}} | rowspan="1" {{n/a|Pagsubok sa Configuration}} |} </div> == Rehiyon VI (Kanlurang Visayas) == === Aklan === {| class="wikitable sortable" |- ! Callsign ! class="unsortable"|Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable"|[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Taga-ere (''broadcaster'') ! Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable"|Programa ! class="unsortable"|Anyo ng larawan ! Oras ng pag-ere ! Karagdagan |- | rowspan="4" {{n/a|PA}} | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Kalibo]] | rowspan="3" | 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.04''' | '''One Seg S1''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Kalibo]] | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |} === Capiz === === Iloilo === {| class="wikitable sortable" |- ! Callsign ! class="unsortable"|Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable"|[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Taga-ere (''broadcaster'') ! Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable"|Programa ! class="unsortable"|Anyo ng larawan ! Oras ng pag-ere ! Karagdagan |- | {{n/a|PA}} | '''16''' | '''485.143 MHz''' | '''2.01''' | [[Advanced Media Broadcasting System]] | '''ALLTV HD''' | [[All TV]] | 16:9 1080i HDTV | Lunes - Biyernes: 8:00 a.m. - 10:45 p.m. (kinabukasan) Sabado at Linggo: 8:00 a.m. - 11 p.m. (kinabukasan) | Komersyal na brodkast (10 kW) |- | [[DYJB-TV]] | '''17''' | '''491.143 MHz''' (Guimaras) | '''17.01''' | [[Intercontinental Broadcasting Corporation]] | '''IBC HD''' | [[Intercontinental Broadcasting Corporation|IBC 13]] | 16:9 1080i HDTV | Lunes - Biyernes: 6:00 a.m. - 11:00 p.m. (kinabukasan) Sabado at Linggo: 6:00 a.m. - 11 p.m. (kinabukasan) | Pagsubok sa brodkast (5 kW) |- | rowspan="4" | [[DYMB-TV]] | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Iloilo]] | rowspan="3" | 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.04''' | '''One Seg S1''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Iloilo]] | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="2" | DYOK-TV | rowspan="2" | '''43''' | rowspan="2" | '''647.143 MHz''' | '''43.21''' | rowspan="2" | [[MBC Media Group]] | '''DZRH NEWS TV''' | rowspan="2" | [[DZRH News Television]] | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="2" | 24 oras | rowspan="2" | Pagsubok sa brodkast (1 kW) |- | '''43.31''' | '''DZRH NEWS TV 1SEG''' | [[4:3]] [[240p]] [[LDTV]] |} == Isla ng Negros == === Negros Occidental === === Negros Oriental === == Region VII (Gitnang Visayas) == === Cebu === {| class="wikitable sortable" |- ! Callsign ! class="unsortable"|Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable"|[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Taga-ere (''broadcaster'') ! Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable"|Programa ! class="unsortable"|Anyo ng larawan ! Oras ng pag-ere ! Karagdagan |- | rowspan="4" | [[DYET-TV]] | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' (Metro Cebu) | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Cebu]] | rowspan="3" | 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.04''' | '''One Seg S1''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Cebu]] | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |} === Bohol === ==Rehiyon VIII (Silangang Visayas)== === Leyte === === Samar === ==Rehiyon IX (Tangway ng Zamboanga)== === Zamboanga del Norte === === Zamboanga del Sur === {| class="wikitable sortable" |- !Callsign !class="unsortable"|Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] !class="unsortable"|[[Dalasan]] !width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] !Taga-ere (''broadcaster'') !Maiksing pangalang [[PSIP]] !class="unsortable"|Programa !class="unsortable"|Anyo ng larawan !Oras ng pag-ere !Karagdagan |- | rowspan="5" |[[DXAX-DTV]] | rowspan="5" |'''40''' | rowspan="5" |'''629.143&nbsp;MHz''' |'''0.01''' | rowspan="5" | Westwind Broadcasting Corporation & eMedia Production Network | '''eMedia Digital TV''' |[[eMedia]] | rowspan="5" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | 4:45 n.u. – 9:30 n.g. | Tuluyang lumipat mula analog papuntang dihital |- |'''0.02''' | '''GPC''' | Global Pinoy Cinema | '''Buong araw''' |{{n/a|TBA}} |- |'''0.03''' | '''PTV''' |[[People's Television Network|PTV]] | rowspan="3" | '''Mula Maynila''' | rowspan="3" | ''Mula Maynila'' |- |'''0.04''' |'''5''' |[[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5]] |- |'''0.05''' |'''One Sports''' |[[One Sports]] |} ==Rehiyon X (Hilagang Mindanao)== ===Bukidnon=== ===Lanao del Norte=== ===Misamis Oriental=== ==Rehiyon XI (Davao)== ===Lungsod ng Davao=== {| class="wikitable sortable" |- !Callsign !class="unsortable"|Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] !class="unsortable"|[[Dalasan]] !width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] !Taga-ere (''broadcaster'') !Maiksing pangalang [[PSIP]] !class="unsortable"|Programa !class="unsortable"|Anyo ng larawan !Oras ng pag-ere !Karagdagan |- | rowspan="4" |[[DXET-TV]] | rowspan="4" |'''18''' | rowspan="4" |'''497.143 MHz''' (Metro Davao and Davao Region) |'''5.01''' | rowspan="4" |[[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] |'''TV5''' |[[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Davao]] | rowspan="3" |16:9 480i SDTV | rowspan="2" |Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" |Komersyal na broadcast (10 kW) |- |'''5.02''' |'''OnePH''' |[[One PH]] |- |'''5.03''' | '''One Sports''' |[[TV5 Network|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''5.04''' | '''One Seg S1''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Davao]] |16:9 [[240p]] [[LDTV]] |Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) |[[1seg]] |- | rowspan="2" |[[DXAQ-TV]] | rowspan="2" |'''19''' | rowspan="2" |'''503.143 MHz''' (Metro Davao) |'''39.01''' | rowspan="2" |[[Sonshine Media Network International]] |'''SMNI''' |[[Sonshine Media Network International|SMNI Davao]] | rowspan="2" |4:3 upscaled sa 16:9 480i SDTV | rowspan="2" |24 na oras | rowspan="2" |Pagsubok sa broadcast |- |'''39.02''' |'''SMNI UPLINK''' |[[SMNI News Channel]] |- | rowspan="3" |[[DXEX-DTV]] | rowspan="3" |'''20''' | rowspan="3" |'''509.143 MHz''' (Metro Davao and Davao Region) |'''20.01''' | rowspan="3" |[[ZOE Broadcasting Network]] (pinamamahalaan sa ilalim ng [[local marketing agreement|blocktime agreement]] kasama ng [[ABS-CBN Corporation]]) |'''A2Z''' |[[A2Z|A2Z Davao]] | rowspan="2" |4:3 [[480i]] [[SDTV]] |Lunes, Martes, Huwebes: 5 a.m. - 12:15 a.m. (the next day) Miyerkules, Biyernes: 5 a.m. - midnight (the next day) Sabado: 6 a.m. - 11:30 p.m. Linggo: 6 a.m. - 12:45 a.m. (kinabukasan) | rowspan="2" |Komersyal na broadcast (5.5 kW) |- |'''20.02''' |'''Light TV''' |[[ZOE Broadcasting Network|Light TV]] |Lunes - Sabado: 8 a.m. - 8 p.m. Linggo: 7 a.m. - 8 p.m. |- |'''20.22''' |'''A2Z 1Seg''' |[[A2Z|A2Z Davao]] |4:3 [[240p]] [[LDTV]] |Lunes, Martes, Huwebes: 5 a.m. - 12:15 a.m. (the next day) Miyerkules, Biyernes: 5 a.m. - midnight (the next day) Sabado: 6 a.m. - 11:30 p.m. Linggo: 6 a.m. - 12:45 a.m. (kinabukasan) |''[[1seg]]'' |- |[[DXSQ-TV]] |'''38''' |'''617.143 MHz''' (Digos City) |'''38.01''' |[[Sagay Broadcasting Corporation]] | '''Kapampi TV''' | Kakampi TV | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] |24 na oras | Pagsubok sa broadcast (500 watts) |- | rowspan="4" | [[DXNP-TV]] | rowspan="4" | '''45''' | rowspan="4" | '''659.143&nbsp;MHz''' |'''11.01''' | rowspan="4" | [[People's Television Network]] | '''PTV HD1''' | PTV Davao | rowspan="2" | 16:9 (sometimes 4:3 up-scaled) [[1080i]] [[High-definition television|HDTV]] | rowspan="4" | '''Lunes''': <br /> 5 n.u. - 1 n.u. <br /> '''Martes-Biyernes''': <br /> 6 n.u. - 1 n.u. <br /> '''unang Biyernes ng buwan''': <br /> 4 n.u. - 1 n.u. <br /> '''Sabado''': <br /> 6 n.u. - hatinggabi <br /> '''Linggo''': <br /> 7 n.u. - hatinggabi (kinabukasan) | rowspan="2" | ''Test broadcast'' |- |'''11.02''' | '''PTV HD2''' | PTV Manila Feed |- |'''11.03''' | '''PTV SD2''' | rowspan="2" {{n/a|Gray screen}} | ''Nakaitim na iskrin'' | Gray screen |- |'''11.04''' | '''PTV 1seg''' | 16:9 (sometimes 4:3 up-scaled) [[240p]] [[LDTV]] | [[1seg]] |} == Region XII (SOCCSKSARGEN) == === South Cotabato === {| class="wikitable sortable" |- !Callsign ! class="unsortable" |Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable" |[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] !Taga-ere (''broadcaster'') !Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable" |Programa ! class="unsortable" |Anyo ng larawan !Oras ng pag-ere !Karagdagan |- | rowspan="4" |DXER-TV | rowspan="4" |'''18''' | rowspan="4" |'''497.143 MHz''' (General Santos City and Soccsksargen) |'''5.01''' | rowspan="4" |[[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] |'''TV5''' |[[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 General Santos]] | rowspan="3" |16:9 480i SDTV | rowspan="2" |Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" |Komersyal na broadcast (10 kW) |- |'''5.02''' |'''OnePH''' |[[One PH]] |- |'''5.03''' |'''One Sports''' |[[TV5 Network|One Sports]] |6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''5.04''' |'''One Seg S1''' |[[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 General Santos]] |16:9 [[240p]] [[LDTV]] |Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) |[[1seg]] |- | rowspan="8" |DXBG-TV | rowspan="8" |'''34''' | rowspan="8" |'''593.143 MHz''' (General Santos City and Soccsksargen) |'''8.01''' | rowspan="8" |[[GMA Network|GMA Network Inc.]] |'''GMA''' |[[GMA Network|GMA General Santos]] | rowspan="7" |16:9 [[480i]] [[SDTV]] |Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | rowspan="7" |Komersyal na broadcast (10 kW) |- |'''8.02''' |'''GTV''' |[[GTV (himpilang pantelebisyon sa Pilipinas)|GTV]] | rowspan="1" |Lunes - Sabado: 5:30 a.m. - hatinggabi Linggo: 6:00 a.m. - hatinggabi |- |'''8.03''' |'''HEART OF ASIA''' |[[Heart of Asia (telebisyong tsanel)|Heart of Asia]] | rowspan="4" |6 a.m. - hatinggabi |- |'''8.06''' |'''HALLYPOP''' |[[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- |'''8.07''' |'''I HEART MOVIES''' |[[I Heart Movies]] |- |'''8.08''' |'''PINOY HITS''' |[[GMA Network|Pinoy Hits]] |- |'''8.11''' !'''''(UNNAME)''''' !Black Screen !TBA |- |'''8.31''' |'''GMA 1Seg''' |[[GMA Network|GMA General Santos]] |4:3 [[240p]] [[LDTV]] |Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) |''[[1seg]]'' |- | rowspan="2" |DXBC-TV | rowspan="2" |'''37''' | rowspan="2" |'''611.143 MHz''' (General Santos City) |'''37.01''' | rowspan="2" |[[Brigada Mass Media Corporation]] at [[Baycomms Broadcasting Corporation]] |'''Brigada News TV''' | rowspan="2" |Brigada TV | rowspan="2" |16:9 [[1080i]] [[High-definition na telebisyon|HDTV]] | rowspan="2" |4:30 a.m. - 10:00 p.m. |Pagsubok sa broadcast (500 watts) |- |'''37.31''' |'''Brigada News TV 1seg''' |''[[1seg]]'' |} == Region XIII (Caraga Region) == === Agusan del Norte === {| class="wikitable sortable" |- !Callsign ! class="unsortable" |Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable" |[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] !Taga-ere (''broadcaster'') !Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable" |Programa ! class="unsortable" |Anyo ng larawan !Oras ng pag-ere !Karagdagan |- | rowspan="8" | DXBM-TV | rowspan="8" | '''15''' | rowspan="8" | '''479.143 MHz''' (Butuan City and Caraga) |'''26.01''' | rowspan="8" | [[GMA Network|GMA Network Inc.]] | '''GMA''' |[[GMA Network|GMA Butuan City]] | rowspan="7" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | rowspan="7" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- |'''26.02''' | '''GTV''' | [[GTV (himpilang pantelebisyon sa Pilipinas)|GTV]] | rowspan="1" |Lunes - Sabado: 5:30 a.m. - hatinggabi Linggo: 6:00 a.m. - hatinggabi |- |'''26.03''' | '''HEART OF ASIA''' |[[Heart of Asia (TV channel)|Heart of Asia]] | rowspan="4" |6 a.m. - hatinggabi |- |'''26.06''' | '''HALLYPOP''' |[[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- |'''26.07''' |'''I HEART MOVIES''' |[[I Heart Movies]] |- |'''26.08''' |'''PINOY HITS''' |[[GMA Network|Pinoy Hits]] |- |'''26.11''' !'''''(UNNAMED)''''' !Black Screen !TBA |- |'''26.31''' |'''GMA 1Seg''' |[[GMA Network|GMA Butuan City]] |4:3 [[240p]] [[LDTV]] |Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) |''[[1seg]]'' |} == Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM) == == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Dihital na telebisyon na mga himpilan sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga dihital na himpilang pantelebisyon sa Pilipinas| ]] [[Kategorya:Lists of television channels by country|Philippines]] [[Kategorya:Telebisyon sa Pilipinas]] [[Kategorya:Philippine television-related lists]] [[Kategorya:Mga talaan ng dihital na telebisyon|Pilipinas, Himpilan]] 8xraoeqhmm91lshpesrw9xf9dkgufdl 2223081 2223064 2026-08-31T22:49:51Z Jake Mendoza 97820 2223081 wikitext text/x-wiki {{For|talaan ng mga analog na himpilang pangtelebisyon|Talaan ng mga analogong himpilang pangtelebisyon sa Pilipinas}} {{Multiple issues|{{primary sources|date=Oktubre 2020}} {{Unreliable sources|date=Abril 2025}} {{more citations needed|date=Oktubre 2020}} {{update|date=Abril 2023}} }} [[File:Digital broadcast standards.svg|thumb|400x400px|Pamantayan ng [[dihital na telebisyon]] sa buong mundo.]] Ito ang isang '''talaan ng mga himpilang pantelebisyon na [[dihital na telebisyon sa Pilipinas|naka-dihital sa Pilipinas]]'''.<ref>{{cite web |title=NTC List of DTTB Stations via FOI website |url=http://storage.googleapis.com/request-attachments/3qwepDblYFlFpRIAxnpr8DeBq7m2qrvCyUDjZHDqcWYLHU55YohnTf2QwdWk8xHnErMQ6iIXPAiLJZM2qJGi32oxvPDGCessrNvB/NTC%20FOI%20223511250758.pdf |website=foi.gov.ph |date=September 6, 2019}}</ref> Mapapanood ang mga tsanel sa nakasaad na lugar. Pinagtibay ng[[National Telecommunication Commission|Pambansang Komisyon sa Telekomunikasyon (NTC)]] ang pamantayang [[ISDB-T]] para sa mga telebisyon sa Pilipinas. ==Paunang impormasyon== [[File:ISDB-T CH Seg Prog allocation.svg|thumb|Mga bahagi (''segment'') ng ISDB-T]] Huling isinapanahon noong Disyembre 2025.<ref>{{cite web |url=http://www.dtvpilipinas.org/ |title=DTV Pilipinas official website |access-date=2020-07-15 |archive-date=2020-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716060054/https://www.dtvpilipinas.org/ |url-status=dead }} {{cite web |url=https://dtvpilipinas.blogspot.com |title=DTV Pilipinas official blogsite }}</ref> Nasa ''test broadcast'' pa rin ang karamihan sa mga nakalistang himpilan. Inaasahang permanenteng magsasara ang lahat ng mga naka-analog na serbisyo pagdating ng taong 2026.<ref name=ntcph>{{cite news |title=Gov't wants analog TV switched off by 2023 |url=https://www.gmanetwork.com/news/story/599484/money/companies/gov-t-wants-analog-tv-switched-off-by-2023 |work=GMA News Online |date=February 14, 2017 |author=Cabuenas, Jon Viktor D.}}</ref> ''Galing sa ibang pahina ng wiking ito pati na rin sa mga sanggunian ang datos na ipinapakita sa talaang ito. Maaaring iba ang masagap na tsanel depende sa lugar o di kaya sa lakas ng signal ng himpilan. Karamihan rin ng mga nakalagay na tsanel rito ay naka-test broadcast, kaya naman maaaring hindi masagap ng ilang lugar ang ilang himpilan dahil sa mahinang signal (o dead spot) o di kaya'y mahina ang lakas ng pagta-transmit ng mga himpilan. May ilan ding mga tsanel na naka-encrypt at maaaring mapanood lamang sa piling mga tagagawang (manufacturer) ng set-top box o mobile dongle.'' {{clear}} ==National Capital Region== {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |- ! Callsign ! class="unsortable"| [[Ultra high frequency|UHF]] Channel ! class="unsortable"| [[Dalas]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Broadcaster ! Maikling pangalan ! class="unsortable"| Pagprograma ! class="unsortable"| Format ng Larawan ! Mga Oras ng Pag-broadcast ! Mga Tala |- | rowspan="4" | [[DWGT-TV]] | rowspan="4" | '''14''' | rowspan="4" | '''473.143 MHz''' | '''4.01''' | rowspan="4" | [[People's Television Network]] | '''PTV HD1''' | [[People's Television Network|PTV]] | 16:9 [[1080i]] [[High-Definition Television|HDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:30 a.m. - hatinggabi Weekends: 7 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''4.02''' | '''PTV SD1''' | [[Congress TV]] | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" | 9 a.m. - 9 p.m. | rowspan="2" | Pagsubok sa broadcast |- | '''4.03''' | '''PTV SD2''' | [[DZRB-AM|Radyo Pilipinas 1]] |- | '''4.04''' | '''PTV 1SEG''' | [[People's Television Network|PTV]] | [[16:9]] [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:30 a.m. - hatinggabi Weekends: 7 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="9" | [[DZBB-TV]] | rowspan="9" | '''15''' | rowspan="9" | '''479.143 MHz''' | '''7.01''' | rowspan="9" | [[GMA Network (kompanya)|GMA Network, Inc.]] | '''GMA''' | [[GMA Network]] | rowspan="8" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | rowspan="7" | Komersyal na broadcast (15 kW TPO; 100 kW ERP) |- | '''7.02''' | '''GTV''' | [[GTV (himpilang pantelebisyon sa Pilipinas)|GTV]] | Lunes - Sabado: 5:30 a.m. - hatinggabi Linggo: 6:00 a.m. - hatinggabi |- | '''7.03''' | '''HEART OF ASIA''' | [[Heart of Asia (telebisyong tsanel)|Heart of Asia]] | rowspan="4" | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''7.06''' | '''HALLYPOP''' | [[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- | '''7.07''' | '''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- | '''7.08''' | '''PINOY HITS''' | [[GMA Network (kompanya)#Pinoy Hits|Pinoy Hits]] |- | '''7.11''' | {{n/a|'''(UNNAMED)'''}} | {{n/a|Black Screen}} | {{n/a|TBA}} |- | rowspan="2" | '''7.21''' | rowspan="2" | '''GMA 1Seg''' | rowspan="2" | [[GMA Network]] | rowspan="2" | Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. - hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | rowspan="2" | [[1seg]] |- | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] |- | [[DZMV-TV]] | '''16''' | '''485.143 MHz''' | '''2.01''' | [[Advanced Media Broadcasting System]] | '''All TV HD''' | [[All TV]] | 16:9 [[1080p]] [[HDTV]] | Lunes - Biyernes: 12 n.n. - 9:30 p.m. Sabado - Linggo: 11:30 a.m. - 9:30 p.m. | Pagsubok na broadcast (10 kW) |- | rowspan="2" | [[DZTV-TV]] | rowspan="2" | '''17''' | rowspan="2" | '''491.143 MHz''' | '''13.01''' | rowspan="2" | [[Intercontinental Broadcasting Corporation]] |'''IBC HD''' | [[Intercontinental Broadcasting Corporation|IBC 13]] | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 11:00 p.m. Sabado - Linggo: 7:00 a.m. - 10:00 p.m. | rowspan="2" | Pagsubok na broadcast (3 kW) |- | '''13.02''' | '''DWAN HD''' | [[DWAN-AM|DWAN 1206]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="4" | [[DWET-TV]] | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] at [[Cignal TV]] | '''TV5''' | [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] | rowspan="3" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.35''' | '''One Seg S1 ''' | [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] | 16:9 [[144p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="2" | [[DZKB-TV]] | rowspan="2" | '''19''' | rowspan="2" | '''503.143 MHz''' | '''19.02''' | rowspan="2" | [[Radio Philippines Network]], [[Nine Media Corporation]] at [[Cignal TV]] (pinamamahalaan sa ilalim ng [[local marketing agreement|blocktime agreement]] kasama ng [[TV5 Network, Inc.]]) | '''RPTV HD''' | rowspan="2" | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] | 16:9 [[1080i]] [[High-definition na telebisyon|HDTV]] | rowspan="2" | 6 a.m. - hatinggabi | Komersyal na broadcast (5 kW) |- | '''19.06''' | '''RPTV HD 1Seg''' | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | [[1seg]] |- | rowspan="3" | [[DZOE-TV]] | rowspan="3" | '''20''' | rowspan="3" | '''509.143 MHz''' | '''20.21''' | rowspan="3" | [[ZOE Broadcasting Network]] (pinamamahalaan sa ilalim ng [[local marketing agreement|blocktime agreement]] kasama ng [[ABS-CBN Corporation]]) | '''A2Z''' | [[A2Z (tsanel pantelebisyon)|A2Z]] | rowspan="2" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes, Martes, Huwebes: 5 a.m. - 12:15 a.m. (the next day) Miyerkules, Biyernes: 5 a.m. - midnight (the next day) Sabado: 6 a.m. - 11:30 p.m. Linggo: 6 a.m. - 12:45 a.m. (kinabukasan) | rowspan="2" | Komersyal na broadcast (10 kW TPO; 30 kW ERP) |- | '''20.24''' | '''Light TV''' | [[DZOZ-DTV|Light TV]] | Lunes - Sabado: 8 a.m. - 8 p.m. Linggo: 7 a.m. - 8 p.m. |- | '''20.31''' | '''A2Z Oneseg''' | [[A2Z (tsanel pantelebisyon)|A2Z]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes 5 a.m. - hatinggabi Sabado: 6 a.m. - 11:30 p.m. Linggo: 7 a.m. - 11:30 p.m. (kinabukasan) | rowspan="1" |[[1Seg]] |- | rowspan="5" | [[DWCP-DTV]] | rowspan="5" | '''21''' | rowspan="5" | '''515.143 MHz''' | '''21.02''' | rowspan="5" | [[Southern Broadcasting Network]] at [[Solar Entertainment Corporation]] | '''SolarFlix''' | [[SolarFlix]] | rowspan="5" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" | 8 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | Ganap na lumipat mula sa analog patungo sa dihital sa komersyal na broadcast (3 kW) |- | '''21.03''' | '''Shop TV''' | [[Shop TV]] | Komersyal na broadcast (3 kW) |- | '''21.04''' | '''DepEd ALS''' | [[Solar Learning]]/[[DepEd TV|DepEd TV ALS]] | Maaaring mag-iba ang mga oras | rowspan="3" | Pagsubok sa broadcast |- | '''21.06''' | '''DepEd NCR PRIME''' | [[Solar Learning]]/[[DepEd TV|DepEd TV NCR Prime]] | 7 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''21.07''' | '''DepEd Central''' | [[Solar Learning]]/[[DepEd TV|DepEd TV Central]] | 7 a.m. - 7 p.m. (Lunes - Sabado) |- | rowspan="2" {{n/a|PA}} | rowspan="2" | '''23''' | rowspan="2" | '''527.143 MHz''' | '''23.01''' | rowspan="2" | [[Aliw Broadcasting Corporation]] | '''ALIW CHANNEL 23''' | [[Aliw Channel 23]] | 16:9 [[1080i]] [[High-definition na telebisyon|HDTV]] | rowspan="2" | 4 a.m. - 10 p.m. | rowspan="2" | Pagsubok sa broadcast / Pagsubok sa Configuration (1 kW) |- | '''23.02''' | '''DWIZ NEWS TV''' | [[DWIZ]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="5" | [[DZEC-DTV]] | rowspan="5" | '''28''' | rowspan="5" | '''557.143 MHz''' | '''28.01''' | rowspan="5" | [[Eagle Broadcasting Corporation]] | '''NET 25 HD''' | rowspan="2" | [[Net 25]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="5" | 5 a.m. – hatinggabi (kinabukasan) | rowspan="5" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''28.02''' | '''NET 25 SD''' | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | '''28.03''' | '''INCTV HD''' | rowspan="2" | [[INC TV]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] |- | '''28.04''' | '''INCTV SD''' | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | '''28.05''' | '''EBC RESERVED''' | [[Net 25]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] |- | rowspan="5" | [[DZRJ-DTV]] | rowspan="5" | '''29''' | rowspan="5" | '''563.143 MHz''' | '''29.21''' | rowspan="5" | [[Rajah Broadcasting Network]] | '''RJ DigiTV''' | [[DZRJ-DTV|RJ DigiTV]] | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[Standard-definition television|SDTV]] | 5 a.m. - 2 a.m. (kinabukasan) | Ganap na lumipat mula sa analog patungo sa dihital (Nasa ilalim pa rin ng pagsubok na broadcast) (2.5kW) |- | '''29.22''' | '''Timeless TV''' | Timeless TV | 24 Oras | rowspan="4" | Pagsubok na broadcast |- | '''29.23''' | '''Radyo Bandido TV''' | [[DZRJ-AM|Radyo Bandido]] | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | 5 a.m. - hatinggabi |- | '''29.24''' | '''Rock of Manila TV''' | Rock MNL | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[Standard-definition television|SDTV]] | 5 a.m. - 2 a.m. (kinabukasan) |- | '''29.25''' | '''TV Maria''' | [[TV Maria]] | 24 Oras |- | rowspan="7" | [[DWKC-DTV]] | rowspan="7" | '''31''' | rowspan="7" | '''575.143 MHz''' | '''31.01''' | rowspan="7" | [[Broadcast Enterprises and Affiliated Media]] | '''PRTV PRIME''' | [[PRTV Prime Media]] | [[16:9]] [[480i]] [[SDTV]] | 6 a.m. - hatinggabi | rowspan="7" | Ganap na inilipat mula analog patungo sa dihital sa Commercial broadcast (5kW) |- | '''31.02''' | '''BLAST SPORTS''' | Blast Sports | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''31.03''' | '''KNOWLEDGE CHANNEL''' | [[Knowledge Channel]] | rowspan="3" | [[4:3]] [[480i]] [[SDTV]] | 6 a.m. - 11 p.m. |- | '''31.04''' | '''RESERVED''' | Test card | Lunes - Biyernes: 6 a.m. - hatinggabi Sabado - Linggo: 6 a.m. - hatinggabi |- |'''31.05''' | '''BILYONARYO NEWS CHANNEL''' | [[Bilyonaryo News Channel]] | rowspan="3" | 6 a.m. - hatinggabi |- |'''31.06''' | '''LIFE TV''' | [[Life TV]] |- | '''31.07''' | '''PILIPINAS HD''' | [[Pilipinas HD]] | [[16:9]] [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="3" | [[DZOZ-DTV]] | rowspan="3" | '''33''' | rowspan="3" | '''587.143 MHz''' |'''33.01''' | rowspan="3" | [[ZOE Broadcasting Network]] | '''Light TV HD''' | [[ZOE Broadcasting Network|Light TV]] | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="3" | Lunes - Sabado: 8 a.m. - 8 p.m. Linggo: 7 a.m. - 8 p.m. | rowspan="2" | Ganap na lumipat mula sa analog patungo sa dihital (Nasa ilalim pa rin ng pagsubok na broadcast) (5 kW TPO; 25 kW ERP) |- | '''33.02''' | '''Light TV SD1''' | Light TV Promotional channel |- | '''33.31''' | '''Light TV 1seg''' | [[ZOE Broadcasting Network|Light TV]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | [[1seg]] |- | rowspan="5" | [[DWAO-TV]] | rowspan="5" | '''38''' | rowspan="5" | '''617.143 MHz''' | '''55.01''' | rowspan="5" | [[Progressive Broadcasting Corporation]] | '''UNTV''' | [[UNTV]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="5" | 24 na oras | rowspan="3" | Pagsubok na broadcast (1 kW) |- | '''55.02''' | '''STV''' | [[STV (Pilipinas)|STV]] / kasalukuyang mirror feed mula sa [[UNTV]] | rowspan="2" | 16:9 [[1080i]] [[High-definition television|HDTV]] |- | '''55.03''' | '''TRUTH CHANNEL''' | [[Truth Channel]] |- | '''55.04''' | '''UNTV Reserve''' | {{n/a|Blank feed}} | rowspan="2" | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | {{n/a|Itim na screen}} |- | '''55.31''' | '''UNTV 1SEG''' | [[UNTV]] | [[1seg]] |- | rowspan="4" | [[DWVN-DTV]] | rowspan="4" | '''45''' | rowspan="4" | '''659.143 MHz''' | '''45.01''' | rowspan="3" | [[Gateway UHF Television Broadcasting]] | '''Hope Phil''' | [[Hope Channel Philippines]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="4" | 24 na oras | rowspan="4" | Ganap na lumipat mula sa analog patungo sa dihital (Mahina ang paghahatid ng signal, Nasa ilalim pa rin ng pagsubok na broadcast) (3.5kW) |- | '''45.02''' | '''Hope Intl''' | [[Hope International (Seventh-day Adventist)|Hope International]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | '''45.03''' | '''Hope Live''' | [[Hope Channel Philippines|Hope Channel Philippines]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | '''45.04''' | [[Global Satellite Technology Services]] | '''One Media''' | [[One Media Network]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="3" | [[DZCE-TV]] | rowspan="3" | '''49''' | rowspan="3" | '''683.143 MHz''' | '''01.01''' | rowspan="3" | [[Christian Era Broadcasting Service International]] | '''INC TV HD''' | rowspan="3" | [[DZCE-TV|INC TV]] | rowspan="2" | 16:9 [[1080i]] [[High-definition na telebisyon|HDTV]] | rowspan="3" | 4 a.m. – hatinggabi | rowspan="3" | Pagsubok na broadcast (10 kW) |- | '''01.02''' | '''INC TV HD1''' |- | '''01.03''' | '''INC TV SD''' | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="4" {{n/a|PA}} | rowspan="4" | '''51''' | rowspan="4" | '''695.143 MHz''' | '''5.01''' | rowspan="4" | [[Cignal TV|Mediascape Inc.]] at [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] | rowspan="3" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (Mirror feed mula sa DTT-18) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.35''' | '''One Seg S1 ''' | [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] | 16:9 [[144p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |} </div> ==Rehiyon I (Rehiyon ng Ilocos)== ===Ilocos Norte=== ===Ilocos Sur=== <div style="overflow: auto"> {| class="wikitable sortable" |- !Callsign !class="unsortable"|[[Ultra high frequency|UHF]] Channel !class="unsortable"|[[Dalas]] !width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] !Broadcaster !Maikling pangalan !class="unsortable"|Pagprograma !class="unsortable"|Format ng Larawan !Mga Oras ng Pag-broadcast !Mga Tala |- | rowspan="8" |[[DWBC-TV]] | rowspan="8" |'''15''' | rowspan="8" |'''479.143 MHz''' (Metro Vigan at Northern Luzon) |'''48.01''' | rowspan="8" |[[GMA Network (company)|GMA Network, Inc.]] | '''GMA''' |[[DWBC-TV|GMA Ilocos]] | rowspan="7" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | rowspan="5" |Komersyal na broadcast (5 kW) |- |'''48.02''' | '''GTV''' |[[GTV (Philippine TV network)|GTV]] | rowspan="1" |5:30 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''48.03''' | '''Heart of Asia''' |[[Heart of Asia (TV channel)|Heart of Asia]] | rowspan="3" |6:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''48.06''' |'''HALLYPOP''' |[[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- |'''48.07''' |'''I HEART MOVES''' |[[I Heart Movies]] |- |'''48.08''' |'''(HINDI PANGALAN)''' |{{n/a|Itim na screen}} | TBA |rowspan="2" |Subok na broadcast |- |'''7.11''' | '''DepEd TV''' | [[DepEd TV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. (Lunes Sabado) |- |'''48.31''' |'''GMA 1SEG''' |[[DWBC-TV|GMA Ilocos relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) |[[1seg]] |} </div> ==Cordillera Administrative Region (CAR)== ===Benguet=== <div style="overflow: auto"> {| class="wikitable sortable" !Callsign ![[Ultra high frequency|UHF]] ![[Dalas]] ![[Virtual channel|LCN]] !Broadcaster !Maikling pangalan !Pagprograma !Format ng Larawan !Mga Oras ng Pag-broadcast !Mga Tala |- | rowspan="8" | [[DWHB-TV]] | rowspan="3" | '''26''' | rowspan="3" | '''545.143 MHz''' (Metro Baguio Northern at Central Luzon) |'''26.01''' | rowspan="8" | [[Broadcast Enterprises at Affiliated Media]] |'''PIE''' | rowspan="1" | [[PIE (TV channel)|PIE Channel]] | rowspan="2" |16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="1" | 5 a.m. - 2 a.m. (kinabukasan) | rowspan="2"|Komersyal na broadcast (5kW) |- | '''26.03''' | ''' KNOWLEDGE CHANNEL''' | [[Knowledge Channel]] | rowspan="1" | 6 a.m. - 11 p.m. |- | '''26.31''' | '''PIE oneseg''' | rowspan="1" | [[PIE (TV channel)|PIE Channel]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | rowspan="1" | 5 a.m. - 2 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="5" | '''27''' | rowspan="5" | '''551.143 MHz''' (Metro Baguio) | '''27.01''' | '''DEPED TV''' | [[Broadcast Enterprises and Affiliated Media|BEAM TV]] promotional channel / [[DepEd TV]] | rowspan="4" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. | rowspan="4" | Pagsubok sa broadcast (Mahina ang Transmission ng signal) (1kW) |- | '''27.02''' | '''TV SHOP''' | TV Shop Philippines | rowspan="3" | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''27.03''' | '''PILIPINAS HD''' | [[Pilipinas HD]] |- | '''27.04''' | '''LIFE TV''' | [[Life TV (Philippines)|Life TV]] |- | '''27.31''' | '''BEAM TV 1Seg''' | [[Broadcast Enterprises and Affiliated Media|BEAM TV]] promotional channel / [[DepEd TV]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. | [[1seg]] |- | rowspan="8" | [[DZEA-TV]] | rowspan="8" | '''38''' | rowspan="8" | '''617.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) | '''10.01''' | rowspan="8" |[[GMA Network (company)|GMA Network Inc.]] | ''GMA''' | [[DZEA-TV|GMA Dagupan/Baguio]] | rowspan="7" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | rowspan="5" | Komersyal na broadcast (15kW) |- | '''10.02''' | '''GTV''' | [[GTV (Philippine TV network)|GTV]] | rowspan="1" | 5:30 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''10.03''' | '''HEART OF ASIA''' | [[Heart of Asia (TV channel)|Heart of Asia]] | rowspan="3" | 6:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''10.06''' | '''HALLYPOP''' | [[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- | '''10.07''' | '''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- | '''10.08''' | {{n/a|'''(UNNAMED)'''}} | {{n/a|Itim na screen}} | {{n/a|TBA}} | rowspan="1" | Itim na screen |- | '''10.11''' | '''DepEd TV''' | [[DepEd TV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. (Lunes Sabado) | rowspan="1" | Pagsubok sa broadcast |- | '''10.31''' | '''GMA 1Seg''' | [[DZEA-TV|GMA Dagupan/Baguio Relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) |[[1seg]] |- | rowspan="4" | [[D-8-XM-TV]] | rowspan="4" | '''42''' | rowspan="4" | '''641.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) |'''4.01''' | rowspan="4" |[[People's Television Network]] | '''PTV SD1''' | [[D-8-XM-TV|PTV Cordillera]] | rowspan="1" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] (minsan [[1080i]] [[HDTV]]) | rowspan="1" | Linggo: 5:30 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Sabado 5:30 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Linggo: 7 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | rowspan="1" | Pagsubok sa broadcast |- | '''4.02''' | '''PTV SD2''' | {{n/a|Black Screen}} | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | {{n/a|TBA}} | rowspan="2" | Blangkong screen |- | '''4.03''' | '''PTV SD3''' | {{n/a|Black Screen}} | {{n/a|TBA}} |- | '''4.04''' | '''PTV 1seg''' | [[People's Television Network|PTV]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | rowspan="1" | Linggo: 5:30 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Sabado 5:30 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Linggo: 7 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="4" | [[DWFB-DTV]] | rowspan="4" |'''44''' | rowspan="4" |'''653.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) | '''44.01''' | rowspan="3" |[[Global Satellite Technology Services]] | '''GNN North Luzon''' | [[GNN North Luzon]] | rowspan="4" | 16:9 [[480p]] [[SDTV]] (minsan [[720p]] [[HDTV]]) | rowspan="4" | Lunes-Linggo 5:00 a.m. - 11:00p.m. | rowspan="4" | Ganap na lumipat mula sa analog <br /> patungo sa dihital / Pagsubok sa Broadcast / Pagsubok sa Configuration |- | '''44.02''' | '''Highland TV''' | Highland TV / RNG Luzon |- | '''44.03''' | '''GNN''' | [[Golden Nation Network|GNN]] |- | '''44.04''' | rowspan="1"|[[Global Satellite Technology Services]] at [[Gateway UHF Television Broadcasting]] | '''Hope Phil HD''' | [[Hope Channel Philippines]] |- | rowspan"1" {{n/a|PA}} | rowspan"1" | '''45''' | rowspan"1" | '''659.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) | '''45.01''' | rowspan"1" | [[DZTP|Tirad Pass Network]] | rowspan"1" | ''TPN''' | rowspan"1" | [[DZTP|TPN]] | rowspan"1" | 16:9 [[1080p]] [[HDTV]] | rowspan"1" | 5:00 a.m. - hatinggabi | rowspan"1" | Pagsubok sa broadcast / Pagsubok sa Configuration |- | rowspan="4" | [[DZET-TV]] | rowspan="4" | '''51''' | rowspan="4" | '''695.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[DZET-TV|TV5 Baguio]] | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes, Martes, Biyernes 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) / Miyerkules, Huwebes 5:00 a.m. - 12:30 a.m. (kinabukasan) / Sabado 6:00 a.m. - 1:30 am (ang susunod na araw) / Linggo 5:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3"|Komersyal na broadcast (5kW) |- | '''5.02''' | ''ONE PH''' | [[One PH]] | rowspan="1" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | 24 na oras |- | '''5.03''' | ''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes - Sabado 8:00 a.m. - hatinggabi (sa susunod na araw) / Linggo 6:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) |- | '''5.35''' | '''One Seg S1''' | [[DZET-TV|TV5 Baguio Relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes, Martes, Biyernes 5:00 a.m. - 1:00 a.m. / Miyerkules, Huwebes 5:00 a.m. - 12:30 a.m. / Sabado 6:00 a.m. - 1:30 am (kinabukasan) / Linggo 5:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- |} </div> ==Rehiyon II (Cagayan Valley)== ==Rehiyon III (Central Luzon)== ===Pampanga=== {| class="wikitable sortable" ! Callsign ! [[Ultra high frequency|UHF]] ! [[Dalas]] ! [[Virtual channel|LCN]] ! Broadcaster ! Maikling pangalan ! Pagprograma ! Format ng Larawan ! Mga Oras ng Pag-broadcast ! Mga Tala |- | [[DWRW-TV]] | '''36''' | '''605.143 MHz''' | '''36.01''' | [[RadioWorld Broadcasting Corporation]] | '''CLTV36''' | [[Central Luzon Television|CLTV36]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] | 9 a.m. - 10 p.m. | {{n/a|Ganap na inilipat mula sa analog/<br/>sa dihital/Test Broadcast/Configuration Testing}} |- | rowspan="3" | [[DWFU-DTV]] | rowspan="3" | '''44''' | rowspan="3" | '''653.143 MHz''' | '''44.01''' | rowspan="3" | [[First United Broadcasting Corporation]] | '''GNN Pampanga''' | GNN Pampanga [[DWFU-DTV]] | rowspan="3" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="3" {{n/a|TBA}} | rowspan="3" {{n/a|Ganap na inilipat mula sa analog/<br/>sa dihital/Test Broadcast/Configuration Testing}} |- | '''44.02''' | '''GNN Central Luzon''' | {{n/a|–}} |- | '''44.03''' | '''GNN''' | [[Golden Nation Network|GNN]] |- |} ==Rehiyon IV-A (CALABARZON)== ===Batangas=== <div style="overflow: auto"> {| class="wikitable sortable" !Callsign ![[Ultra high frequency|UHF]] ![[Dalas]] ![[Virtual channel|LCN]] !Broadcaster !Maikling pangalan !Pagprograma !Format ng Larawan !Mga Oras ng Pag-broadcast !Mga Tala |- | rowspan="4" |[[DWBD-TV]] | rowspan="4" |'''18''' | rowspan="4" |'''497.143 MHz''' (Batangas at Calabarzon) |'''5.01''' | rowspan="4" |[[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] at [[Cignal TV|Mediascape Inc.]] | '''TV5''' | TV5 Batangas | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes, Martes, Biyernes 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) / Miyerkules, Huwebes 5:00 a.m. - 12:30 a.m. (kinabukasan) / Sabado 6:00 a.m. - 1:30 am (ang susunod na araw) / Linggo 5:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | rownspan="4"|Komersyal na broadcast |- |'''5.02''' | '''ONE PH''' | [[ONE PH]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | 24 na oras |- |'''5.03''' | ''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes - Sabado 8:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) / Linggo 6:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | Komersyal na broadcast |- |'''5.35''' | '''One Seg S1''' | TV5 Batangas Relay | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes, Martes, Biyernes 5:00 a.m. - 1:00 a.m. / Miyerkules, Huwebes 5:00 a.m. - 12:30 a.m. / Sabado 6:00 a.m. - 1:30 am (kinabukasan) / Linggo 5:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="8" |[[D-12-ZB-TV]] | rowspan="8" |'''32''' | rowspan="8" |'''581.143 MHz''' (Batangas at Calabarzon) |'''12.01''' | rowspan="8" |[[GMA Network (company)|GMA Network Inc.]] | ''GMA''' |[[D-12-ZB-TV|GMA Batangas]] | rowspan="7" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | rowspan="5" |Komersyal na broadcast (10kW) |- |'''12.02''' | '''GTV''' |[[GTV (Philippine TV network)|GTV]] | rowspan="1" |5:30 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''12.03''' | '''HEART OF ASIA''' |[[Heart of Asia (TV channel)|Puso ng Asya]] | rowspan="3" |6:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''12.06''' |'''HALLYPOP''' |[[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- |'''12.07''' |'''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- |'''12.08''' |'''(RESERVED)''' |{{n/a|Itim na screen}} | TBA |rowspan="2" | Pagsubok sa broadcast |- |'''12.11''' | '''DEPED TV''' | [[DepEd TV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. (Lunes Sabado) |- |'''12.31''' |'''GMA 1-Seg''' |GMA Batangas Relay | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) |[[1seg]] |} </div> ==Rehiyon IV-B (MIMAROPA)== ==Rehiyon V (Rehiyon ng Bicol)== ===Camarines Sur=== <div style="overflow: auto"> {| class="wikitable sortable" !Callsign ![[Ultra high frequency|UHF]] ![[Dalas]] ![[Virtual channel|LCN]] !Broadcaster !Maikling pangalan !Pagprograma !Format ng Larawan !Mga Oras ng Pag-broadcast !Mga Tala |- | rowspan="6" {{n/a|PA}} | rowspan="6" |'''19''' | rowspan="6" |'''503.143 MHz''' <br/>([[Nabua, Camarines Sur]]) |'''19.01''' | rowspan="6" |[[ Polytechnic State University of Bicol| PSUB]] <br>at<br>[[Philippine Collective Media Corporation|PCMC]] | '''PSUBTv''' | PSUB TV | rowspan="6" |[[4:3]] [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="6" |9 a.m. - 8 p.m. | rowspan="3" | Pagsubok sa broadcast |- |'''19.02''' | '''PSUB COHS''' | Ang TLC Channel |- |'''19.03''' | '''PSUB COBM''' | Kolehiyo ng Pamamahala ng Negosyo |- |'''19.04''' | '''PSUB COEAS''' | BigCAS Channel | rowspan="3" {{n/a|Pagsubok sa Configuration}} |- |'''19.05''' | '''PSUB Graduate School''' | Ang Grad-Ed Channel |- |'''19.06''' | '''PSUB COE''' | Kolehiyo ng Inhinyero |- | rowspan="8" |[[DWHC-TV]] |rowspan="3"| '''32''' |rowspan="3"|'''581.143 MHz''' (Metro Naga at Camarines Sur) |'''32.01''' |rowspan="3"|[[Broadcast Enterprises and Affiliated Media]] |'''PIE''' |rowspan="1"|[[PIE (TV channel)|PIE Channel]] |rowspan="2"|16:9 [[480i]] [[SDTV]] |rowspan="1"|5:00 a.m. - 2:00 a.m. (kinabukasan) | rowspan="2"|Komersyal na Broadcast |- |'''32.03''' |''' KNOWLEDGE CHANNEL''' |[[Knowledge Channel]] |6:00 a.m. - 11:00 p.m. |- |'''32.31''' |'''PIE oneseg''' |rowspan="1"|[[PIE (TV channel)|PIE Channel]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] |rowspan="1"|5:00 a.m. - 2:00 a.m. (kinabukasan) |[[1seg]] |- | rowspan="5" |'''35''' | rowspan="5" |'''599.143 MHz''' <br /> (Metro Naga) |'''35.01''' | rowspan="5" |[[Broadcast Enterprises at Affiliated Media]] |'''DEPED TV''' |[[Broadcast Enterprises and Affiliated Media|DEPED TV]] | rowspan="4" |4:3 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. | rowspan="4" |Subok na broadcast |- |'''35.02''' |'''RESERVED''' |RESERVED | 6 a.m. - hatinggabi |- |'''35.03''' |'''PILIPINAS HD''' |[[Pilipinas HD]] | rowspan="2" | 6 a.m. - hatinggabi |- |'''35.04''' |'''LIFE TV''' |[[Life TV (Philippines)|Life TV]] |- |'''35.31''' |'''BEAM TV 1Seg''' |[[Broadcast Enterprises and Affiliated Media|BEAM TV]] promotional channel | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. |[[1seg]] |- | rowspan="8" |[[DWAI-TV]] | rowspan="8" |'''38''' | rowspan="8" |'''617.143 MHz''' (Metro Naga at Camarines Sur) |'''07.01''' | rowspan="8" |[[GMA Network (company)|GMA Network Inc.]] | ''GMA''' |[[DWAI-TV|GMA Naga]] | rowspan="7" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | rowspan="5" |Komersyal na broadcast (10kW) |- |'''07.02''' | '''GTV''' |[[GTV (Philippine TV network)|GTV]] | rowspan="1" |5:30 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''07.03''' | '''HEART OF ASIA''' |[[Heart of Asia (TV channel)|Heart of Asia]] | rowspan="3" |6:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''07.06''' |'''HALLYPOP''' |[[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- |'''07.07''' |'''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- |'''07.08''' |'''(UNNAMED)''' |{{n/a|Itim na screen}} |rowspan="1" |TBA |rowspan="2" |Pagsubok sa brodkast |- |'''7.11''' | '''DepEd TV''' | [[DepEd TV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. (Lunes Sabado) |- | '''07.35''' | '''GMA1SEG''' | [[DWAI-TV|GMA Naga Relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) |[[1seg]] |- | rowspan="4" |[[DWMA-TV]] | rowspan="4" |'''46''' | rowspan="4" |'''665.143 MHz''' <br/>(Metro Naga) |'''8.01''' | rowspan="4" |[[People's Television Network]] | '''PTV HD1''' |rowspan="2'|[[DWMA-TV|PTV Naga]] | rowspan="3" |16:9 [[720p]] [[HDTV]](minsan 4:3 up-scaled [[480i]] [[SDTV]]) | rowspan="4" |Mga Araw ng Linggo: <br /> 6 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Sabado at Linggo: <br /> 7 a.m. – hatinggabi (sa susunod na araw) | L rowspan="3" | Pagsubok sa broadcast |- | '''8.02''' | '''PTV HD2''' |- | '''8.03''' | '''PTV HD3''' | {{n/a|Black Screen}} |- | '''8.04''' | '''PTV 1seg''' | [[People's Television Network|PTV]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | [[1seg]] |- | rowspan="5" |[[DWIL-TV]] | rowspan="5" |'''48''' | rowspan="5" |'''677.143 MHz''' <br/>(Metro Naga) |'''48.01''' | rowspan="5" |[[Global Satellite Technology Services]] | '''GNN''' | rowspan="1" |[[Golden Nation Network]] Mga Lokal na Programa | rowspan="5" |4:3 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" |6 a.m. - hatinggabi | rowspan="2" | Pagsubok sa broadcast |- |'''48.02''' | '''DepEd TV - Telearalan''' | rowspan="1" | [[DepEd TV]] Mga Lokal na Programa |- |'''48.03''' | '''LGU Naga''' | {{n/a|Black Screen}} | rowspan="1" {{n/a|Black Screen}} | rowspan="1" {{n/a|Pagsubok sa Configuration}} |- |'''48.04''' | '''TV Maria''' | [[TV Maria]] | 24 na oras | Pagsubok sa Broadcast |- |'''48.05''' | '''Reserved Channel GNN Naga TV48''' | rowspan="1" | [[Golden Nation Network]] | rowspan="1" {{n/a|Black Screen}} | rowspan="1" {{n/a|Pagsubok sa Configuration}} |} </div> == Rehiyon VI (Kanlurang Visayas) == === Aklan === {| class="wikitable sortable" |- ! Callsign ! class="unsortable"|Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable"|[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Taga-ere (''broadcaster'') ! Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable"|Programa ! class="unsortable"|Anyo ng larawan ! Oras ng pag-ere ! Karagdagan |- | rowspan="4" {{n/a|PA}} | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Kalibo]] | rowspan="3" | 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.04''' | '''One Seg S1''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Kalibo]] | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |} === Capiz === === Iloilo === {| class="wikitable sortable" |- ! Callsign ! class="unsortable"|Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable"|[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Taga-ere (''broadcaster'') ! Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable"|Programa ! class="unsortable"|Anyo ng larawan ! Oras ng pag-ere ! Karagdagan |- | {{n/a|PA}} | '''16''' | '''485.143 MHz''' | '''2.01''' | [[Advanced Media Broadcasting System]] | '''ALLTV HD''' | [[All TV]] | 16:9 1080i HDTV | Lunes - Biyernes: 8:00 a.m. - 10:45 p.m. (kinabukasan) Sabado at Linggo: 8:00 a.m. - 11 p.m. (kinabukasan) | Komersyal na brodkast (10 kW) |- | [[DYJB-TV]] | '''17''' | '''491.143 MHz''' (Guimaras) | '''17.01''' | [[Intercontinental Broadcasting Corporation]] | '''IBC HD''' | [[Intercontinental Broadcasting Corporation|IBC 13]] | 16:9 1080i HDTV | Lunes - Biyernes: 6:00 a.m. - 11:00 p.m. (kinabukasan) Sabado at Linggo: 6:00 a.m. - 11 p.m. (kinabukasan) | Pagsubok sa brodkast (5 kW) |- | rowspan="4" | [[DYMB-TV]] | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Iloilo]] | rowspan="3" | 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.04''' | '''One Seg S1''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Iloilo]] | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="2" | DYOK-TV | rowspan="2" | '''43''' | rowspan="2" | '''647.143 MHz''' | '''43.21''' | rowspan="2" | [[MBC Media Group]] | '''DZRH NEWS TV''' | rowspan="2" | [[DZRH News Television]] | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="2" | 24 oras | rowspan="2" | Pagsubok sa brodkast (1 kW) |- | '''43.31''' | '''DZRH NEWS TV 1SEG''' | [[4:3]] [[240p]] [[LDTV]] |} == Isla ng Negros == === Negros Occidental === {| class="wikitable sortable" |- ! Callsign ! class="unsortable"|Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable"|[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Taga-ere (''broadcaster'') ! Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable"|Programa ! class="unsortable"|Anyo ng larawan ! Oras ng pag-ere ! Karagdagan |- | rowspan="4" | [[DYTE-TV]] | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Bacolod]] | rowspan="3" | 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.04''' | '''One Seg S1''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Bacolod]] | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="2" | DYEZ-TV | rowspan="2" | '''39''' | rowspan="2" | '''623.143 MHz''' | '''39.21''' | rowspan="2" | [[MBC Media Group]] | '''DZRH NEWS TV''' | rowspan="2" | [[DZRH News Television]] | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="2" | 24 oras | rowspan="2" | Pagsubok sa brodkast (1 kW) |- | '''39.31''' | '''DZRH NEWS TV 1SEG''' | [[4:3]] [[240p]] [[LDTV]] |} === Negros Oriental === == Region VII (Gitnang Visayas) == === Cebu === {| class="wikitable sortable" |- ! Callsign ! class="unsortable"|Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable"|[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Taga-ere (''broadcaster'') ! Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable"|Programa ! class="unsortable"|Anyo ng larawan ! Oras ng pag-ere ! Karagdagan |- | rowspan="4" | [[DYET-TV]] | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' (Metro Cebu) | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Cebu]] | rowspan="3" | 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.04''' | '''One Seg S1''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Cebu]] | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="2" | [[DYBU-TV]] | rowspan="2" | '''43''' | rowspan="2" | '''647.143 MHz''' | '''43.21''' | rowspan="2" | [[MBC Media Group]] | '''DZRH NEWS TV''' | rowspan="2" | [[DZRH News Television]] | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="2" | 24 oras | rowspan="2" | Pagsubok sa brodkast (1 kW) |- | '''43.31''' | '''DZRH NEWS TV 1SEG''' | [[4:3]] [[240p]] [[LDTV]] |} === Bohol === ==Rehiyon VIII (Silangang Visayas)== === Leyte === === Samar === ==Rehiyon IX (Tangway ng Zamboanga)== === Zamboanga del Norte === === Zamboanga del Sur === {| class="wikitable sortable" |- !Callsign !class="unsortable"|Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] !class="unsortable"|[[Dalasan]] !width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] !Taga-ere (''broadcaster'') !Maiksing pangalang [[PSIP]] !class="unsortable"|Programa !class="unsortable"|Anyo ng larawan !Oras ng pag-ere !Karagdagan |- | rowspan="5" |[[DXAX-DTV]] | rowspan="5" |'''40''' | rowspan="5" |'''629.143&nbsp;MHz''' |'''0.01''' | rowspan="5" | Westwind Broadcasting Corporation & eMedia Production Network | '''eMedia Digital TV''' | [[eMedia]] | rowspan="5" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | 4:45 n.u. – 9:30 n.g. | Tuluyang lumipat mula analog papuntang dihital |- | '''0.02''' | '''GPC''' | Global Pinoy Cinema | '''Buong araw''' | {{n/a|TBA}} |- | '''0.03''' | '''PTV''' | [[People's Television Network|PTV]] | rowspan="3" | '''Mula Maynila''' | rowspan="3" | ''Mula Maynila'' |- | '''0.04''' | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5]] |- | '''0.05''' | '''One Sports''' | [[One Sports]] |} ==Rehiyon X (Hilagang Mindanao)== ===Bukidnon=== ===Lanao del Norte=== ===Misamis Oriental=== ==Rehiyon XI (Davao)== ===Lungsod ng Davao=== {| class="wikitable sortable" |- !Callsign !class="unsortable"|Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] !class="unsortable"|[[Dalasan]] !width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] !Taga-ere (''broadcaster'') !Maiksing pangalang [[PSIP]] !class="unsortable"|Programa !class="unsortable"|Anyo ng larawan !Oras ng pag-ere !Karagdagan |- | rowspan="4" | [[DXET-TV]] | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' (Metro Davao and Davao Region) | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Davao]] | rowspan="3" | 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (tsanel pantelebisyon)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.04''' | '''One Seg S1''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Davao]] | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) |[[1seg]] |- | rowspan="2" | [[DXAQ-TV]] | rowspan="2" | '''19''' | rowspan="2" | '''503.143 MHz''' (Metro Davao) |'''39.01''' | rowspan="2" | [[Sonshine Media Network International]] | '''SMNI''' | [[Sonshine Media Network International|SMNI Davao]] | rowspan="2" | 4:3 upscaled sa 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | 24 na oras | rowspan="2" | Pagsubok sa broadcast |- | '''39.02''' | '''SMNI UPLINK''' | [[SMNI News Channel]] |- | rowspan="3" | [[DXEX-DTV]] | rowspan="3" | '''20''' | rowspan="3" | '''509.143 MHz''' (Metro Davao and Davao Region) |'''20.01''' | rowspan="3" | [[ZOE Broadcasting Network]] (pinamamahalaan sa ilalim ng [[local marketing agreement|blocktime agreement]] kasama ng [[ABS-CBN Corporation]]) | '''A2Z''' | [[A2Z|A2Z Davao]] | rowspan="2" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes, Martes, Huwebes: 5 a.m. - 12:15 a.m. (the next day) Miyerkules, Biyernes: 5 a.m. - midnight (the next day) Sabado: 6 a.m. - 11:30 p.m. Linggo: 6 a.m. - 12:45 a.m. (kinabukasan) | rowspan="2" | Komersyal na broadcast (5.5 kW) |- | '''20.02''' | '''Light TV''' | [[ZOE Broadcasting Network|Light TV]] | Lunes - Sabado: 8 a.m. - 8 p.m. Linggo: 7 a.m. - 8 p.m. |- | '''20.22''' | '''A2Z 1Seg''' | [[A2Z|A2Z Davao]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes, Martes, Huwebes: 5 a.m. - 12:15 a.m. (the next day) Miyerkules, Biyernes: 5 a.m. - midnight (the next day) Sabado: 6 a.m. - 11:30 p.m. Linggo: 6 a.m. - 12:45 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | [[DXSQ-TV]] | '''38''' | '''617.143 MHz''' (Digos City) | '''38.01''' | [[Sagay Broadcasting Corporation]] | '''Kapampi TV''' | Kakampi TV | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | 24 na oras | Pagsubok sa broadcast (500 watts) |- | rowspan="4" | [[DXNP-TV]] | rowspan="4" | '''45''' | rowspan="4" | '''659.143&nbsp;MHz''' |'''11.01''' | rowspan="4" | [[People's Television Network]] | '''PTV HD1''' | PTV Davao | rowspan="2" | 16:9 (sometimes 4:3 up-scaled) [[1080i]] [[High-definition television|HDTV]] | rowspan="4" | '''Lunes''': <br /> 5 n.u. - 1 n.u. <br /> '''Martes-Biyernes''': <br /> 6 n.u. - 1 n.u. <br /> '''unang Biyernes ng buwan''': <br /> 4 n.u. - 1 n.u. <br /> '''Sabado''': <br /> 6 n.u. - hatinggabi <br /> '''Linggo''': <br /> 7 n.u. - hatinggabi (kinabukasan) | rowspan="2" | ''Test broadcast'' |- |'''11.02''' | '''PTV HD2''' | PTV Manila Feed |- |'''11.03''' | '''PTV SD2''' | rowspan="2" {{n/a|Gray screen}} | ''Nakaitim na iskrin'' | Gray screen |- |'''11.04''' | '''PTV 1seg''' | 16:9 (sometimes 4:3 up-scaled) [[240p]] [[LDTV]] | [[1seg]] |} == Region XII (SOCCSKSARGEN) == === South Cotabato === {| class="wikitable sortable" |- !Callsign ! class="unsortable" |Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable" |[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] !Taga-ere (''broadcaster'') !Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable" |Programa ! class="unsortable" |Anyo ng larawan !Oras ng pag-ere !Karagdagan |- | rowspan="4" | DXER-TV | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' (General Santos City and Soccsksargen) |'''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 General Santos]] | rowspan="3" | 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (tsanel pantelebisyon)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.04''' | '''One Seg S1''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 General Santos]] | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="8" | DXBG-TV | rowspan="8" | '''34''' | rowspan="8" | '''593.143 MHz''' (General Santos City and Soccsksargen) | '''8.01''' | rowspan="8" | [[GMA Network|GMA Network Inc.]] | '''GMA''' | [[GMA Network|GMA General Santos]] | rowspan="7" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | rowspan="7" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''8.02''' | '''GTV''' |[[GTV (himpilang pantelebisyon sa Pilipinas)|GTV]] | rowspan="1" | Lunes - Sabado: 5:30 a.m. - hatinggabi Linggo: 6:00 a.m. - hatinggabi |- | '''8.03''' | '''HEART OF ASIA''' |[[Heart of Asia (telebisyong tsanel)|Heart of Asia]] | rowspan="4" | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''8.06''' | '''HALLYPOP''' | [[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- | '''8.07''' | '''I HEART MOVIES''' | [[I Heart Movies]] |- | '''8.08''' | '''PINOY HITS''' | [[GMA Network|Pinoy Hits]] |- | '''8.11''' ! '''''(UNNAMED)''''' ! Black Screen ! TBA |- | '''8.31''' | '''GMA 1Seg''' | [[GMA Network|GMA General Santos]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="2" | DXBC-TV | rowspan="2" | '''37''' | rowspan="2" | '''611.143 MHz''' (General Santos City) |'''37.01''' | rowspan="2" | [[Brigada Mass Media Corporation]] at [[Baycomms Broadcasting Corporation]] | '''Brigada TV''' | rowspan="2" | Brigada TV | rowspan="2" | 16:9 [[1080i]] [[High-definition na telebisyon|HDTV]] | rowspan="2" | 4:30 a.m. - 10:00 p.m. | Pagsubok sa broadcast (500 watts) |- | '''37.31''' | '''Brigada TV 1seg''' | [[1seg]] |} == Region XIII (Caraga Region) == === Agusan del Norte === {| class="wikitable sortable" |- !Callsign ! class="unsortable" |Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable" |[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] !Taga-ere (''broadcaster'') !Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable" |Programa ! class="unsortable" |Anyo ng larawan !Oras ng pag-ere !Karagdagan |- | rowspan="8" | DXBM-TV | rowspan="8" | '''15''' | rowspan="8" | '''479.143 MHz''' (Butuan City and Caraga) |'''26.01''' | rowspan="8" | [[GMA Network|GMA Network Inc.]] | '''GMA''' |[[GMA Network|GMA Butuan City]] | rowspan="7" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | rowspan="7" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- |'''26.02''' | '''GTV''' | [[GTV (himpilang pantelebisyon sa Pilipinas)|GTV]] | rowspan="1" |Lunes - Sabado: 5:30 a.m. - hatinggabi Linggo: 6:00 a.m. - hatinggabi |- |'''26.03''' | '''HEART OF ASIA''' |[[Heart of Asia (TV channel)|Heart of Asia]] | rowspan="4" |6 a.m. - hatinggabi |- |'''26.06''' | '''HALLYPOP''' |[[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- |'''26.07''' |'''I HEART MOVIES''' |[[I Heart Movies]] |- |'''26.08''' |'''PINOY HITS''' |[[GMA Network|Pinoy Hits]] |- |'''26.11''' !'''''(UNNAMED)''''' !Black Screen !TBA |- |'''26.31''' |'''GMA 1Seg''' |[[GMA Network|GMA Butuan City]] |4:3 [[240p]] [[LDTV]] |Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) |''[[1seg]]'' |} == Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM) == == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Dihital na telebisyon na mga himpilan sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga dihital na himpilang pantelebisyon sa Pilipinas| ]] [[Kategorya:Lists of television channels by country|Philippines]] [[Kategorya:Telebisyon sa Pilipinas]] [[Kategorya:Philippine television-related lists]] [[Kategorya:Mga talaan ng dihital na telebisyon|Pilipinas, Himpilan]] 5hofij1n2ugky05dp2o47lfw0pchxep 0 302249 2223097 2222855 2026-09-01T03:50:19Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2223097 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Catanzaro|Catanzaro]], [[Calabria]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16159 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 079002 | Albi | 29.64 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 790<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079003 | Amaroni | 9.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1660<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079004 | Amato | 20.93 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 793<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079005 | Andali | 17.87 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 637<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079007 | Argusto | 6.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 444<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079008 | Badolato | 37.07 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2843<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079009 | Belcastro | 53.56 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079011 | Borgia | 42.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 7158<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079012 | Botricello | 15.48 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4993<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079017 | Caraffa di Catanzaro | 24 kilometro kuwadrado<br/>25.05 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1743<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079018 | Cardinale | 30.12 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1829<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079020 | Carlopoli | 16.41 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1385<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079023 | Catanzaro | 112.72 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 84670<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079024 | Cenadi | 11.92 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 510<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079025 | Centrache | 7.96 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 342<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079027 | Cerva | 21.37 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1086<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079029 | Chiaravalle Centrale | 23.83 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5098<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079030 | Cicala | 9.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 887<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079033 | Conflenti | 29.34 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079034 | Cortale | 30.01 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1866<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079036 | Cropani | 44.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4674<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079039 | Curinga | 52.53 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6501<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079042 | Davoli | 25.03 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5546<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079043 | Decollatura | 50.83 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2855<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079047 | Falerna | 24.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3786<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079048 | Feroleto Antico | 22.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1955<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079052 | Fossato Serralta | 11.85 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 558<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079055 | Gagliato | 7.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 432<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079056 | Gasperina | 6.78 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1884<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079058 | Gimigliano | 33.55 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2985<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079059 | Girifalco | 43.1 kilometro kuwadrado<br/>43.08 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5495<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079060 | Gizzeria | 37.19 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5065<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079061 | Guardavalle | 60.27 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4117<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079063 | Isca sullo Ionio | 23.56 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1441<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079065 | Jacurso | 21 kilometro kuwadrado<br/>21.2 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 549<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079068 | Magisano | 31.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1106<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079069 | Maida | 58.34 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4396<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079071 | Marcedusa | 15.68 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 380<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079072 | Marcellinara | 20.91 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2146<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079073 | Martirano | 14.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 840<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079074 | Martirano Lombardo | 19.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 952<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079077 | Miglierina | 13.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 722<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079080 | Montauro | 11.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1773<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079081 | Montepaone | 16.85 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5656<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079083 | Motta Santa Lucia | 26.3 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079087 | Nocera Terinese | 46.58 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4715<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079088 | Olivadi | 7.17 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 488<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079089 | Palermiti | 18.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1057<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079092 | Pentone | 12.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1887<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079094 | Petrizzi | 21.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1010<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079095 | Petronà | 45.79 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2365<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079096 | Pianopoli | 24.65 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2484<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079099 | Platania | 26.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1973<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079108 | San Floro | 18.32 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 670<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079110 | San Mango d'Aquino | 6.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1442<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079114 | San Pietro a Maida | 16.45 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3772<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079115 | San Pietro Apostolo | 11.72 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1520<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079116 | San Sostene | 32.49 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1401<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079117 | Santa Caterina dello Ionio | 40.69 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1923<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079118 | Sant'Andrea Apostolo dello Ionio | 21.43 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1900<ref name="ref_4101d67916181d7a61079c5a0a35c3ac045efad5d96c3748f8b41a6437aa90b9">''[[:d:Q214195|Istat]]''</ref><br/>1872<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">http://demo.istat.it/pop2018/index3.html</ref><br/>1701<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref><br/>1691<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>1759<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>1809<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>2072<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>2329<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>2836<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>3085<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>3324<br/>4016<br/>4912<br/>5170<br/>5497<br/>4868<br/>4594<br/>4011<br/>3360<br/>3539<br/>3211 |- | 079122 | San Vito sullo Ionio | 17.17 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1613<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079123 | Satriano | 21.16 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079126 | Sellia | 12.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 476<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079127 | Sellia Marina | 41.46 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 7615<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079129 | Serrastretta | 41.65 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2923<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079130 | Sersale | 53.3 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4250<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079131 | Settingiano | 14.35 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3260<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079133 | Simeri Crichi | 46.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4722<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079134 | Sorbo San Basile | 59.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 754<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079137 | Soverato | 7.79 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 8618<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079138 | Soveria Mannelli | 20.5 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2835<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079139 | Soveria Simeri | 22.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1439<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079142 | Squillace | 34.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3511<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079143 | Stalettì | 12.11 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2353<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079146 | Taverna | 132.31 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2522<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079147 | Tiriolo | 29.26 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3581<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079148 | Torre di Ruggiero | 25.37 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 951<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079151 | Vallefiorita | 13.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1503<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079157 | Zagarise | 49.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1425<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079160 | Lamezia Terme | 162.43 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 67026<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |} ---- &sum; 80 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Catanzaro]] r3teq6kqvmmhndhrg61ygj7xzay9gi6 2 317584 2223107 2221752 2026-09-01T04:18:44Z Allyriana000 119761 2223107 wikitext text/x-wiki {{userboxtop|align=right|backgroundcolor=#cedff2|bordercolor=#4E78A0 solid 5px;|extra-css=border-radius: 8px; padding-bottom:3px; padding-top:5px;|textcolor=black|toptext='''Allyriana000'''}} {{User en}} {{User Wikipedian For|year=2022|month=05|day=13}} {{User contrib|17,480}} {{Userboxbottom}}Magandang araw Pilipinas! Ako si Allyriana, at ako ay mahilig sa pagsubaybay sa mga patimapalak pagandahan tulad ng Miss Universe, Miss World, Miss Earth, at Miss International. Nagsimula akong mag-edit sa English Wikipedia noong Abril 4, 2021, subalit nagsimula lamang ako sa Wikipedia Tagalog noong Mayo 13, 2022. Ako ay ipinanganak sa [[Lungsod Quezon]], kung saan ako lumaki. Ang aking mga hilig ay gumuhit ng mga ''portrait'' ng mga tao at ng mga estruktura, manood ng mga ''series'' tulad ng RuPaul's Drag Race, The Crown, Money Heist, Jujutsu Kaisen, Demon Slayer at Grey's Anatomy, at kumanta. == Mga nagawang artikulo == === Talaan ng mga artikulo === Ang mga artikulong naka-'''''bold''''' ay ang mga artikulong '''tapos nang ilikha''' o may mga '''sapat na sanggunian''' na para sa mga nilalaman ng artikulo. Ang mga artikulong hindi naka-''bold'' ay ang mga artikulo kinakailangan pang dagdagan ng sapat na impormasyon at sanggunian. Lahat na ng mga artikulo mula sa Cycle 1 ang naka-''bold''. 220 sa 383 na artikulo ang tapos na. Ang mga artikulong may asterisk ay mga artikulong naka-arkibo na ang mga sanggunian. ==== Cycle 1: 21 Abril 2021 - 31 Disyembre 2022 <small>(53 artikulo + 10 artikulong Ingles)</small> ==== {{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 1 (619 na araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| ! Abril 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1997''' (21; sa Ingles) |- ! Hunyo 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1996''' (2; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1995''' (6; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1994''' (8; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1993''' (28; sa Ingles) |- ! Setyembre 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1964''' (20; sa Ingles) |- ! Oktubre 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1992''' (18; sa Ingles) |- ! Nobyembre 2021 |- | * '''The Miss Globe 2021''' (6; sa Ingles) |- ! Disyembre 2021 |- | * '''Señorita Colombia 2021''' (28; sa Ingles) |- ! Abril 2022 |- | * '''Binibining Pilipinas 1991''' (23; sa Ingles) |- ! Hunyo 2022 |- | *'''[[Nadia Ferreira]]''' (10)* *'''[[Miss Universe Philippines]]''' (11)* |- ! Agosto 2022 |- | *'''[[Miss World 2023]]''' (2)* *'''[[Miss World 2018]]''' (3) *'''[[Miss World 2019]]''' (5) |- ! Setyembre 2022 |- | *'''[[Francisco Mañosa]]''' (1) *'''[[Andrea Meza]]''' (19) |- ! Oktubre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1952]]''' (4)* *'''[[Miss Universe 1953]]''' (6)* *'''[[Miss Universe 1954]]''' (7)* *'''[[Miss Universe 1955]]''' (10)* *'''[[Miss Universe 1956]]''' (10)* *'''[[Miss Universe 1957]]''' (11)* *'''[[Miss Universe 1958]]''' (12)* *'''[[Miss Universe 1959]]''' (24)* |- |} {{col-2}} {| |- ! Nobyembre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1960]]''' (5)* *'''[[Miss Universe 1961]]''' (6)* *'''[[Miss Universe 1962]]''' (7)* *'''[[Miss Universe 1963]]''' (8)* *'''[[Miss World 1951]]''' (8) *'''[[Miss Universe 1964]]''' (9)* *'''[[Miss Universe 1965]]''' (21)* *'''[[Miss Universe 1966]]''' (25)* *'''[[Miss Universe 1967]]''' (29) |- ! Disyembre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1968]]''' (5)* *'''[[Miss Universe 1969]]''' (8)* *'''[[Miss World 1952]]''' (8) *'''[[Miss World 1953]]''' (10) *'''[[Miss Universe 1970]]''' (11)* *'''[[Miss Universe 1971]]''' (11) *'''[[Miss Universe 1972]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1973]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1974]]''' (13) *'''[[Miss World 1954]]''' (22) *'''[[Miss World 1955]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1975]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1976]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1977]]''' (24) *'''[[Miss Universe 2012]]''' (24) *'''[[Miss Universe 1978]]''' (25) *'''[[Miss Universe 1979]]''' (25) *'''[[Miss Universe 1980]]''' (27) *'''[[Miss Universe 1981]]''' (27) *'''[[Miss Universe 1982]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1983]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1984]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1985]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1986]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1987]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1988]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1989]]''' (30) *'''[[Miss Universe 2011]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1990]]''' (31) |} {{col-end}} {{hidden end}} ==== Cycle 2: 3 Enero 2023 - 12 Disyembre 2023 <small>(86 artikulo)</small> ==== {{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 2 (316 na araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero |- | *'''[[Miss Universe 1991]]''' (3) *'''[[Miss World 1956]]''' (4) *'''[[Marisol Malaret]]''' (4) *'''[[Miss Universe 2023]]''' (5) *'''[[Miss World 2003]]''' (5) *'''[[Fenty Beauty]]''' (5) *'''[[Miss Universe 1992]]''' (8) *'''[[Miss Universe 2010]]''' (8) *'''[[Miss World 2005]]''' (8) *'''[[Miss Universe 1993]]''' (9) *'''[[Miss Universe 1999]]''' (9) *'''[[Miss Universe 1994]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1995]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1996]]''' (12) *'''[[Miss Universe 2000]]''' (12) *'''[[Miss Universe 2001]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1997]]''' (13) *'''[[Miss Universe 1998]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2002]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2003]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2004]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2005]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2006]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2007]]''' (13) *'''[[R'Bonney Gabriel]]''' (15) *'''[[Mariam Habach]]''' (18) *'''[[Binibining Pilipinas 1964]]''' (23) *'''[[Binibining Pilipinas 1965]]''' (25) *'''[[Miss Universe 2008]]''' (25) *'''[[Miss World 1971]]''' (31) *'''[[Miss International 2023]]''' (31) |- ! Pebrero |- | *'''[[Binibining Pilipinas 1966]]''' (2) *'''[[Binibining Pilipinas 1967]]''' (2) *'''[[Anna Sueangam-iam]]''' (3) *'''[[Miss USA 1952]]''' (4) *'''[[Binibining Pilipinas 2023]]''' (6) *'''[[Miss World 1960]]''' (7) *'''[[Miss Universe Philippines 2023]]''' (18) *'''[[Julia Gama]]''' (22) *'''[[Binibining Pilipinas 1968]]''' (24) |- ! Marso |- | *'''[[Binibining Pilipinas 1969]]''' (4) *'''[[Miss World 1961]]''' (7) *'''[[Miss World 1962]]''' (22) *'''[[Miss World 1963]]''' (26) *'''[[Miss World 1967]]''' (30) |- ! Abril |- | *[[Miss World 2011]] (12) |} {{col-2}} *[[Miss World 2012]] (14) *[[Miss World 2013]] (14) *[[Miss World 2014]] (18) *[[Miss World 2015]] (20) *'''[[Binibining Pilipinas 2021]]''' (20) {| |- ! Mayo |- | *'''[[Kapuluang Mamanuca]]''' (1) *'''[[Miss World 1964]]''' (8) *'''[[Miss World 1976]]''' (10) *'''[[Miss World 1977]]''' (12) *'''[[Miss World 1978]]''' (12) |- ! Hunyo |- | *'''[[Miss Universe 2009]]''' (1) *'''[[Miss World 1965]]''' (1) *'''[[Miss World 1979]]''' (1) *'''[[Miss World 1966]]''' (3) *'''[[Miss World 1968]]''' (3) *'''[[Miss World 1969]]''' (3) *'''[[Miss World 1970]]''' (3) *'''[[Miss World 1972]]''' (3) *'''[[Miss World 1980]]''' (5) *'''[[Miss World 1973]]''' (6) *'''[[Miss World 1974]]''' (6) *'''[[Miss World 1981]]''' (6) *'''[[Miss World 1982]]''' (6) *'''[[Miss World 1983]]''' (7) *'''[[Miss World 1984]]''' (7) *'''[[Miss Universe Philippines 2024]]''' (10) *'''[[Miss World 1985]]''' (13) *[[Auckland]] (17) *'''[[Miss World 1986]]''' (26) |- ! Hulyo |- | *'''[[Zozibini Tunzi]]''' (6)* *'''[[Miss World 1987]]''' (16) *'''[[Miss World 1988]]''' (31) |- ! Agosto |- | *'''[[Miss World 1989]]''' (1) *'''[[Miss World 2017]]''' (10) *'''[[Miss International 1960]]''' (10)* |- ! Setyembre |- | *[[Lalela Mswane]] (7) *'''[[Miss World 1990]]''' (19) |- ! Nobyembre |- | *'''[[Sheynnis Palacios]]''' (19) *'''[[Miss Universe 2024]]''' (19) |- ! Disyembre |- | *[[Miss International 2019]] (1) *'''[[Miss International 2024]]''' (12) |} {{col-end}} {{hidden end}} '''Cycle 3: 8 Enero 2024 - 30 Disyembre 2024 <small>(95 artikulo + 2 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 3 (357 araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero |- | *'''[[Miss World 1991]]''' (8) *'''[[Miss World 1992]]''' (13) *'''[[Miss World 1993]]''' (14) *'''[[Miss World 1975]]''' (14) *[[Demi-Leigh Tebow]] (17) *''[[Iris Mittenaere]]'' (17) *[[Charlie Puth]] (18) *[[Gabriela Isler]] (18) *'''[[Miss World 1994]]''' (27) *'''[[Miss World 1995]]''' (27) *'''[[Miss World 1996]]''' (28) |- ! Pebrero |- | *'''[[Miss World 1997]]''' (10) |- ! Marso |- | *'''[[Miss World 1998]]''' (2)* *'''[[Miss World 1999]]''' (3) *'''[[Miss World 2000]]''' (3) *[[Miss Earth 2024]] (3) *[[Arkitekturang bernakular]] (4) *'''[[Miss World 2025]]''' (6) *'''[[Miss World 2001]]''' (8) *[[Karolina Bielawska]] (10) *[[Krystyna Pyszková]] (13) *'''[[Miss World 2002]]''' (15) *[[Nguyễn Huỳnh Kim Duyên]] (17) *[[Talaan ng mga bansa sa Miss Universe]] (17) *[[Shopee]] (21) |- ! Abril |- | *[[Ella Mai]] (3) *'''[[Binibining Pilipinas 2024]]''' (5) *'''[[Miss World 2004]]''' (8) *'''[[Miss World 2006]]''' (9) *[[Miss World 2007]] (10) *[[Miss World 2008]] (13) *[[Miss World 2016]] (20) *[[Tahanang Pilipino]] (24) |- ! Mayo |- | *[[Lacoste]] (6) *[[Adrastea (buwan)|Adrastea]] (6) *[[66391 Moshup]] (6) *[[3015 Candy]] (7) *[[3031 Houston]] (7) *[[Loewe (tatak ng moda)|Loewe]] (8) *[[Drita Ziri]] (9) *[[Bretman Rock]] (9) *[[Miss International 2018]] (10) *[[Chelsea Anne Manalo]] (23) *[[Miss Universe Philippines 2025]] (23) *[[Kim Kardashian]] (23) |- ! Hunyo |- | *'''Miss World Philippines 2024''' (4; sa Ingles) *'''[[Noelia Voigt]]''' (17) *'''Miss Universe Thailand 2024''' (19; sa Ingles) |} {{col-2}} {| *[[Binibining Pilipinas 2009]] (26) *[[Binibining Pilipinas 2019]] (27) *[[Angelica Lopez]] (30) |- ! Hulyo |- | *[[Miss Earth 2003]] (5) *[[Miss Supranational 2024]] (6) *[[Myrna Esguerra]] (8) *[[Alice Guo]] (16) *[[Krishnah Gravidez]] (20) *[[Pinoy Big Brother: Gen 11]] (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 10001–11000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 11001–12000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 12001–13000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 13001–14000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 14001–15000]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 15001–16000]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 16001–17000]]''' (24) *[[EJ Obiena]] (26) |- ! Agosto |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 17001–18000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 18001–19000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 19001–20000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 20001–21000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 21001–22000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 22001–23000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 23001–24000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 24001–25000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 25001–26000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 26001–27000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 27001–28000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 28001–29000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 29001–30000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 30001–31000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 31001–32000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 32001–33000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 33001–34000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 34001–35000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 35001–36000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 36001–37000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 37001–38000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 38001–39000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 39001–40000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 40001–41000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 41001–42000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 42001–43000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 43001–44000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 44001–45000]]''' (22) |- ! Oktubre |- | *'''[[Miss International 1961]]''' (15) |- ! Nobyembre |- | *[[Miss Universe 2025]] (21) *[[Victoria Kjær Theilvig]] (21) |- ! Disyembre |- | *[[Miss International 1962]] (30) |}{{col-end}} {{hidden end}}'''Cycle 4: 8 Enero 2025 - 21 Nobyembre 2025 <small>(119 artikulo + 5 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 4 (317 araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero 2025 |- | *'''Miss USA 2025''' (8; sa Ingles) *[[Miss Universe Philippines 2021]] (27) *[[Miss Universe Thailand]] (31) |- ! Pebrero 2025 |- | *[[Yllana Aduana]] (3) *[[Maison Schiaparelli]] (8) *[[Miss Grand International 2024]] (14) *[[CJ Opiaza]] (14) *[[Miss International 2025]] (21) *'''Miss Universe 2026''' (28; sa Ingles) |- ! Marso 2025 |- | *'''[[Miss Supranational 2025]]''' (3) *[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]] (9) *[[Sabrina Carpenter]] (21) *'''[[Aiah]]''' (23) *'''[[Colet (mang-aawit)|Colet]]''' (23) *'''Binibining Pilipinas 2025''' (24; sa Ingles) |- ! Abril 2025 |- | *[[Miss International 1963]] (11) *[[Miss International 1964]] (11) *[[Miss International 1965]] (12) *[[Miss International 1967]] (13) *[[Miss International 1968]] (14) *[[Miss International 1969]] (14) *[[Miss International 1970]] (16) *[[Miss International 1971]] (17) *[[Miss International 1979]] (17) *[[Aurora Pijuan]] (17) *[[Miss International 1972]] (18) *[[Miss International 1973]] (21) *[[Miss International 1974]] (29) *[[Miss International 1975]] (29) *[[Miss International 1976]] (29) *[[Miss International 1977]] (29) *[[Miss International 1978]] (29) *[[Miss International 1980]] (30) |- ! Mayo 2025 |- | *[[Binibining Pilipinas 2025]] (1) *[[Miss International 1981]] (1) *[[Miss International 1982]] (2) *[[Miss International 1983]] (5) *[[Miss International 1984]] (5) *[[Miss International 1985]] (5) *[[Miss International 1986]] (5) *[[Papa Leon XIV]] (9) *Miss World 2026 (9; sa Ingles) *[[Miss International 1987]] (11) *[[Miss International 1988]] (12) *[[Miss International 1989]] (12) *[[Miss International 1990]] (19) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 45001–46000]]''' (23) *[[Miss International 1991]] (26) *[[Miss International 1992]] (28) *[[Miss International 1993]] (29) *[[Miss International 1994]] (29) *[[Miss International 1995]] (29) *[[Miss International 1996]] (29) *[[Miss International 1997]] (29) *[[Miss International 1998]] (29) *[[Miss International 1999]] (29) *[[Miss International 2000]] (31) *[[Miss International 2001]] (31) |- ! Hunyo 2025 |- | *[[Miss International 2002]] (3) *[[Miss International 2003]] (4) *[[Miss International 2004]] (7) *[[Miss International 2005]] (7) *[[Miss International 2006]] (7) *[[Miss International 2007]] (7) *[[Miss International 2008]] (7) *[[Miss International 2009]] (8) |} {{col-2}} {| *[[Miss International 2010]] (8) *[[Miss International 2011]] (9) *[[Miss International 2012]] (9) *[[Miss International 2013]] (10) *[[Miss International 2014]] (11) *[[Miss International 2015]] (11) *[[Miss International 2016]] (11) *[[Miss International 2017]] (11) *[[Miss Earth 2004]] (11) *[[Miss Earth 2005]] (11) *[[Miss Earth 2025]] (11) *[[Miss Earth 2006]] (16) *[[Miss Earth 2007]] (16) *[[Katrina Johnson]] (16) *[[Miss Earth 2008]] (18) *[[Miss Earth 2009]] (18) *[[Miss Earth 2010]] (19) *[[Miss Earth 2011]] (22) *[[Miss Earth 2012]] (22) *[[Miss Earth 2013]] (22) *[[Miss Earth 2014]] (22) *[[Miss Earth 2015]] (22) *[[Miss Earth 2016]] (23) *[[Miss Earth 2017]] (23) *[[Miss Earth 2018]] (23) *[[Miss Earth 2019]] (23) *[[Miss Earth 2020]] (23) *[[Miss Earth 2021]] (23) *[[Miss Supranational 2013]] (23) *[[Miss Supranational 2022]] (27) |- ! Hulyo 2025 |- | *''[[This Is For]]'' (8) *[[Miss World 2026]] (10) *[[3034 Climenhaga]] (31) |- ! Agosto 2025 |- | *[[Miss Universe Thailand 2025]] (23) *[[Praveenar Singh]] (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 46001–47000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 47001–48000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 48001–49000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 49001–50000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 50001–51000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 51001–52000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 52001–53000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 53001–54000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 54001–55000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 55001–56000]]''' (31) |- ! Setyembre 2025 |- | *[[Pagpatay kay Iryna Zarutska]] (9) *Kirk Bondad (25; sa Ingles) *[[Curlee at Sarah Discaya]] (27) *[[Miss Universe Philippines 2026]] (27) |- ! Oktubre 2025 |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 56001–57000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 57001–58000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 58001–59000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 59001–60000]]''' (6) *'''[[Miss Grand International 2025]]''' (12) *[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0]] (17) *[[Emma Tiglao]] (18) *[[Sirikit]] (26) |- ! Nobyembre 2025 |- | *[[Fátima Bosch]] (21) |- |} {{col-end}} {{hidden end}}'''Cycle 5: 21 Pebrero 2026 - kasalukuyan <small>(23 artikulo + 2 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 5}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Pebrero |- | *The Miss Globe 2022 (21; sa Ingles) |- ! Marso |- | *[[Binibining Pilipinas 1970]] (9) *[[Binibining Pilipinas 1971]] (13) *'''Binibining Pilipinas 2026''' (23; sa Ingles) |- ! Hulyo |- | *[[Miss Universe 2026]] (21) *'''[[Pop Mart]]''' (22) *'''[[Miss Supranational 2026]]''' (26) *[[Miss World 2027]] (28) *'''[[Emilio Daez]]''' (28) |- ! Agosto |- | *[[Katrina Llegado]] (1) *'''[[Bo's Coffee]]''' (6) *[[Mingyu]] (9) *[[Bea Millan-Windorski]] (10) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 60001–61000]]''' (10) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 61001–62000]]''' (10) *[[Asia Rose Simpson]] (12) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 62001–63000]]''' (16) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 63001–64000]]''' (16) *[[Lindol sa Kumamoto ng 2026]] (16) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 64001–65000]]''' (17) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 65001–66000]]''' (19) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 66001–67000]]''' (20) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 67001–68000]]''' (20) *[[Miss Grand International 2026]] (22) *'''[[Ralph de Leon]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 68001–69000]]''' (24) *[[Jackie Loughery]] (25) *[[Anton Vinzon]] (26) |- |} {{col-2}}{{col-end}} {{hidden end}} o7m502q96ui6ug9j52lgh8nqirj4v0i 2223110 2223107 2026-09-01T04:28:30Z Allyriana000 119761 2223110 wikitext text/x-wiki {{userboxtop|align=right|backgroundcolor=#cedff2|bordercolor=#4E78A0 solid 5px;|extra-css=border-radius: 8px; padding-bottom:3px; padding-top:5px;|textcolor=black|toptext='''Allyriana000'''}} {{User en}} {{User Wikipedian For|year=2022|month=05|day=13}} {{User contrib|17,480}} {{Userboxbottom}}Magandang araw Pilipinas! Ako si Allyriana, at ako ay mahilig sa pagsubaybay sa mga patimapalak pagandahan tulad ng Miss Universe, Miss World, Miss Earth, at Miss International. Nagsimula akong mag-edit sa English Wikipedia noong Abril 4, 2021, subalit nagsimula lamang ako sa Wikipedia Tagalog noong Mayo 13, 2022. Ako ay ipinanganak sa [[Lungsod Quezon]], kung saan ako lumaki. Ang aking mga hilig ay gumuhit ng mga ''portrait'' ng mga tao at ng mga estruktura, manood ng mga ''series'' tulad ng ''[[RuPaul's Drag Race]]'', The Crown, Money Heist, Jujutsu Kaisen, Demon Slayer at Grey's Anatomy, at kumanta. == Mga nagawang artikulo == === Talaan ng mga artikulo === Ang mga artikulong naka-'''''bold''''' ay ang mga artikulong '''tapos nang ilikha''' o may mga '''sapat na sanggunian''' na para sa mga nilalaman ng artikulo. Ang mga artikulong hindi naka-''bold'' ay ang mga artikulo kinakailangan pang dagdagan ng sapat na impormasyon at sanggunian. Lahat na ng mga artikulo mula sa Cycle 1 ang naka-''bold''. 220 sa 383 na artikulo ang tapos na (57.4%). Ang mga artikulong may asterisk ay mga artikulong naka-arkibo na ang mga sanggunian. ==== Cycle 1: 21 Abril 2021 - 31 Disyembre 2022 <small>(53 artikulo + 10 artikulong Ingles)</small> ==== {{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 1 (619 na araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| ! Abril 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1997''' (21; sa Ingles) |- ! Hunyo 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1996''' (2; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1995''' (6; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1994''' (8; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1993''' (28; sa Ingles) |- ! Setyembre 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1964''' (20; sa Ingles) |- ! Oktubre 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1992''' (18; sa Ingles) |- ! Nobyembre 2021 |- | * '''The Miss Globe 2021''' (6; sa Ingles) |- ! Disyembre 2021 |- | * '''Señorita Colombia 2021''' (28; sa Ingles) |- ! Abril 2022 |- | * '''Binibining Pilipinas 1991''' (23; sa Ingles) |- ! Hunyo 2022 |- | *'''[[Nadia Ferreira]]''' (10)* *'''[[Miss Universe Philippines]]''' (11)* |- ! Agosto 2022 |- | *'''[[Miss World 2023]]''' (2)* *'''[[Miss World 2018]]''' (3) *'''[[Miss World 2019]]''' (5) |- ! Setyembre 2022 |- | *'''[[Francisco Mañosa]]''' (1) *'''[[Andrea Meza]]''' (19) |- ! Oktubre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1952]]''' (4)* *'''[[Miss Universe 1953]]''' (6)* *'''[[Miss Universe 1954]]''' (7)* *'''[[Miss Universe 1955]]''' (10)* *'''[[Miss Universe 1956]]''' (10)* *'''[[Miss Universe 1957]]''' (11)* *'''[[Miss Universe 1958]]''' (12)* *'''[[Miss Universe 1959]]''' (24)* |- |} {{col-2}} {| |- ! Nobyembre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1960]]''' (5)* *'''[[Miss Universe 1961]]''' (6)* *'''[[Miss Universe 1962]]''' (7)* *'''[[Miss Universe 1963]]''' (8)* *'''[[Miss World 1951]]''' (8) *'''[[Miss Universe 1964]]''' (9)* *'''[[Miss Universe 1965]]''' (21)* *'''[[Miss Universe 1966]]''' (25)* *'''[[Miss Universe 1967]]''' (29) |- ! Disyembre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1968]]''' (5)* *'''[[Miss Universe 1969]]''' (8)* *'''[[Miss World 1952]]''' (8) *'''[[Miss World 1953]]''' (10) *'''[[Miss Universe 1970]]''' (11)* *'''[[Miss Universe 1971]]''' (11) *'''[[Miss Universe 1972]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1973]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1974]]''' (13) *'''[[Miss World 1954]]''' (22) *'''[[Miss World 1955]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1975]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1976]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1977]]''' (24) *'''[[Miss Universe 2012]]''' (24) *'''[[Miss Universe 1978]]''' (25) *'''[[Miss Universe 1979]]''' (25) *'''[[Miss Universe 1980]]''' (27) *'''[[Miss Universe 1981]]''' (27) *'''[[Miss Universe 1982]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1983]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1984]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1985]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1986]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1987]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1988]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1989]]''' (30) *'''[[Miss Universe 2011]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1990]]''' (31) |} {{col-end}} {{hidden end}} ==== Cycle 2: 3 Enero 2023 - 12 Disyembre 2023 <small>(86 artikulo)</small> ==== {{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 2 (316 na araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero |- | *'''[[Miss Universe 1991]]''' (3) *'''[[Miss World 1956]]''' (4) *'''[[Marisol Malaret]]''' (4) *'''[[Miss Universe 2023]]''' (5) *'''[[Miss World 2003]]''' (5) *'''[[Fenty Beauty]]''' (5) *'''[[Miss Universe 1992]]''' (8) *'''[[Miss Universe 2010]]''' (8) *'''[[Miss World 2005]]''' (8) *'''[[Miss Universe 1993]]''' (9) *'''[[Miss Universe 1999]]''' (9) *'''[[Miss Universe 1994]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1995]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1996]]''' (12) *'''[[Miss Universe 2000]]''' (12) *'''[[Miss Universe 2001]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1997]]''' (13) *'''[[Miss Universe 1998]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2002]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2003]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2004]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2005]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2006]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2007]]''' (13) *'''[[R'Bonney Gabriel]]''' (15) *'''[[Mariam Habach]]''' (18) *'''[[Binibining Pilipinas 1964]]''' (23) *'''[[Binibining Pilipinas 1965]]''' (25) *'''[[Miss Universe 2008]]''' (25) *'''[[Miss World 1971]]''' (31) *'''[[Miss International 2023]]''' (31) |- ! Pebrero |- | *'''[[Binibining Pilipinas 1966]]''' (2) *'''[[Binibining Pilipinas 1967]]''' (2) *'''[[Anna Sueangam-iam]]''' (3) *'''[[Miss USA 1952]]''' (4) *'''[[Binibining Pilipinas 2023]]''' (6) *'''[[Miss World 1960]]''' (7) *'''[[Miss Universe Philippines 2023]]''' (18) *'''[[Julia Gama]]''' (22) *'''[[Binibining Pilipinas 1968]]''' (24) |- ! Marso |- | *'''[[Binibining Pilipinas 1969]]''' (4) *'''[[Miss World 1961]]''' (7) *'''[[Miss World 1962]]''' (22) *'''[[Miss World 1963]]''' (26) *'''[[Miss World 1967]]''' (30) |- ! Abril |- | *[[Miss World 2011]] (12) |} {{col-2}} *[[Miss World 2012]] (14) *[[Miss World 2013]] (14) *[[Miss World 2014]] (18) *[[Miss World 2015]] (20) *'''[[Binibining Pilipinas 2021]]''' (20) {| |- ! Mayo |- | *'''[[Kapuluang Mamanuca]]''' (1) *'''[[Miss World 1964]]''' (8) *'''[[Miss World 1976]]''' (10) *'''[[Miss World 1977]]''' (12) *'''[[Miss World 1978]]''' (12) |- ! Hunyo |- | *'''[[Miss Universe 2009]]''' (1) *'''[[Miss World 1965]]''' (1) *'''[[Miss World 1979]]''' (1) *'''[[Miss World 1966]]''' (3) *'''[[Miss World 1968]]''' (3) *'''[[Miss World 1969]]''' (3) *'''[[Miss World 1970]]''' (3) *'''[[Miss World 1972]]''' (3) *'''[[Miss World 1980]]''' (5) *'''[[Miss World 1973]]''' (6) *'''[[Miss World 1974]]''' (6) *'''[[Miss World 1981]]''' (6) *'''[[Miss World 1982]]''' (6) *'''[[Miss World 1983]]''' (7) *'''[[Miss World 1984]]''' (7) *'''[[Miss Universe Philippines 2024]]''' (10) *'''[[Miss World 1985]]''' (13) *[[Auckland]] (17) *'''[[Miss World 1986]]''' (26) |- ! Hulyo |- | *'''[[Zozibini Tunzi]]''' (6)* *'''[[Miss World 1987]]''' (16) *'''[[Miss World 1988]]''' (31) |- ! Agosto |- | *'''[[Miss World 1989]]''' (1) *'''[[Miss World 2017]]''' (10) *'''[[Miss International 1960]]''' (10)* |- ! Setyembre |- | *[[Lalela Mswane]] (7) *'''[[Miss World 1990]]''' (19) |- ! Nobyembre |- | *'''[[Sheynnis Palacios]]''' (19) *'''[[Miss Universe 2024]]''' (19) |- ! Disyembre |- | *[[Miss International 2019]] (1) *'''[[Miss International 2024]]''' (12) |} {{col-end}} {{hidden end}} '''Cycle 3: 8 Enero 2024 - 30 Disyembre 2024 <small>(95 artikulo + 2 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 3 (357 araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero |- | *'''[[Miss World 1991]]''' (8) *'''[[Miss World 1992]]''' (13) *'''[[Miss World 1993]]''' (14) *'''[[Miss World 1975]]''' (14) *[[Demi-Leigh Tebow]] (17) *''[[Iris Mittenaere]]'' (17) *[[Charlie Puth]] (18) *[[Gabriela Isler]] (18) *'''[[Miss World 1994]]''' (27) *'''[[Miss World 1995]]''' (27) *'''[[Miss World 1996]]''' (28) |- ! Pebrero |- | *'''[[Miss World 1997]]''' (10) |- ! Marso |- | *'''[[Miss World 1998]]''' (2)* *'''[[Miss World 1999]]''' (3) *'''[[Miss World 2000]]''' (3) *[[Miss Earth 2024]] (3) *[[Arkitekturang bernakular]] (4) *'''[[Miss World 2025]]''' (6) *'''[[Miss World 2001]]''' (8) *[[Karolina Bielawska]] (10) *[[Krystyna Pyszková]] (13) *'''[[Miss World 2002]]''' (15) *[[Nguyễn Huỳnh Kim Duyên]] (17) *[[Talaan ng mga bansa sa Miss Universe]] (17) *[[Shopee]] (21) |- ! Abril |- | *[[Ella Mai]] (3) *'''[[Binibining Pilipinas 2024]]''' (5) *'''[[Miss World 2004]]''' (8) *'''[[Miss World 2006]]''' (9) *[[Miss World 2007]] (10) *[[Miss World 2008]] (13) *[[Miss World 2016]] (20) *[[Tahanang Pilipino]] (24) |- ! Mayo |- | *[[Lacoste]] (6) *[[Adrastea (buwan)|Adrastea]] (6) *[[66391 Moshup]] (6) *[[3015 Candy]] (7) *[[3031 Houston]] (7) *[[Loewe (tatak ng moda)|Loewe]] (8) *[[Drita Ziri]] (9) *[[Bretman Rock]] (9) *[[Miss International 2018]] (10) *[[Chelsea Anne Manalo]] (23) *[[Miss Universe Philippines 2025]] (23) *[[Kim Kardashian]] (23) |- ! Hunyo |- | *'''Miss World Philippines 2024''' (4; sa Ingles) *'''[[Noelia Voigt]]''' (17) *'''Miss Universe Thailand 2024''' (19; sa Ingles) |} {{col-2}} {| *[[Binibining Pilipinas 2009]] (26) *[[Binibining Pilipinas 2019]] (27) *[[Angelica Lopez]] (30) |- ! Hulyo |- | *[[Miss Earth 2003]] (5) *[[Miss Supranational 2024]] (6) *[[Myrna Esguerra]] (8) *[[Alice Guo]] (16) *[[Krishnah Gravidez]] (20) *[[Pinoy Big Brother: Gen 11]] (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 10001–11000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 11001–12000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 12001–13000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 13001–14000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 14001–15000]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 15001–16000]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 16001–17000]]''' (24) *[[EJ Obiena]] (26) |- ! Agosto |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 17001–18000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 18001–19000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 19001–20000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 20001–21000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 21001–22000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 22001–23000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 23001–24000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 24001–25000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 25001–26000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 26001–27000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 27001–28000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 28001–29000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 29001–30000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 30001–31000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 31001–32000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 32001–33000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 33001–34000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 34001–35000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 35001–36000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 36001–37000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 37001–38000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 38001–39000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 39001–40000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 40001–41000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 41001–42000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 42001–43000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 43001–44000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 44001–45000]]''' (22) |- ! Oktubre |- | *'''[[Miss International 1961]]''' (15) |- ! Nobyembre |- | *[[Miss Universe 2025]] (21) *[[Victoria Kjær Theilvig]] (21) |- ! Disyembre |- | *[[Miss International 1962]] (30) |}{{col-end}} {{hidden end}}'''Cycle 4: 8 Enero 2025 - 21 Nobyembre 2025 <small>(119 artikulo + 5 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 4 (317 araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero 2025 |- | *'''Miss USA 2025''' (8; sa Ingles) *[[Miss Universe Philippines 2021]] (27) *[[Miss Universe Thailand]] (31) |- ! Pebrero 2025 |- | *[[Yllana Aduana]] (3) *[[Maison Schiaparelli]] (8) *[[Miss Grand International 2024]] (14) *[[CJ Opiaza]] (14) *[[Miss International 2025]] (21) *'''Miss Universe 2026''' (28; sa Ingles) |- ! Marso 2025 |- | *'''[[Miss Supranational 2025]]''' (3) *[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]] (9) *[[Sabrina Carpenter]] (21) *'''[[Aiah]]''' (23) *'''[[Colet (mang-aawit)|Colet]]''' (23) *'''Binibining Pilipinas 2025''' (24; sa Ingles) |- ! Abril 2025 |- | *[[Miss International 1963]] (11) *[[Miss International 1964]] (11) *[[Miss International 1965]] (12) *[[Miss International 1967]] (13) *[[Miss International 1968]] (14) *[[Miss International 1969]] (14) *[[Miss International 1970]] (16) *[[Miss International 1971]] (17) *[[Miss International 1979]] (17) *[[Aurora Pijuan]] (17) *[[Miss International 1972]] (18) *[[Miss International 1973]] (21) *[[Miss International 1974]] (29) *[[Miss International 1975]] (29) *[[Miss International 1976]] (29) *[[Miss International 1977]] (29) *[[Miss International 1978]] (29) *[[Miss International 1980]] (30) |- ! Mayo 2025 |- | *[[Binibining Pilipinas 2025]] (1) *[[Miss International 1981]] (1) *[[Miss International 1982]] (2) *[[Miss International 1983]] (5) *[[Miss International 1984]] (5) *[[Miss International 1985]] (5) *[[Miss International 1986]] (5) *[[Papa Leon XIV]] (9) *Miss World 2026 (9; sa Ingles) *[[Miss International 1987]] (11) *[[Miss International 1988]] (12) *[[Miss International 1989]] (12) *[[Miss International 1990]] (19) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 45001–46000]]''' (23) *[[Miss International 1991]] (26) *[[Miss International 1992]] (28) *[[Miss International 1993]] (29) *[[Miss International 1994]] (29) *[[Miss International 1995]] (29) *[[Miss International 1996]] (29) *[[Miss International 1997]] (29) *[[Miss International 1998]] (29) *[[Miss International 1999]] (29) *[[Miss International 2000]] (31) *[[Miss International 2001]] (31) |- ! Hunyo 2025 |- | *[[Miss International 2002]] (3) *[[Miss International 2003]] (4) *[[Miss International 2004]] (7) *[[Miss International 2005]] (7) *[[Miss International 2006]] (7) *[[Miss International 2007]] (7) *[[Miss International 2008]] (7) *[[Miss International 2009]] (8) |} {{col-2}} {| *[[Miss International 2010]] (8) *[[Miss International 2011]] (9) *[[Miss International 2012]] (9) *[[Miss International 2013]] (10) *[[Miss International 2014]] (11) *[[Miss International 2015]] (11) *[[Miss International 2016]] (11) *[[Miss International 2017]] (11) *[[Miss Earth 2004]] (11) *[[Miss Earth 2005]] (11) *[[Miss Earth 2025]] (11) *[[Miss Earth 2006]] (16) *[[Miss Earth 2007]] (16) *[[Katrina Johnson]] (16) *[[Miss Earth 2008]] (18) *[[Miss Earth 2009]] (18) *[[Miss Earth 2010]] (19) *[[Miss Earth 2011]] (22) *[[Miss Earth 2012]] (22) *[[Miss Earth 2013]] (22) *[[Miss Earth 2014]] (22) *[[Miss Earth 2015]] (22) *[[Miss Earth 2016]] (23) *[[Miss Earth 2017]] (23) *[[Miss Earth 2018]] (23) *[[Miss Earth 2019]] (23) *[[Miss Earth 2020]] (23) *[[Miss Earth 2021]] (23) *[[Miss Supranational 2013]] (23) *[[Miss Supranational 2022]] (27) |- ! Hulyo 2025 |- | *''[[This Is For]]'' (8) *[[Miss World 2026]] (10) *[[3034 Climenhaga]] (31) |- ! Agosto 2025 |- | *[[Miss Universe Thailand 2025]] (23) *[[Praveenar Singh]] (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 46001–47000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 47001–48000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 48001–49000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 49001–50000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 50001–51000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 51001–52000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 52001–53000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 53001–54000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 54001–55000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 55001–56000]]''' (31) |- ! Setyembre 2025 |- | *[[Pagpatay kay Iryna Zarutska]] (9) *Kirk Bondad (25; sa Ingles) *[[Curlee at Sarah Discaya]] (27) *[[Miss Universe Philippines 2026]] (27) |- ! Oktubre 2025 |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 56001–57000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 57001–58000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 58001–59000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 59001–60000]]''' (6) *'''[[Miss Grand International 2025]]''' (12) *[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0]] (17) *[[Emma Tiglao]] (18) *[[Sirikit]] (26) |- ! Nobyembre 2025 |- | *[[Fátima Bosch]] (21) |- |} {{col-end}} {{hidden end}}'''Cycle 5: 21 Pebrero 2026 - kasalukuyan <small>(28 artikulo + 2 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 5}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Pebrero |- | *The Miss Globe 2022 (21; sa Ingles) |- ! Marso |- | *[[Binibining Pilipinas 1970]] (9) *[[Binibining Pilipinas 1971]] (13) *'''Binibining Pilipinas 2026''' (23; sa Ingles) |- ! Hulyo |- | *[[Miss Universe 2026]] (21) *'''[[Pop Mart]]''' (22) *'''[[Miss Supranational 2026]]''' (26) *[[Miss World 2027]] (28) *'''[[Emilio Daez]]''' (28) |- ! Agosto |- | *[[Katrina Llegado]] (1) *'''[[Bo's Coffee]]''' (6) *[[Mingyu]] (9) *[[Bea Millan-Windorski]] (10) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 60001–61000]]''' (10) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 61001–62000]]''' (10) *[[Asia Rose Simpson]] (12) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 62001–63000]]''' (16) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 63001–64000]]''' (16) *[[Lindol sa Kumamoto ng 2026]] (16) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 64001–65000]]''' (17) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 65001–66000]]''' (19) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 66001–67000]]''' (20) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 67001–68000]]''' (20) *[[Miss Grand International 2026]] (22) *'''[[Ralph de Leon]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 68001–69000]]''' (24) *[[Jackie Loughery]] (25) *[[Anton Vinzon]] (26) *[[Miss Universe Philippines 2027]] (30) *[[Mga Batas ng mga Indya]] (30) |- |} {{col-2}}{{col-end}} {{hidden end}} a3ex3b10ijo8mue4o7typlxcha3h5y9 0 321786 2223119 2216635 2026-09-01T06:07:07Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2223119 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|caption=Ximena Navarrete|winner='''[[Ximena Navarrete]]'''|congeniality=Jesinta Campbell <br /> {{Flagu|Australya}}|photogenic=Fonthip Watcharatrakul <br /> {{Flagu|Taylandiya}}|best national costume=Fonthip Watcharatrakul <br /> {{Flagu|Taylandiya}}|date=23 Agosto 2010|venue=[[Mandalay Bay Events Center]], [[Las Vegas]], [[Nevada]], [[Estados Unidos]]|presenters={{Hlist|Bret Michaels|Natalie Morales}}|acts={{Hlist|[[John Legend]]|The Roots|Cirque du Soleil}}|broadcaster={{Hlist|[[NBC]]|[[Telemundo]]}}|entrants=83|placements=15|withdraws={{Hlist|Biyetnam|Bulgarya|Estonya|Etiyopiya|Kapuluang Kayman|Lupangyelo|Montenegro|Namibya}}|returns={{Hlist|Botswana|Dinamarka|Hayti|Kapuluang Birheng Britaniko|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos|Kasakistan|Sri Lanka|Trinidad at Tobago}}|before=[[Miss Universe 2009|2009]]|next=[[Miss Universe 2011|2011]]|represented='''{{Flagicon|Mexico}} Mehiko'''}} Ang '''Miss Universe 2010''' ay ang ika-59 na edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Mandalay Bay Events Center sa [[Las Vegas]], [[Nevada]], [[Estados Unidos]] noong 23 Agosto 2010.<ref name=":0">{{Cite web |date=24 Agosto 2010 |title=Miss Universe 2010 coronation night starts; airs live on ABS-CBN |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/08/24/10/miss-universe-2010-coronation-night-starts-airs-live-abs-cbn |access-date=22 Hunyo 2022 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=24 Agosto 2010 |title=Mexico's Jimena Navarrete wins Miss Universe contest |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/idINIndia-51020720100824 |access-date=26 Hunyo 2022}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Stefanía Fernández ng [[Venezuela|Beneswela]] si [[Ximena Navarrete]] ng [[Mehiko]] bilang Miss Universe 2010. Ito ang ikalawang tagumpay ng Mehiko sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2010 |title=Miss Universe 2010 |url=https://www.cbsnews.com/pictures/miss-universe-2010/ |access-date=22 Hunyo 2022 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2010 |title=Ximena Navarrete ¿Quién es la Miss Universo 2010? |url=https://www.quien.com/espectaculos/2010/08/24/ximena-navarrete-quien-es-la-miss-universo-2010 |access-date=22 Hunyo 2022 |website=Quién |language=es}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Yendi Phillipps ng Hamayka, samantalang nagtapos bilang second runner-up si Jesinta Campbell ng [[Australia|Australya]]. Mga kandidata mula sa walumpu't-tatlong bansa at teritoryo ang kumalahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Bret Michaels at Natalie Morales ang kompetisyon.<ref>{{Cite magazine|date=3 Agosto 2010|title=Bret Michaels To Co-Host 'Miss Universe' Pageant|url=https://www.billboard.com/music/music-news/bret-michaels-to-co-host-miss-universe-pageant-957066/|access-date=7 Marso 2024|magazine=Billboard|language=en-US|archive-date=22 Hunyo 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220622014951/https://www.billboard.com/music/music-news/bret-michaels-to-co-host-miss-universe-pageant-957066/|url-status=live}}</ref> Nagtanghal sina [[John Legend]], The Roots, at Cirque du Soleil sa edisyong ito.<ref>{{Cite magazine|last=Vick|first=Megan|date=24 Agosto 2010|title=John Legend And The Roots Perform At Miss Universe Pageant|url=https://www.billboard.com/music/music-news/john-legend-and-the-roots-perform-at-miss-universe-pageant-956698/|access-date=7 Marso 2024|magazine=Billboard|language=en-US|archive-date=22 Hunyo 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220622014950/https://www.billboard.com/music/music-news/john-legend-and-the-roots-perform-at-miss-universe-pageant-956698/|url-status=live}}</ref> == Kasaysayan == [[File:Evo_2017_at_Mandalay_Bay_Events_Center.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Evo_2017_at_Mandalay_Bay_Events_Center.jpg|thumb|250x250px|Mandalay Bay Events Center, ang lokasyon ng Miss Universe 2010]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Ibang mga lungsod sa buong mundo ang nagpahayag ng kanilang interes na idaos ang kompetisyon. Kabilang sa mga lungsod na ito ang [[Zagreb]], Kroasya na dati nang binawi ang kanilang ''bid'' upang idaos sa kanilang lungsod ang kompetisyon bunsod ng ''Great Recession'' na naganap mula taong 2007 hanggang 2009.<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2008 |title=Miss Universe 2009 v Sloveniji? |trans-title=Miss Universe 2009 in Slovenia? |url=http://24ur.com/novice/slovenija/miss-universe-2009-v-sloveniji.html |access-date=3 Mayo 2023 |website=24UR |language=hr}}</ref> Binago ng pamahalaan ng Kroasya at ng mga lokal na mamumuhunan ang kanilang panukalang gaganapin ang Miss Universe sa Arena Zagreb.<ref>{{Cite web |date=30 Nobyembre 2009 |title=Izbor za Miss Universe: Trump se nećka između Splita i Zagreba |trans-title=Contest for Miss Universe: Trump is between Split and Zagreb |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=462733 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120090055/https://www.index.hr/magazin/clanak/izbor-za-miss-universe-trump-se-necka-izmedju-splita-i-zagreba/462733.aspx |archive-date=20 Nobyembre 2023 |access-date=7 Marso 2024 |website=Index.hr |language=hr}}</ref> Gayunpaman, noong 20 Pebrero 2010, inanunsyo ng ''national director'' ng Miss Universe Croatia na si Vladimir Krajelvic na binabawi muli nila ang kanilang ''bid'' dahil pa rin sa epekto ng ''Great Recession'' sa bansa.<ref>{{Cite web |date=20 Pebrero 2010 |title=Miss Universe: Recesija pomutila planove direkciji izbora ljepote |trans-title=Miss Universe: The recession clouded the plans of the management of the beauty pageant |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=476874 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120090952/https://ow.pubmatic.com/setuid?bidder=amx&uid=499c3f5c-d1aa-42ef-82e2-92fd1db5e7d7&do=www.index.hr |archive-date=20 Nobyembre 2023 |access-date=7 Marso 2024 |website=Index.hr |language=hr}}</ref> Noong 31 Enero 2010, nasa proseso ng pakikipagtalakayan ang Miss Universe Organization upang idaos ang edisyong ito sa [[Santa Cruz de la Sierra]], Bulibya matapos bumisita ang ilang mga kinatawan ng organisasyon upang suriin kung may kapasidad bang idaos sa lungsod ang kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=1 Pebrero 2010 |title=Comisión del Miss Universo se quedara en Bolivia el lapso de cuatro semanas para concluir su evalución |url=http://www.la-razon.com/ultima.asp?id=946988 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100211153309/http://www.la-razon.com/ultima.asp?id=946988 |archive-date=11 Pebrero 2010 |access-date=7 Marso 2024 |website=La Razón |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Pebrero 2010 |title=Sede del Miss Universo ¿En Bolivia? |trans-title=Miss Universe headquarters in Bolivia? |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/sede-del-miss-universo-en-bolivia-NALP504339 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015072236/https://www.laprensa.hn/espectaculos/sede-del-miss-universo-en-bolivia-NALP504339 |archive-date=15 Oktubre 2023 |access-date=7 Marso 2024 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> Gayunpaman, inamin ng Minister of Culture ng Bulibya na si Zulma Yugar sa publiko ang kahirapan na matamo ang mga pangangailangan ng organisasyon upang idaos sa lungsod ang ''pageant''. Matapos ang pagpupulong noong Marso 2010, pormal na inanunsyo ni Yugar na binabawi na ng Santa Cruz de la Sierra ang kanilang ''bid'' para idaos sa lungsod ang Miss Universe, na sinasabing "hindi iginagalang ng organisasyon ang konstitusyon ng Bulibya" at imposibleng makamit ang mga hinihingi ng organisasyon.<ref>{{Cite web |date=13 Marso 2010 |title=La comisión de negociación estuvo reunida dos días en La Paz |trans-title=The negotiation commission met for two days in La Paz |url=https://www.lostiempos.com/click/farandula/farandula/20100313/la-comision-de-negociacion-estuvo-reunida-dos-dias-en-la_61389_111021.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100316075611/https://www.lostiempos.com/click/farandula/farandula/20100313/la-comision-de-negociacion-estuvo-reunida-dos-dias-en-la_61389_111021.html |archive-date=16 Marso 2010 |access-date=7 Marso 2024 |website=Los Tiempos |language=es}}</ref> Kalaunan ay inanunsyo ng Miss Universe Organization noong 25 Mayo 2010 na magaganap ang edisyong ito sa Mandalay Bay Events Center, [[Las Vegas, Nevada]] sa 23 Agosto 2010.<ref name=":12">{{Cite web |last= |first= |date=25 Mayo 2010 |title=The 2010 Miss Universe® Pageant to Air Live on NBC From Las Vegas on Monday, August 23 |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/the-2010-miss-universe-pageant-to-air-live-on-nbc-from-las-vegas-on-monday-august-23-94822699.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220622021952/https://www.prnewswire.com/news-releases/the-2010-miss-universe-pageant-to-air-live-on-nbc-from-las-vegas-on-monday-august-23-94822699.html |archive-date=22 Hunyo 2022 |access-date=7 Marso 2024 |website=PR Newswire |language=en}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa walumpu't-tatlong mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Dalawang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo matapos maging isang runner-up sa kanilang kompetisyong pambansa o napili sa isang ''casting process'', tatlong kandidata ang napili matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok, at isang kandidata ang kinoronahan matapos matuklasan na mayroong pagkakamali sa mga pagkakalagay ng mga pinalista. ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok ang second runner-up ng Miss Guatemala na si Jessica Scheel upang kumatawan sa kanyang bansa matapos na umurong sa kompetisyon ang orihinal na nagwagi na si Alejandra Barillas dahil sa pinsala sa kanyang paa. Lumahok si Barillas sa sumunod na edisyon.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2010 |title=Miss Universo 2010: Jessica Scheel y Guatemala se sumaron a la fiesta |trans-title=Miss Universe 2010: Jessica Scheel and Guatemala joined the party |url=http://www.lavozlibre.com/noticias/ampliar/97713/miss-universo-2010-jessica-scheel-y-guatemala-se-sumaron-a-la-fiesta |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120301112627/http://www.lavozlibre.com/noticias/ampliar/97713/miss-universo-2010-jessica-scheel-y-guatemala-se-sumaron-a-la-fiesta |archive-date=1 Marso 2012 |access-date=7 Marso 2024 |website=Voz Libre |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Agosto 2011 |title=The 2011 Miss Universe Contestants |url=https://www.seattlepi.com/entertainment/slideshow/The-2011-Miss-Universe-Contestants-30603.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230121043/https://www.seattlepi.com/entertainment/slideshow/The-2011-Miss-Universe-Contestants-30603.php |archive-date=30 Disyembre 2022 |access-date=7 Marso 2024 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss Universe Romania 2010 na si Oana Paveluc upang kumatawan sa kanyang bansa matapos tumangging pirmahan ni Alexandra Cătălina Filip ang kontrata sa Miss Universe Organization na siyang pipigil sa kanya sa paglahok sa isang ''dance competition'' sa Timog Korea.<ref>{{Cite web |date=10 Hulyo 2010 |title=Alexandra Cătălina Filip a câştigat concursul Miss Univers România |trans-title=Alexandra Cătălina Filip won the Miss Universe Romania contest |url=https://www.zf.ro/zf-24/alexandra-catalina-filip-a-castigat-concursul-miss-univers-romania-galerie-foto-6534936 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220623021455/https://www.zf.ro/zf-24/alexandra-catalina-filip-a-castigat-concursul-miss-univers-romania-galerie-foto-6534936 |archive-date=23 Hunyo 2022 |access-date=7 Marso 2024 |website=Ziarul Financiar |language=ro}}</ref><ref name=":2" /> Orihinal na kinoronahan si Sandra Marinovič bilang Miss Universe Slovenia 2010.<ref>{{Cite web |date=14 Mayo 2010 |title=FOTO: Sandra Marinovič okronana za miss Universe! |trans-title=PHOTO: Sandra Marinović crowned Miss Universe! |url=https://www.24ur.com/ekskluziv/domaca-scena/miss-universe-najlepsa-pricakuje-pametna-vprasanja.html |access-date=7 Marso 2024 |website=24UR |language=sl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kokalj |first=Anže |date=15 Mayo 2010 |title=Miss Universe Slovenije 2010 je Sandra Marinovič |trans-title=Miss Universe Slovenia 2010 is Sandra Marinovič |url=https://siol.net/trendi/moda-in-lepota/miss-universe-slovenije-2010-je-sandra-marinovic-66779 |access-date=7 Marso 2024 |website=Siol |language=sl}}</ref> Gayunpaman, matapos ang tatlong araw mula sa kanyang koronasyon, binawi mula kay Marinovič ang kanyang titulo matapos matuklasan ng organisasyon na may pagkakamali sa katuusan sa pagsalin ng mga iskor ng mga hurado. Ang totoong nagwagi ay si Marika Savšek na siyang orihinal na inanunsyo bilang ''second runner-up''.<ref name=":3" /> Orihinal na kinoronahan si Venus Raj bilang Binibining Pilipinas Universe 2010. Gayunpaman, dahil sa mga salungatan sa kanyang sertipiko ng kapanganakan, tinanggalan ng titulo si Raj, at ibinigay ang titulo sa ''second runner-up'' na si Helen Nicolette Henson.<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2010 |title=2010 Bb. Pilipinas Universe dethroned |url=https://www.philstar.com/news-commentary/2010/03/31/562512/2010-bb-pilipinas-universe-dethroned |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015080743/https://www.philstar.com/news-commentary/2010/03/31/562512/2010-bb-pilipinas-universe-dethroned |archive-date=15 Oktubre 2023 |access-date=7 Marso 2024 |website=Philippine Star |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 Abril 2010 |title=Beauty queen may reclaim crown |url=https://www.philstar.com/headlines/2010/04/11/565096/beauty-queen-may-reclaim-crown |access-date=7 Marso 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Kalaunan ay nabawi muli ni Raj ang kanyang titulo matapos makakuha ng isang legal na pasaporte.<ref name=":4">{{Cite web |date=10 Abril 2010 |title=(UPDATE) Venus Raj given chance to reclaim Bb Pilipinas-Universe title |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/04/10/10/venus-raj-given-chance-reclaim-bb-pilipinas-universe-title |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211025130248/https://news.abs-cbn.com/entertainment/04/10/10/venus-raj-given-chance-reclaim-bb-pilipinas-universe-title |archive-date=25 Oktubre 2021 |access-date=7 Marso 2024 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> ==== Mga pagbalik at mga pag-urong ==== Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Botswana, Dinamarka, Hayti, Kapuluang Birheng Britaniko, Kapuluang Birhen ng Estados Unidos, Kasakistan, Sri Lanka, at Trinidad at Tobago. Huling sumali noong [[Miss Universe 1989|1989]] ang Hayti,<ref>{{Cite web |date=19 Agosto 2010 |title=Miss Haiti gives hope to devastated country |url=https://www.ndtv.com/entertainment/miss-haiti-gives-hope-to-devastated-country-596495 |access-date=8 Marso 2024 |website=NDTV.com |language=en}}</ref> noong [[Miss Universe 2002|2002]] ang Kapuluang Birheng Britaniko, noong [[Miss Universe 2004|2004]] ang Botswana,<ref>{{Cite web |last=Kgosiemang |first=Tlhabo |date=9 Enero 2023 |title=Botswana misses out on Miss Universe again |url=https://www.weekendpost.co.bw/36184/weekendlife/botswana-misses-out-on-miss-universe-again/ |access-date=8 Marso 2024 |website=Weekend Post |language=en-GB}}</ref> noong 2007 ang Kapuluang Birhen ng Estados Unidos, at noong [[Miss Universe 2008|2008]] ang Dinamarka, Kasakistan, Sri Lanka, at Trindad at Tobago. Hindi sumali ang mga bansang Biyetnam, Bulgarya, Estonya, Etiyopiya, Kapuluang Kayman, Lupangyelo, Montenegro, at Namibya sa edisyong ito. Hindi sumali si Phạm Thị Thanh Hằng ng Biyetnam dahil sa kakulangan sa preparasyon.<ref>{{Cite web |last= |date=7 Pebrero 2021 |title=5 mỹ nhân khước từ cơ hội thi Miss Universe: Thanh Hằng gây tiếc nuối, Diễm Trang sợ thiếu thời gian |trans-title=5 beauties refused the opportunity to compete in Miss Universe: Thanh Hang caused regret, Diem Trang feared lack of time |url=https://saostar.vn/giai-tri/5-nguoi-dep-viet-nhat-dinh-tu-choi-thi-miss-universe-20210119163600394.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511141331/https://saostar.vn/giai-tri/5-nguoi-dep-viet-nhat-dinh-tu-choi-thi-miss-universe-20210119163600394.html |archive-date=11 May 2021 |access-date=8 Marso 2024 |website=Saostar.vn |language=vi}}</ref> Dapat sanang lalahok sa edisyong ito si Miss Montenegro 2010 Nikolina Lončar, ngunit bumitiw ito dahil sa siya ay menor de edad pa lamang. Siya ay pinalitan ni Marijana Pokrajac bilang kinatawan ng Montegro, ngunit bumitiw rin ito dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Lumahok sa sumunod na edisyon si Lončar.<ref>{{Cite web |last=Jovanović |first=Filip |date=31 Mayo 2011 |title=Nikolina Lončar iz Pljevalja predstavlja Crnu Goru na izboru za Mis univerzuma |url=http://www.vijesti.me/zivot/nikolina-loncar-pljevalja-predstavlja-crnu-goru-izboru-mis-univerzuma-clanak-22270 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111004235532/http://www.vijesti.me/zivot/nikolina-loncar-pljevalja-predstavlja-crnu-goru-izboru-mis-univerzuma-clanak-22270 |archive-date=4 Oktubre 2011 |access-date=8 Marso 2024 |website=Vijesti}}</ref> Hindi nakaabot sa kompetisyon si Miss Namibia 2010 Odile Gertze dahil kinoronahan siya isang linggo bago magsimula ang kompetisyon sa Las Vegas.<ref>{{Cite web |last=Bause |first=Tanja |date=2 Agosto 2010 |title=Namibia: Odile Crowned As Miss Namibia |url=https://allafrica.com/stories/201008020557.html |access-date=8 Marso 2024 |website=AllAfrica |language=en}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang Bulgarya, Estonya, Etiyopiya, Kapuluang Kayman, at Lupangyelo matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok.<ref>{{cite news |last=Levy |first=Jewel |date=7 Setyembre 2009 |title=Miss Cayman pageant cancelled |language=en |work=Caymanian Compass |url=http://www.caycompass.com/cgi-bin/CFPnews.cgi?ID=10385279 |url-status=dead |access-date=8 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728062540/http://www.caycompass.com/cgi-bin/CFPnews.cgi?ID=10385279 |archive-date=28 Hulyo 2011}}</ref> == Mga resulta == [[File:Miss_Universe_2010_Map.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Miss_Universe_2010_Map.png|alt=|thumb|250x250px|Mga. bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 2010 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss Universe 2010''' | * '''{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]]''' – '''[[Ximena Navarrete]]<ref name=":9">{{Cite web |last=Santiago |first=Erwin |date=24 Agosto 2010 |title=Maria Venus Raj is fourth runner-up in Miss Universe 2010; Mexico takes the crown |url=https://www.pep.ph/lifestyle/23013/maria-venus-raj-is-fourth-runner-up-in-miss-universe-2010-mexico-takes-the-crown |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015072235/https://www.pep.ph/lifestyle/23013/maria-venus-raj-is-fourth-runner-up-in-miss-universe-2010-mexico-takes-the-crown |archive-date=15 Oktubre 2023 |access-date=7 Marso 2024 |website=PEP.ph |language=en}}</ref>''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Yendi Phillipps'''<ref name=":9" />''' |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] – Jesinta Campbell'''<ref name=":9" />''' |- | 3rd runner-up | * {{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] – Anna Poslavska'''<ref name=":9" />''' |- | 4th runner-up | * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – Venus Raj'''<ref name=":9" />''' |- | Top 10 | * {{flagicon|ALB}} [[Albanya]] – Angela Martini'''<ref name=":9" />''' * {{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] – Jessica Scheel'''<ref name=":9" />''' * {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Rozanna Purcell'''<ref name=":9" />''' * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Mariana Vicente'''<ref name=":9" />''' * {{flagicon|RSA}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Nicole Flint'''<ref name=":9" />''' |- | Top 15 | * {{flagicon|BEL}} [[Belhika]] – Cilou Annys'''<ref name=":9" />''' * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Natalia Navarro'''<ref name=":9" />''' * {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – Malika Ménard'''<ref name=":9" />''' * {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] – Jitka Válková'''<ref name=":9" />''' * {{flagicon|RUS}} [[Rusya]] – Irina Antonenko'''<ref name=":9" />''' |} ==== Mga iskor sa kompetisyon ==== {| class="toccolours" style="float:right" | style="background-color:#FADADD;width:25px;" | |Nagwagi |- | style="background-color:#eadafd;" | |1st runner-up |- | style="background-color:#ccff99;" | |2nd runner-up |- | style="background-color:#ffff99;" | |3rd runner-up |- | style="background-color:#d9eefb;" | |4th Runner-up |- | style="background-color:#ffdf9b;" | |Top 10 |- | style="background-color:#white;" | |Top 15 |} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Swimsuit !Evening Gown |- | style="background-color:#FADADD;" |'''{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]]<ref name=":9" />''' | style="background-color:#FADADD;" |9.265 (2) | style="background-color:#FADADD;" |8.913 (1) |- | style="background-color:#eadafd;" |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]]'''<ref name=":9" />''' | style="background-color:#eadafd;" |9.426 (1) | style="background-color:#eadafd;" |8.884 (2) |- | style="background-color:#ccff99;" |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]]'''<ref name=":9" />''' | style="background-color:#ccff99;" |8.543 (5) | style="background-color:#ccff99;" |8.841 (3) |- | style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]]'''<ref name=":9" />''' | style="background-color:#ffff99;" |8.333(7) | style="background-color:#ffff99;" |8.743 (4) |- | style="background-color:#d9eefb;" |{{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]]'''<ref name=":9" />''' | style="background-color:#d9eefb;" |8.957 (3) | style="background-color:#d9eefb;" |8.714 (5) |- | style="background-color:#ffdf9b;" |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]]'''<ref name=":9" />''' | style="background-color:#ffdf9b;" |8.229 (8) | style="background-color:#ffdf9b;" |8.693 (6) |- | style="background-color:#ffdf9b;" |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]]'''<ref name=":9" />''' | style="background-color:#ffdf9b;" |8.784 (4) | style="background-color:#ffdf9b;" |8.548 (7) |- | style="background-color:#ffdf9b;" |{{flagicon|RSA}} [[South Africa|Timog Aprika]]'''<ref name=":9" />''' | style="background-color:#ffdf9b;" |8.229 (8) | style="background-color:#ffdf9b;" |8.420 (8) |- | style="background-color:#ffdf9b;" |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]]'''<ref name=":9" />''' | style="background-color:#ffdf9b;" |8.071 (10) | style="background-color:#ffdf9b;" |8.286 (9) |- | style="background-color:#ffdf9b;" |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]]'''<ref name=":9" />''' | style="background-color:#ffdf9b;" |8.443 (6) | style="background-color:#ffdf9b;" |7.971 (10) |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]]'''<ref name=":9" />''' |7.843 (11) | rowspan="5" | |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]]'''<ref name=":9" />''' |7.643 (12) |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]]'''<ref name=":9" />''' |7.586 (13) |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]]'''<ref name=":9" />''' |7.571 (14) |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]]'''<ref name=":9" />''' |7.429 (15) |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal ! Kandidata |- | Miss Congeniality | * {{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] – Jesinta Campbell<ref name=":1">{{Cite web |last= |date=23 Agosto 2010 |title=22-year-old Mexico woman crowned Miss Universe |url=http://www.nevadaappeal.com/news/2010/aug/23/22-year-old-mexico-woman-crowned-miss-universe/ |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Nevada Appeal |language=en}}</ref> |- | Miss Photogenic | rowspan="2" | * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Fonthip Watcharatrakul<ref name=":1" /> |- | Best National Costume |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 2007|2007]], labinlimang ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' ang dalawampung mga ''semi-finalist,'' at kalaunan ay pinili ang sampung mga ''semi-finalist''. Lumahok sa ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semi-finalist'' at kalaunan ay pinili ang limang pinalista. Limang pinalista ang sumabak sa paunang ''question-and-answer round'' at ''final walk''.<ref>{{Cite web |date=23 Agosto 2010 |title=Miss Mexico crowned Miss Universe 2010 |url=https://www.newsday.com/entertainment/celebrities/miss-mexico-jimena-navarrete-wins-miss-universe-2010-w62668 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626130424/https://www.newsday.com/entertainment/celebrities/miss-mexico-jimena-navarrete-wins-miss-universe-2010-w62668 |archive-date=26 Hunyo 2022 |access-date=8 Marso 2024 |website=Newsday |language=en}}</ref> === Komite sa pagpili === ==== Paunang kompetisyon ==== * Carlos Bremer – CEO at ''General Director'' ng ''Value Grupo Financiero<ref name=":5" />'' * Louis Burgdorf – ''Talent Producer'' para sa ''Joe Scarborough & Mika Brzezinski'' ng MSNBC<ref name=":5" /> * BJ Coleman – Mamamahayag at tanyag na personalidad sa telebisyon<ref name=":5" /> * Sadoux Kim – ''Television producer<ref name=":5" />'' * Corinne Nicolas – Pangulo ng ''Trump Model Management<ref name=":5" />'' * Natalie Rotman – ''Television host'' at experto sa pananamit<ref name=":5" /> * Basim Shami – Pangulo ng ''Farouk Systems<ref name=":5" />'' ==== Final telecast ==== * Criss Angel – Amerikanong salamangkero<ref name=":6">{{Cite web |date=18 Agosto 2010 |title=Baldwin, Phillips to judge Miss Universe |url=https://www.upi.com/Entertainment_News/Movies/2010/08/18/Baldwin-Phillips-to-judge-Miss-Universe/90841282150742/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220702084550/https://www.upi.com/Entertainment_News/Movies/2010/08/18/Baldwin-Phillips-to-judge-Miss-Universe/90841282150742/ |archive-date=2 Hulyo 2022 |access-date=8 Marso 2024 |website=United Press International |language=en}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last=McKay |first=Mary-Jayne |date=20 Agosto 2010 |title=Miss Universe 2010: Costume Controversies Amid Final Preparations for Pageant |url=https://www.cbsnews.com/news/miss-universe-2010-costume-controversies-amid-final-preparations-for-pageant/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626130424/https://www.cbsnews.com/news/miss-universe-2010-costume-controversies-amid-final-preparations-for-pageant/ |archive-date=26 Hunyo 2022 |access-date=8 Marso 2024 |website=CBS News |language=en-US}}</ref> * William Baldwin – Amerikanong aktor, manunulat, at ''producer<ref name=":6" />''<ref name=":7" /> * Sheila E. – Amerikanang musikero''<ref name=":6" />''<ref name=":7" /> * Tamron Hall – ''News anchor'' para sa MSNBC''<ref name=":6" />''<ref name=":7" /> * Evan Lysacek – Amerikanong ''Olympic Gold medalist'' sa [[masining na paglalayag sa yelo]]''<ref name=":6" />''<ref name=":7" /> * Chazz Palminteri – Amerikanong aktor at manunulat''<ref name=":6" />''<ref name=":7" /> * Chynna Phillips – Amerikanang mang-aawit at aktres''<ref name=":6" />''<ref name=":7" /> * Jane Seymour – Ingles na aktres''<ref name=":6" />''<ref name=":7" /> * Niki Taylor – Amerikanong modelo<ref name=":6" /> == Mga kandidata == Walumpu't-tatlong kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite web |date=13 Agosto 2010 |title=Miss Universe 2010: Official portraits |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Miss-Universe-2010-Official-portraits-6855.php |access-date=22 Hunyo 2022 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |Angela Martini<ref>{{Cite web |date=13 Agosto 2019 |title=Former Miss Universe Angela Martini Tells All |url=https://hauteliving.com/2019/08/former-miss-universe-angela-martini-tells-all/672985/ |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Haute Living |language=en-US |archive-date=8 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108060741/https://hauteliving.com/2019/08/former-miss-universe-angela-martini-tells-all/672985/ |url-status=dead }}</ref> |24 |Shkoder |- |{{flagicon|DEU}} [[Alemanya]] |Kristiana Rohder<ref>{{Cite web |last= |first= |date=11 Hulyo 2010 |title=Deutschlands Schönste |trans-title=Germany's most beautiful |url=https://www.sueddeutsche.de/panorama/miss-universe-germany-deutschlands-schoenste-1.973336 |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Süddeutsche Zeitung |language=de}}</ref> |26 |[[Munich]] |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Jurema Ferraz<ref>{{Cite web |date=8 Marso 2010 |title=Miss Angola oferece bens a Infantário de Menongue |trans-title=Miss Angola offers goods to Infantário de Menongue |url=https://www.jornaldeangola.ao/ao/noticias/detalhes.php?id=175907 |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Jornal de Angola |language=pt |archive-date=8 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055239/https://www.jornaldeangola.ao/ao/noticias/detalhes.php?id=175907 |url-status=dead }}</ref> |25 |Namibe |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Yésica Di Vincenzo<ref>{{Cite web |last= |date=7 Hunyo 2010 |title=Yésica Di Vincenzo, belleza de exportación |url=https://www.clarin.com/entremujeres/miss-universo-2010-argentina_0_BJrIkcDQl.html |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Clarín |language=es}}</ref> |22 |Mar del Plata |- |{{flagicon|ARU}} [[Aruba]] |Priscilla Lee |22 |Oranjestad |- |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] |Jesinta Campbell<ref>{{Cite web |date=18 Hunyo 2010 |title=Sydney teenager crowned Miss Universe Australia |url=https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/sydney-teenager-crowned-miss-universe-australia-20100618-yl2u.html |access-date=23 Hunyo 2022 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> |19 |Gold Coast |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Ria van Dyke<ref>{{Cite web |date=7 Hunyo 2010 |title=Auckland beauty queen crowned Miss Universe NZ |url=https://www.odt.co.nz/news/national/auckland-beauty-queen-crowned-miss-universe-nz |access-date=25 Hunyo 2022 |website=Otago Daily Times |language=en}}</ref> |21 |Auckland |- |{{flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |Braneka Bassett<ref>{{Cite web |last=Ellis |first=Oswald |date=13 Mayo 2010 |title=Beauties of Grand Bahama Shine in Miss Bahamas Pageant |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/community/Miss_Bahamas_201010792.shtml |access-date=26 Hunyo 2022 |website=The Bahamas Weekly |language=en |archive-date=8 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055240/http://www.thebahamasweekly.com/publish/community/Miss_Bahamas_201010792.shtml |url-status=dead }}</ref> |20 |Freeport |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Cilou Annys<ref>{{Cite web |last=Tollenaere |first=Rudy |date=10 Enero 2010 |title=Cilou Annys is Miss België 2010 |url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf10012010_048 |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Het Nieuwsblad |language=nl-BE}}</ref> |19 |[[Brujas]] |- |'''{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]]''' |Marelisa Gibson<ref>{{Cite web |last=Rueda |first=Jorge |date=25 Setyembre 2009 |title=Espigada estudiante de arquitectura se corona Miss Venezuela |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-esp-gen-miss-venezuela-092409-2009sep24-story.html |access-date=26 Hunyo 2022 |website=San Diego Union-Tribune |language=es}}</ref> |21 |[[Caracas]] |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |Tirelo Ramasedi<ref>{{Cite web |last=Direng |first=Nelson |date=13 Hulyo 2010 |title=Ramasedi is 2010 Miss Universe Botswana |url=https://www.mmegi.bw/arts-culture/ramasedi-is-2010-miss-universe-botswana/news |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Mmegi |language=en}}</ref> |21 |[[Gaborone]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Débora Lyra<ref>{{Cite web |date=5 Hulyo 2011 |title=Miss Brazil robbed at gunpoint in front of home |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna43633377 |access-date=8 Enero 2023 |website=NBC News |language=en}}</ref> |20 |Divinópolis |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Claudia Arce<ref>{{Cite web |date=23 Agosto 2021 |title=Boliviana Claudia Arce estrena videoclip de Tu paraíso |url=https://eldeber.com.bo/gente/boliviana-claudia-arce-estrena-videoclip-de-tu-paraiso_244277 |access-date=8 Enero 2023 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=8 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108074429/https://eldeber.com.bo/gente/boliviana-claudia-arce-estrena-videoclip-de-tu-paraiso_244277 |url-status=dead }}</ref> |19 |[[Sucre]] |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Safira de Wit<ref>{{Cite web |date=22 Nobyembre 2009 |title=De mooisten van het eiland |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Antilliaans Dagblad |language=nl-nl}}</ref> |20 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Ena Sandra Causevic<ref>{{Cite web |last=Thomsen |first=Philip |date=24 Hulyo 2010 |title=Miss Danmark: Jeg var en rigtig nørd |url=https://ekstrabladet.dk/underholdning/dkkendte/article4153355.ece |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Ekstra Bladet |language=da}}</ref> |20 |Sønderborg |- |{{flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |Donia Hamed |22 |[[Cairo]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Lady Mina<ref>{{Cite web |date=1 Agosto 2010 |title=Lady Mina, la mujer detrás de la corona |url=https://www.eluniverso.com/2010/08/01/1/1379/lady-mina-mujer-detras-corona.html |access-date=23 Hunyo 2022 |website=El Universo |language=es}}</ref> |24 |Guayaquil |- |{{flagicon|ESA}} [[El Salvador]] |Sonia Cruz<ref>{{Cite web |date=18 Agosto 2010 |title=La bella representante de El Salvador |trans-title=The beautiful representative of El Salvador |url=https://www.telemundo.com/entretenimiento/miss-universo-2014/candidata-de-el-salvador-miss-universo-2010-tmna581576 |access-date=7 Marso 2024 |website=Telemundo |language=es}}</ref> |20 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Anna Amenová<ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 Marso 2010 |title=Slovensko už pozná Miss Universe 2010 |url=http://www.webnoviny.sk/zaujimavosti/clanok/83661-slovensko-uz-pozna-miss-universe-2010/ |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Webnoviny.sk |language=sk}}</ref> |25 |[[Bratislava]] |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |Marika Savšek<ref name=":3">{{Cite web |date=17 Mayo 2010 |title=Škandal: Mis ni Sandra, mis je Marika! |url=https://www.rtvslo.si/zabava-in-slog/popkultura/druzabno/skandal-mis-ni-sandra-mis-je-marika/230382 |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Radiotelevizija Slovenija |language=sl}} [[Kategorya:CS1 Slovenian-language sources (sl)]]</ref> |24 |Šmartno pri Litiji |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |Adriana Reverón<ref>{{Cite web |last=Boon |first=Jon |date=3 Agosto 2018 |title=Fulham to sell out this year thanks to new star Fabricio's Miss Spain missus |url=https://www.thesun.co.uk/sport/football/6915292/adriana-reveron-wag-fabricio-fulham/ |access-date=7 Marso 2024 |website=The Sun |language=en-gb}}</ref> |24 |[[Tenerife]] |- |{{flagicon|USA}} [[Miss USA|Estados Unidos]] |Rima Fakih<ref>{{Cite web |date=17 Mayo 2010 |title=Arab-American crowned 2010 Miss USA |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/arabamerican-crowned-2010-miss-usa-1975490.html |access-date=23 Hunyo 2022 |website=The Independent |language=en}}</ref> |24 |Dearborn |- |{{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |Awurama Simpson<ref>{{Cite web |last=Amankwa |first=Obour |date=7 Agosto 2010 |title=Miss Universe Starts Tomorrow -Vote For Awurama Simpson Now… |url=https://www.modernghana.com/entertainment/12801/miss-universe-starts-tomorrow-vote-for-awurama-simpson-now.html |access-date=23 Hunyo 2022 |website=ModernGhana |language=en}}</ref> |22 |Sekondi-Takoradi |- |{{flagicon|GBR}} [[Gran Britanya]] |Tara Hoyos-Martínez<ref>{{Cite web |last=García |first=Beatriz |date=10 Mayo 2010 |title=Una latina representará a Gran Bretaña en Miss Universo |url=https://www.elmundo.es/america/2010/05/11/colombia/1273530622.html |access-date=23 Hunyo 2022 |website=El Mundo}}</ref> |20 |[[Londres]] |- |{{flagicon|GRE}} [[Gresya]] |Anna Prelević<ref>{{Cite web |date=19 Hunyo 2010 |title=Najlepša Grkinja – Srpkinja! |url=https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:289193-Najlepsa-Grkinja--Srpkinja |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Večernje novosti |language=sr}}</ref> |20 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Vanessa Torres<ref name=":5">{{Cite web |last= |first= |date=21 Agosto 2010 |title=Guam's Vanessa Torres Takes the Stage at Miss Universe Contest in Las Vegas |url=https://www.pncguam.com/guams-vanessa-torres-takes-the-stage-at-miss-universe-contest-in-las-vegas/ |access-date=23 Hunyo 2022 |website=PNC News First |language=en-US |archive-date=8 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055238/https://www.pncguam.com/guams-vanessa-torres-takes-the-stage-at-miss-universe-contest-in-las-vegas/ |url-status=dead }}</ref> |25 |Dededo |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Jessica Scheel<ref>{{Cite web |date=25 Agosto 2010 |title=Jessica Scheel llega a Guatemala |url=https://www.prensalibre.com/guatemala/jessica_schell-miss_guatemala_0_323367769-html/ |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Prensa Libre (Guatemala) |language=es-GT}}</ref> |20 |Retalhuleu |- |{{flagicon|GUY}} [[Guyana]] |Tamika Henry<ref>{{Cite web |last=Fraser |first=Zoisa |date=20 Hulyo 2010 |title=Tamika Henry is Miss Guyana Universe |url=https://www.stabroeknews.com/2010/07/20/news/guyana/tamika-henry-is-miss-guyana-universe/ |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Stabroek News |language=en-US}}</ref> |22 |[[Georgetown]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Yendi Phillipps<ref>{{Cite web |last=Grandison |first=Garfene |date=25 Hulyo 2010 |title=Phillipps ready for Vegas |url=https://jamaica-gleaner.com/gleaner/20100725/ent/ent4.html |access-date=25 Hunyo 2022 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |24 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Maiko Itai<ref>{{Cite web |date=22 Marso 2010 |title=Modest civil servant transforms into Miss Universe Japan 2010 |url=https://japantoday.com/category/features/kuchikomi/modest-civil-servant-transforms-into-miss-universe-japan-2010 |access-date=25 Hunyo 2022 |website=Japan Today |language=en}}</ref> |26 |[[Lungsod ng Ōita|Ōita]] |- |{{flagicon|HTI}} [[Hayti]] |Sarodj Bertin<ref>{{Cite web |date=17 Agosto 2010 |title=Q&A: Miss Haiti gives hope to devastated country |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-qa-miss-haiti-gives-hope-to-devastated-country-2010aug17-story.html |access-date=23 Hunyo 2022 |website=San Diego Union-Tribune |language=en-US}}</ref> |24 |[[Port-au-Prince]] |- |{{flagicon|GEO}} [[Georgia (bansa)|Heorhiya]] |Nanuka Gogichaishvili<ref>{{Cite web |date=31 Enero 2019 |title=Miss Georgia 2009 to marry Rustavi 2 TV channel owner |url=https://georgianjournal.ge/society/35507-miss-georgia-2009-to-marry-rustavi-2-tv-channel-owner.html |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Georgian Journal |language=ka |archive-date=8 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055240/https://georgianjournal.ge/society/35507-miss-georgia-2009-to-marry-rustavi-2-tv-channel-owner.html |url-status=dead }}</ref> |21 |[[Tbilisi]] |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Kenia Martinez<ref>{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=10 Hulyo 2010 |title=Kenia Martínez, la nueva Miss Universo Honduras |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/kenia-martinez-la-nueva-miss-universo-honduras-CRLP492257 |access-date=26 Hunyo 2022 |website=La Prensa (Honduras) |language=es-HN}}</ref> |26 |Tela |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Ushoshi Sengupta<ref>{{Cite web |date=2 Hunyo 2010 |title=Miss Universe India Ushoshi Sengupta eyes Bollywood |url=http://tribune.com.pk/story/18190/miss-universe-india-ushoshi-sengupta-eyes-bollywood |access-date=23 Hunyo 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> |22 |[[Kanlurang Bengal|Kolkata]] |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Qory Sandioriva<ref>{{Cite web |date=10 Oktubre 2009 |title=Puteri Indonesia 2009 Ngaku Lepas Jilbab Demi Rambut |url=https://hot.detik.com/celeb/d-1219020/puteri-indonesia-2009-ngaku-lepas-jilbab-demi-rambut |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Detik.com |language=id-ID}}</ref> |19 |[[Banda Aceh]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Rozanna Purcell<ref>{{Cite web |last=Finn |first=Melanie |date=25 Agosto 2010 |title=Roz offered contract by billionaire Trump |url=https://www.independent.ie/regionals/herald/entertainment/around-town/roz-offered-contract-by-billionaire-trump-27960235.html |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Irish Independent |language=en}}</ref> |19 |Clonmel |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Bat-el Jobi<ref>{{Cite web |last=Garcia |first=Oskar |date=23 Agosto 2010 |title=Beauty queens seek Miss Universe title |url=https://www.heraldtribune.com/story/news/2010/08/23/beauty-queens-seek-miss-universe-title/28962998007/ |access-date=8 Enero 2023 |website=Sarasota Herald-Tribune |language=en-US}}</ref> |22 |[[Talaan ng mga lungsod sa Israel|Afula]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Jessica Cecchini<ref>{{Cite web |last=Gamez |first=Sabino |date=22 Agosto 2010 |title=Los posibles batacazos de Miss Universo 2010 |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/los-posibles-batacazos-de-miss-universo-2010-LQLP489211 |access-date=7 Marso 2024 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |20 |[[Borgosesia]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Elena Semikina<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Allison |date=23 Agosto 2010 |title=Toronto's Elena Semikina competing in Miss Universe pageant tonight |url=https://torontolife.com/city/torontos-elena-semikina-competing-in-miss-universe-pageant-tonight/ |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Toronto Life |language=en-US}}</ref> |26 |[[Toronto]] |- |{{flagicon|VGB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Josefina Nunez<ref>{{Cite web |last=Stoby |first=Reuben |date=12 Agosto 2011 |title=This week we feature Young Professional Josefina Nunez |url=https://www.virginislandsnewsonline.com/domains/virginislandsnewsonline.com/en/news/this-week-we-feature-young-professional-josefina-nunez/ |access-date=30 Hunyo 2022 |website=Virgin Islands News Online |language=en}}</ref> |22 |Road Town |- |{{flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Janeisha John |22 |Saint Croix |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |Asselina Kuchukova |27 |[[Almaty]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Natalia Navarro<ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |date=17 Nobyembre 2009 |title=Colombia elige a su nueva reina y ya llueven las críticas |url=https://peopleenespanol.com/article/colombia-elige-su-nueva-reina-y-ya-llueven-las-criticas/ |access-date=23 Hunyo 2022 |website=People en Español |language=es}}</ref> |23 |[[Talaan ng mga lungsod sa Colombia|Barranquilla]] |- |{{flagicon|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |Kështjella Pepshi |23 |Junik |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Marva Wright<ref>{{Cite web |date=14 Hunyo 2010 |title='He obtenido un nivel más competitivo' |url=https://www.nacion.com/archivo/he-obtenido-un-nivel-mas-competitivo/B33TTZYQXZDVLDCGXQAHL3H2LM/story/ |access-date=23 Hunyo 2022 |website=La Nación (San José) |language=es}}</ref> |25 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] |Lana Obad<ref>{{Cite web |date=28 Marso 2010 |title=Nova Miss Universe je 21-godišnja studentica ekonomije Lana Obad |url=https://www.vecernji.hr/showbiz/nova-miss-universe-je-21-godisnja-studentica-ekonomije-lana-obad-117536 |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Večernji list |language=hr}}</ref> |22 |[[Zagreb]] |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Líbano]] |Rahaf Abdallah<ref>{{Cite web |date=2 Enero 2017 |orig-date=16 Hulyo 2010 |title=Rahaf Abdallah crowned Miss Lebanon 2010 |url=https://arabamericannews.com/2010/07/16/rahaf-abdallah-crowned-miss-lebanon-2010/ |access-date=8 Marso 2024 |website=Arab American News |language=en}}</ref> |22 |Khiam |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Nadine Ann Thomas<ref>{{Cite web |last=Menon |first=Priya |date=18 Mayo 2010 |title=Nadine's confident answer wins her the Miss Universe/Malaysia title |url=https://www.thestar.com.my/news/community/2010/05/18/nadines-confident-answer-wins-her-the-miss-universemalaysia-title |access-date=25 Hunyo 2022 |website=The Star (Malaysia) |language=en}}</ref> |23 |Subang Jaya |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Dalysha Doorga<ref>{{Cite web |date=5 Nobyembre 2009 |title=Allégations de malversations lors de la dernière édition de Miss Mauritius |url=https://www.lexpress.mu/article/all%C3%A9gations-de-malversations-lors-de-la-derni%C3%A8re-%C3%A9dition-de-miss-mauritius |access-date=25 Hunyo 2022 |website=L'Express (Mauritius) |language=fr}}</ref> |23 |Goodlands |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |'''[[Ximena Navarrete]]'''<ref>{{Cite web |date=21 Setyembre 2009 |title=Eligen a Nuestra Belleza México 2009 |url=https://www.quien.com/espectaculos/2009/09/21/eligen-a-nuestra-belleza-mexico-2009 |access-date=25 Hunyo 2022 |website=Quién |language=es}}</ref> |22 |[[Guadalajara, Jalisco|Guadalajara]] |- |{{flagicon|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |Ngozi Odalonu<ref>{{Cite web |last= |date=24 Mayo 2010 |title=The Most Beautiful Girl in Nigeria is Fiona Aforma Amuzie – 18 Year Old Student wins the MBGN 2010 crown |url=https://www.bellanaija.com/2010/05/the-most-beautiful-girl-in-nigeria-is-fiona-aforma-amuzie-18-year-old-student-wins-the-mbgn-2010-crown/ |access-date=23 Hunyo 2022 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> |22 |Niger |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |Scharllette Allen Moses<ref>{{Cite web |last= |first= |date=27 Pebrero 2010 |title=Scharllette Allen, Miss Nicaragua 2010 |url=http://www.elnuevodiario.com.ni/nacionales/69220-scharllette-allen-miss-nicaragua-2010/ |access-date=25 Hunyo 2022 |website=El Nuevo Diario |language=es |archive-date=7 Hulyo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707064954/https://www.elnuevodiario.com.ni/nacionales/69220-scharllette-allen-miss-nicaragua-2010/ |url-status=dead }}</ref> |18 |Bluefields |- |{{Flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Melinda Elvenes<ref>{{Cite web |last=Haugen |first=Ida Anna |date=27 Hunyo 2010 |title=De er Norges vakreste |url=https://www.vg.no/i/Aev23 |access-date=25 Hunyo 2022 |website=Verdens Gang |language=nb}}</ref> |23 |Larvik |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Desirée van den Berg<ref>{{Cite web |last= |date=4 Hulyo 2010 |title=Desirée van der Berg verkozen tot Miss Nederland |url=https://www.volkskrant.nl/gs-b1fd622b |access-date=25 Hunyo 2022 |website=de Volkskrant |language=nl-NL}}</ref> |23 |Santpoort |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Anyolí Ábrego<ref>{{Cite web |last=Rodríguez |first=Lineth |date=10 Hulyo 2010 |title=Se retocará con inyecciones |url=https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/se-retocara-con-inyecciones-577008 |access-date=25 Hunyo 2022 |website=Panama America |language=es}}</ref> |22 |Santiago de Veraguas |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Yohana Benitez<ref>{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref> |23 |San Lorenzo |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Giuliana Zevallos<ref>{{Cite web |date=24 Mayo 2010 |title=Miss Perú Mundo y Miss Perú Universo iniciaron sus actividades oficiales |url=https://archivo.elcomercio.pe/luces/moda/miss-peru-mundo-miss-peru-universo-iniciaron-sus-actividades-oficiales-noticia-484233 |access-date=26 Hunyo 2022 |website=El Comercio (Peru) |language=es }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |22 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |Venus Raj<ref>{{Cite web |date=12 Marso 2010 |title=Maria Venus Raj to represent the Philippines in Miss Universe 2010 |url=https://www.pep.ph/lifestyle/21419/maria-venus-raj-to-represent-the-philippines-in-miss-universe-2010 |access-date=26 Hunyo 2022 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> |22 |[[Bato, Camarines Sur|Bato]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Viivi Pumpanen<ref>{{Cite web |date=18 Enero 2010 |title=Miss Finland 2010 Crowned |url=http://yle.fi/uutiset/osasto/news/miss_finland_2010_crowned/5492654 |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Yle |language=en}}</ref> |22 |Vantaa |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Maria Nowakowska<ref>{{Cite web |date=17 Agosto 2010 |title=Poznaj Polkę na Miss Universe |url=https://www.plotek.pl/plotek/7,78649,8261898,poznaj-polke-na-miss-universe.html |access-date=26 Hunyo 2022 |website=Plotek |language=pl |archive-date=8 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055239/https://www.plotek.pl/plotek/7,78649,8261898,poznaj-polke-na-miss-universe.html |url-status=dead }}</ref> |23 |Legnica |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Mariana Vicente<ref>{{Cite web |date=14 Nobyembre 2009 |title=Beauty queen: 'I want to break stereotypes about contestants' |url=http://www.prdailysun.com/index.php?page=news.article&id=1258160135 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100827184229/http://www.prdailysun.com/index.php?page=news.article&id=1258160135 |archive-date=27 Agosto 2010 |access-date=26 Hunyo 2022 |website=Puerto Rico Daily Sun |language=en}}</ref> |21 |Río Grande |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Malika Ménard<ref>{{Cite web |date=6 Disyembre 2009 |title=La Normande Malika est Miss France 2010 |url=http://www.ouest-france.fr/actu/actuDet_-La-Normande-Malika-est-Miss-France-2010_39382-1180788_actu.Htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214073657/http://www.ouest-france.fr/actu/actuDet_-La-Normande-Malika-est-Miss-France-2010_39382-1180788_actu.Htm |archive-date=14 Disyembre 2009 |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Ouest-France |language=fr}}</ref> |23 |Hérouville-Saint-Clair |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Eva Arias<ref>{{Cite web |last=Pérez Reyes |first=Mercedes |last2=Reyes |first2=Amelia |date=18 Abril 2010 |title=Eva Arias Viñas, de Espaillat, es la nueva Miss RD Universo |url=https://listindiario.com/la-vida/2010/04/18/138849/eva-arias-vinas-de-espaillat-es-la-nueva-miss-rd-universo |access-date=25 Hunyo 2022 |website=Listín Diario |language=ES}}</ref> |25 |Moca |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Jitka Válková<ref>{{Cite web |last=Kynčl |first=Jakub |last2=Wolfová |first2=Gabriela |date=20 Marso 2010 |title=Českou Miss 2010 je Jitka Válková |url=https://www.novinky.cz/koktejl/clanek/ceskou-miss-2010-je-jitka-valkova-29768 |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Novinky.cz |language=cs}}</ref> |18 |Třebíč |- |{{flagicon|ROM}} [[Rumanya]] |Oana Paveluc<ref name=":2">{{Cite web |last=Navadaru |first=Cosmin |date=14 Hulyo 2010 |title=Catalina Filip a renuntat la titlul de Miss Universe Romania 2010 |url=https://life.hotnews.ro/stiri-showbiz-7582839-catalina-filip-renuntat-titlul-miss-universe-romania-2010.htm |access-date=23 Hunyo 2022 |website=HotNews |language=ro}} [[Kategorya:CS1 Romanian-language sources (ro)]]</ref> |19 |Braşov |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Irina Antonenko<ref>{{Cite web |date=7 Marso 2010 |title=18-летняя Ирина Антоненко победила в конкурсе "Мисс Россия - 2010" |url=https://www.kp.ru/daily/24452/615826/ |access-date=26 Hunyo 2022 |website=Komsomolskaya Pravda |language=ru}}</ref> |18 |[[Talaan ng mga lungsod at bayan sa Rusya|Yekaterinburg]] |- |{{Flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |Alice Musukwa<ref>{{Cite web |last=Miselo |first=Terence |date=14 Disyembre 2021 |title=Alice Musukwa to represent Zambia at ‘Mrs World’ |url=https://dailynationzambia.com/2021/12/alice-musukwa-to-represent-zambia-at-mrs-world/ |access-date=8 Marso 2024 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> |22 |[[Lusaka]] |- |{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbya]] |Lidija Kocić<ref>{{Cite web |last=M. |first=M. |date=5 Agosto 2010 |title=Lidija Kocić ide u Las Vegas |url=https://www.blic.rs/zabava/vesti/lidija-kocic-ide-u-las-vegas/jxfm6nx |access-date=26 Hunyo 2022 |website=Blic |language=sr}}</ref> |22 |[[Belgrado]] |- |{{flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] |Tania Lim<ref>{{Cite news |last=Baker |first=Jalelah Abu |date=22 Enero 2015 |title=A look at some past Miss Universe Singapore national costumes: Which is your favourite? |language=en |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/a-look-at-some-past-miss-universe-singapore-national-costumes-which-is-your-favourite |access-date=8 Marso 2024 |issn=0585-3923 |archive-date=8 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308021712/https://www.straitstimes.com/lifestyle/a-look-at-some-past-miss-universe-singapore-national-costumes-which-is-your-favourite |url-status=dead }}</ref> |22 |Singapura |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Ishanka Madurasinghe<ref>{{Cite web |date=4 July 2010 |title=Ishanka Miss Sri Lanka 2010 |url=https://www.dailymirror.lk/breaking_news/ishanka-miss-sri-lanka-2010/108-4826 |access-date=10 July 2022 |website=[[Daily Mirror (Sri Lanka)|Daily Mirror]] |language=en}}</ref> |23 |Kegalle |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Michaela Savić<ref>{{Cite web |date=19 Agosto 2010 |title=Michaela Savic, Miss Sweden 2010 poses for the judges in her swimsuit at the Miss Universe 2010 competition in Las Vegas |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/a7a6d15c8c1e6635223fb192f3c257b2/Michaela-Savic-Miss-Sweden-2010-poses-for-the-judges-in-her-swimsuit-at-the-Miss-Universe-2010-competitionin-Las-Vegas/ |access-date=8 Marso 2024 |website=United Press International |language=en}}</ref> |19 |Helsingborg |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Linda Fäh<ref>{{Cite web |date=14 Agosto 2009 |title=Miss Schweiz Wahl 2009: Die Gewinnerin heisst Linda Fäh |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/schweiz/sexy-sinnlich-selbstbewusst |access-date=26 Hunyo 2022 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH |archive-date=26 Hunyo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626125059/https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/schweiz/sexy-sinnlich-selbstbewusst |url-status=dead }}</ref> |22 |Benken |- |{{flagicon|TAN}} [[Tansaniya]] |Hellen Dausen<ref>{{Cite web |date=24 Abril 2010 |title=Miss Universe 2010 |url=https://bongo5.com/miss-universe-2010-04-2010/ |access-date=26 Hunyo 2022 |website=Bongo5 |language=sw}}</ref> |23 |Arusha |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Fonthip Watcharatrakul<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=28 Enero 2017 |title=IN PHOTOS: 11 iconic Miss Universe National Costumes |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/159750-miss-universe-national-costumes-history-photos/ |access-date=7 Marso 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |20 |[[Lalawigan ng Samut Prakan|Samut Prakan]] |- |{{flagicon|RSA}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Nicole Flint<ref>{{Cite web |last=Sibiya |first=Gugu |date=18 Disyembre 2009 |title=Dream comes true |url=https://www.sowetanlive.co.za/news/2009-12-18-dream-comes-true/ |access-date=26 Hunyo 2022 |website=The Sowetan |language=en-ZA}}</ref> |22 |[[Pretoria]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Joori Kim<ref>{{Cite web |last=Han |first=Sang-hee |date=8 Hulyo 2009 |title=Aspiring Ballerina Kim Joo-ri Crowned Miss Korea 2009 |url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_48162.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120910205113/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_48162.html |archive-date=10 Setyembre 2012 |access-date=26 Hunyo 2022 |website=The Korea Times |language=en}}</ref> |22 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TRI}} [[Trinidad at Tobago]] |LaToya Woods<ref>{{Cite web |date=22 Agosto 2010 |title=Latoya goes for the crown tonight |url=http://www.trinidadexpress.com/news/Latoya_goes_for_the_crown_tonight-101275724.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100825003020/http://www.trinidadexpress.com/news/Latoya_goes_for_the_crown_tonight-101275724.html |archive-date=25 Agosto 2010 |access-date=26 Hunyo 2022 |website=Trinidad Express Newspapers |language=en}}</ref> |25 |Couva |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Tang Wen<ref>{{Cite web |last=Tian |first=Gan |date=20 Hulyo 2010 |title=China's new hope for Miss Universe |url=https://www.chinadaily.com.cn/china/2010-07/20/content_11021904.htm |access-date=23 Hunyo 2022 |website=China Daily |language=en}}</ref> |18 |[[Yichun, Heilongjiang|Yichun]] |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Demetra Olymbiou<ref>{{Cite web |date=4 Hulyo 2009 |title=Σταρ Κύπρος 2009 η Δήμητρα Ολυμπίου |url=https://www.sigmalive.com/archive/lifestyle/subjects/169242 |access-date=26 Hunyo 2022 |website=SigmaLive |language=el}}</ref> |22 |Aradhippou |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Gizem Memiç<ref>{{Cite web |last=Benli |first=Serdar |date=2 Abril 2010 |title=Miss Turkey Gizem Memiç |url=https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/miss-turkey-gizem-memic-14294363 |access-date=26 Hunyo 2022 |website=Hürriyet |language=tr}}</ref> |20 |Gaziantep |- |{{Flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |Anna Poslavska<ref>{{Cite web |last=Matoshko |first=Alexandra |date=10 Disyembre 2009 |title=New Miss Ukraine Universe |url=https://www.kyivpost.com/lifestyle/new-miss-ukraine-universe-54812.html |access-date=26 Hunyo 2022 |website=Kyiv Post |language=en}}</ref> |23 |Nova Kakhovka |- |{{Flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggaria]] |Tímea Babinyecz<ref>{{Cite web |last= |date=13 Mayo 2010 |title=Dobó Ágnes lett hazánk legszebb lánya |url=http://velvet.hu/celeb/2010/05/13/a_kiralyno/ |access-date=23 Hunyo 2022 |website=Velvet.hu |language=hu}}</ref> |19 |Szeged |- |{{Flagicon|URU}} [[Uruguay|Urugway]] |Stephany Ortega<ref>{{Cite web |date=16 Mayo 2010 |title=Miss Universo Uruguay en Corozal |url=https://www.eluniversal.com.co/sociales/miss-universo-uruguay-en-corozal-MKEU44781 |access-date=26 Hunyo 2022 |website=El Universal (Cartagena) |language=ES-es}}</ref> |20 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missuniverse.com/ Opisyal na website] {{Miss Universe}} 9iukuun07j50zkav55lhyooeocv8osq 0 323419 2223108 2221296 2026-09-01T04:26:59Z ~2026-47566-01 165916 /* Mga nagawa */ 2223108 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{unsourced|date=Abril 2023}} {{copyedit|date=Abril 2023}} {{cleanup|reason=Kailangang isalin ang mga banyagang salita tulad ng eskwelahan|date=Abril 2023}} }} {{Infobox school | name = Angeles City Science High School | native_name = Mataas na Paaralang Pang-Agham ng Lungsod ng Angeles | seal_image = | image = | type = Specialized Public Science High School | address = Doña Aurora St., Brgy. Lourdes Sur East, | city = Angeles City | province = Pampanga | country = Philippines | coordinates = {{coord|15.145002|120.593077|type:edu|display=inline,title}} | principal = Marjorie Lacson | grades = 7 to 12 | established = 1993 as Angeles City National High School - Special Science Class, renamed in 2006 | nickname = Wizards, Greyhounds, Wolves | free_label = [[Department of Education (Philippines)|DepEd]] [https://ebeis.deped.gov.ph/beis/reports_info/masterlist School ID] | free_text = 307202 }} Ang '''Angeles City Science High School''' (Mataas na Paaralang Pang-Agham ng Lungsod ng Angeles) ay isang pangalawang pampublikong mataas na paaralang pang-agham. Ito ay matatagpuan sa Doña Aurora St. Lourdes Sur East, Angeles City, Philippines. Ito ay itinatag noong 2006, at kinikilala ng DepEd bilang mataas na paaralang pang-agham. Ito rin ay nakabase sa K-12 Curriculum na alinsunod sa DepEd order. == Kasaysayan == Dating kilala bilang Angeles City National High School - Special Science Class, ang paaralan na ito ay isa sa kabilang sa 110 ''Science and Technology High Schools in the Philippines.'' Sa kasalukuyan, ang paaralan na ito ay mayroong 16 na silid-aralan, laboratoryong pang-kompyuter, ''covered court'', laboratoryong pang-matematika, at silid-aklatan. Dahil sa panibagong K-12 Curriculum ng DepEd, ang paaralang ito ay nagsimulang mag-alok lamang ng Science, Technology, Engineering, and Mathematics (STEM) Strand noong 2016. Mula noong February, 2019, ang paaralang ito ay mayroong dalawang pinuno na na namumuno sa departamentong Junior High School at Senior High School. == Mga nagawa == Ang Special Science Class (SSC) ay isa sa mga paaralang nakatanggap ng UP-Pautakan Oblation Trophy pagkatapos manalo nang tatlong magkasunod na taon. Ang Kasamahang Akademiko (The Academic Team) ang nagwagi sa Philips Mind Challenge noong 2001 at sa Sharp Minds Challenge noong 2006. Ang paaralang ito ay naghuhubog ng mga mga mag-aaral na mag-wawagi sa mga kompetisyong sponsored ng DepEd tulad ng ''press conferences'', ''science and math festivals'', ang Metrobank MTAP Challenges, at iba pa. Ang klaseng ito ay namumukod-tangi sa mga paligsahang na-host ng mga iba't-ibang paaralan sa buong siyudad. Noong 2005, ang paaralang ito ay naging ika-7 sa mga 500 na paaralang kabilang sa Regional Schools Press Conference. Ito ay ikalawa sa isinagawang regional achievement test sa wikang Ingles sa Rehiyon III. Noong 2017 at 2018, ang paaralang ito ay nagsimulag makipagkumpitensya sa International Research Competitions na pinangunahan ni Mrs. Lolita Bautista. Ang paaralan ay nanalo ng halos 7 na parangal mula noong Hunyo 1, 2018. elite ballers == Paglipat ng campus == Noong pinamahalaan ng DOST ang SSC noong 1998, ito ay naglaan ng bahagi ng lupa kung saan nakatayo ang Dr. Clemente N. Dayrit Sr. Elementary School. Sa ngayon, ang addres ng paaralan ay sa Doña Aurora St. Lourdes Sur, East, Angeles City. Ang campus nito ay may siyam na gusali at may covered court. [[Kategorya:Angeles]] [[Kategorya:Agham at teknolohiya sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga mataas na paaralan sa Pilipinas]] owccywkf0ryyxz52b3xwivche7mqz4d 0 324039 2223094 2207452 2026-09-01T03:03:00Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2223094 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=John D. Rockefeller|image=Portrait of J. D. Rockefeller.jpg|caption=Si Rockefeller noong 1895|birth_name=John Davison Rockefeller|birth_date={{birth date|1839|7|8|mf=y}}|birth_place=[[Richford, New York]], U.S.|death_date={{death date and age|mf=yes|1937|5|23|1839|7|8}}|death_place=[[Ormond Beach, Florida]], U.S.|burial_place=[[Lake View Cemetery]], Cleveland {{Coord|41.511|-81.591|type:landmark\region:US-OH|display=inline}}|occupation={{hlist|Negosyante|pilantropo}}|known_for={{blist|list_style=margin-left:0;|Pagtatag at pamumuno ng [[Standard Oil Company]]|Pagtatag ng [[Unibersidad ng Chicago]], [[Rockefeller University]], [[Central Philippine University]], [[General Education Board]], at [[Rockefeller Foundation]]}}|party=[[Republican Party (United States)|Republikano]]|spouse={{marriage|[[Laura Spelman Rockefeller|Laura Spelman]]|1864|1915|end=d.}}|children={{hlist|[[Elizabeth Rockefeller Strong|Elizabeth]]|[[Alice Rockefeller|Alice]]|[[Alta Rockefeller Prentice|Alta]]|[[Edith Rockefeller McCormick|Edith]]|[[John D. Rockefeller Jr.|John Jr.]]}}|father=[[William Rockefeller Sr.]]|mother={{#ifexist: Eliza Davison|[[Eliza Davison]]}}|relations=[[Pamilyang Rockefeller]]}} Si '''John Davison Rockefeller Sr.''' (Hulyo 8, 1839 - Mayo 23, 1937) ay isang Amerikanong negosyante at pilantropo. Siya ay malawak na itinuturing na pinakamayamang Amerikano sa kasaysayan<ref name="Fortune">{{Cite news |last=Hargreaves |first=Steve |title=The Richest Americans |publisher=CNN |url=https://money.cnn.com/gallery/luxury/2014/06/01/richest-americans-in-history |access-date=March 25, 2016 |archive-date=Disyembre 31, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151231062709/http://money.cnn.com/gallery/luxury/2014/06/01/richest-americans-in-history/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |date=July 15, 2007 |title=The Wealthiest Americans Ever |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/ref/business/20070715_GILDED_GRAPHIC.html |access-date=July 17, 2007}}</ref> at ang pinakamayamang tao sa modernong kasaysayan.<ref>{{Cite web |title=Top 10 Richest Men of All Time |url=http://www.askmen.com/toys/top_10/11b_top_10_list.html |access-date=May 29, 2007 |publisher=[[AskMen.com]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Rockefellers |url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/rockefellers/filmmore/pt.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126052525/http://www.pbs.org/wgbh/amex/rockefellers/filmmore/pt.html |archive-date=January 26, 2012 |access-date=May 29, 2007 |publisher=[[Public Broadcasting Service|PBS]]}}</ref> Si Rockefeller ay ipinanganak sa isang malaking pamilya sa [[New York|Hilagang estado ng New York]] (''Upstate New York'') na lumipat ng ilang beses bago tuluyang nanirahan sa [[Cleveland, Ohio|Cleveland]]. Naging tagatulong na bookkeeper siya sa edad na 16 at pumasok sa ilang pakikipagsosyo simula sa edad na 20, na itinuon ang kanyang negosyo sa oil refining. Itinatag ng Rockefeller ang Standard Oil Company noong 1870. Pinatakbo niya ito hanggang 1897 at nanatiling pinakamalaking shareholder nito. Ang kayamanan ni Rockefeller ay tumaas habang ang kerosene at gasolina ay lumago sa kahalagahan, at siya ang naging pinakamayamang tao sa bansa, na kinokontrol ang 90% ng lahat ng langis sa Estados Unidos sa kanyang pinakamataas na antas.{{Efn|''Fortune'' magazine lists the richest Americans by percentage of GDP, not by the changing value of the dollar. Rockefeller is credited with a Wealth/GDP of {{frac|1|65}}.<ref name="Fortune"/>}} Ang langis ay ginamit sa buong bansa bilang pinagmumulan ng liwanag hanggang sa pagpapakilala ng kuryente, at bilang panggatong pagkatapos ng pag-imbento ng sasakyan. Higit pa rito, nakakuha si Rockefeller ng napakalaking impluwensya sa industriya ng riles na naghatid ng kanyang langis sa buong bansa. Ang Standard Oil ay ang unang malaking [[Trust|tiwalang pangnegosyo]] sa Estados Unidos. Sa pamamagitan ng paggamit ng [[Monopolyo|monopolyong kapangyarihan]] ng kumpanya, binago ng Rockefeller ang industriya ng petrolyo at, sa pamamagitan ng pangkorporasyon at teknolohikal na mga inobasyon, ay naging instrumento sa parehong malawakang pagpapalaganap at lubhang pagbawas sa gastos ng produksyon ng langis. Ang kumpanya at mga kasanayan sa negosyo ni Rockefeller ay napunta sa ilalim ng kritisismo, lalo na sa mga ginawang akda ni [[Ida Tarbell]]. Ang Korte Suprema ay nagpasya noong 1911 na ang Standard Oil ay dapat lansagin dahil sa paglabag sa mga pederal na batas sa antitrust. Nahati ito sa 34 na magkakahiwalay na entidad, na kinabibilangan ng mga kumpanyang naging ExxonMobil, Korporasyong Chevron, at iba pa—na ang ilan ay mayroon pa ring pinakamataas na antas ng kita sa mundo. Dahil dito, si Rockefeller ang naging unang bilyonaryo ng bansa, na may halagang halos 2% ng pambansang ekonomiya.<ref>{{Cite web |last=Nicholas |first=Tom |last2=Fouka |first2=Vasiliki |title=John D. Rockefeller: The Richest Man in the World |url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=47167 |access-date=22 April 2022 |website=hbs.edu |publisher=President & Fellows of Harvard College }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang kanyang personal na kayamanan ay tinantya noong 1913 sa $900&nbsp;milyon, na halos 3% ng gross domestic product (GDP) ng US na $39.1&nbsp;bilyon sa taong iyon. Iyon ang kanyang ''peak net worth'', at nagkakahalaga ng US$ 26.6 bilyon (sa dolyar ng 2022; inayon batay sa inplasyon).<ref>Hanson, Elizabeth (January 2000). The ''Rockefeller University Achievements: A Century of Science for the Benefit of Humankind, 1901–2001''. The Rockefeller University Press. {{ISBN|9780874700312}}.</ref><ref>[http://www.fbacs.com/?p=2063&lang=en 10 richest people in the entire history], fbacs.com; accessed October 21, 2016.</ref>{{Efn|That is, two years after the dissolution of Standard Oil.}} Ginugol ni Rockefeller ang karamihan sa huling 40 taon ng kanyang buhay sa pagreretiro sa Kykuit, ang kanyang ari-arian sa [[Westchester County, New York]], sa pagtukoy sa istruktura ng modernong pagkakawanggawa, kasama ng iba pang pangunahing industriyalista tulad ng tagapagtaguyod ng negosyong asero na si [[Andrew Carnegie]].<ref>{{Cite web |last=Daniel Gross |date=July 2, 2006 |title=Giving It Away, Then and Now – The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/07/02/business/yourmoney/02view.html |access-date=March 8, 2017 |website=[[The New York Times]]}}</ref> Ang kanyang kapalaran ay pangunahing ginamit upang lumikha ng modernong sistematikong diskarte ng tinutuonang pagkakawanggawa sa pamamagitan ng paglikha ng mga pundasyon na may malaking epekto sa medisina, edukasyon, at siyentipikong pananaliksik.{{Sfn|Fosdick|1989}} Ang kanyang mga pundasyon ay nagpasimuno sa mga pag-unlad sa medikal na pananaliksik at naging instrumento sa malapit na pagpuksa ng hookworm<ref>{{Cite web |title=Eradicating Hookworm |url=http://www.rockefeller100.org/exhibits/show/health/eradicating-hookworm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170223174919/http://www.rockefeller100.org/exhibits/show/health/eradicating-hookworm |archive-date=February 23, 2017 |access-date=March 8, 2017 |publisher=Rockefeller Archive Center}}</ref> at yellow fever <ref>{{Cite web |title=Hookworm: Exporting a Campaign |url=http://rockefeller100.org/exhibits/show/health/eradicating-hookworm/hookworm-exporting-a-campaign |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170320010541/http://www.rockefeller100.org/exhibits/show/health/eradicating-hookworm/hookworm-exporting-a-campaign |archive-date=March 20, 2017 |access-date=March 8, 2017 |publisher=Rockefeller Archive Center}}</ref> sa Estados Unidos. Siya at si Carnegie ay nagbigay ng anyo at lakas sa pamamagitan ng kanilang mga kawanggawa sa gawain ni Abraham Flexner, na sa kanyang sanaysay na "''Medical Education in America''" ay maaaring pinagkalooban ng empirismo bilang batayan para sa sistemang medikal ng US noong ika-20 siglo.<ref name="afjrg">{{Cite news |last=GRITZ |first=JENNIE ROTHENBERG |date=June 23, 2011 |title=The Man Who Invented Medical School |publisher=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2011/06/the-man-who-invented-medical-school/240887/}}</ref> Si Rockefeller din ang nagtatag ng [[Unibersidad ng Chicago]] at [[Pamantasang Rockefeller|Unibersidad ng Rockefeller]] at pinondohan ang pagtatatag ng [[Pamantasan ng Gitnang Pilipinas|Central Philippine University]] sa Pilipinas.<ref name="A walk through the beautiful Central">[https://cpu.edu.ph/weekly-centralian-link-december-8-2017/ A walk through the beautiful Central]. Retrieved August 5, 2019.</ref><ref name="Weekly Centralian Link (June 15, 2018) - CPU holds Faculty and Staff Conference 2018">[https://cpu.edu.ph/weekly-centralian-link-june-15-2018/ Weekly Centralian Link (June 15, 2018) – CPU holds Faculty and Staff Conference 2018]. Retrieved August 5, 2019.</ref><ref name="Facts about Central">[https://cpu.edu.ph/news/facts-about-central/ Facts about Central]. Retrieved September 5, 2019.</ref> == Maagang buhay == [[File:John_D._Rockefeller's_birthplace_at_Richford,_New_York.jpg|right|thumb|Ang lugar ng kapanganakan ni Rockefeller sa Richford, New York]] Si Rockefeller ang pangalawa sa anim na anak na ipinanganak sa Richford, New York, galing sa con artist na sina [[William A. Rockefeller Sr.]] at Eliza Davison.<ref name=":0">{{Cite book |last=Newton |first=David E. |title=World Energy Crisis: A Reference Handbook |url=https://archive.org/details/worldenergycrisi0000newt |publisher=ABC-CLIO |year=2013 |isbn=978-1-61069-147-5 |location=Santa Barbara, CA |pages=[https://archive.org/details/worldenergycrisi0000newt/page/201 201]}}</ref> Si William ay inapo ng mga imigranteng [[Huguenot]], ang Roquefeuille, na tumakas sa France noong panahon ng paghahari ni [[Luis XIV ng Pransiya|Louise XIV]]. Si Rockefeller ay may nakatatandang kapatid na babae na nagngangalang Lucy at apat na nakababatang kapatid: William Jr., Mary, at kambal na sina Franklin (Frank) at Frances. Ang kanyang ama ay may lahing Ingles at Aleman, habang ang kanyang ina ay may lahing Ulster Scot.<ref>{{Harvard citation no brackets|Chernow|1998}}. "A prudent, straitlaced Baptist of Scotch-Irish descent, deeply attached to his daughter, John Davison must have sensed the world of trouble that awaited Eliza..."</ref> Si William Sr. ay una ay isang magtotroso at pagkatapos ay isang naglalakbay na tindero na nagpakilala sa kanyang sarili bilang isang "botanikong manggagamot" na nagbebenta ng mga elixir, na inilarawan ng mga lokal bilang "Big Bill" at "Devil Bill."{{Sfn|Chernow|1998}} Hindi napigilan ng karaniwang moralidad, pinamunuan niya ang isang palaboy na pag-iral at madalang na bumalik sa kanyang pamilya.<ref name=":0" /> Sa buong buhay niya, kilalang-kilala si Bill sa pagsasagawa ng mga pakana.{{Sfn|Chernow|1998}} Sa pagitan ng mga kapanganakan nina Lucy at John, si Bill at ang kanyang maybahay at kasambahay na si Nancy Brown ay nagkaroon ng isang anak na babae na nagngangalang Clorinda na namatay nang bata pa. Sa pagitan ng mga kapanganakan nina John at William Jr., nagkaroon ng isa pang anak na babae sina Bill at Nancy na si Cornelia.<ref>{{Harvard citation no brackets|Chernow|1998}} via New York Times.</ref> Si Eliza ay isang maybahay at isang debotong Baptista na nagpupumilit na mapanatili ang isang pagkakatulad ng katatagan sa tahanan, dahil si Bill ay madalas na wala sa loob ng mahabang panahon. Tiniis din niya ang kanyang pagiging babaero at ang kanyang dobleng buhay, na kinabibilangan ng pagkakaroon ng dalawang legal na asawa (''bigamy'').{{Sfn|Chernow|1998}}{{Efn|At the height of Rockefeller's fame, [[Joseph Pulitzer]] offered a reward of $8,000 for information about his father. However, journalists could not find him before his death, and details of his bigamous marriage only became public after his death.<ref>{{cite book|author=[[John T. Flynn]]|url=https://www.mises.org/books/gold.pdf|title=God's Gold|trans-title=The Story of Rockefeller and His Times |year=1932 |publisher=Harcourt, Brace And Company|location=New York|isbn=978-0-837-15588-3|page=467|access-date=August 28, 2013}}</ref> Abandoning his family around 1855, but remaining married to Eliza up to her death, Bill Rockefeller adopted the name William Levingston and contracted a bigamous marriage with Margaret L. Allen (1834–1910) in [[Norwich, Ontario]]. He died in 1906 and his tomb was paid from the property of his second wife.{{sfn|Chernow|1998|pp=50, 235}}}} Si Eliza ay likas na matipid at sa pamamagitan ng pangangailangan, at itinuro niya sa kanyang anak na "ang kusang pag-aaksaya ay gumagawa ng malungkot na pangangailangan".{{Sfn|Segall|2001}} Ginawa ni John ang kanyang bahagi sa mga regular na gawain sa bahay at kumita ng dagdag na pera sa pagpapalaki ng mga pabo, pagbebenta ng patatas at kendi, at kalaunan ay nagpapahiram ng maliit na halaga ng pera sa mga kapitbahay.<ref>{{Cite news |title=Business profile: From turkeys to oil... the rise of John D Rockefeller |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2953207/Business-profile-From-turkeys-to-oil...-the-rise-of-John-D-Rockefeller.html |access-date=May 15, 2023}}</ref><ref>{{Cite news |last=Manchester |first=William |date=October 6, 1974 |title=The founding grandfather |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1974/10/06/archives/the-founding-grandfather-he-saw-the-virtues-of-bigness-early-on-he.html |access-date=May 15, 2023 |issn=0362-4331}}</ref> Sinunod niya ang payo ng kanyang ama na "magpalit ng mga pinggan para sa mga platters" (ang platters ay isang tray sa paghahanda at paghahatid ng pagkain) at palaging makuha ang mas magandang bahagi ng anumang palitan. Minsang nagyabang si Bill, "Niloloko ko ang mga anak ko tuwing may pagkakataon ako. Gusto ko silang gawing matalas." Gayunpaman, ang kanyang ina ay mas may impluwensya sa kanyang pagpapalaki at higit pa, habang siya ay lumalayo sa kanyang sarili sa kanyang ama habang ang kanyang buhay ay umuunlad.{{Sfn|Segall|2001}} Kalaunan ay sinabi niya, "Mula sa simula, ako ay sinanay na magtrabaho, mag-ipon, at magbigay."<ref>{{Cite web |date=October 13, 2013 |title=The Philanthropists: John D. Rockefeller – Tim Challies |url=http://www.challies.com/articles/the-philanthropists-john-d-rockefeller}}</ref> Noong bata pa siya, lumipat ang kanyang pamilya sa Moravia, New York, at sa Owego, New York, noong 1851, kung saan siya nag-aral sa Akademyang Owego. Noong 1853, lumipat ang kanyang pamilya sa Strongsville, Ohio, at nag-aral siya sa Central High School ng Cleveland, ang unang high school sa Cleveland at ang unang libreng pampublikong pangmataas na paaralan sa kanluran ng Alleghenies. Pagkatapos ay kumuha siya ng sampung linggong kurso sa negosyo sa Folsom's Commercial College, kung saan nag-aral siya ng bookkeeping.<ref>{{Citation |last=Coffey |first=Ellen Greenman |title=John D. Rockefeller, empire builder |pages=18, 30 |year=1989 |publisher=Silver Burdett |last2=Shuker |first2=Nancy}}</ref> Siya ay isang maayos, seryoso, at masipag na batang lalaki sa kabila ng pagliban ng kanyang ama at madalas na lumipat sa pamilya. Inilarawan siya ng kanyang mga kontemporaryo bilang matimpi, masigasig, relihiyoso, metodo, at maingat. Siya ay isang mahusay na tagapagdebate at ipinahayag ang kanyang sarili nang tumpak. Mayroon din siyang malalim na pag-ibig sa musika at pinangarap niya ito bilang isang posibleng karera.{{Sfn|Chernow|1998}} ==Karera bago ang ''Standard Oil Company''== ===Bilang isang bookkeeper=== [[File:John D. Rockefeller aged 18 - Project Gutenberg eText 17090-crop.jpg|thumb|right|upright=0.8|Si Rockefeller sa gulang na 18]] Noong Setyembre 1855, nang si Rockefeller ay labing-anim, nakuha niya ang kanyang unang trabaho bilang isang tagatulong na [[bookkeeping|bookkeeper]] kung saan siya'y nagtatrabaho para sa isang maliit na kumpanyang komisyon ng ani sa Cleveland na tinatawag na Hewitt & Tuttle.<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/biography/John-D-Rockefeller|title=John D. Rockefeller {{!}} Biography, Facts, & Death|work=Encyclopedia Britannica|access-date=August 24, 2017}}</ref> Nagtrabaho siya ng mahabang oras at natuwa, gaya ng naalala niya sa kalaunan, sa "lahat ng mga pamamaraan at sistema ng opisina."{{Sfn|Chernow|1998|p=46}} Siya ay partikular na sanay sa pagkalkula ng mga gastos sa transportasyon, na nagsilbi sa kanya nang maayos sa kanyang karera. Karamihan sa mga tungkulin ni Rockefeller ay kasangkot sa pakikipagnegosasyon sa mga may-ari ng ''barge canal'', mga kapitan ng barko, at mga ahente ng kargamento. Sa mga negosasyong ito, nalaman niya na ang nakapahayag na mga rito ng transportasyon na pinaniniwalaang maayos ay maaaring mabago depende sa mga kondisyon at pagsasaoras ng kargamento at sa pamamagitan ng paggamit ng mga rebate sa mga gustong kargador. Binigyan din si Rockefeller ng mga tungkulin sa pagkolekta ng mga utang nang atasan siya ni Hewitt na gawin ito. Sa halip na gamitin ang paraan ng presensya ng kanyang ama upang mangolekta ng mga utang, umasa si Rockefeller sa isang paulit-ulit na paraan ng pang-aasar.{{Sfn|Hawke|1980|pp=23, 24}} Nakatanggap si Rockefeller ng $16 sa isang buwan para sa kanyang tatlong buwang pag-aprentis. Sa kanyang unang taon, nakatanggap siya ng $31 sa isang buwan, na tumaas sa $50 sa isang buwan. Ang kanyang huling taon ay nagbigay sa kanya ng $58 sa isang buwan.{{Sfn|Hawke|1980|p=22}} Bilang isang kabataan, sinabi ni Rockefeller na ang kanyang dalawang dakilang ambisyon ay kumita ng $100,000 (katumbas ng $3.14 milyon sa dolyares ng 2022) at mabuhay ng 100 taon.<ref>{{cite book|last=Stevens|first=Mark|title=Rich is a Religion: Breaking the Timeless Code to Wealth|url=https://archive.org/details/richisreligionbr0000stev|publisher=John Wiley & Sons|year=2008|page=[https://archive.org/details/richisreligionbr0000stev/page/n152 135]|isbn=978-0-470-25287-1}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga Amerikano]] [[Kategorya:Mga negosyante mula sa Estados Unidos]] 0nhaoaflty9xxaon1ovpqvsbaqz29ae 0 327219 2223090 2222411 2026-09-01T01:31:08Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2223090 wikitext text/x-wiki {{Infobox coat of arms |name = Coat of arms of Costa Rica |image = Coat of arms of Costa Rica.svg |image_width = 250 |middle = |middle_width = |middle_caption = |lesser = |lesser_width = |lesser_caption = |armiger = [[Costa Rica|Republic of Costa Rica]] |year_adopted = 1848 <br> (5 May 1998 alteration added smoke to volcanoes<ref>[http://www.visitcostarica.com/ict/paginas/informacion.asp National Symbols, Instituto Costarricense de Turismo] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717215236/http://www.visitcostarica.com/ict/paginas/informacion.asp |date=2011-07-17 }} Accessed 2011-07-19</ref>) |crest = An ribbon azure bearing the legend "[[Central America|AMÉRICA CENTRAL]]". |torse = |shield = |supporters = |compartment = |motto = [[Costa Rica|REPÚBLICA DE COSTA RICA]] |orders = |other_elements = A [[Console (heraldry)|console]] or. |earlier_versions = |use = }} Ang '''eskudo ng Costa Rica''' {{lang-es|escudo de Costa Rica}} ay idinisenyo noong 1848, na may mga pagbabago noong 1906, 1964, at 1998. Ang pinakahuling pagbabago ay ang pagdaragdag ng usok upang makilala ang tatlong bulkan.<ref name= "1998ExecDecree">[http://196.40.56.12/scij/scripts/TextoCompleto.dll?Texto&nNorma=43741&nVersion=46098&nTamanoLetra=10&strWebNormativa=http://www.pODgSCj/NSCJ. =sa;PWD=scij;DATABASE=SCIJ_NRM;&strServidor=\\pgr04&strUnidad=D:&strJavaScript=NO Ang 1998 Executive Decree]{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=1998 Executive Decree]{{Dead link|date=Marso 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=1 -07-19 {{in lang|es}}</ref> == Pre-1821 colony of Spanish Empire == Bago ang 1821, [[Costa Rica]] ay bahagi ng [[Imperyong Espanyol]] at walang lokal na eskudo. Ang mga braso ng naghaharing monarko ang ginamit sa halip. Ang tanging lungsod na nagkaroon ng lokal na eskudo ay ang lungsod ng [[Cartago, Costa Rica|Cartago]], na iginawad ni Haring [[Philip II ng Espanya|Phillip II]] noong 1565. Pagkatapos ng kalayaan nito mula sa [[Spain] ] noong 1821, ang [[Costa Rica]] ay nagtatag ng iba't ibang lupon ng pamahalaan na nagsisikap na magpasya sa hinaharap nito, na nagdedebate sa pagitan ng pagiging malaya (republikano) o sumali sa [[Mexican Empire]] (imperyalista). Ang kawalan ng desisyon ay humantong sa [[Labanan ng Ochomogo]] noong 5 Abril 1823, na may desisyon na manatiling independyente at ilipat ang kabiserang lungsod mula Cartago patungong San José. Dahil sa malalayong distansya at mahirap na komunikasyon noong panahong iyon, napagtanto ng mga imperyalista na ang [[Mexican Empire]] ay hindi na umiiral mula noong Marso 1823. == Sandata ng pederal at estado == Noong Marso 1824, nang sumali ang Costa Rica sa [[Federal Republic of Central America|United Provinces of Central America]] na mga armas na ipinahayag ng konstitusyon ng bagong republika ay naging mga sandata ng Estado ng Costa Rica. Ang coat of arm na ito ay binubuo ng isang tatsulok, kung saan limang bulkan ang tumaas mula sa dagat na sumisimbolo sa limang miyembrong estado ng United Provinces; sa itaas ng mga bulkan ay may nagniningning na pulang [[Phrygian cap]] at isang [[bahaghari]]. Ang coat of arm na ito na may maliliit na pagbabago ay ginagamit pa rin ng pambansang coat of arms ng [[El Salvador]] at [[Nicaragua]]. Noong 2 Nobyembre 1824, pinagtibay ng Costa Rica ang unang eskudo nito bilang isang estado sa loob ng pederasyon na nagpapakita ng kanang bahagi ng dibdib ng isang hubad na lalaki at nakataas na braso na napapalibutan ng bilog ng berdeng mga bundok at ang malayang estado ng Costa Rica.<ref name="historia">[http://www.historia.fcs.ucr.ac.cr/mod-cole/2004/bandyescudos/escudos.htm History of the Coat of Arms of Costa Rica] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20090120045345/http://historia.fcs.ucr.ac.cr/mod-cole/2004/bandyescudos/escudos.htm |date=2009-01-20 }} Na-access 2008-02-01 {{in lang|es}}</ref> == Mga armas ng isang malayang estado == Noong 1840, pagkatapos ng pag-alis ng Costa Rica mula sa federation, isang bagong coat of arms ang pinagtibay, ang una para sa Costa Rica bilang isang soberanya at independiyenteng estado. Binubuo ito ng isang walong-tulis na nagniningning na bituin sa isang asul na patlang na napapalibutan ng dilaw na bilog na may alamat na Estado ng Costa Rica. Ang coat of arm na ito ay pinigilan noong 1842 ni [[Francisco Morazán]] sa panahon ng kanyang bigong bid na muling pagsamahin ang [[Federal Republic of Central America]]. Ang 1824 na armas ay ginamit sa panahong ito.<ref name="historia" /> ==Makasaysayang eskudo ng republika== [[File:Unang postal stamp CR 4 Reales 1863.jpg|thumb|150px|Ang disenyo ng 1848 coat of arms ay itinampok sa unang Costa Rican [[postal stamp]], na inilabas noong 1863.]] Ang batayan ng kasalukuyang pambansang coat of arms ng Costa Rica ay pinagtibay noong Setyembre 29, 1848, sa panahon ng pagkapangulo ni Dr [[Jose Maria Castro Madriz]] kasama ang bagong watawat. Ang parehong mga disenyo ay iniuugnay kay Pacifica Fernandez, asawa ni Mr Castro Madriz. Ang mga sandata na ito ay makabuluhang binago ng batas bilang 18 ng 27 Nobyembre 1906, na nag-alis ng mga simbolo ng militar, pambansang watawat at sungay ng kasaganaan na nakapaloob sa disenyo noong 1848.<ref name="historia" /> btnvtryxggnf02wesv5vusk9mx1jn21 0 329481 2223102 2222828 2026-09-01T04:06:05Z Allyriana000 119761 2223102 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=Noelia Voigt|image=|caption=|birth_name=Noelia Victoria Voigt|birth_date={{birth date and age|1999|11|1}}|birth_place=[[Sarasota]], [[Florida]], Estados Unidos|title={{ubl|[[Miss Utah USA]] 2023|[[Miss USA 2023]]}}|nationalcompetition={{ubl|Miss USA 2023|(Nagwagi; Bumitiw)|[[Miss Universe 2023]]| (Top 20)}}|alma_mater=[[Unibersidad ng Alabama ]]<ref>{{Cite web |last= Mureb |first= Kifaya |title= Noelia Voigt of Utah crowned Miss USA 2023 |url= https://www.today.com/popculture/miss-usa-2023-winner-rcna118245 |website= [[Today (American TV program)|Today.com]] |date= 30 Setyembre 2023 |language= en-US |access-date= 1 Oktubre 2023 |archive-date= 1 Oktubre 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231001054854/https://www.today.com/popculture/miss-usa-2023-winner-rcna118245 |url-status= live}}</ref>}} Si '''Noelia Victoria Voigt''' (ipinanganak noong 1 Nobyembre 1999) ay isang Amerikanang modelo, ''interior designer'', at ''beauty pageant titleholder'' na kinoronahang [[Miss USA 2023]] noong 29 Setyembre 2023 sa Grand Sierra Resort, Reno, Nevada. Siya ang ikatlong babae mula sa Utah na nagwagi bilang Miss USA, animnapu't-tatlong taon ang kanilang huling pagkapanalo noong [[Miss USA 1960|1960]].<ref>{{Cite web |last=Rees |first=Alex |date=30 Setyembre 2023 |title=Miss USA 2023: Noelia Voigt of USA wins pageant |url=https://www.cnn.com/style/miss-usa-2023-noelia-voigt-utah/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230930143940/https://www.cnn.com/style/miss-usa-2023-noelia-voigt-utah/index.html |archive-date=30 Setyembre 2023 |access-date=30 Setyembre 2023 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> Bilang Miss USA, kinatawan niya ang Estados Unidos sa [[Miss Universe 2023]] noong 18 Nobyembre 2023 sa El Salvador, kung saan siya ay nagtapos bilang isa sa Top 20.<ref>{{Cite web |last=Konstantinides |first=Anneta |title=Miss Utah has been crowned the winner of Miss USA 2023 |url=https://www.insider.com/miss-usa-pageant-winner-miss-utah-2023-9 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507182916/https://www.businessinsider.com/miss-usa-pageant-winner-miss-utah-2023-9 |archive-date=May 7, 2024 |access-date=30 Setyembre 2023 |website=Insider |language=en-US}}</ref>. Noong 6 Mayo 2024 bumitiw siya sa kaniyang titulo dahil sa pagsubok sa kalusugang pangkaisipan.<ref>{{Cite web |last=Justice |first=Bethany |date=2023-10-11 |title=Miss Utah to Miss USA: Noelia Voigt's inspiring rise in pageantry |url=https://www.uvureview.com/valley-life/miss-utah-to-miss-usa-noelia-voigt-inspires-through-pageantry/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016231029/https://www.uvureview.com/valley-life/miss-utah-to-miss-usa-noelia-voigt-inspires-through-pageantry/ |archive-date=16 Oktubre 2023 |access-date=17 Oktubre 2023 |website=UVU REVIEW |language=en-US}}</ref> == Buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Voigt noong 1 Nobyembre 1999 sa Sarasota, Florida, Estados Unidos sa mga magulang na sina Jack Voigt, isang ''outfielder'' sa beysbol, at si Jackeline Briceño, isang Benesolana. Siya ang unang Benesolana-Amerikanang nakakuha ng titulong Miss Utah USA ,at kalaunan ay Miss USA.<ref name=":0">{{Cite web |last=Saunders |first=Angel |date=30 Setyembre 2023 |title=Miss Utah Noelia Voigt Wins Miss USA 2023 |url=https://people.com/miss-utah-noelia-voigt-wins-miss-usa-2023-7976387 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230930095653/https://people.com/miss-utah-noelia-voigt-wins-miss-usa-2023-7976387 |archive-date=30 Setyembre 2023 |access-date=16 Hulyo 2024 |website=People Magazine |language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Pine View School for the Gifted sa Osprey, Florida.<ref>{{cite news |author=Mannix |first=Vin |date=8 Oktubre 2023 |title=VIN'S PEOPLE: Former Pine View School student from Nokomis crowned Miss USA 2023 |language=en |work=Sarasota Herald-Tribune |publisher=Gannett |url=https://www.heraldtribune.com/story/news/local/2023/10/08/vin-mannix-pine-view-school-alum-noelia-voigt-wins-miss-usa-pageant/71001920007/ |url-status=live |access-date=16 Hulyo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105015601/https://www.heraldtribune.com/story/news/local/2023/10/08/vin-mannix-pine-view-school-alum-noelia-voigt-wins-miss-usa-pageant/71001920007/ |archive-date=5 Nobyembre 2023}}</ref> Ipinahayag ni Voigt ang kanyang kagustuhang sumali sa mga ''pageant'' noong siya ay bata pa lang, ngunit pinaghintay siya ng kanyang ina hanggang sa siya ay maging dalaga.<ref name=":12">{{Cite web |last=Konstantinides |first=Anneta |date=6 Oktubre 2023 |title=Miss USA Noelia Voigt got second place at 3 different state pageants before she won the ultimate crown |url=https://www.insider.com/new-miss-usa-won-first-runner-up-three-times-2023-10 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507182916/https://www.businessinsider.com/new-miss-usa-won-first-runner-up-three-times-2023-10 |archive-date=7 May 2024 |access-date=16 Hulyo 2024 |website=Insider |language=en}}</ref> Matapos lumahok sa kanyang unang pageant sa edad na 16, hinarap niya ang pang-aapi ng kanyang mga kapantay na nagbigay inspirasyon sa kanya na kumuha ng plataporma laban sa pang-aapi.<ref name=":12" /> Noong 2021, isinulat ni Voigt ang ''Maddie the BRAVE'', isang librong pambata na hango sa buhay ni Madison Whittsett, isang siyam na taong-gulang na namatay sa pamamagitan ng pagpapakamatay matapos maapi sa kanyang paaralan noong 2018.<ref>{{Cite web |last=Iloka |first=Ugochi |date=14 Hunyo 2021 |title=UA student writes anti-bullying book inspired by young girl who took her life |url=https://www.wbrc.com/2021/06/14/ua-student-writes-anti-bullying-book-inspired-by-young-girl-who-took-her-life/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020110115/https://www.wbrc.com/2021/06/14/ua-student-writes-anti-bullying-book-inspired-by-young-girl-who-took-her-life/ |archive-date=20 Oktubre 2023 |access-date=16 Hulyo 2024 |website=WBRC}}</ref><ref>{{Cite web |last=Robinson |first=Carol |date=13 Nobyembre 2018 |title=Family struggles after 9-year-old takes her own life |url=https://www.al.com/news/birmingham/2018/11/birmingham-9-year-old-takes-her-own-life-family-hopes-to-spare-others-their-pain.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020110112/https://www.al.com/news/birmingham/2018/11/birmingham-9-year-old-takes-her-own-life-family-hopes-to-spare-others-their-pain.html |archive-date=20 Oktubre 2023 |access-date=16 Hulyo 2024 |website=AL.com |language=en}}</ref> Nag-aral si Voigt sa [[Unibersidad ng Alabama]] at ngayon ay isa na siyang lisensyadong estetisyan.<ref>{{Cite web |last=Botelho |first=Renan |date=30 Setyembre 2023 |title=Miss USA 2023: Noelia Voigt of Utah Wins the Crown |url=https://wwd.com/pop-culture/celebrity-news/miss-usa-2023-noelia-voigt-utah-1235850217/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003230952/https://wwd.com/pop-culture/celebrity-news/miss-usa-2023-noelia-voigt-utah-1235850217/ |archive-date=3 Oktubre 2023 |access-date=16 Hulyo 2024 |website=WWD |language=en}}</ref> == Mga paligsahan sa kagandahan == === Miss USA 2023 === Matapos magtapos bilang ''first runner-up'' sa Miss Alabama-USA sa ikalawang magkasunod na pagkakataon, lumipat siya sa South Jordan, Utah, noong Abril 2023 at lumaban para sa titulong Miss Utah USA 2023. Matapos magwagi sa Miss Utah USA, tumungo siya upang katawanin ang Utah sa [[Miss USA 2023]] noong 29 Setyembre 29 sa Reno, Nevada. Mula sa limampu't-isang kandidata, napabilang si Voigt sa Top 20 na sumabak sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition''.<ref>{{Cite web |last=Botelho |first=Renan |date=30 Setyembre 2023 |title=Miss USA 2023: All the Evening Gowns, Swimsuits and Finals Looks |url=https://wwd.com/pop-culture/celebrity-news/gallery/miss-usa-2023-photos-1235850212/ |access-date=1 Setyembre 2026 |website=WWD |language=en-US}}</ref> Sinuot ni Voigt para sa ''evening gown competition'' ang isang dilaw na gown na may mga palamuti na dinisenyo ng taga-disenyong Benesolano na si Dhey Galaviz.<ref>{{Cite web |last=Fernandez |first=Celia |last2=Parker Erb |first2=Jordan |date=1 Oktubre 2023 |title=Photos show how the winning gowns from the Miss USA pageant have changed through the years |url=https://www.businessinsider.com/miss-usa-winner-gowns-photos-style-evolution-2020-11 |access-date=1 Setyembre 2026 |website=Business Insider |language=en-US}}</ref> Pagkatapos ng ''evening gown competition'', napabilang si Voigt bilang isa sa limang pinalista na lumahok sa ''question and answer round''. Tinanong si Voigt: ''"As the brand ambassador for Miss USA, what will be your contribution to the organization?"'', na sinagot niya ng:<ref>{{Cite web |last=Icon |first=Plus |date=30 Setyembre 2023 |title=Miss USA 2023: Noelia Voigt of Utah Wins the Crown |url=https://wwd.com/pop-culture/celebrity-news/miss-usa-2023-noelia-voigt-utah-1235850217/ |access-date=1 Setyembre 2026 |website=WWD |language=en-US}}</ref>{{blockquote|text=''"I believe the ability to connect with people is an incredibly important asset that a Miss USA should have. The United States of America is an incredibly diverse country, probably one of the most diverse in the entire world. So being able to connect with everybody is important. As a bilingual Venezuelan-American woman, I plan to connect with that community of people because the United States of America is a diverse country and a Miss USA needs to be able to represent every community no matter their background, their race, their ethnicity, anything and I would like to be that Miss USA."''}}Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Morgan Romano]] ng [[Hilagang Carolina]] si Voigt bilang Miss USA 2023. Siya ang kauna-unahang Benesolana-Amerikanang nagwagi at ikalawang nagkamit ng titulong ito para sa Utah.<ref>{{Cite web |last=Seariac |first=Hanna |date=2 Oktubre 2023 |title=Miss Utah wins Miss USA for the first time since 1960 |url=https://www.deseret.com/entertainment/2023/10/2/23899838/miss-usa-2023-miss-utah-noelia-voigt/ |access-date=30 Agosto 2026 |website=Deseret News |language=en}}</ref> Kalaunan, binitiwan niya ang kanyang titulo noong 6 Mayo 6 2024, dahil sa mga hamon sa kalusugang pangkaisipan.<ref>{{cite web |last=Jensen |first=Erin |date=6 Mayo 2024 |title=Miss USA Noelia Voigt makes 'tough decision' to step down. Read her full statement. |url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2024/05/06/miss-usa-2023-noelia-voigt-resigns/73586925007/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240506170729/https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2024/05/06/miss-usa-2023-noelia-voigt-resigns/73586925007/ |archive-date=6 Mayo 2024 |access-date=1 Setyembre 2026 |work=[[USA Today]] |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Gore |first=Leada |date=6 Mayo 2024 |title=Miss USA Noelia Voigt steps down, relinquishes title |url=https://www.al.com/news/2024/05/miss-usa-noelia-voigt-steps-down-relinquishes-title.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240506151330/https://www.al.com/news/2024/05/miss-usa-noelia-voigt-steps-down-relinquishes-title.html |archive-date=6 Mayo 2024 |access-date=1 Setyembre 2026 |work=Al.com |language=en}}</ref> Si Voigt ang kauna-unahang Miss USA na bumitiw sa kaniyang titulo.<ref>{{cite web |last=Wood |first=Becca |date=6 Mayo 2024 |title=Miss USA 2023 announces she's resigning from title for her mental health: 'This may come as a large shock' |url=https://www.today.com/popculture/news/miss-usa-2023-resigns-rcna150853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240506170739/https://www.today.com/popculture/news/miss-usa-2023-resigns-rcna150853 |archive-date=6 Mayo 2024 |access-date=1 Setyembre 2026 |work=Today |language=en}}</ref> Napansin sa mga komento sa isang ''post'' ni Voigt na ang mga unang titik ng mga pangungusap ay bumubuo sa pariralang "''I am silenced''", bagaman hindi malinaw kung sinadya ba ito.<ref>{{cite web |last=Marrow |first=Brendan |date=7 Mayo 2024 |title=Did Miss USA Noelia Voigt's resignation statement contain a hidden message? |url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2024/05/07/miss-usa-noelia-voigt-resignation-statement-i-am-silenced/73598048007/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520221600/https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2024/05/07/miss-usa-noelia-voigt-resignation-statement-i-am-silenced/73598048007/ |archive-date=20 Mayo 2024 |access-date=1 Setyembre 2026 |work=USA Today |language=en}}</ref> Si [[Savannah Gankiewicz]] ng [[Hawaii]], na nagtapos bilang ''first runner-up'' ni Voigt, ay kalaunang ipinahayag bilang kaniyang kahalili sa titulong Miss USA.<ref>{{cite web |last=ʻUfi |first=Elizabeth |date=9 Mayo 2024 |title=Miss Hawaii USA 2023 to be crowned as Miss USA |url=https://www.khon2.com/local-news/miss-hawaii-usa-2023-to-be-crowned-as-miss-usa/ |access-date=1 Setyembre 2026 |work=KHON2 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=9 Mayo 2024 |title=Miss Hawaii 2023 named Miss USA after current titleholder relinquishes crown |url=https://www.hawaiinewsnow.com/2024/05/09/miss-hawaii-2023-named-miss-usa-after-current-titleholder-relinquishes-crown/ |access-date=1 Setyembre 2026 |work=Hawaii News Now |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Osher |first=Wendy |date=9 Mayo 2024 |title=Maui's Savannah Gankiewicz to be crowned Miss USA 2023 after titleholder resigns |url=https://mauinow.com/2024/05/09/mauis-savannah-gankiewicz-to-be-crowned-miss-usa-2023-after-titleholder-resigns/ |access-date=1 Setyembre 2026 |work=Maui Now |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Konstantinides |first1=Anneta |last2=Grindell |first2=Samantha |date=9 Mayo 2024 |title=Miss Hawaii is taking over as Miss USA following Noelia Voigt's historic resignation |url=https://www.businessinsider.com/miss-hawaii-new-miss-usa-after-noelia-voigt-resignation-2024-5 |access-date=1 Setyembre 2026 |work=Business Insider |language=en}}</ref> Bagaman bumitiw si Voigt sa kaniyang titulo, bumalik siya sa Miss USA bilang ''co-host'' ni Sean Michael Rae sa paunang kompetisyon ng [[Miss USA 2025]].<ref>{{Cite web |date=24 Oktubre 2025 |title=Noelia Voigt returns to the Miss USA stage a year after surrendering her crown |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20251024863615/noelia-voigt-returnsmiss-usa-after-surrendering-crown/ |access-date=1 Setyembre 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |last=Parent |first=Tabitha |date=26 Agosto 2026 |title=Miss Teen USA Crowns New Winner at 2026 Pageant |url=https://people.com/miss-teen-usa-crowns-kiran-reddy-new-winner-2026-pageant-12069052 |access-date=1 Setyembre 2026 |website=People Magazine |language=en}}</ref> Siya rin ang nagsilbing ''host'' para sa [[Miss Teen USA 2026]].<ref>{{Cite web |last=Parent |first=Tabitha |date=26 Agosto 2026 |title=Miss Teen USA Crowns New Winner at 2026 Pageant |url=https://people.com/miss-teen-usa-crowns-kiran-reddy-new-winner-2026-pageant-12069052 |access-date=1 Setyembre 2026 |website=People Magazine |language=en}}</ref> === Miss Universe 2023 === Bilang Miss USA 2023, kinatawan ni Voigt ang Estados Unidos sa 2023 Miss Universe pageant na ginanap sa El Salvador noong 18 Nobyembre 2023 at nagtapos bilang 20 semi-finalist.<ref>{{Cite web |date=September 30, 2023 |title=Miss Utah Noelia Voigt Crowned Miss USA 2023 Winner |url=https://www.yahoo.com/entertainment/miss-utah-noelia-voigt-crowned-020900510.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002051227/https://www.yahoo.com/entertainment/miss-utah-noelia-voigt-crowned-020900510.html |archive-date=October 2, 2023 |access-date=September 30, 2023 |website=Yahoo! Entertainment |language=en-US}}</ref> == Personal na buhay == Noong 30 Nobyembre 2024, nakipagtanan na si Voigt sa kaniyang kasintahang si Jack Henry Hendrix.<ref>{{Cite web |last=Robinette |first=Ashlyn |date=3 Disyembre 2024 |title=Former Miss USA Noelia Voigt Is Engaged to Jack Henry Hendrix! See All the Photos (Exclusive) |url=https://people.com/former-miss-usa-noelia-voigt-gets-engaged-to-jack-henry-hendrix-exclusive-8754439 |access-date=1 Setyembre 2026 |website=People Magazine |language=en}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{IMDb name|15309508}} {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before=[[Morgan Romano]], North Carolina}} {{S-ttl|title=[[Miss USA]]|years=[[Miss USA 2023|2023]]}} {{S-aft|after=[[Savannah Gankiewicz]], Hawaii}} {{S-bef|before=Madison Jonely}} {{S-ttl|title=[[Miss Utah USA]]|years=2023}} {{S-aft|after=Mariluz Cook}} {{S-end}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1999]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] fx1umhcsr3oxr8g8ioluw7idfzh1mvq 0 329815 2223072 2175081 2026-08-31T21:08:46Z CommonsDelinker 1732 Replacing [[File:U.S._President_Joseph_R._Biden_Delivers_Remarks_on_the_Attemped_Assassination_of_Donald_J._Trump_(14_July_2024).webm]] with [[File:U.S._President_Joseph_R._Biden_delivers_remarks_on_the_attempted_assassination_of_Donald_J._Trump_(14_July_ 2223072 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack |title=Attempted assassination of Donald Trump |image=2024 Assassination Attempt of Donald Trump Diagram With Arrows.png |caption=Diagrama ng pamamaril |lokasyon=Butler Farm Show Grounds<br/>Meridian malapit sa Butler, [[Pennsylvania]] |coordinates={{coord|40.8571223|-79.9711779}} |date={{Start date|2024|07|13}} |time=6:11 p.m. |timezone=[[Eastern Daylight Time|EDT]] |target=[[Donald Trump]] |type=[[Assassination|Tangkang pagpatay]], [[pamamaril]] |weapon=AR-15–style rifle |fatalities=2 (ang salarin at isang dumalo sa rali) |injuries=3 (kabilang si Trump) |perpetrator={{ill|Thomas Matthew Crooks|en}} }} Noong Hulyo 13, 2024, nasugatan si dating pangulong [[Donald Trump]] ng [[Estados Unidos]] sa isang pamamaril sa isang kampanyang rali sa isang lungsod ng [[Pennsylvania]]. Si {{ill|Thomas Matthew Crooks|en}} ang gustong bumaril sa kanya.<ref>{{Cite news|last=Gold|first=Michael|last2=Levien|first2=Simon J.|date=Hulyo 13, 2024|title=Live Election Updates: Trump Rushed Off Stage at Rally After What Sounded Like Shots|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|access-date=Hulyo 13, 2024|issn=0362-4331}}</ref> Ang katauhan sa rali at sa mga bidyo ay nagpakita na si Trump ay dumudugo mula sa kanyang kanang tainga matapos ang pamamaril.<ref>{{Cite web|last=Meyer|first=Matt|last2=Shelton|first2=Shania|last3=B. Powell|first3=Tori|date=Hulyo 13, 2024|title=Live updates: The latest on the 2024 campaign {{!}} CNN Politics|url=https://www.cnn.com/politics/live-news/election-biden-trump-07-13-24/index.html|access-date=Hulyo 13, 2024|website=CNN|language=en}}</ref> Itinaas niya ang kanyang kamao sa ere nang ilang segundo. Siya'y agad na dinala sa isang sasakyan pagkatapos.<ref>{{Cite web|last1=Layne|first1=Nathan|last2=Mcdermid|first2=Brendan|last3=Mason|first3=Jeff|date=Hulyo 13, 2024|title=Trump shot in right ear at campaign rally, shooter dead|url=https://www.reuters.com/world/us/sounds-multiple-shots-heard-trump-rally-pennsylvania-video-2024-07-13/|access-date=Hulyo 13, 2024|website=Reuters}}</ref><ref>{{Cite news|last=Gold|first=Michael|last2=Barnes|first2=Julian E.|last3=Levien|first3=Simon J.|date=2024-07-13|title=Live Updates: Trump ‘Safe’ After Shooting at Rally; Suspected Gunman Killed|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|access-date=2024-07-14|issn=0362-4331}}</ref> Sinugod siya sa ospital.<ref>{{cite web|last=Hayes|first=Christal|title=Trump, with blood on face, raises fist in air|url=https://www.bbc.com/news/live/cljy6yz1j6gt?post=asset%3Af7e1dc40-ad11-46db-9a95-528ccdc3ccb2#post|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714015033/https://www.bbc.com/news/live/cljy6yz1j6gt?post=asset%3Af7e1dc40-ad11-46db-9a95-528ccdc3ccb2#post|archive-date=Hulyo 14, 2024|access-date=Hulyo 13, 2024|website=BBC}}</ref><ref>{{Cite web|title=Live updates: Trump says he was shot in the ear during rally; one attendee and shooter are dead|url=https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713222136/https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024|archive-date=Hulyo 13, 2024|access-date=Hulyo 13, 2024|website=AP News|language=en}}</ref> Napatay ang hinihinalang bumaril. Isang tao ang namatay, at dalawa pang tao ang nasugatan.<ref name=":1">{{Cite news|last1=Barnes|first1=Julian E.|last2=Gold|first2=Michael|last3=Levien|first3=Simon J.|date=Hulyo 13, 2024|title=Live Updates: Trump 'Safe' After Shooting at Rally; Suspect Killed|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|url-status=live|access-date=Hulyo 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713223053/https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|archive-date=Hulyo 13, 2024|issn=0362-4331}}</ref> Ang katauhan sa rali at mga tagabalita ay nagsabing maraming putok ang narinig.<ref>{{Cite web|title=Gunshots reportedly fired at Donald Trump rally - as former president rushed off stage|url=https://news.sky.com/story/shots-fired-at-donald-trump-rally-as-former-president-rushed-off-stage-13177651|website=[[Sky News]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Trump rushed off stage at Pennsylvania rally as loud noises heard|url=https://www.bbc.com/news/articles/cd1d31jeyzlo|website=[[BBC]]}}</ref> Ang potograpo ng ''[[New York Times]]'' na si Doug Mills, na naroon sa rali, ay nag-ulat na may narinig na tatlo hanggang apat na putok ng baril.<ref>{{Cite news|last=null|date=Hulyo 13, 2024|title=Update from Maggie Haberman|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|access-date=Hulyo 13, 2024|issn=0362-4331}}</ref> Ang insidente ay iniimbestigahan bilang isang tangkang pagpatay.<ref name="Colvin etal">{{Cite web |last=Colvin |first=Jill |date=Hulyo 13, 2024 |title=Shooting at Trump rally is being investigated as assassination attempt, AP sources say |url=https://apnews.com/article/trump-vp-vance-rubio-7c7ba6b99b5f38d2d840ed95b2fdc3e5 |access-date=Hulyo 13, 2024 |website=AP News |language=en |archive-date=Hulyo 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713045634/https://apnews.com/article/trump-vp-vance-rubio-7c7ba6b99b5f38d2d840ed95b2fdc3e5 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Smith |first1=David |last2=Vargas |first2=Ramon Antonio |date=Hulyo 13, 2024 |title=Trump rally shooting being investigated as suspected attempt on his life |url=https://www.theguardian.com/us-news/article/2024/jul/13/trump-rally-gun-shots-pennsylvania |access-date=Hulyo 13, 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=Hulyo 14, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714020639/https://www.theguardian.com/us-news/article/2024/jul/13/trump-rally-gun-shots-pennsylvania |url-status=live}}</ref> Ito ang unang pagkakataon na isang kasalukuyan o dating presidente ng Estados Unidos o kandidato sa pagkapangulo ang binaril mula nang subukan ang [[Tangkang pagpatay kay Ronald Reagan|tangkang pagpatay]] kay [[Ronald Reagan]] noong taóng 1981.<ref name="Colvin etal"/> == Kinalabasan == Pinoprotektahan ng mga ahente ng [[Serbisyong Lihim ng Estados Unidos]] si Trump habang itinaas niya ang kanyang kamao.<ref>{{Cite web|last=Lawther|first=Fran|date=Hulyo 13, 2024|title=Donald Trump rushed off stage at rally after sound of gunshots ring out – live updates|url=https://www.theguardian.com/us-news/live/2024/jul/13/trump-rally-gun-shots-pennsylvania-latest-updates?filterKeyEvents=false&page=with:block-6693038e8f08cb5f9ab83464#block-6693038e8f08cb5f9ab83464|access-date=Hulyo 13, 2024|website=[[The Guardian]]}}</ref> Isang tagapagsalita ng Serbisyong Lihim ang nagkumpirma na "may nangyaring insidente" at sinabi na si Trump ay "ligtas."<ref>{{Cite news|last=null|date=Hulyo 13, 2024|title=Update from Michael Gold|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|access-date=Hulyo 13, 2024|issn=0362-4331}}</ref> Ayon sa tagapagsalita ng kampanya na si Steven Cheung, siya'y sinuri nang mabilis sa isang lokal na [[ospital|pasilidad medikal]].<ref>{{Cite news|last=null|date=Hulyo 13, 2024|title=Update from Michael Gold|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|access-date=Hulyo 13, 2024|issn=0362-4331}}</ref> Ang seguridad sa Trump Tower ay pinalakas ng [[Kagawarang Pampulisya ng Lungsod New York]].<ref>{{Cite web|last=Reid|first=Alecia|date=Hulyo 14, 2024|title=Security increased at Trump Tower in NYC after Trump rally shooting in Pennsylvania|url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/trump-tower-security-increased-possible-shots-fired-rally/|access-date=Hulyo 14, 2024|website=[[CBS]]}}</ref> Ang independyenteng kandidato sa pagkapangulo na si Robert F. Kennedy Jr. ay pinayagan na makakuha ng proteksyon mula sa Serbisyong Lihim dalawang araw matapos ang pagtatangkang pagpatay kay Trump. Noong una, humiling si Kennedy ng proteksyon mula sa Serbisyong Lihim, ngunit tinanggihan ito ng Kalihim ng Kagawaran ng Pambansang Seguridad na si Alejandro Mayorkas. Sa halip, kumuha si Kennedy ng pribadong kumpanya ng seguridad para sa buong panahon ng kanyang kampanya sa pagkapangulo.<ref>{{Cite web|last=Murray|first=Connor|date=Hulyo 15, 2024|title=RFK Jr. Will Receive Secret Service Protection Days After Trump Assassination Attempt |url=https://www.forbes.com/sites/conormurray/2024/07/15/rfk-jr-will-receive-secret-service-protection-days-after-trump-assassination-attempt/|access-date=Hulyo 16, 2024|website=[[Forbes]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Saric|first=Ivana|date=Hulyo 15, 2024|title=RFK Jr. to get Secret Service protection after Trump rally shooting|url=https://www.axios.com/2024/07/15/rfk-jr-secret-service-trump|access-date=Hulyo 16, 2024|website=axios.com}}</ref> Organisado ng kampanya ni Trump ang isang [[GoFundMe]] para sa mga dumalo sa kanyang rali na nasugatan o namatay, na nakalikom ng mahigit $2 milyon hanggang Hulyo 14.<ref>{{Cite web|last=Fortinsky|first=Sarah|date=Hulyo 14, 2024|title=Trump campaign GoFundMe for rally shooting victims raises more than $2M|url=https://thehill.com/homenews/campaign/4771666-trump-campaign-gofundme-for-rally-shooting-victims-raises-more-than-2-million/|access-date=Hulyo 17, 2024|website=thehill.com}}</ref> Iniimbestigahan ng FBI kasama ang Dibisyong Pambansang Seguridad ng U.S. Department of Justice, ang Serbisyong Lihim ng Estados Unidos, at ang Kawanihan ng Alkohol, Tabako, Mga Baril at Mga Pampasabog ang nangyaring insidente matapos ang tangkang pagpatay. Ang insidente ay iniimbestigahan bilang isang tangkang pagpatay at bilang isang aktong panloob na terorismo.<ref>{{Cite web|author=FBI National Press Office|date=Hulyo 14, 2024|title=Update on the FBI Investigation of the Attempted Assassination of Former President Donald Trump|url=https://www.fbi.gov/news/press-releases/update-on-the-fbi-investigation-of-the-attempted-assassination-of-former-president-donald-trump|access-date=Hulyo 18, 2024|website=fbi.gov}}</ref> Inutusan ni Pangulong Biden ang isang independiyenteng imbestigasyon sa seguridad ng Serbisyong Lihim para malaman kung paano halos mabaril si Trump ng ganap na malinaw. Ang mga resulta ng imbestigasyon ay ibubuod at ipapahayag sa publiko. Bukod dito, ipinag-utos ni Biden sa Serbisyong Lihim na suriin muli ang lahat ng mga patakaran sa seguridad para sa Republican National Convention (RNC) sa Milwaukee, kung saan opisyal na itatalaga si Trump bilang kandidato ng Republikanong pangulo sa ika-5 ng Nobyembre. Aminado ang Serbisyong Lihim na tinanggihan nila ang mga hiling na karagdagang pederal na yaman mula sa seguridad ng dating Pangulong Donald Trump simula noong 2022.<ref>{{Cite web|author=Nandita Bose, Steve Holland|date=Hulyo 14, 2024|title=Biden orders review of Trump's security after rally shooting|url=https://www.reuters.com/world/us/biden-calls-unity-after-trump-assassination-attempt-2024-07-14/|access-date=Hulyo 21, 2024|website=reuters.com}}</ref><ref>{{Cite web|author=Zolan Kanno-Youngs, Maggie Haberman|date=Hulyo 21, 2024|title=Secret Service Says It Denied Earlier Trump Requests for More Federal Resources|url=https://www.nytimes.com/2024/07/20/us/politics/secret-service-trump-shooting.html|access-date=Hulyo 21, 2024|website=nytimes.com}}</ref> Noong Hulyo 22, 2024, nagpatotoo si Kimberly Cheatle sa House Oversight Committee tungkol sa tangkang pagpatay. Sa pagdinig, inamin niya na ito ang "pinakamalaking kabiguang operasyonal ng Serbisyong Lihim sa mga nakaraang dekada" at hinarap ang magkakasamang panawagan ng mga mambabatas na siya ay magbitiw. Gayunpaman, nangako siyang hindi magbibitiw.<ref>{{Cite web |title=Secret Service chief Kimberly Cheatle faces grilling over Trump shooting |url=https://www.bbc.com/news/articles/c4ngqllw3jwo |access-date=2024-07-22 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> == Pamamaril == [[Talaksan:Butler Farm Show Airport Trump Rally 2024 03 (cropped).jpg|thumb|right|200px|Ang rali ni Trump kung saan nangyari ang pamamaril]] Tinamaan ng bala ang hindi bababa sa apat na tao. Ang isa sa kanila ay si Donald Trump. Isa pa ay si Corey Comperatore na namatay. Siya'y 50 taóng gulang at isang bumbero. Nang marinig niya ang mga putok ng baril, tumalon siya upang protektahan ang kanyang pamilya. Siya ang tinamaan ng bala, hindi sila.<ref name=NYTComp>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/07/14/us/corey-comperatore-trump-shooting-victim.html|accessdate=Hulyo 14, 2024|date=Hulyo 14, 2024|title=A Father's Last Act: Shielding His Family From Gunshots|author1=Ernesto Londoño|author2= Isabelle Taft|author3= Christina Morales |author4=Brian Conway}}</ref> Tinamaan din ng bumaril ang dalawang lalaking nakaligtas: sina David Dutch, 57, at James Copenhaver, 74.<ref name=NYTComp /> Pareho silang taga-Pennsylvania. Sinabi ni Kinatawan ng Estados Unidos na si {{ill|Ronny Jackson|en}} na muntik nang tamaan ng bala ang leeg ng kanyang pamangkin.<ref>{{Cite web |last1=McGraw |first1=Meridith |last2=Allison |first2=Natalie |date=Hulyo 13, 2024 |title=Trump 'felt the bullet ripping through the skin' during campaign rally shooting |url=https://www.politico.com/news/2024/07/13/trump-rushed-off-stage-at-pennsylvania-rally-after-possible-gunfire-00167977 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713235642/https://www.politico.com/news/2024/07/13/trump-rushed-off-stage-at-pennsylvania-rally-after-possible-gunfire-00167977 |archive-date=Hulyo 13, 2024 |access-date=Hulyo 13, 2024 |website=Politico}}</ref> Si Trump ay tinamaan ng bala sa itaas na bahagi ng kanang tainga. Itinaas niya ang isang kamay sa tainga bago yumuko sa likod ng podium para magtago.<ref>{{Cite web |date=Hulyo 14, 2024 |title=Moment Trump shot at Pennsylvania rally before raising defiant fist in air |url=https://www.independent.co.uk/tv/news/trump-shot-rally-shooting-video-b2579405.html |work=The Independent |access-date=Hulyo 14, 2024 |archive-date=Hulyo 14, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714000939/https://www.independent.co.uk/tv/news/trump-shot-rally-shooting-video-b2579405.html |url-status=live }}</ref><ref name="usatodaytrumpwounded">{{Cite web |date=Hulyo 14, 2024 |title=Trump wounded in assassination attempt. Biden calls it 'sick': Here's what we know |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/07/13/donald-trump-shot-gunman-what-we-know/74396996007/ |work=[[USA Today]] |access-date=Hulyo 14, 2024 |archive-date=Hulyo 14, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714055903/https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/07/13/donald-trump-shot-gunman-what-we-know/74396996007/ |url-status=live }}</ref><ref name="Watson-2024">{{Cite web |last=Watson |first=Kathryn |date=Hulyo 13, 2024 |title=Trump says bullet 'pierced the upper part of my right ear' when shots were fired at Pennsylvania rally|url=https://www.cbsnews.com/news/trump-says-shots-pierced-injured-ear-rally-pennsylvania/ |access-date=Hulyo 14, 2024 |publisher=CBS News |archive-date=Hulyo 14, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714014754/https://www.cbsnews.com/news/trump-says-shots-pierced-injured-ear-rally-pennsylvania/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gunshots reportedly fired at Donald Trump rally – as former president rushed off stage |url=https://news.sky.com/story/shots-fired-at-donald-trump-rally-as-former-president-rushed-off-stage-13177651 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713222236/https://news.sky.com/story/shots-fired-at-donald-trump-rally-as-former-president-rushed-off-stage-13177651 |archive-date=Hulyo 13, 2024 |access-date=Hulyo 13, 2024 |publisher=[[Sky News]]}}</ref> Ang mga ahente ng Secret Service ay tumalon patungo kay Trump at tinakpan siya. Pagkalipas ng mga dalawampu't limang segundo,<ref name="Layne-2024">{{cite news |last1=Layne |first1=Nathan |last2=Larson |first2=Soren |date=Hulyo 13, 2024 |title=Pop, pop, pop, then a bloodied Trump rushed from election rally |url=https://www.reuters.com/world/us/pop-pop-pop-then-bloodied-trump-rushed-election-rally-2024-07-14/ |access-date=Hulyo 13, 2024 |work=Reuters}}</ref> tinulungan ng mga ahente si Trump na bumangon. Nang mga oras na iyon, nakita ang dugo sa kanyang tainga at mukha, at sinabi niya sa mga ahente ng Secret Service, "Hayaan ninyo akong kunin ang aking mga sapatos. Hayaan ninyo akong kunin ang aking mga sapatos." Nang bumangon si Trump, iniangat niya ang kanyang kamao at at itinaas ito sa harap ng madla habang binibigkas ang salitang "laban," at ang madla ay tumugon sa pamamagitan ng pagsigaw ng "U-S-A!" Pagkatapos nito, dinala siya sa isang sasakyan at inihatid sa malapit na ospital.<ref>{{Cite web |last=Lawther |first=Fran |date=Hulyo 13, 2024 |title=Donald Trump rushed off stage at rally after sound of gunshots ring out – live updates |url=https://www.theguardian.com/us-news/live/2024/jul/13/trump-rally-gun-shots-pennsylvania-latest-updates |access-date=Hulyo 13, 2024 |work=[[The Guardian]] |archive-date=Hulyo 14, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714015051/https://www.theguardian.com/us-news/live/2024/jul/13/trump-rally-gun-shots-pennsylvania-latest-updates?filterKeyEvents=false&page=with:block-6693038e8f08cb5f9ab83464#block-6693038e8f08cb5f9ab83464 |url-status=live}}</ref> == Bumaril == Ang salarin ay si {{ill|Thomas Matthew Crooks|en}}. Siya'y 20 taóng gulang. Nakatira siya sa [[Bethel Park, Pennsylvania]]. Ito'y humigit-kumulang 43 milya mula sa [[Butler, Pennsylvania]]. Dahil 20 taóng gulang pa lang siya, wala pa siyang sapat na gulang upang bumoto sa [[2020 Halalan sa Pagkapangulo ng Estados Unidos|halalan sa pagkapangulo ng Estados Unidos noong taóng 2020]] ngunit maaari na siyang bumoto sa mga estado o lokal na halalan pagkatapos niyang maging 18 taóng gulang. Sinasabi sa mga talaan ng pagboto ng Pennsylvania na si Crooks ay miyembro ng [[Partido Republikano (Estados Unidos)|Partido Republikano]], katulad ni Donald Trump. Ngunit nagbigay din si Crooks ng US$15 sa [[ActBlue]], isang grupo na liberal, noong siya'y 17 taóng gulang.<ref name=BBC>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c3gw58wv4e9o|accessdate=Hulyo 14, 2024|title=Thomas Matthew Crooks: What we know about the Trump attacker|date=Hulyo 14, 2024|publisher=BBC|author1=By Bernd Debusmann|author2= Tom Bateman |author3=Tom McArthur}}</ref> Sinabi ng FBI na walang palatandaan ng problema sa kalusugang pangkaisipan ni Crooks.<ref name=Times>{{cite news|url=https://time.com/6998557/thomas-matthew-crooks-trump-rally-shooter-fbi-motive/|accessdate=Hulyo 21, 2024|title=What We Know—and Don’t Know—So Far About the Trump Rally Gunman|date=Hulyo 21, 2024|publisher=Times|author1=Chad De Guzman|archive-date=Hulyo 15, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715142103/https://time.com/6998557/thomas-matthew-crooks-trump-rally-shooter-fbi-motive/|url-status=dead}}</ref> Iba't ibang mga tao ang nagsasabi ng iba't ibang mga bagay tungkol kay Crooks. Sabi ng ilang taong kasama niya sa paaralan, tahimik siya at inaapi siya. May nagsasabing matalino at mabait siya. Simula noong Hulyo 2024, hindi alam ng awtoridad kung bakit pinaputukan ni Crooks ang rali ni Trump.<ref name=BBC /> Bago ang pamamaril, hinanap ni Crooks ang mga larawan at pampublikong paglabas nina Trump at Joe Biden, pati na rin sina Heneral Abugado na si Merrick Garland at Direktor ng FBI na si Christopher A. Wray.<ref name=BBC /> Nalaman din ng mga imbestigador na may mensaheng iniuugnay sa kanya na nai-post sa ''gaming platform'' na [[Steam (serbisyo)|Steam]], na nagsasabing "Ika-13 ng Hulyo ang una kong subok, tignan natin kung ano ang mangyayari." Gayunpaman, hindi pa malinaw kung tunay o hindi ang mensahe.<ref name=ABC>{{cite news|url=https://abcnews.go.com/US/fbi-assassination-attempt-trump-motive-investigation-phone-suspect/story?id=112057259|accessdate=Hulyo 19, 2024|title=Trump rally shooter's duffel bag and range finder first sparked suspicions, sources say|date=Hulyo 19, 2024|publisher=Trump rally shooter's duffel bag and range finder first sparked suspicions, sources say|author1=Aaron Katersky|author2=Jack Date |author3=Josh Margolin|author4=Pierre Thomas|author5=Kevin Shalvey}}</ref> == Larawan == Ang potograpo na si Evan Vucci ng [[Associated Press]] ay kumuha ng mga larawan ni Trump na duguan at nag-aangat ng kanyang kamao sa ere, napapaligiran ng mga kasapi ng Serbisyong Lihim, at kasama ang bandila ng Estados Unidos sa likuran.<ref name="h346">{{cite web | last=Loh | first=Matthew | title=The man who photographed a bloodied and defiant Trump says he 'knew it was a moment in American history that had to be documented' | website=Business Insider | date=Hulyo 14, 2024 | url=https://www.businessinsider.com/photographer-donald-trump-assassination-attempt-photos-blood-evan-vucci-2024-7 | access-date=Hulyo 14, 2024 | archive-date=Hulyo 14, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240714173233/https://www.businessinsider.com/photographer-donald-trump-assassination-attempt-photos-blood-evan-vucci-2024-7 | url-status=live }}</ref> Ang mga larawan ay kumalat agad sa ''[[social media]]'' at telebisyon at malawakang ipinakita ng kanyang mga pinakakilalang kaalyado, kabilang ang [[National Republican Senatorial Committee]], mga kasapi ng kanyang pamilya, at mga Republikanong kasapi sa Kongreso.<ref>{{cite web|last1=Solender |first1=Andrew |last2=Kight |first2=Stef W. |title=GOP lawmakers rally around image of bloodied Trump |url=https://www.axios.com/2024/07/14/trump-shooting-republican-reaction-blood |website=[[Axios (website)|Axios]] |date=Hulyo 13, 2024 |access-date=Hulyo 14, 2024 |archive-date=Hulyo 14, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714020141/https://www.axios.com/2024/07/14/trump-shooting-republican-reaction-blood |url-status=live}}</ref> Ang larawan ay isa sa mga pinaka-tinatakdang sandali ng pamamaril.<ref>{{cite web |title=Bold and Bloodied Trump Seizes the Moment After Being Shot |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2024-07-14/trump-s-defiance-after-assassination-attempt-boosts-2024-election-bid |website=[[Bloomberg]] |date=Hulyo 14, 2024 }}</ref> == Mga tugon == === Pederal === [[Talaksan:U.S. President Joseph R. Biden delivers remarks on the attempted assassination of Donald J. Trump (14 July 2024).webm|thumb|right|200px|Ang unang pahayag ni Pangulong Joe Biden pagkatapos ng pamamaril]] [[Talaksan:President Biden Addresses the Nation, July 14, 2024 (no ASL).webm|thumb|right|200px|Ang talumpati ni Pangulong Biden sa bansa mula sa [[White House]] isang araw pagkatapos ng pamamaril]] Tinanong si Pangulong [[Joe Biden]] tungkol sa pangyayaring ito.<ref>{{Cite web|last=Rogers|first=Katie|date=Hulyo 13, 2024|title=The president has received an initial briefing about what happened at the Trump rally, the White House says.|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election/1710d948-b9dc-561d-bb91-78b4b75bca05|access-date=Hulyo 13, 2024|website=[[The New York Times]]}}</ref> Ang Kinatawan na si {{ill|Ruben Gallego|en}},<ref>{{Cite web|last=Cameron|first=Chris|date=Hulyo 13, 2024|title=Ruben Gallego, the leading Democratic Senate candidate in Arizona, denounced the apparent shooting as "absolutely horrible."|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election/d788b5b0-9bd2-597d-8586-ab2f1a732d98|access-date=Hulyo 13, 2024|website=[[The New York Times]]}}</ref> Gobernador ng [[Michigan]] na si {{ill|Gretchen Whitmer|en}},<ref>{{Cite web|last=Vigdor|first=Neil|date=Hulyo 13, 2024|title=Gov. Gretchen Whitmer of Michigan, a harsh critic of Donald J. Trump who was the target of a kidnapping plot, condemned the violence on Saturday.|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election/a04feed2-3ce2-55ad-b2cb-e1f008ef94a2|access-date=Hulyo 13, 2024|website=[[The New York Times]]}}</ref> at Gobernador ng Pennsylvania na si {{ill|Josh Shapiro|en}} ay nagbigay ng mga pahayag laban sa karahasan sa politika. Ang negosyanteng si [[Elon Musk]] ay sumuporta kay Trump pagkatapos ng pamamaril.<ref>{{Cite web|last=Cameron|first=Chris|date=Hulyo 13, 2024|title=Elon Musk, the tech billionaire, publicly endorsed Donald Trump in a statement minutes after the shooting.|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election/482b38de-25fd-591c-a4c1-7068809f497b|access-date=Hulyo 13, 2024|website=[[The New York Times]]}}</ref> Ipinahayag ni Gobernador ng Pennsylvania Josh Shapiro ang kanyang pagkontra sa karahasang pulitikal.<ref>{{Cite web|author=Peter Orsi, Curtis Yee, Rebecca Santana, Lindsay Whitehurst|date=Hulyo 13, 2024|title=Trump rally shooting live updates: FBI identifies suspect in assassination attempt|url=https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024|access-date=Hulyo 14, 2024|website=[[AP News]]}}</ref> Ang Gobernador ng [[Florida]] na si {{ill|Ron DeSantis|en}}, na tumakbo laban kay Trump sa 2024 Republican primaries, ay nagsabi na siya at ang kanyang asawa ay nananalangin para kay Trump.<ref>{{Cite web|author=Wink|date=Hulyo 13, 2024|title=Florida politicians on Trump assassination attempt|url=https://winknews.com/2024/07/13/florida-politicians-respond-after-trump-hurt-during-shooting-at-rally/|access-date=Hulyo 14, 2024|website=winknews.com}}</ref> Ang Tagapagsalita ng Kapulungan na si [[Mike Johnson (politiko)|Mike Johnson]] ay nangakong magsasagawa ng imbestigasyon sa pamamaril, at humihingi ng testimonya mula sa mga pederal na ahensya ng batas at mga opisyal ng pambansang seguridad. Pinapayuhan ng mga senador na mula sa Republikano ang Senado na pinamumunuan ng mga Demokrata na magsagawa rin ng mga pagdinig.<ref>{{Cite web|author=Emily Brooks|date=Hulyo 13, 2024|title=GOP lawmakers pledge investigations into Trump rally shooting|url=https://thehill.com/homenews/house/4770848-gop-lawmakers-pledge-investigations-into-trump-rally-shooting/|access-date=Hulyo 14, 2024|website=thehill.com}}</ref><ref>{{Cite web|author=Andrew Solender|date=Hulyo 13, 2024|title=House launches "full investigation" into Trump rally shooting|url=https://www.axios.com/2024/07/14/trump-rally-shooting-oversight-comer-secret-service|access-date=Hulyo 14, 2024|website=axios.com}}</ref> === Donald Trump === Si Donald Trump ay nagbigay ng isang mahabang pahayag sa kanyang social network na [[Truth Social]]. Nagpasalamat siya sa bilis ng pagkilos ng mga puwersa ng seguridad at nagbigay ng pakikiramay sa pamilya ng namatay, pati na rin sa kanyang mga pag-iisip sa mga nasugatan sa panahon ng pag-atake na iyon. Ipinahayag din niya ang kanyang naramdaman sa panahon ng pag-atake: "Agad kong nalaman na may mali nang marinig ko ang matinding tunog, putok ng baril, at agad kong naramdaman ang bala na dumaan sa aking balat."<ref>{{Cite web|last=Staff|first=Fox|date=Hulyo 13, 2024|title=Donald Trump says he was shot at rally; thanks law enforcement for "rapid response"|url=https://www.fox10phoenix.com/news/donald-trump-fine-after-shooting-rally.amp|access-date=Hulyo 14, 2024|website=fox10phoenix.com}}</ref> Inilunsad ng kampanya ni Trump ang isang GoFundMe na pangangalap ng pondo para sa mga dumalo sa rali na nasugatan o namatay, na nakalikom ng mahigit $2 milyon sa loob ng dalawampu't apat na oras mula nang maganap ang pamamaril.<ref>{{cite news |title=Trump campaign GoFundMe for rally shooting victims raises more than $2M |url=https://thehill.com/homenews/campaign/4771666-trump-campaign-gofundme-for-rally-shooting-victims-raises-more-than-2-million/ |work=The Hill |date=Hulyo 14, 2024 }}</ref> === Pandaigdig === Maraming mga lider pampulitika, kabilang sina [[Justin Trudeau]] ng Kanada, [[Javier Milei]] ng Argentina, at [[Emmanuel Macron]] ng Pransiya, ang nagbigay ng matinding panghuhusga sa pamamaril.<ref>{{Cite web|last=Mangione|first=Kendra|date=Hulyo 14, 2024|title=Horrific act': Shooting at Trump rally condemned by Trudeau, Poilievre|url=https://www.ctvnews.ca/politics/democracy-must-prevail-shooting-at-trump-rally-condemned-by-canada-s-leaders-1.6963273|access-date=Hulyo 14, 2024|website=ctvnews.ca|archive-date=Hulyo 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714005047/https://www.ctvnews.ca/politics/democracy-must-prevail-shooting-at-trump-rally-condemned-by-canada-s-leaders-1.6963273|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Lavoz|first=Redacción|date=Hulyo 14, 2024|title=Estados Unidos. La reacción de Javier Milei tras el ataque a Donald Trump: “Todo mi apoyo y solidaridad”|url=https://www.lavoz.com.ar/mundo/la-reaccion-de-javier-milei-tras-el-ataque-a-donald-trump-en-estados-unidos/|access-date=Hulyo 14, 2024|website=lavoz.com.ar}}</ref><ref>{{Cite web|author=Huffpost|date=Hulyo 14, 2024|title=Donald Trump visé par une tentative d’assassinat : Emmanuel Macron dénonce un « drame pour nos démocraties »|url=https://www.huffingtonpost.fr/international/article/donald-trump-vise-par-une-tentative-d-assassinat-emmanuel-macron-denonce-un-drame-pour-nos-democraties_236879.html|access-date=Hulyo 14, 2024|website=huffington post.fr}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Donald Trump]] adrqsy7arrbh2xjx8p9r58ntp2wijhd 0 333040 2223093 2216485 2026-09-01T02:44:15Z Keshiboysxz 165913 2223093 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | island_type =[[Pulo]] | name = Pulo ng Pag-asa | type = island | other_names = Pag-asa Island ''(Philippine English)''<br />Isla ng Pag-asa ''(Filipino/Tagalog)''<br />Ilalo ''(Pangasinense)''<br/>Thitu Island "(Ingles)"<br/>Zhongye Dao "(Tsino)"<br/>Đảo Thị Tứ "(Biyetnames)" | image_name = | image_caption = Pulo ng Pag-asa | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|11|03|08|N|114|17|00|E|display=inline,title|name=Pag-asa Island}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | country = {{PHL}} | country_admin_divisions_title = [[Regions of the Philippines|Rehiyon]] | country_admin_divisions = [[Mimaropa|Southwestern Tagalog Region]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Provinces of the Philippines|Probinsya]] | country_admin_divisions_1 = [[Palawan]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Municipalities of the Philippines|Bayan]] | country_admin_divisions_2 = [[Kalayaan, Palawan|Kalayaan]] | country1 = {{PHL}} | country2 = {{CHN}} | country3 = {{TWN}}<ref>{{cite web |title=Peace in the South China Sea, National Territory Secure Forever: Position Paper on ROC South Clina Sea Policy |date=2016|url=https://ws.mofa.gov.tw/Download.ashx?u=LzAwMS9VcGxvYWQvT2xkRmlsZS9XZWJBcmNoaXZlLzE5ODkvUG9zaXRpb24gUGFwZXIgb24gUk9DIFNvdXRoIENoaW5hIFNlYSBQb2xpY3kgKGlsbHVzdHJhdGVkIHBhbXBobGV0IFBERikucGRm&n=UG9zaXRpb24gUGFwZXIgb24gUk9DIFNvdXRoIENoaW5hIFNlYSBQb2xpY3kgKGlsbHVzdHJhdGVkIHBhbXBobGV0IFBERikucGRm&icon=.pdf |publisher=ROC Ministry of Foreign Affairs |access-date=28 December 2021}}</ref> | country4 = {{VNM}} | population = 193{{PH census|2020}}<ref name="PSApopden">{{Cite web |title=Philippine Population Density (Based on the 2020 Census of Population) |url=https://psa.gov.ph/population-and-housing/node/164857 |access-date=2 December 2021 |website=Philippine Statistics Authority}}</ref> |area_km2=0.37 }} Ang '''Pulo ng Pag-asa''' ({{lang-en|Pag-asa Island}}), o '''Thitu Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); na may sukat na {{convert|37.2|ha|sp=us}}, ay ang pangalawang pinaka-malaking natural na pulo<ref name="cin4">Noong 2014, nagsagawa ang Tsina (PRC) ng ilang proyektong reklamasyon sa [[Kapuluan ng Kalayaan]]. Lumilitaw na ang pinakamalaki sa mga ito, ang [[Bahura ng Kagitingan]] ''(Fiery Cross Reef)'', ay may lawak na hindi bababa sa 60 na ektarya at ayon sa ilang mapagkukunang hindi mapatunayan, maaaring umabot sa 150 na ektarya. {{cite web |author=Kristine Kwok and Minnie Chan |date=8 June 2014 |title=China plans artificial island in disputed Spratlys chain in South China Sea |work=South China Morning Post |url=https://www.scmp.com/news/china/article/1527059/china-plans-artificial-island-disputed-spratlys-chain-south-china-sea |access-date=28 September 2014}}</ref> sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (Kapuluang Spratly) at pinaka-malaking pulo na pinamamahalaan ng Pilipinas sa kapuluan. Ito ay matatagpuan sa {{convert|500|km|sp=us}} kanluran ng [[Puerto Princesa]]. Ang katabi nito ang [[Bahura ng Peligro]] (North Danger Reef) sa hilaga, Bahura ng Zamora (Subi Reef) sa timog-kanluran, at ang Pampang (Banks) ng Kota (Loaita) at Bayani (Tizard) sa timog. Ang pulo ang nagsisilbing bilang poblacion ng bayan ng [[Kalayaan, Palawan|Kalayaan]] sa probinsya [[Palawan]] sa [[Pilipinas]], na pinapamahalaan din nito ang ibang mga pulo at bahura ng Kapuluan ng Kalayaan.<ref name="Rappler01">{{cite web|url=https://www.rappler.com/nation/262427-look-new-harbor-pagasa-island-may-30-2020/|title=LOOK: New harbor on Pag-asa Island|website=Rappler|access-date=May 30, 2020}}</ref> Ang pulo ay nasa 270 nautical na milya kanluran ng Palawan, Pilipinas. Ang pulo ay nasa kontrol at pamamahala ng Pilipinas bilang bahagi ng bayan ng Kalayaan, Palawan mula pa noong 1971. Noong Mayo 2020, naipatayo ang bagong sheltered port at pantalan.<ref name="Rappler01" /> Noong unang bahagi naman ng 2023 natapos ang pagkonkreto ng runway.<ref name="palawan-news_more-developments">{{cite web|url=https://palawan-news.com/more-developments-seen-in-pag-asa-island/|title=More developments seen in Pag-asa Island|website=Palawan News|access-date=June 13, 2023|archive-date=Hunyo 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230614031126/https://palawan-news.com/more-developments-seen-in-pag-asa-island/|url-status=dead}}</ref> Ang mga sibilbyang na imprastraktura sa pulo ay ang 1,300 metrong airstrip, parola, kinika na may 5 kama, communication tower ng [[Smart Communications|Smart]], at ang maliit na integrated elementary at high school.<ref name="Em1">{{Cite news |last=Esmaquel II |first=Paterno |date=19 July 2014 |title=PH town 'no match' vs China's Sansha City |work=Rappler |url=http://www.rappler.com/nation/8824-ph-town-no-match-vs-china-s-sansha |archive-url=https://web.archive.org/web/20260215050013/https://www.rappler.com/philippines/8824-ph-town-no-match-vs-china-s-sansha/ |archive-date=15 February 2026 |access-date=21 March 2014}}</ref> Ang pulo ay ang pinaka-malaking pulo na pinapamahalaan ng Pilipinas sa Kapuluaan ng Kalayaan. Habang ang ibang mga pulo na pinapamahalaan ng Pilipinas ay binabantayan ng mga militar, ang pulo ng Pag-asa lamang ang tanging may permanenteng mga sibilyan na residente.<ref name="Mogato">{{cite news |last1=Mogato |first1=Greg Torode, Manuel |title=Civilians emerge as pawns in South China Sea legal chess game |url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-civilians-insight-idUSKBN0OE0KA20150529 |access-date=28 May 2021 |work=Mogato |date=29 May 2015 |language=en}}</ref><ref name="CIRSS">{{cite journal |last1=Quintos |first1=Mary Fides |title=A Demonstration of Resolve in Pag-asa Island {{!}} Foreign Service Institute |journal=Center for International Relations and Strategic Studies |date=June 2017 |volume=4 |issue=18 |url=https://www.fsi.gov.ph/a-demonstration-of-resolve-in-pag-asa-island/ |access-date=28 May 2021 |archive-date=11 Mayo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511093900/https://www.fsi.gov.ph/a-demonstration-of-resolve-in-pag-asa-island/ |url-status=dead }}</ref><ref name="Fonbuena">{{cite news |last1=Fonbuena |first1=Carmella |title=The residents of Pag-asa: Life on a disputed island |url=https://www.rappler.com/nation/feature-pagasa-residents-philippines |access-date=28 May 2021 |work=Rappler |date=18 May 2015 |language=en}}</ref> Ang mga bansang [[Tsina]], [[Taiwan|Taiwan (ROC)]] at [[Biyetnam]] ay inaangkin din ang pulo. ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Silipin din== * [[Kapuluan ng Kalayaan]] * [[Kalayaan, Palawan]] {{Stub|Pilipinas}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] rqdnd5wr5r2hxcsupjkk1ict1ear0iw 0 333102 2223117 2165384 2026-09-01T04:55:50Z Allyriana000 119761 2223117 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|image=CJ Opiaza in Sorsogon (2025) (cropped).jpg|image_size=|caption=Si Opiaza noong 2025|name=|birth_name=Christine Juliane Hinkle Opiaza|birth_date={{Birth date and age|1998|07|08}}|birth_place=[[Castillejos]], [[Zambales]], Philippines|height=|education=Lyceum of Subic Bay (BS Business Administration)<ref>{{Cite web |last=Opiaza |first=Christine |date=April 24, 2018 |title="Raketera with a degree" |url=https://www.facebook.com/share/mSSb36KgRGwntWJv/ |access-date=2024-10-14 |website=www.facebook.com}}</ref>|hair_color=|eye_color=|title=Miss Grand Philippines 2024<br>[[Miss Grand International 2024]]|competitions={{Ubl|Miss Bikini Philippines 2016|(Nagwagi)|Miss Global Beauty Queen 2016|(Walang pagkakalagay)|[[Binibining Pilipinas 2022]]|(Walang pagkakalagay)||[[Miss Universe Philippines 2023]]|(1st runner-up)|Miss Grand Philippines 2024|(Nagwagi)|[[Miss Grand International 2024]]|(Nagwagi; pumalit)}}}} Si '''Christine Juliane Hinkle Opiaza''' (ipinanganak noong 8 Hulyo 1998) ay isang [[Mga Pilipino|Pilipinang]] [[modelo]], tagapagsanay, at ''beauty pageant titleholder'' na kinoronahang Miss Grand Philippines 2024. Kinatawan niya ang Pilipinas sa [[Miss Grand International 2024]] na ginanap sa [[Taylandiya]], kung saan siya ay nagtapos bilang ''first runner-up''.<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=29 Setyembre 2024 |title=CJ Opiaza dominates in Miss Grand Philippines 2024 special awards |url=https://entertainment.inquirer.net/579067/cj-opiaza-dominates-in-miss-grand-philippines-2024-special-awards |access-date=14 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Antonio |first=Josiah |date=30 Setyembre 2024 |title=Zambales' CJ Opiaza to represent PH in Miss Grand International 2024 |language=en |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/lifestyle/2024/9/29/zambales-cj-opiaza-to-represent-ph-in-miss-grand-international-2024-126 |access-date=14 Pebrero 2025}}</ref> Kalaunan ay bumitiw si Rachel Gupta ng Indiya bilang Miss Grand International 2024 at siya ay pinalitan ni Opiaza. == Maagang buhay at pag-aaral == Pinanganak si Opiaza noong 8 Hulyo 1998 sa [[Subic, Zambales|Subic]], [[Zambales]].<ref>{{cite web |date=8 Hulyo 2025 |title=CJ Opiaza celebrates her 27th birthday |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/7/8/-27th-and-crowned-miss-grand-international-2024-cj-opiaza-celebrates-birthday-1506 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106055108/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/7/8/-27th-and-crowned-miss-grand-international-2024-cj-opiaza-celebrates-birthday-1506 |archive-date=6 Enero 2026 |access-date=1 Setyembre 2026 |website=ABS-CBN Lifestyle |publisher= |language=en}}</ref> Una siyang lumahok sa mga [[patimpalak ng kagandahan]] noong 2012 upang makakuha ng pangalagaan sa kolehiyo. Noong 2013, nagwagi siya sa isang patimpalak ng kagandahan na ang gantimpala ay isang pangalagaan upang mag-aral sa Lyceum of Subic Bay.<ref>{{Cite web |last=Concepcion |first=Eton B. |date=3 Oktubre 2024 |title=MUPh runner-up crowned Miss Grand Philippines 2024 |url=https://manilastandard.net/showbitz/314505816/muph-thank-you-girl-crowned-miss-grand-philippines-2024.html |access-date=29 Mayo 2025 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref> Sa tagal niya sa kolehiyo, kinoronahan siyang Miss Lyceum noong 2015. Nagtapos siya ng katibayan sa ''Human Resource Development Management'' noong 2018.<ref>{{Cite web |date=30 Setyembre 2024 |title=Who is Miss Grand Philippines 2024 CJ Opiaza? |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/922050/who-is-miss-grand-philippines-2024-cj-opiaza/story/ |access-date=30 Setyembre 2024 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Enriquez |first=Em |date=29 Mayo 2025 |title=Who Is CJ Opiaza, the Filipina Expected to Become Miss Grand International 2024? |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/cj-opiaza-miss-grand-international-bio-facts-a4958-20250529-dyn |access-date=1 Setyembre 2026 |website=Preview Philippines |language=en}}</ref> == Pageantry == === Binibining Pilipinas 2022 === {{main|Binibining Pilipinas 2022}} Sumali si Opiaza sa Binibining Pilipinas 2022 bilang kinatawan ng Zambales, ngunit nagtapos ito na walang pagkakalagay.<ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=24 Abril 2022 |title=IN PHOTOS: The Binibining Pilipinas 2022 Top 40 candidates |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/photos-binibining-pilipinas-2022-top-40-candidates/ |access-date=29 Mayo 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=31 Hulyo 2022 |title=IN PHOTOS: Glam shots of Binibining Pilipinas 2022 candidates |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/photos-new-glam-shots-binibining-pilipinas-2022-candidates/ |access-date=29 Mayo 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=22 Abril 2022 |title=Binibining Pilipinas 2022 unveils top 40 candidates |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/829400/binibining-pilipinas-2022-unveils-top-40-candidates/story/ |access-date=29 Mayo 2025 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> === Miss Universe Philippines 2023 === {{main|Miss Universe Philippines 2023}} Noong 18 Pebrero 2023, isa si Opiaza sa apatnapung kandidatang ipinakilala para sa ika-apat na edisyon ng Miss Universe Philippines, kung saan kinatawan niya ang lalawigan ng Zambales.<ref>{{Cite web |date=18 Pebrero 2023 |title=Miss Universe Philippines 2023 announces top 40 candidates |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-philippines-2023-top-40-candidates/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218143138/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-philippines-2023-top-40-candidates/ |archive-date=18 Pebrero 2023 |access-date=29 Mayo 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=18 Pebrero 2023 |title=Pageant queens banner Miss Universe PH official candidates |url=https://news.abs-cbn.com/life/02/18/23/pageant-queens-banner-miss-universe-ph-official-candidates |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218150342/https://news.abs-cbn.com/life/02/18/23/pageant-queens-banner-miss-universe-ph-official-candidates |archive-date=18 Pebrero 2023 |access-date=29 Mayo 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> === Miss Grand Philippines 2024 === Noong Setyembre 29, 2024, lumahok si Opiaza sa Miss Grand Philippines 2024 pageant, na kumakatawan [[Castillejos|sa Castillejos]], [[Zambales]]. Tinanghal siya bilang Miss Grand Philippines 2024 sa ''coronation night'' ng ''pageant'' sa Newport Performing Arts Theater sa [[Pasay]].<ref name="castillejos">{{Cite news |last=Antonio |first=Josiah |date=September 30, 2024 |title=Zambales' CJ Opiaza to represent PH in Miss Grand International 2024 |url=https://news.abs-cbn.com/lifestyle/2024/9/29/zambales-cj-opiaza-to-represent-ph-in-miss-grand-international-2024-126}}</ref> === Miss Grand International 2024 === Kinatawan ni Opiaza ang Pilipinas sa [[Miss Grand International 2024]], na ginanap sa [[Kambodya]] at [[Taylandiya]]. Sa ''coronation night'' ng ''pageant'' na ginanap sa MGI Hall sa [[Bangkok]], [[Taylandiya]] noong 25 Oktubre 2024, nagtapos siya bilang first runner-up. == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1998]] [[Kategorya:Miss Grand International]] t4o69mgoyz456a4u0kn3qrfd6i374sl 0 335023 2223066 2221886 2026-08-31T13:34:25Z Allyriana000 119761 2223066 wikitext text/x-wiki * {{Infobox beauty pageant|name=Miss World 2026|image=|caption=|venue=[[Nha Trang]], Biyetnam|date=5 Setyembre 2026|broadcaster=|presenters=|entrants=111|placements=40|debuts={{Hlist|Eritreya|French Guiana|Maldibas|Mosambik|Pakistan}}|withdrawals={{Hlist|Armenya|Ekwador|Honduras|Madagaskar|Moldabya|Rumanya|Suriname|Tunisya}}|returns={{hlist|Bahamas|Guinea-Bissau|Kapuluang Cook|Kosobo|Laos|Malawi|Maruekos|Noruwega|Tansaniya|Timog Korea}}|before=[[Miss World 2025|2025]]|next=[[Miss World 2027|2027]]}} Ang '''Miss World 2026''' ang magiging ika-73 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na gaganapin sa [[Nha Trang]], Biyetnam sa 5 Setyembre 2026.<ref name=":0">{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Vietnam to host Miss World 2026 for the first time |language=en |website=Voice of Vietnam |url=https://english.vov.vn/en/culture/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-the-first-time-post1278752.vov |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326224111/https://english.vov.vn/en/culture/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-the-first-time-post1278752.vov |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Kokoronahan ni [[Suchata Chuangsri]] ng Taylandiya ang kaniyang kahalili sa pagtatapos ng kompetisyon. == Kaligiran == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 25 Marso 2026, inihayag ng Miss World Organization sa kanilang ''account'' sa ''[[Instagram]]'' na magaganap ang edisyong ito sa Biyetnam.<ref name=":0" /><ref name=":3">{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Miss World 2026 pageant to be held in Vietnam |language=en |website=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/3/26/miss-world-2026-pageant-to-be-held-in-vietnam-1205 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326222537/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/3/26/miss-world-2026-pageant-to-be-held-in-vietnam-1205 |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Kinumpirma rin ni Hoàng Nhật Nam, direktor ng Miss World Vietnam, na mangunguna ang Biyetnam sa edisyong ito.<ref name=":4">{{cite news |last=Tieu |first=Tan |date=26 Marso 2026 |title=Vietnam to host Miss World pageant for the first time |language=en |website=Sài Gòn Giải Phóng |url=https://en.sggp.org.vn/vietnam-to-host-miss-world-pageant-for-the-first-time-post124913.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326225920/https://en.sggp.org.vn/vietnam-to-host-miss-world-pageant-for-the-first-time-post124913.html |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Noong 29 Marso, inanunsyo ng tagapangulo at CEO ng Miss World Organization na si Julia Morley kasama si Miss World 2025 [[Suchata Chuangsri]] sa kasagsagan ng Miss World Vietnam 2025 sa [[Lungsod Ho Chi Minh]],<ref>{{cite news|last=Tan|first=Cao|date=25 Marso 2026|title=Vietnam set to host Miss World for the first time|url=https://e.vnexpress.net/news/life/arts/vietnam-set-to-host-miss-world-for-the-first-time-5055039.html|url-status=live|website=VnExpress|access-date=23 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326223051/https://e.vnexpress.net/news/life/arts/vietnam-set-to-host-miss-world-for-the-first-time-5055039.html|archive-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Hoai|first=Phương|date=26 Marso 2026|title=Vietnam to host Miss World 2026 for first time|url=https://news.tuoitre.vn/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-first-time-103260326154217121.htm|url-status=live|website=Tuổi Trẻ|access-date=23 Hulyo 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326093320/https://news.tuoitre.vn/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-first-time-103260326154217121.htm|archive-date=26 Marso 2026}}</ref> na magaganap ang kompetisyon mula 9 Agosto hanggang 5 Setyembre 2026.<ref>{{cite web|title=Miss World Celebrates its 75th Anniversary in Vietnam from August 9 to September 5|url=https://www.missworld.com/news/miss-world-celebrates-its-75th-anniversary-in-vietnam-from-august-9-to-september-5|url-status=live|website=Miss World|date=29 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260330000858/https://www.missworld.com/news/miss-world-celebrates-its-75th-anniversary-in-vietnam-from-august-9-to-september-5|archivedate=30 March 2026|accessdate=30 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|date=30 March 2026 |title=Miss World Vietnam 2025 Final: Phan Phuong Oanh crowned the winner |website=Vietnam.vn |url=https://www.vietnam.vn/en/chung-ket-miss-world-vietnam-2025-nguoi-dep-phan-phuong-oanh-dang-quang |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260330000611/https://www.vietnam.vn/en/chung-ket-miss-world-vietnam-2025-nguoi-dep-phan-phuong-oanh-dang-quang|archivedate=30 March 2026|accessdate=30 March 2026}}</ref> Noong 14 Mayo 2026, nilagdaan ang kasunduan sa pangunguna kasama ang mga unang lokasyon ng kompetisyon sa Biyetnam, kabilang ang [[Haiphong]] at [[Vũng Tàu]].<ref>{{cite news|date=14 Mayo 2026 |title=Over 130 contestants will participate in Miss World 2026 in Vietnam |language=en |website=Vietnam.vn |url=https://www.vietnam.vn/en/hon-130-nguoi-dep-se-tham-gia-hoa-hau-the-gioi-2026-tai-viet-nam |access-date=28 Hulyo 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515013521/https://www.vietnam.vn/en/hon-130-nguoi-dep-se-tham-gia-hoa-hau-the-gioi-2026-tai-viet-nam|archive-date=15 Mayo 2026}}</ref> Nakatakdang manguna ang Nha Trang para sa huling linggo ng mga gawain at sa pinal na kompetisyon mula 23 Agosto hanggang 5 Setyembre 2026.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Agosto 2026 |title=Miss World 2026 begins Vietnam journey across three host cities |url=https://vietnamnet.vn/en/miss-world-2026-begins-vietnam-journey-across-three-host-cities-2541792.html |access-date=4 Agosto 2026 |website=VietNamNet |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810023622/https://vietnamnet.vn/en/miss-world-2026-begins-vietnam-journey-across-three-host-cities-2541792.html|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Miss World Nepal 2025 Luna Luitel si Miss World Nepal Ashma Kumari KC bilang kandidata ng Nepal dahil sa lumagpas na sa panunungkulan ni Kumari ang petsa ng kompetisyon.<ref>{{cite news|last=Dhakal|first=Rishika|date=3 Agosto 2024|title=Ashma Kumari KC crowned Miss Nepal 2024|url=https://kathmandupost.com/national/2024/08/03/ashma-kumari-crowned-miss-nepal-2024|url-status=live|website=The Kathmandu Post|access-date=4 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803162852/https://kathmandupost.com/national/2024/08/03/ashma-kumari-crowned-miss-nepal-2024|archive-date=3 Agosto 2024|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Agosto 2025 |title=Who is Luna Luitel, the winner of Miss Nepal World 2025? |url=https://english.nepalnews.com/s/entertainment-lifestyle/who-is-luna-luitel-the-winner-of-miss-nepal-world-2025/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=Nepal News |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260212155621/https://english.nepalnews.com/s/entertainment-lifestyle/who-is-luna-luitel-the-winner-of-miss-nepal-world-2025/|archive-date=12 Pebrero 2026}}</ref> Pinalitan ni Yifei Dong si Rongfei Gan bilang kinatawan ng Tsina dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last= |date=30 Disyembre 2024 |title=第73届世界小姐中国区总冠军诞生 中国地质大学研究生：网友称美的有气质！ |trans-title=The champion of the 73rd Miss World China was born. A graduate student from China University of Geosciences: Netizens said she is beautiful and has great temperament! |url=https://finance.sina.com.cn/tech/roll/2024-12-30/doc-ineceyfc1498477.shtml |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Sina|archive-url=https://web.archive.org/web/20260625015803/https://finance.sina.com.cn/tech/roll/2024-12-30/doc-ineceyfc1498477.shtml|archive-date=25 Hunyo 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Dong Yifei Set to Represent China at the 75th Anniversary edition of Miss World |language=en |website=Fermina India |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/dong-yifei-set-to-represent-china-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world/amp_articleshow/154823989.cms |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061123/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/dong-yifei-set-to-represent-china-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world/amp_articleshow/154823989.cms |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> Pinalitan ni Annaëlle Ibo si Lauryane Nestor Dilo bilang kinatawan ng Guadalupe sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news|title=Lauryane Nestor Dilo, candidate à Miss Monde|trans-title=Lauryane Nestor Dilo, Miss World candidate|url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/lauryane-nestor-dilo-candidate-a-miss-monde-1060616.php|url-status=live|website=France-Antilles|language=fr|date=8 Disyembre 2025|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20251230090617/https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/lauryane-nestor-dilo-candidate-a-miss-monde-1060616.php|archive-date=30 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Miss World Guadeloupe 2026 Crowned|url=https://www.missworld.com/news/miss-world-guadeloupe-2026-crowned|url-status=live|website=Miss World|date=20 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260625015746/https://www.missworld.com/news/miss-world-guadeloupe-2026-crowned|archivedate=25 June 2026|accessdate=21 May 2026}}</ref> Pinalitan ni Leakena In si Miss World Cambodia 2026 Soriya Khorn bilang kinatawan ng Kambodya sa personal na kadahilanan.<ref>{{cite news|last=Sotheavy|first=Chan|date=20 Oktubre 2025|title=ស្ងាត់ៗ តារាស្ពតពាណិជ្ជកម្ម ខន សូរិយា ក្លាយជាម្ចាស់មកុដ Miss World Cambodia 2026|trans-title=Quietly, commercial star Khon Soriya becomes the winner of the Miss World Cambodia 2026 crown|url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1007111|url-status=live|website=Kampuchea Thmey Daily|language=km|archive-url=https://web.archive.org/web/20251020113838/https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1007111|archive-date=20 Oktubre 2025}}</ref><ref>{{cite news|last=Sotheavy|first=Chan|date=21 Enero 2026|title=វិតកម្សាន្ដខន សូរិយា ត្រូវដើរចេញពីតំណែងតំណាងជាតិ នៃកម្មវិធី Miss World 2026 (មានវីដេអូ)|trans-title=Vitakhamsankon Soriya to step down from her position as the national representative of Miss World 2026 (with video)|url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1055240|url-status=live|website=Kampuchea Thmey Daily|language=km|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260121112254/https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1055240|archive-date=21 Enero 2026}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss World America 2026 na si Mary Sickler upang kumatawan sa Estados Unidos, matapos mapagdesisyunan ni Miss World America 2026 Jade Glab na ipagliban ang edisyong ito at lumahok na lamang sa Miss World 2027 dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=14 Hulyo 2026 |title=Jade Glab Wins Miss World America 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/jade-glab-wins-miss-world-america-2026/articleshow/155090865.cms |access-date=19 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260808205632/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/jade-glab-wins-miss-world-america-2026/articleshow/155090865.cms|archive-date=8 Agosto 2026}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=23 Hulyo 2026 |title=Mary Sickler to Represent the United States at the 75th Anniversary Edition of Miss World in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/mary-sickler-to-represent-the-united-states-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155158082.cms |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260730153747/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/mary-sickler-to-represent-the-united-states-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155158082.cms|archive-date=30 Hulyo 2026}}</ref> Pinalitan ni Amelie Moore si Carly Wilson bilang kinatawan ng Hilagang Irlanda dahil sa suliraning pangkalusugan.<ref>{{Cite web |last=McLaughlin |first=Sophie |date=3 Hunyo 2025 |title=Carly Wilson crowned as Miss Northern Ireland 2025 |url=https://www.belfastlive.co.uk/whats-on/be/gallery/miss-northern-ireland-2025-named-31771078 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Belfast Live |language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Doyle|first=Louise|date=1 Agosto 2026|title='I must prioritise my health': Miss Northern Ireland withdraws from Miss World|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/area/down/i-must-prioritise-my-health-miss-northern-ireland-withdraws-from-miss-world/a/159494486.html|website=Belfast Telegraph|access-date=4 Agosto 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260802070809/https://www.belfasttelegraph.co.uk/area/down/i-must-prioritise-my-health-miss-northern-ireland-withdraws-from-miss-world/a/159494486.html?__cf_chl_rt_tk=rQTW07NExfMnyzW6QjABBtFjoE116wXa6eveyC3RmSc-1785654489-1.0.1.1-EVYFl0V9GcwvWJ9Qx5JfpOn9NiQtATPFNGTbTwMbZJU|archive-date=2 Agosto 2026}}</ref><ref /> Pinalitan ni Blair Isufi si Marigona Musshabani bilang kinatawan ng Kosobo dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2026 |title=Marigona Musshabani Crowned Miss World Kosovo 2026, Set to Represent Kosovo in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/marigona-musshabani-crowned-miss-world-kosovo-2026-set-to-represent-kosovo-in-vietnam/articleshow/155192764.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810072918/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/marigona-musshabani-crowned-miss-world-kosovo-2026-set-to-represent-kosovo-in-vietnam/articleshow/155192764.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Lalahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Eritreya, French Guiana, Maldibas, Mosambik, at Pakistan.<ref name=":5">{{Cite web |last=Aden |first=Nuri |date=6 Agosto 2026 |title=Snit Tewoldemedhin: The woman taking Eritrea to Miss World for the first time |url=https://www.trtafrika.com/english/article/3bd3979e2c3c |access-date=10 Agosto 2026 |website=TRT Afrika |language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Prima|first=Berkat|date=10 Hunyo 2026|editor=Muhammad Tarmizi Murdianto|title=Guyana Prancis Bakal Kirimkan Wakil Perdana di Miss World 2026|trans-title=French Guiana Will Send Its First Vice-President to Miss World 2026|url=https://www.idntimes.com/men/ladies/guyana-prancis-siap-kirimkan-wakil-perdana-di-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-tk2v60|url-status=live|website=IDN Times|language=id|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260610180222/https://www.idntimes.com/men/ladies/guyana-prancis-siap-kirimkan-wakil-perdana-di-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-tk2v60|archive-date=10 Hunyo 2026}}</ref> Babalik sa edisyong ito ang mga bansang Kapuluang Turkss at Caicos na huling sumali noong [[Miss World 2004|2004]]; Malawi na huling sumali noong [[Miss World 2012|2012]];<ref>{{cite news|last=Akeyo|first=Millicent|date=30 Hulyo 2026|title=Miss World 2026: Malawi replaces beauty queen Chisi with minister's daughter|url=https://www.trtafrika.com/english/article/8360625f5cc4|url-status=live|website=TRT Afrika|access-date=10 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806053457/https://www.trtafrika.com/english/article/8360625f5cc4|archive-date=6 Agosto 2026|language=en}}</ref> Kosobo na huling sumali noong [[Miss World 2014|2014]]; Kapuluang Cook at Laos na huling sumali noong [[Miss World 2019|2019]];<ref name="HACMCI">{{cite news |last=Etches |first=Melina |date=4 Nobyembre 2025 |title=Henry-Anguna crowned Miss Cook Islands 2025 |website=Radio New Zealand |url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/577773/henry-anguna-crowned-miss-cook-islands-2025 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251219065209/https://www.rnz.co.nz/news/pacific/577773/henry-anguna-crowned-miss-cook-islands-2025 |archive-date=19 Disyembre 2025 |accessdate=}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Hulyo 2026 |title=Miss World Cook Islands 2026 Tiarē Henry-Anguna Empowers Young Women Through the Ei Katu Project |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-cook-islands-2026-tiar-henry-anguna-empowers-young-women-through-the-ei-katu-project/articleshow/154958937.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810041040/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-cook-islands-2026-tiar-henry-anguna-empowers-young-women-through-the-ei-katu-project/articleshow/154958937.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> Bahamas na huling sumali noong [[Miss World 2021|2021]];<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |date=9 Hulyo 2026 |title=Miss World Bahamas 2026 Marechan Burrows Inspires Young Minds Through Her Beauty With a Purpose Initiative |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-the-bahamas-2026-marechan-burrows-inspires-young-minds-through-her-beauty-with-a-purpose-initiative/articleshow/155021634.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> at Guniya-Bissaw, Maruekos, Noruwega, Tansaniya, at Timog Korea na huling sumali noong [[Miss World 2023|2023]].<ref>{{Cite web |date=2 Mayo 2026 |title=From Dar es Salaam to the runway: Latricia Ian's journey as Miss World Tanzania |url=https://weekendargus.co.za/entertainment/2026-05-02-from-dar-es-salaam-to-the-runway-latricia-ians-journey-as-miss-world-tanzania/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=Weekend Argus |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810042554/https://weekendargus.co.za/entertainment/2026-05-02-from-dar-es-salaam-to-the-runway-latricia-ians-journey-as-miss-world-tanzania/|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> Bumitiw si Monika Harutjunjan ng Armenya dahil sa malubhang kondisyon sa kalusugan ng kaniyang ina.<ref>{{cite news |date=9 Pebrero 2026 |title=Չեխահայ Մոնիկա Հարությունյանը «Հայաստանի գեղեցկուհի» 2026 ազգային մրցույթի հաղթող |language=hy |trans-title=Czech-Armenian Monika Harutjunjanova is the winner of the "Miss Armenia 2026" national contest |website=Orer |url=https://orer.eu/hy/2026/02/09/monika-harutuinian-2026-miss-armenia/ |url-status=live |access-date=6 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260209183755/https://orer.eu/hy/2026/02/09/monika-harutuinian-2026-miss-armenia/ |archive-date=9 Pebrero 2026 |accessdate=}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2026 |title=The reigning Miss World and a group of beauties arrive in Quang Ninh. |url=https://www.vietnam.vn/en/duong-kim-hoa-hau-the-gioi-va-dan-nguoi-dep-toi-quang-ninh |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810042839/https://www.vietnam.vn/en/duong-kim-hoa-hau-the-gioi-va-dan-nguoi-dep-toi-quang-ninh |archive-date=10 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Tiền Phong |language=en |via=Vietnam.vn}}</ref> Bumitiw si Samantha Quenedit ng Ekwador dahil sa suliraning pangkalusugan. Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss World Estonia 2025 na si Henel Vare upang kumatawan sa kaniyang bansa matapos bumitiw ang orihinal na nagwagi na si Mari-Ann Rõuk upang pagtuunan-pansin ang kaniyang pag-aaral.<ref>{{Cite news |author=Külm |first=Ülo |date=17 Agosto 2025 |title=FOTOD: tema ongi uus Miss World Estonia 2025! |language=Estonian |trans-title=PHOTOS: She is the new Miss World Estonia 2025! |website=Nelli Teataja |url=https://www.nelli.ee/fotod-tema-ongi-uus-miss-world-estonia-2025 |url-status=live |access-date=10 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250817173439/https://www.nelli.ee/fotod-tema-ongi-uus-miss-world-estonia-2025 |archive-date=17 Agosto 2025}}</ref><ref>{{cite web |date=16 Pebrero 2026 |title=Henel Vare Confirmed as Miss World Estonia 2025 |url=https://www.missworld.com/news/henel-vare-confirmed-as-miss-world-estonia-2025 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301193803/https://www.missworld.com/news/henel-vare-confirmed-as-miss-world-estonia-2025 |archive-date=1 Marso 2026 |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Miss World |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tiisler |first=Eliise |date=5 Hulyo 2026 |title=VIDEO {{!}} Missid Õllesummeril: Carolina vallutas Egiptuse lava, Henelit ootab ees Vietnam |trans-title=VIDEO {{!}} Misses at the Beer Festival: Carolina conquered the Egyptian stage, Henel awaits Vietnam (3) |url=https://www.ohtuleht.ee/melu/1161637/video-missid-ollesummeril-carolina-vallutas-egiptuse-lava-henelit-ootab-ees-vietnam |archive-url=https://web.archive.org/web/20260714213513/https://www.ohtuleht.ee/melu/1161637/video-missid-ollesummeril-carolina-vallutas-egiptuse-lava-henelit-ootab-ees-vietnam |archive-date=14 Hulyo 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Õhtuleht |language=Estonian}}</ref> Gayunpaman, bumitiw rin si Vare sa kompetisyon dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Bumitiw rin si Nadiratou Afolabi ng Togo dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=A. |first=Jean |date=15 Disyembre 2024 |title=Miss Togo 2025 Afolabi Nadiratou : "Ce qui a fait la différence entre moi et les autres candidates, c'était le …" |trans-title=Miss Togo 2025 Afolabi Nadiratou: "What made the difference between me and the other candidates was the…" |url=https://yop.l-frii.com/miss-togo-2025-afolabi-nadiratou-ce-qui-a-fait-la-difference-entre-moi-et-les-autres-candidates-cetait-le |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810031624/https://yop.l-frii.com/miss-togo-2025-afolabi-nadiratou-ce-qui-a-fait-la-difference-entre-moi-et-les-autres-candidates-cetait-le |archive-date=10 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=YOP L-FRII |language=fr}}</ref> Bumitiw ang mga bansang Honduras, Madagaskar, Moldabya, Rumanya, Suriname, at Tunisya matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kandidata.<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2026 |title=Miss World: Madagascar Committee Skips 2026 Edition |url=https://livemada.com/news/1353/ |access-date=10 Agosto 2026 |website=L'Express de Madagascar |language=en |via=LiveMada}}</ref> Dapat sanang lalahok sa unang pagkakataon ang Butan sa edisyong ito, ngunit hindi ito natuloy matapos ang pagpapaliban ng Miss Bhutan 2026.<ref>{{cite news|title=Miss Bhutan returns, winner to represent Bhutan in Miss World|url=https://www.bbs.bt/235857/|url-status=live|website=Bhutan Broadcasting Service|date=27 Nobyembre 2025|access-date=4 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20251130140643/https://www.bbs.bt/235857/|archive-date=30 Nobyembre 2025|language=en}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss World 2026''' | |- |1st runner-up | |- |2nd runner-up | |- |Top 6 | |- |Top 12 | |- |Top 20 | |- |Top 40 | * {{flagicon|GER}} Alemanya – Julia Kühnle Δ * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Nguyễn Δ * {{flagicon|ENG}} Inglatera – Grace Richardson Δ * {{flagicon|NGR}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George Δ * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=25 Agosto 2026 |title=PH’s Asia Rose Simpson earns early entry to Miss World 2026 Top 40 |url=https://entertainment.inquirer.net/681483/phs-asia-rose-simpson-earns-early-entry-to-miss-world-2026-top-40 |access-date=28 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Δ * {{flagicon|PUR}} Porto Riko – Suil Anyelina Pagán<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=20 Agosto 2026 |title=Miss World Sports Challenge: Suil Anyelina Pagán Secures Top 40 Spot |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-sports-challenge-suil-anyelina-pagn-secures-top-40-spot/articleshow/155790573.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20260820012936/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-sports-challenge-suil-anyelina-pagn-secures-top-40-spot/articleshow/155790573.cms |archive-date=20 Agosto 2026 |access-date=20 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> Δ * {{flagicon|FRA}} Pransiya – Indira Ampiot Δ * {{flagicon|DOM}} Republikang Dominikano – Joheirry Mola Δ * {{flagicon|ZAF}} Timog Aprika – Romanda Hombir Δ * {{flagicon|TTO}} Trinidad at Tobago – Georgia-Lee Gill Δ |} <small>'''Δ''' – Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng mga ''Challenge Event''</small> == Mga ''Challenge Event'' == === Hamon sa Palakasan === Naganap ang ''pangwakas'' ng Hamon sa Palakasan noong 19 Agosto 2026 sa [[Haiphong]] kung saan ang dalawampu't-apat na kandidata ang napili mula sa karerang 1.25 km para lumahok sa huling ''round''.<ref name="TT1408">{{cite news|title=Over 100 Miss World 2026 contestants begin week-long journey in Vietnam|url=https://news.tuoitre.vn/over-100-miss-world-2026-contestants-begin-week-long-journey-in-vietnam-103260814114720526.htm|url-status=live|website=Tuổi Trẻ|date=14 Agosto 2026|access-date=18 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260814143926/https://news.tuoitre.vn/over-100-miss-world-2026-contestants-begin-week-long-journey-in-vietnam-103260814114720526.htm|archive-date=14 Agosto 2026|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Agosto 2026 |title=[PRNewswire] Miss World 2026 at Dragon Ocean Do Son Elevates Vietnam |url=https://en.yna.co.kr/view/RPR20260819008200353?section=press-release/index |access-date=19 Agosto 2026 |website=Yonhap News Agency |language=en}}</ref> Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 40. Nagwagi si Suil Anyelina Pagán ng Porto Riko sa hamong ito.<ref name=":02">{{Cite web |last=Ngan|first=Kim|date=19 Agosto 2026|title=Lộ diện mỹ nhân đầu tiên vào Top 40 Miss World 2026|trans-title=The first beauty queen to make it into the Top 40 of Miss World 2026 has been revealed|url=https://phunuvietnam.vn/lo-dien-my-nhan-dau-tien-vao-top-40-miss-world-2026-238260819202534137.htm|access-date=19 Agosto 2026|website=Báo Phụ nữ Việt Nam|language=vi}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamon sa Palakasan. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|PUR}} '''Porto Riko''' – '''Suil Anyelina Pagán<ref name=":02" />''' |- |1st runner-up | * {{flagdeco|NIR}} Hilagang Irlanda – Amelie Moore<ref name=":02" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|AUS}} Australya – Olivija Spanovskis<ref name=":02" /> |- |Top 24<ref name=":02" /> | * {{flagicon|ALB}} Albanya – Alba Tirtja * {{flagicon|GER}} Alemanya – Julia Kühnle * {{flagicon|BEL}} Belhika – Olga Lombardo * {{flagicon|BOT}} Botswana – Ruth Thomas * {{flagicon|CUR}} Curaçao – Lishantely Jennie * {{flagdeco|ESA}} El Salvador – Andrea Rivas * {{flagicon|SLO}} Eslobenya – Amadea Zupan * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagdeco|GNQ}} Gineang Ekwatoriyal – María de los Ángeles Ndong * {{flagicon|MKD}} Hilagang Masedonya – Eva Velichkovska * {{flagicon|ENG}} Inglatera – Grace Richardson * {{flagicon|IRL}} Irlanda – Caoimhe Kenny * {{Flagicon|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{flagicon|MEX}} Mehiko – Cassandra García * {{flagicon|NED}} Olanda – Charlotte Boonstra * {{flagicon|PAN}} Panama – Madeline Miller * {{flagicon|PAR}} Paragway – Ayelén Pérez * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]] * {{flagicon|FIN}} Pinlandiya – Kiia Huutoniemi * {{flagicon|POR}} Portugal – Vitória Babinetchi * {{flagicon|SRI}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi |} === Hamong ''Head-to-Head'' === Naganap ang unang bahagi ng hamong ''Head-to-Head'' noong 22 at 24 Agosto 2026 sa Khanh Hoa Children’s Palace sa Nha Trang kung saan ipinakilala ng lahat ng mga kandidata ang kanilang mga sarili at nagbigay ng mga talumpati tungkol sa kanilang mga proyekto<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=25 Agosto 2026 |title=Miss World PH Asia Rose Simpson tops head-to-head challenge for Asia & Oceania |url=https://www.gmanetwork.com/lifestyle/news/137540/miss-world-ph-asia-rose-simpson-tops-head-to-head-challenge-for-asia-oceania/story |access-date=26 Agosto 2026 |website=GMA Lifestyle |language=en}}</ref>. Limang kandidata na napili mula sa bawat rehiyong kontinental ang nagtunggali sa ikalawang bahagi, kung saan tinukoy ang apat na nagwagi mula sa mga rehiyong kontinental na pakusang makakapasok sa Top 40.<ref>{{Cite web |last=|first=|date=24 Agosto 2026|title=WATCH: Asia Rose Simpson makes the case for sport and dance with passionate speech at Miss World 2026|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/healthandwellness/999636/asia-rose-simpson-makes-the-case-for-sport-and-dance-with-passionate-speech-at-miss-world-202/story/|access-date=26 Agosto 2026|website=[[GMA News Online]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=25 Agosto 2026 |title=73rd Miss World Head-to-Head Challenge Winners Announced |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/73rd-miss-world-head-to-head-challenge-winners-announced/articleshow/155985449.cms |access-date=28 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 20 matapos magwagi sa Hamong ''Head-to-Head''. * {{Color box|lightgray|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Head-to-Head''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | | |- style="background:lightgray;" | rowspan="4" |Top 4<ref>{{Cite web |last=Baltasar |first=Cecile |date=25 Agosto 2026 |title=PH's Asia Rose Simpson now in Top 40 of Miss World 2026 |url=https://philstarlife.com/celebrity/176186-asia-rose-simpson-now-in-top-40-miss-world-2026? |access-date=26 Agosto 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> |Aprika | * {{flagicon|ZAF}} Timog Aprika – Romanda Hombir |- style="background:lightgray;" |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]] |- style="background:lightgray;" |Europa | * {{flagicon|GER}} Alemanya – Julia Kühnle |- style="background:lightgray;" |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|TTO}} Trinidad at Tobago – Georgia-Lee Gill |- | rowspan="4" |Top 20<ref name="h2h">{{Cite web |last=Prima|first=Berkat|date=25 Agosto 2026|title=Hasil Lengkap Head to Head Challenge Miss World 2026|trans-title=Complete Result of Miss World 2026 Head to Head Challenge|url=https://www.idntimes.com/men/ladies/hasil-lengkap-head-to-head-challenge-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-ql0fbj|access-date=26 Agosto 2026|website=IDN Times|language=id}}</ref> | style="vertical-align:middle;" |Aprika | * {{flagicon|ERI}} Eritreya – Snit Tewoldemedhin * {{Flagicon|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{flagicon|NGR}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George * {{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] – Adah Mushibi |- | style="vertical-align:middle;" |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Lê Nguyễn * {{flagdeco|COK}} Kapuluang Cook – Tiarē Henry-Anguna * {{flagicon|MDV}} Maldibas – Mariyam Eema Mohamed * {{flagicon|KOR}} Timog Korea – Min-seo Cha |- | style="vertical-align:middle;" |Europa | * {{flagicon|SCO}} Eskosya – Eilidh MacDonald * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagicon|WAL}} Gales – Helena Hawke * {{flagdeco|GIB}} Hibraltar – Julia Horne |- | style="vertical-align:middle;" |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|BAH}} Bahamas – Marechan Burrows * {{flagicon|BOL}} Bulibya – Vanessa Kraljevic * {{flagicon|USA}} Estados Unidos – Mary Sickler * {{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} Martinika – Laurence Fibleuil |} === Hamon sa Talento === * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamon sa Talento. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Placement !Contestant |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|ENG}} '''Inglatera''' – '''Grace Richardson''' |- |2nd place | * {{flagicon|GLP|local}} Guadalupe – Annaëlle Ibo |- |3rd place | * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]] |- | style="vertical-align:middle;" |Top 23 | * {{flagicon|VNM}} Biyetnam – Bảo Ngọc Lê Nguyễn * {{flagicon|BIH}} Bosnya at Hersegobina – Lana Jahić * {{flagicon|DEN}} Dinamarka – Josephine Bøttger * {{flagicon|ERI}} Eritreya – Snit Tewoldemedhin * {{flagicon|ETH}} Etiyopiya– Ruth Yirgalem * {{flagicon|GTM}} Guwatemala – Andrea Ortiz * {{flagicon|GIB}} Hibraltar – Julia Horne * {{flagdeco|NIR}} Hilagang Irlanda – Amelie Moore * {{flagicon|IRL}} Irlanda – Caoimhe Kenny * {{flagicon|NPL}} Nepal – Luna Luitel * {{flagdeco|COK}} Kapuluang Cook – Tiarē Henry-Anguna * {{flagicon|COL}} Kolombya – Andrea Romero * {{flagicon|NGA}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George * {{flagicon|PRY}} Paragway – Ayelén Pérez * {{flagicon|POL}} Polonya – Maja Todd * {{flagicon|PRT}} Portugal – Vitória Babinetchi * {{flagicon|ZMB}} Sambia – Adah Mushibi * {{flagicon|LKA}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi * {{flagicon|CHI}} Tsile – Ignacia Fernández * {{flagicon|CHN}} Tsina – Yifei Dong |} === Hamong ''Top Model'' === Naganap ang unang bahagi ng hamong Top Model noong 18 Agosto 2026 sa Dragon Beach Square, [[Haiphong]], kasabay ng ''Vietnam Beauty Fashion Fest XVI'' kung saan nirampa ng lahat ng 111 kandidata ang mga disenyo na gawa ng mga taga-disenyong Biyetnames.<ref name="TT1408" /><ref>{{Cite web |last=Tribune |first=Daily |date=17 Agosto 2026 |title=Miss World 2026 queens take runway for ‘The Green World’ |url=https://tribune.net.ph/2026/08/17/miss-world-2026-queens-take-runway-for-the-green-world |access-date=18 Agosto 2026 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=19 Agosto 2026 |title=PH’s Miss World bet walks with broken shoe at ‘Top Model’ event |url=https://entertainment.inquirer.net/680991/phs-miss-world-bet-walks-with-broken-shoe-at-top-model-event |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819093720/https://entertainment.inquirer.net/680991/phs-miss-world-bet-walks-with-broken-shoe-at-top-model-event |archive-date=19 Agosto 2026 |access-date=19 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Mula sa unang bahagi ng hamon, animnapung pinalista ang lalahok sa ikalawang bahagi ng hamong Top Model na magaganap sa 27 Agosto 2026 sa Nha Trang kung saan irarampa ng animnapung pinalista ang mga disenyo mula sa mga lokal na taga-disenyo ng kanilang bansang kinakatawan.<ref>{{cite news|title=PH's Asia Rose Simpson advances to finals of Miss World's Top Model competition|url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/8/21/ph-s-asia-rose-simpson-advances-to-finals-of-miss-world-s-top-model-competition-1422|url-status=live|website=[[ABS-CBN]]|date=21 Agosto 2026|access-date=24 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821124643/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/8/21/ph-s-asia-rose-simpson-advances-to-finals-of-miss-world-s-top-model-competition-1422|archive-date=21 Agosto 2026|language=en}}</ref> Limang kandidata na napili mula sa bawat rehiyong kontinental ang muling rumampa sa huling bahagi, kung saan tinukoy ang apat na nagwagi mula sa mga rehiyong kontinental na pakusang makakapasok sa Top 40. * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 20 matapos magwagi sa Hamong ''Top Model''. * {{Color box|lightgray|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Top Model''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | | |- style="background:lightgray;" | rowspan="4" |Top 4 |Aprika | * {{flagicon|NGR}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George |- style="background:lightgray;" |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Nguyễn |- style="background:lightgray;" |Europa | * {{flagicon|FRA}} Pransiya – Indira Ampiot |- style="background:lightgray;" |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|DOM}} Republikang Dominikano – Joheirry Mola |- | rowspan="4" |Top 21 |Aprika | * {{flagicon|BOT}} Botswana – Ruth Thomas<ref>{{Cite news |last=Gaoswediwe |first=Ndingililo |date=20 Agosto 2026 |title=Botswana: Thomas Makes Winning Team |language=en |work=Botswana Daily News |url=https://allafrica.com/stories/202608200346.html |access-date=24 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260824025514/https://allafrica.com/stories/202608200346.html |archive-date=24 Agosto 2026 |via=AllAfrica}}</ref> * {{flagdeco|GNQ}} Gineang Ekwatoriyal – María de los Ángeles Ndong * {{Flagicon|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{Flagicon|Zimbabwe}} Simbabwe – Brunette Makanyiso * {{flagicon|ZAF}} Timog Aprika – Romanda Hombir |- |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|IND}} Indiya – Nikita Porwal * {{flagicon|CAM}} Kambodya – Leakena In * {{flagicon|THA}} Taylandiya – Kanteera Techaphattanakul * {{flagicon|CHN}} Tsina – Yifei Dong |- |Europa | * {{flagicon|BEL}} Belhika – Olga Lombardo * {{flagdeco|KOS}} Kosobo – Blair Isufi * {{flagicon|CZE}} Republikang Tseko – Linda Górecká * {{flagicon|UKR}} Ukranya – Valeriia Lisovska |- |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|VEN}} Beneswela – Mística Núñez * {{flagicon|USA}} Estados Unidos – Mary Sickler * {{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} French Guiana – Audrey Ho-Wen-Tsaï * {{flagicon|COL}} Kolombya – Andrea Romero |- | rowspan="4" |Top 60<ref>{{cite news|last=Fernando|first=Jefferson|date=21 Agosto 2026|title=Asia Rose Simpson advances to Miss World Top Model Top 60|url=https://tribune.net.ph/2026/08/21/asia-rose-simpson-advances-to-miss-world-top-model-top-60|url-status=live|website=Daily Tribune|access-date=24 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821123546/https://tribune.net.ph/2026/08/21/asia-rose-simpson-advances-to-miss-world-top-model-top-60|archive-date=21 Agosto 2026|language=en}}</ref> |Aprika | * {{flagicon|CIV}} Baybaying Garing – Fatima Koné * {{flagdeco|GHA}} Gana – Rumzia Sule * {{flagicon|GUI}} Guniya – Saran Keita * {{flagdeco|CMR}} Kamerun – Noura Njikam * {{flagicon|MRI}} Mawrisyo – Shreeya Bokhoree * {{flagicon|MOZ}} Mosambik – Arcenia Quehá * {{flagicon|SEN}} Senegal – Fatima Diop<ref>{{Cite web |last=Kassa Bouassa |first=Yann Russe |date=21 Agosto 2026 |title=Miss Monde 2026 : le Sénégal qualifié pour la finale du Top model challenge |trans-title=Miss World 2026: Senegal qualifies for the Top Model Challenge final |url=https://www.quoideneuf.info/article/20260821120500-miss-monde-2026-le-senegal-qualifie-pour-la-finale-du-top-model-challenge |access-date=24 Agosto 2026 |website=Quoideneuf |language=fr}}</ref> * {{flagicon|SOM}} Somalya – Foziya Abdullahi Garad * {{flagicon|TZA}} Tansaniya – Latricia Ian Sawe |- |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|AUS}} Australya – Olivija Spanovskis * {{flagdeco|JPN}} Hapon – Yui Kawana * {{flagicon|INA}} Indonesya – Audrey Bianca Callista * {{Flagicon|Laos}} Laos – Mongkoutphet Harnsana * {{flagdeco|MYS}} Malaysia – Taanusiya Chetty * {{flagicon|MYA}} Myanmar – Han Theint Theint Aung * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=21 Agosto 2026 |title=PH’s Asia Rose Simpson advances to Miss World 2026 ‘Top Model’ finals |url=https://entertainment.inquirer.net/681173/phs-asia-rose-simpson-advances-to-miss-world-2026-top-model-finals |access-date=21 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> * {{flagicon|SRI}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi * {{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] – Sıla Saraydemir |- |Europa | * {{flagicon|DEN}} Dinamarka – Josephine Bøttger * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagdeco|GIB}} Hibraltar – Julia Horne * {{flagicon|ITA}} Italya – Lucrezia Mangilli * {{flagdeco|MLT}} Malta – Nicole Spiteri * {{flagicon|Montenegro}} Montenegro – Maša Vukićević * {{flagicon|NED}} Olanda – Charlotte Boonstra * {{flagicon|POL}} Polonya – Maja Todd * {{flagicon|POR}} Portugal – Vitória Babinetchi |- |Kaamerikahan at Karibe | * {{Flagicon|ARG}} Arhentina – Alina Akselrad * {{flagicon|BAH}} Bahamas – Marechan Burrows * {{flagicon|BRA}} Brasil – Gabriela Botelho * {{flagicon|BOL}} Bulibya – Vanessa Kraljevic * {{flagicon|CUR}} Curaçao – Lishantely Jennie * {{flagicon|CAN}} Kanada – Angelina Fan * {{flagicon|CAY}} Kapuluang Cayman – Kristianna Gordon * {{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} Martinika – Laurence Fibleuil * {{flagicon|PAN}} Panama – Madeline Miller * {{flagicon|PER}} Peru – Josiane Sciotti * {{flagicon|TTO}} Trinidad at Tobago – Georgia-Lee Gill * {{flagicon|CHI}} Tsile – Ignacia Fernández |} === ''Beauty With A Purpose'' === * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 6 matapos magwagi sa Hamong ''Beauty With A Purpose''. * {{Color box|lightgray|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Beauty With A Purpose''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | | |- style="background:lightgray;" | rowspan="4" |Top 4 |Aprika | |- style="background:lightgray;" |Asya at Oseaniya | |- style="background:lightgray;" |Europa | |- style="background:lightgray;" |Kaamerikahan at Karibe | |- | rowspan="4" |Top 24 |Aprika | * {{flagdeco|GHA}} Gana – Rumzia Sule * {{flagdeco|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{flagdeco|MWI}} Malawi – Ireen Navicha * {{flagdeco|SLE}} Sierra Leone – Mariyam Konneh * {{flagdeco|UGA}} Uganda – Elle Muhoza * {{flagdeco|ZIM}} Simbabwe – Brunette Makanyiso |- |Asya at Oseaniya | * {{flagdeco|BGD}} Bangglades – Samanzar Sayeed * {{flagdeco|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Nguyễn * {{flagdeco|MYS}} Malaysia – Taanusiya Chetty * {{flagdeco|NPL}} Nepal – Luna Luitel * {{flagdeco|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]] * {{flagdeco|LKA}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi |- |Europa | * {{flagicon|DEN}} Dinamarka – Josephine Bøttger * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagicon|HRV}} Kroasya– Ema Helena Vičar * {{flagicon|PRT}} Portugal – Vitória Babinetchi * {{flagicon|FRA}} Pransiya – Indira Ampiot * {{flagicon|UKR}} Ukranya – Valeriia Lisovska |- |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|BLZ}} Belis – Faith Edgar * {{flagicon|VEN}} Beneswela – Mística Núñez * {{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} French Guiana – Audrey Ho-Wen-Tsaï * {{flagicon|GTM}} Guwatemala – Andrea Ortiz * {{flagicon|HTI}} Hayti – Marie Kemlyne Félix * {{flagicon|PRY}} Paragway – Ayelén Pérez |} == Mga kandidata == Ang mga sumusunod ay mga kumpirmadong kalahok:<ref>{{cite news|last=Solis|first=Velnera|date=14 Mayo 2026|title=Miss World 2026: Date, Venue, Contestants and Everything Yoo Need to Know|url=https://zambianface.com/fashion-beauty/miss-world-2026/|url-status=live|website=Zambian Face|access-date=4 Agosto 2026|archive-date=15 Mayo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515012239/https://zambianface.com/fashion-beauty/miss-world-2026/|language=en}}</ref> {| class="sortable wikitable" style="font-size:95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |{{sortname|Alba|Tirtja|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Lam |first=Duy |date=8 Hunyo 2026 |title=Lộ diện nhiều đối thủ của Bảo Ngọc ở Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=Many of Bảo Ngọc's rivals at Miss World have emerged |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-post1849660.tpo |url-status=live |access-date=28 Hunyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608082221/https://tienphong.vn/vu-tau-hoa-dam-xe-tai-o-ha-noi-cuc-csgt-de-nghi-xem-xet-trach-nhiem-cua-tai-xe-o-to-post1849670.tpo |archive-date=8 Hunyo 2026}}</ref> |25 |[[Tirana]] |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |{{sortname|Julia |Kühnle|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=16 Hulyo 2026 |title=Julia Kühnle Crowned Miss World Germany 2026 Ahead of Miss World in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/julia-khnle-crowned-miss-world-germany-2026-ahead-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155112134.cms |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260730220414/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/julia-khnle-crowned-miss-world-germany-2026-ahead-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155112134.cms|archive-date=30 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Berlin]] |- |{{Flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{sortname|Alina|Akselrad|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Disyembre 2025 |title=Alina Akselrad representará a Argentina en la competencia de Miss Mundo 2026 |language=es |trans-title=Alina Akselrad will represent Argentina in the Miss World 2026 competition |website=Córdoba Interior Informa |url=https://cordobainteriorinforma.com/2025/12/27/alina-akselrad-representara-a-argentina-en-la-competencia-de-miss-mundo-2026/ |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260513041450/https://cordobainteriorinforma.com/2025/12/27/alina-akselrad-representara-a-argentina-en-la-competencia-de-miss-mundo-2026/ |archive-date=13 May 2026}}</ref> |27 |Córdoba |- |{{flagicon|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Olivija|Spanovskis|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rifai |date=12 Enero 2026 |title=7 Potret Miss World Australia 2026 Olivija Spanovskis, Curi Atensi! |language=id |trans-title=7 Portraits of Miss World Australia 2026 Olivija Spanovskis, Stealing Attention! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-world-australia-2026-olivija-spanovskis-curi-atensi-c1c2-01-9mwsv-xsplqs |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260206192814/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-world-australia-2026-olivija-spanovskis-curi-atensi-c1c2-01-9mwsv-xsplqs |archive-date=6 Pebrero 2026 |accessdate=}}</ref> |25 |[[Adelaide]] |- |{{flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |{{sortname|Marechan|Burrows|nolink=1}}<ref name=":2">{{cite news |date=26 Marso 2025 |title=Miss World The Bahamas introduced |language=en |website=The Nassau Guardian |url=https://www.thenassauguardian.com/multimedia/video_gallery/miss-world-the-bahamas-introduced/video_5913ce5c-ff42-54b4-94f1-7784588cc06d.html |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260328023048/https://www.thenassauguardian.com/multimedia/video_gallery/miss-world-the-bahamas-introduced/video_5913ce5c-ff42-54b4-94f1-7784588cc06d.html |archive-date=28 Marso 2026 |accessdate=}}</ref> |27 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BAN}} [[Bangladesh|Bangglades]] |{{sortname|Samanzar|Sayeed|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=|date=11 Hulyo 2026|title=কে হলেন এবারের মিস ওয়ার্ল্ড বাংলাদেশ|trans-title=Who is this year's Miss World Bangladesh?|url=https://www.channel24bd.tv/entertainment/article/336770/%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%8F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%B8-%E0%A6%93%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%A1-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6|access-date=12 Hulyo 2026|website=Channel 24|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260715051056/https://www.channel24bd.tv/entertainment/article/336770/%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%8F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%B8-%E0%A6%93%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%A1-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6|archive-date=15 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Dhaka]] |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{sortname|Fatima|Koné|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=29 Hunyo 2025 |title=Beauté: Koné Fatima élue Miss Côte d’Ivoire 2025 |trans-title=Beauty: Koné Fatima elected Miss Côte d’Ivoire 2025 |url=https://www.linfodrome.com/culture/110869-beaute-kone-fatima-elue-miss-cote-d-ivoire-2025 |access-date=29 Hunyo 2025 |website=Linfodrome |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20250807032018/https://www.linfodrome.com/culture/110869-beaute-kone-fatima-elue-miss-cote-d-ivoire-2025|archive-date=7 Agosto 2025}}</ref> |23 |Azaguié |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Olga|Lombardo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Clapson |first=Colin |date=23 Pebrero 2026 |title=22-year-old student Olga Lombardo is new Miss Belgium |url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2026/02/23/22-year-old-student-olga-lombardo-is-new-miss-belgium/ |access-date=5 Hulyo 2026 |website=VRT NWS |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260705031545/https://www.vrt.be/vrtnws/en/2026/02/23/22-year-old-student-olga-lombardo-is-new-miss-belgium/|archive-date=5 Hulyo 2026}}</ref> |22 |Leuven |- |{{flagicon|BIZ}} [[Belize|Belis]] |{{sortname|Faith|Edgar|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Keme-Palacio |first=Benita |date=17 Hunyo 2025 |title=Faith Edgar Crowned Miss World Belize 2025 |url=https://www.greaterbelize.com/faith-edgar-crowned-miss-world-belize-2025/ |access-date=9 Hulyo 2025 |website=Greater Belize Media |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260414122317/https://www.greaterbelize.com/faith-edgar-crowned-miss-world-belize-2025/|archive-date=14 Abril 2026}}</ref> |24 |San Pedro |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Mística|Núñez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2025 |title=Miss Falcón gana el Miss World Venezuela 2025 |url=https://primicia.com.ve/placeres/miss-falcon-gana-el-miss-world-venezuela-2025/|access-date=13 Nobyembre 2025 |website=Primicia|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20251206111351/https://primicia.com.ve/placeres/miss-falcon-gana-el-miss-world-venezuela-2025/|archive-date=6 Disyembre 2025|trans-title=Miss Falcón wins Miss World Venezuela 2025.}}</ref> |24 |Punto Fijo |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{sortname|Bảo Ngọc|Nguyễn|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Agosto 2025 |title=Hoa hậu Bảo Ngọc thi Miss World |language=vi |trans-title=Miss Bảo Ngọc competes in Miss World |website=VnExpress |url=https://vnexpress.net/hoa-hau-bao-ngoc-thi-miss-world-4924166.html |access-date=10 Setyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20260620055023/https://vnexpress.net/hoa-hau-bao-ngoc-thi-miss-world-4924166.html|archive-date=20 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Cần Thơ |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosniya at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |{{sortname|Lana|Jahić|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=27 Hunyo 2026 |title=Tuzlanka Lana Jahić je nova Miss Bosne i Hercegovine |trans-title=Lana Jahić from Tuzla is the new Miss Bosnia and Herzegovina |url=https://radiosarajevo.ba/magazin/showbiz/tuzlanka-lana-jahic-nova-miss-bosne-i-hercegovine/642737 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628051312/https://radiosarajevo.ba/magazin/showbiz/tuzlanka-lana-jahic-nova-miss-bosne-i-hercegovine/642737 |archive-date=28 Hunyo 2026 |access-date=5 Hulyo 2026 |website=Radio Sarajavo |language=bs}}</ref> |18 |Tuzla |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |{{sortname|Ruth|Thomas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kgamanyane |first=Nnasaretha |date=25 March 2025 |title=Thomas prophecy on winning Miss Botswana comes to pass |url=https://www.mmegi.bw/lifestyle/thomas-prophecy-on-winning-miss-botswana-comes-to-pass/news |access-date=9 May 2025 |website=Mmegi Online |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260731084436/https://www.mmegi.bw/lifestyle/thomas-prophecy-on-winning-miss-botswana-comes-to-pass/news|archive-date=31 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Masunga |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Gabriela|Botelho|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Nicolau |first=André |date=1 Pebrero 2026 |title=Gabriela Botelho, representante de Sergipe, é eleita Miss Brasil Mundo 2026 |language=pt-BR |trans-title=Gabriela Botelho, representing Sergipe, is elected Miss Brazil World 2026 |website=CNN Brasil |url=https://www.cnnbrasil.com.br/lifestyle/gabriela-botelho-representante-de-sergipe-e-eleita-miss-brasil-mundo-2026/ |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260202040947/https://www.cnnbrasil.com.br/lifestyle/gabriela-botelho-representante-de-sergipe-e-eleita-miss-brasil-mundo-2026/ |archive-date=2 Pebrero 2026}}</ref> |25 |Belo Horizonte |- |{{flagicon|BGR}} [[Bulgarya]] |{{sortname|Tsevetelina |Lozanova|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Цветелина Лозанова е новата "Мис Свят България 2026" |trans-title=Tsvetelina Lozanova is the new Miss World Bulgaria 2026 |url=https://www.bgdnes.bg/shou/article/23254058 |access-date=27 Hulyo 2026 |website=Bulgaria Dnes |language=bg|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722034637/https://www.bgdnes.bg/shou/article/23254058|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Sofia]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Vanessa|Kraljevic|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Ruiz |first=Melvy |date=28 Hunyo 2025 |title=La cruceña Vanessa Kraljevic es la nueva Miss Bolivia Mundo 2025 |trans-title=Vanessa Kraljevic from Santa Cruz is the new Miss Bolivia World 2025 |url=https://eju.tv/2025/06/la-crucena-vanessa-kraljevic-es-la-nueva-miss-bolivia-mundo-2025/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Eju.tv |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418220844/https://eju.tv/2025/06/la-crucena-vanessa-kraljevic-es-la-nueva-miss-bolivia-mundo-2025/|archive-date=18 Abril 2026}}</ref> |23 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |{{sortname|Lishantely|Jennie|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=16 Disyembre 2025 |title=Lishantely Jennie koroná komo Miss World Curaçao |language=pap |trans-title=Lishantely Jennie was crowned as Miss World Curaçao |website=extra.cw |url=https://extra.cw/lishantely-jennie-korona-komo-miss-world-curacao/ |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125094420/https://extra.cw/lishantely-jennie-korona-komo-miss-world-curacao/ |archive-date=25 Enero 2026}}</ref> |18 |Willemstad |- |{{flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Josephine|Bøttger|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Lam |first=Duy |date=26 Abril 2026 |title=Lộ diện thêm nhiều người đẹp đến Việt Nam thi Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=More beauties revealed to be coming to Vietnam to compete in Miss World |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/lo-dien-them-nhieu-nguoi-dep-den-viet-nam-thi-hoa-hau-the-gioi-post1838810.tpo |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260427012148/https://tienphong.vn/lo-dien-them-nhieu-nguoi-dep-den-viet-nam-thi-hoa-hau-the-gioi-post1838810.tpo |archive-date=27 Abril 2026}}</ref> |24 |Hillerød |- |{{flagdeco|ESA}} [[:en:Miss_El_Salvador|El Salvador]] |{{sortname|Andrea|Rivas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Palacios |first=Marcella |date=1 Oktubre 2025 |title=Adriana Rivas, Miss Usulután, es la nueva Miss World El Salvador 2025/26 |trans-title=Adriana Rivas, Miss Usulután, is the new Miss World El Salvador 2025/26 |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/miss-mundo-2025-usulutan/1244878/2025/ |access-date=16 Oktubre 2025 |website=El Diario de Hoy|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419025255/https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/miss-mundo-2025-usulutan/1244878/2025/|archive-date=19 Abril 2026}}</ref> |23 |[[:en:Usulután|Usulután]] |- |{{flagicon|ERI}} [[Eritrea|Eritreya]] |{{sortname|Snit |Tewoldemedhin|nolink=1}}<ref name=":5" /> |26 |[[Asmara]] |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |{{sortname|Eilidh|MacDonald|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Peddi |first=Sarah |date=24 Nobyembre 2025 |title=Miss Scotland 2025 winner revealed as stunning Glasgow beauty takes crown just before age cut-off |language=en |website=The Scottish Sun |url=https://www.thescottishsun.co.uk/tvandshowbiz/15606953/miss-scotland-winner-eilidh-macdonald-glasgow-crown/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810060845/https://www.thescottishsun.co.uk/tvandshowbiz/15606953/miss-scotland-winner-eilidh-macdonald-glasgow-crown/|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Glasgow]] |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |{{sortname|Amadea|Zupan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=13 Enero 2025 |title=Nova Miss Slovenije je postala Amadea Zupan iz Sežane |trans-title=Amadea Zupan from Sežana became the new Miss Slovenia |url=https://svet24.si/novice/kultura/miss-slovenije-2025-zmagovalka-1393630 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Novice Svet24 |language=sl|archive-url=https://web.archive.org/web/20260114132027/https://svet24.si/novice/kultura/miss-slovenije-2025-zmagovalka-1393630|archive-date=14 Enero 2026}}</ref> |26 |Sežana |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |{{sortname|Elisabeth|Reynés|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=19 Abril 2026 |title=Elisabeth Reynés, proclamada Miss World Spain 2026, será la representante de España en Miss Mundo |language=es |trans-title=Elisabeth Reynés, proclaimed Miss World Spain 2026, will be Spain's representative at Miss World |website=El Mundo |url=https://www.elmundo.es/loc/famosos/2026/04/19/69e4ca01e9cf4a6f358b4579.html |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713210732/https://www.elmundo.es/loc/famosos/2026/04/19/69e4ca01e9cf4a6f358b4579.html|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Mallorca]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Mary|Sickler|nolink=1}}<ref name=":1" /> |23 |[[Las Vegas]] |- |{{Flagicon|Ethiopia}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |{{sortname|Ruth|Yirgalem|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=23 Abril 2026 |title=The Enduring Legacy of Miss World from London to Vietnam |language=en |website=Pulse of Africa |url=https://pulseofafrica.info/entertainment/216?lang=en |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628062603/https://pulseofafrica.info/entertainment/216?lang=en |archive-date=28 Hunyo 2026}}</ref> |21 |[[Adis Abeba]] |- |{{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} [[French Guiana]] |{{sortname|Audrey|Ho-Wen-Tsaï|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Hunyo 2026 |title=Audrey Ho Wen Tsai représentera la Guyane au concours Miss World, une « première historique » pour le territoire |language=fr |trans-title=Audrey Ho Wen Tsai will represent French Guiana at the Miss World competition, a "historic first" for the territory |work=Outremers360 |url=https://outremers360.com/bassin-atlantique-appli/audrey-ho-wen-tsai-representera-la-guyane-au-concours-miss-world-une-premiere-historique-pour-le-territoire |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260610084647/https://outremers360.com/bassin-atlantique-appli/audrey-ho-wen-tsai-representera-la-guyane-au-concours-miss-world-une-premiere-historique-pour-le-territoire|archive-date=10 Hunyo 2026}}</ref> |20 |[[:en:Kourou|Kourou]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |{{sortname|Helena|Hawke|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Owens |first=David |date=5 Mayo 2025 |title=Student nurse is crowned Miss Wales 2025 |url=https://nation.cymru/culture/student-nurse-is-crowned-miss-wales-2025/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Nation Cymru |language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20260511205741/https://nation.cymru/culture/student-nurse-is-crowned-miss-wales-2025/|archive-date=11 Mayo 2026}}</ref> |20 |Caerleon |- |{{flagdeco|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{sortname|Rumzia |Sule|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hulyo 2026 |title=Rumzia Sule Wins Miss World Ghana 2026, Set to Represent Her Country at the 75th Miss World Festival |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/rumzia-sule-wins-miss-ghana-2026-set-to-represent-ghana-at-the-75th-miss-world-festival/articleshow/155141182.cms |access-date=27 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260728125432/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/rumzia-sule-wins-miss-ghana-2026-set-to-represent-ghana-at-the-75th-miss-world-festival/articleshow/155141182.cms|archive-date=28 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Accra]] |- |{{flagdeco|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{sortname|María de los Ángeles|Ndong|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Nkene |first=Gabriel Ebang Oyono |date=9 Setyembre 2025 |title=Conozca a todas las ganadoras del certamen Miss Guinea Ecuatorial 2024 |language=es |trans-title=Meet all the winners of the Miss Equatorial Guinea 2024 pageant |website=Ahora Equatorial Guinea |url=https://ahoraeg.com/cultura/2024/09/09/conozca-a-todas-las-ganadoras-del-certamen-miss-guinea-ecuatorial-2024/ |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804214509/https://ahoraeg.com/cultura/2024/09/09/conozca-a-todas-las-ganadoras-del-certamen-miss-guinea-ecuatorial-2024/ |archive-date=4 Agosto 2025}}</ref> |25 |[[Malabo]] |- |{{Flagicon|GRC}} [[Gresya]] |{{sortname|Mikaela|Kasari|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Disyembre 2025 |title=73ος Διαγωνισμός Ομορφιάς: Star Hellas 2025 η Μικαέλα Κάσαρι – Λάμψη στο Fantasia Live |language=el |trans-title=73rd Beauty Contest: Star Hellas 2025 Mikaela Kasari – Shine at Fantasia Live |website=Showbiz TV |url=https://showbiz-tv.gr/lifestyle/81884/73os-diagonismos-omorfias-star-hellas-2025-i/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260720225030/https://showbiz-tv.gr/lifestyle/81884/73os-diagonismos-omorfias-star-hellas-2025-i/|archive-date=20 Hulyo 2026}}</ref> |19 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GLP|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |{{sortname|Annaëlle|Ibo|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=28 Mayo 2026 |title=Annaelle Ibo représentera la Guadeloupe à Miss Monde 2026 |language=fr |trans-title=Annaelle Ibo will represent Guadeloupe at Miss World 2026 |website=France-Antilles |url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/annaelle-ibo-representera-la-guadeloupe-a-miss-monde-2026-1080445.php |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529111751/https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/annaelle-ibo-representera-la-guadeloupe-a-miss-monde-2026-1080445.php |archive-date=29 Mayo 2026}}</ref> |24 |Metz |- |{{flagicon|GUI}} [[Guinea|Guniya]] |{{sortname|Saran|Keita|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Hulyo 2026 |title=Miss World Guinea 2026: Saran Keita selected |url=https://www.radioguinee.com/article/arts-heritage/miss-world-guinea-2026-saran-keita-selected |access-date=24 Hulyo 2026 |website=Radio Guinée |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260723163044/https://www.radioguinee.com/fr/article/arts-heritage/miss-world-guinea-2026-saran-keita-selected|archive-date=23 Hulyo 2026}}</ref> |26 |Kankan |- |{{flagicon|GBS}} [[Guinea-Bissau|Guniya-Bissaw]] |{{sortname|Hernânia |Nantote|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2026 |title=Hernânia Nantote Crowned Miss World Guinea-Bissau 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/hernnia-nantote-crowned-miss-world-guinea-bissau-2026/articleshow/155224200.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810071343/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/hernnia-nantote-crowned-miss-world-guinea-bissau-2026/articleshow/155224200.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |26 |[[Bissau|Bissaw]] |- |{{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{sortname|Andrea|Ortíz|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Guzmán |first=María Alejandra |date=1 Hunyo 2025 |title=Miss Guatemala Contest 2025: ¿Quiénes son las seis ganadoras que representarán a Guatemala en certámenes internacionales? |trans-title=Miss Guatemala Contest 2025: Who are the six winners who will represent Guatemala in international pageants? |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/miss-guatemala-contest-2025-quienes-son-las-seis-ganadoras-que-representaran-a-guatemala-en-certamenes-internacionales/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Prensa Libre |language=es-GT|archive-url=https://web.archive.org/web/20260807000359/https://www.prensalibre.com/vida/escenario/miss-guatemala-contest-2025-quienes-son-las-seis-ganadoras-que-representaran-a-guatemala-en-certamenes-internacionales/|archive-date=7 Agosto 2026}}</ref> |20 |Chiquimula |- |{{Flagicon|Guyana}} [[Guyana]] |{{sortname|Kelcia|Nelson|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Mayo 2026 |title=Kelcia Nelson crowned Miss World Guyana 2026 |language=en |website=Newsroom Guyana |url=https://newsroom.gy/2026/05/26/kelcia-nelson-crowned-miss-world-guyana-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605063709/https://newsroom.gy/2026/05/26/kelcia-nelson-crowned-miss-world-guyana-2026/|archive-date=5 Hunyo 2026}}</ref> |27 |Linden |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{sortname|Nevaeh|Allen|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Enero 2026 |title=Nevaeh Allen is the new Miss Jamaica World |language=en |website=The Gleaner |url=https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20260126/nevaeh-allen-new-miss-jamaica-world |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260709130123/https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20260126/nevaeh-allen-new-miss-jamaica-world|archive-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |19 |Linstead |- |{{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Yui|Kawana|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=22 Oktubre 2025 |title=『ミス・ワールド』日本代表に川名祐衣さん、憧れの存在は上戸彩 「刑事ものに出たい」 |trans-title=Yui Kawana is Japan's representative for Miss World, and her idol is Aya Ueto: "I want to be in a detective show" |url=https://www.oricon.co.jp/news/2414030/full/ |access-date=14 Nobyembre 2025 |website=Oricon News |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20251022110750/https://www.oricon.co.jp/news/2414030/full/|archive-date=22 Oktubre 2025}}</ref> |24 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|HAI}} [[Haiti|Hayti]] |{{sortname|Marie Kemlyne|Félix|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Cerisier |first=Angella Laurancya |date=9 Hunyo 2026 |title=« ZOOMONS » sur Miss World Haïti 2026 : « Beauty with a Purpose »… ou « j’ai pas de connexion en fait » ! |trans-title="ZOOMONS" on Miss World Haiti 2026: "Beauty with a Purpose"... or "I don't actually have a connection!" |url=https://belidemag.net/culture/zoomons-sur-miss-world-haiti-2026-beauty-with-a-purpose-ou-jai-pas-de-connexion-en-fait/ |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Belinde Magzaine |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20260724182958/https://belidemag.net/culture/zoomons-sur-miss-world-haiti-2026-beauty-with-a-purpose-ou-jai-pas-de-connexion-en-fait/|archive-date=24 Hulyo 2026}}</ref> |25 |Jérémie |- |{{flagdeco|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |{{sortname|Julia|Horne|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=18 Agosto 2025 |title=New Miss Gibraltar looks ahead to a busy year |url=https://www.gbc.gi/news/julia-horne-wins-miss-gibraltar-2025 |access-date=10 Setyembre 2025 |website=Gibraltar Broadcasting Corporation |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260423195748/https://www.gbc.gi/news/julia-horne-wins-miss-gibraltar-2025|archive-date=23 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Gibraltar|Hibraltar]] |- |{{flagdeco|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |{{sortname|Amelie|Moore|nolink=1}}<ref /> |18 |[[:en:Ballyclare|Ballyclare]] |- |{{flagicon|MKD}} [[Hilagang Masedonya]] |{{sortname|Eva |Velickovska|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Eva Velichkovska Crowned Miss World North Macedonia 2026|url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/eva-velichkovska-crowned-miss-world-north-macedonia-2026/articleshow/155219258.cms|website=Fermina|date=30 Hulyo 2026|access-date=10 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806154746/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/eva-velichkovska-crowned-miss-world-north-macedonia-2026/articleshow/155219258.cms|archive-date=6 Agosto 2026|language=en}}</ref> |20 |[[Skopje]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Nikita|Porwal|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Nikita Porwal crowned Femina Miss India World 2024|url=https://www.prameyanews.com/nikita-porwal-crowned-femina-miss-india-world-2024|website=Prameya|date=8 Oktubre 2025|access-date=10 Agosto 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411191656/https://www.prameyanews.com/nikita-porwal-crowned-femina-miss-india-world-2024|archive-date=11 Abril 2026}}</ref> |24 |Ujjain |- |{{flagicon|INA}} [[Indonesia|Indonesya]] |{{sortname|Audrey Bianca|Callista|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sukardi |first=Muhammad |date=9 Hulyo 2025 |title=Profil Audrey Bianca, Pemenang Miss Indonesia 2025 |trans-title=Profile of Audrey Bianca, Winner of Miss Indonesia 2025 |url=https://www.inews.id/lifestyle/seleb/profil-audrey-bianca-pemenang-miss-indonesia-2025 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=iNews |language=id|archive-url=https://web.archive.org/web/20260105212939/https://www.inews.id/lifestyle/seleb/profil-audrey-bianca-pemenang-miss-indonesia-2025|archive-date=5 Enero 2026}}</ref> |22 |[[Jakarta]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |{{sortname|Grace|Richardson|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Billson |first=Chantelle |date=24 Nobyembre 2025 |title='Powerful and proud' student makes history as first out gay Miss England |language=en |website=PinkNews |url=https://www.thepinknews.com/2025/11/24/powerful-and-proud-student-makes-history-as-first-out-gay-miss-england/ |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251124113009/https://www.thepinknews.com/2025/11/24/powerful-and-proud-student-makes-history-as-first-out-gay-miss-england/ |archive-date=24 Nobyembre 2025}}</ref> |19 |[[Leicester]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Caoimhe|Kenny|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Barr |first=Caoimhinn |date=16 Hunyo 2025 |title=Former Inishowen schoolgirl crowned Miss Ireland 2025 |language=en |website=Donegal Live |url=https://www.donegallive.ie/news/home/1826756/former-inishowen-schoolgirl-crowned-miss-ireland-2025.html |url-status=live |access-date=10 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250616160846/https://www.donegallive.ie/news/home/1826756/former-inishowen-schoolgirl-crowned-miss-ireland-2025.html |archive-date=16 Hunyo 2025}}</ref> |25 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Lucrezia|Mangilli|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=18 Hunyo 2024 |title=Chi è Lucrezia Mangilli, la nuova Miss Mondo Italia 2024 |trans-title=Who is Lucrezia Mangilli, the new Miss World Italy 2024 |url=https://www.ilgiornale.it/news/personaggi/chi-lucrezia-mangilli-nuova-miss-mondo-italia-2024-2335831.html |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Il Giornale |language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20260423204325/https://www.ilgiornale.it/news/personaggi/chi-lucrezia-mangilli-nuova-miss-mondo-italia-2024-2335831.html|archive-date=23 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Udine]] |- |{{flagicon|CAM}} [[Kambodya]] |{{sortname|Leakena|In|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=29 Hulyo 2026 |title=Miss World Cambodia 2026 Leakena In Empowers Vulnerable Children and Young Women Through Beauty With a Purpose |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-cambodia-2026-leakena-in-empowers-vulnerable-children-and-young-women-through-beauty-with-a-purpose/articleshow/155212758.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |[[Nom Pen]] |- |{{flagdeco|CMR}} [[Cameroon|Kamerun]] |{{sortname|Noura|Njikam|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mbassi |first=Jean |date=28 Hunyo 2024 |title=Miss Cameroun 2024 : Noura Raïssa Njikam remporte la couronne |trans-title=Miss Cameroon 2024: Noura Raïssa Njikam wins the crown |url=https://www.lebledparle.com/miss-cameroun-2024-noura-raissa-njikam-sur-le-toit-du-cameroun/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241108231921/https://www.lebledparle.com/miss-cameroun-2024-noura-raissa-njikam-sur-le-toit-du-cameroun/ |archive-date=8 Nobyembre 2024 |access-date=29 Hunyo 2024 |website=Le Bled Parle |language=fr-FR}}</ref> |25 |[[Yaoundé]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Angelina|Fan|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Agosto 2024 |title=2024年第三届加拿大中国高校校友网球公开赛成功举办 |language=zh-Hans |trans-title=The 3rd Canada Chinese University Alumni Tennis Open 2024 was successfully held |website=Easyca.ca |url=https://easyca.ca/archives/409461 |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250807031614/https://easyca.ca/archives/409461 |archive-date=7 Agosto 2025}}</ref> | 24 | [[Toronto]] |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |{{sortname|Kristianna|Gordon|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Khôi |first=Minh |date=28 Marso 2026 |title=Điều đặc biệt của mỹ nhân Cayman thi Miss World 2026 |language=vi |trans-title=The Special Features of the Cayman Beauty Queen Competing in Miss World 2026 |website=Saostar |url=https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/dieu-dac-biet-cua-my-nhan-cayman-thi-miss-world-2026-202603281126245696.html |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260329091136/https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/dieu-dac-biet-cua-my-nhan-cayman-thi-miss-world-2026-202603281126245696.html |archive-date=29 Marso 2026}}</ref> |21 |West Bay |- |{{flagdeco|COK}} [[Kapuluang Cook]] |{{sortname|Tiarē|Henry-Anguna|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Tairi |first=Teitimoana |date=10 Agosto 2026 |title=Miss Cook Islands Tiare Henry-Anguna heads to Miss World in Vietnam |url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/950594/miss-cook-islands-tiare-henry-anguna-heads-to-miss-world-in-vietnam |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810082558/https://www.rnz.co.nz/news/pacific/950594/miss-cook-islands-tiare-henry-anguna-heads-to-miss-world-in-vietnam |archive-date=10 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Radio New Zealand |language=en-nz}}</ref> |23 |Titikaveka |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{sortname|Bagym|Baltabaeva|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Disyembre 2024 |title="Қазақстан аруы - 2024" байқауының жеңімпазы анықталды (фото) |trans-title=The winner of the "Miss Kazakhstan - 2024" contest has been announced |url=https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207013424/https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |archive-date=7 Disyembre 2024 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Nur.kz |language=kk}}</ref> |23 |Oskemen |- |{{Flagicon|KEN}} [[Kenya]] |{{sortname|Trizah Muhenje|Akala|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Wangu |first=Mariam |date=20 Disyembre 2025 |title=Ivy Trizah Muhenje crowned Miss World Kenya 2026: A new Queen, A new era |language=en |website=TV47 Digital |url=https://www.tv47.digital/ivy-trizah-muhenje-crowned-miss-world-kenya-2026-a-new-queen-a-new-era-130331/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118163138/https://www.tv47.digital/ivy-trizah-muhenje-crowned-miss-world-kenya-2026-a-new-queen-a-new-era-130331/ |archive-date=18 Enero 2026}}</ref> |24 |[[Nairobi]] |- |{{Flagicon|KGZ}} [[Kyrgyzstan|Kirgistan]] |{{sortname|Saadat |Asylbekova|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Musalieva|first=Aidana|date=5 Agosto 2026|title=25-year-old Saadat Asylbekova to represent Kyrgyzstan at Miss World 2026|url=https://24.kg/english/384162_25-year-old_Saadat_Asylbekova_to_represent_Kyrgyzstan_at_Miss_World_2026/|url-status=live|website=24.KG|access-date=10 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806153816/https://24.kg/english/384162_25-year-old_Saadat_Asylbekova_to_represent_Kyrgyzstan_at_Miss_World_2026/|archive-date=6 Agosto 2026|language=en}}</ref> |26 |[[Biskek]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|Andrea|Romero|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Morales |first=Carolina |date=6 Agosto 2024 |title=Quién es Andrea Romero, la nueva Miss Mundo Colombia 2024: tiene una anécdota con Iván Duque |trans-title=Who is Andrea Romero, the new Miss World Colombia 2024? She has an anecdote with Iván Duque |url=https://colombia.as.com/actualidad/quien-es-andrea-romero-la-nueva-miss-mundo-colombia-2024-tiene-una-anecdota-con-ivan-duque-n/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Diario AS |language=es-co|archive-url=https://web.archive.org/web/20260510053152/https://colombia.as.com/actualidad/quien-es-andrea-romero-la-nueva-miss-mundo-colombia-2024-tiene-una-anecdota-con-ivan-duque-n/|archive-date=10 Mayo 2026}}</ref> |19 |[[Atlántico (Colombia)|Atlántico]] |- |{{flagdeco|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |{{sortname|Blair|Isufi|nolink=1}} |27 |Fier |- |{{Flagicon|Croatia}} [[Croatia|Kroasya]] |{{sortname|Ema Helena|Vičar|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=29 Oktubre 2025 |title=Ema Helena (23) je nova Miss Hrvatske |language=hr |trans-title=Ema Helena (23) is the new Miss Croatia |website=Index.hr |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2725361 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251029205303/https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2725361 |archive-date=29 Oktubre 2025}}</ref> |23 |[[Zagreb]] |- |{{Flagicon|Laos}} [[Laos]] |{{sortname|Mongkoutphet|Harnsana|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=3 Hulyo 2026 |title=Miss World Laos Is Preserving Traditional Weaving Through Her Beauty With a Purpose Project |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-laos-is-preserving-traditional-weaving-through-her-beauty-with-a-purpose-project/articleshow/154913211.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713230054/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-laos-is-preserving-traditional-weaving-through-her-beauty-with-a-purpose-project/articleshow/154913211.cms|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Salavan |- |{{flagicon|LAT}} [[Letonya]] |{{sortname|Milana |Smolara|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2026 |title=Milana Smolara Crowned Miss World Latvia 2026, Set to Represent Latvia in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/milana-smolara-crowned-miss-world-latvia-2026-set-to-represent-latvia-in-vietnam/articleshow/155192791.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806154806/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/milana-smolara-crowned-miss-world-latvia-2026-set-to-represent-latvia-in-vietnam/articleshow/155192791.cms|archive-date=6 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Riga]] |- |{{Flagicon|Lebanon}} [[Lebanon|Libano]] |{{sortname|Perla|Harb|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Oktubre 2025 |title=Perla Harb wins Miss Lebanon 2025 crown in star-studded ceremony |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en |access-date=21 Oktubre 2025 |website=Lebanese Broadcasting Corporation International |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251118012117/https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en|archive-date=18 Nobyembre 2025}}</ref> |22 |Al-Maamriyah |- |{{flagdeco|MWI}} [[Malawi]] |{{sortname|Ireen |Navicha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hulyo 2026 |title=Ireen Navicha to Represent Malawi at Miss World 2026 in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/ireen-navicha-to-represent-malawi-at-miss-world-2026-in-vietnam/articleshow/155151785.cms |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806232001/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/ireen-navicha-to-represent-malawi-at-miss-world-2026-in-vietnam/articleshow/155151785.cms|archive-date=6 Agosto 2026}}</ref> |20 |[[Lilongwe]] |- |{{flagdeco|MYS}} [[Malaysia]] |{{sortname|Taanusiya|Chetty|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sokial |first=Sandra |date=4 Disyembre 2024 |title=Taanusiya Chetty wins Miss World Malaysia 2024 |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/12/04/taanusiya-chetty-wins-miss-world-malaysia-2024#goog_rewarded |access-date=10 Hulyo 2025 |website=The Star |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260426124239/https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/12/04/taanusiya-chetty-wins-miss-world-malaysia-2024#goog_rewarded|archive-date=26 Abril 2026}}</ref> |24 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagicon|MDV}} [[Maldives|Maldibas]] |{{sortname|Mariyam |Mohamed|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Agosto 2026 |title=Miss World Maldives 2026 Mariyam Eema Mohamed Makes History as the First-Ever Miss World Maldives |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-maldives-2026-mariyam-eema-mohamed-makes-history-as-the-first-ever-miss-world-maldives/articleshow/155324622.cms |access-date=10 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |23 |[[Malé]] |- |{{flagdeco|MLT}} [[Malta]] |{{sortname|Nicole|Spiteri|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=4 Hulyo 2024 |title=Nicole Spiteri wins Miss World Malta contest |url=https://tvmnews.mt/en/news/nicole-spiteri-wins-miss-world-malta-contest/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=TVM News |language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411012515/https://tvmnews.mt/en/news/nicole-spiteri-wins-miss-world-malta-contest/|archive-date=11 Abril 2026}}</ref> |23 |Marsa |- |{{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} [[Martinika]] |{{sortname|Laurence|Fibleuil|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Pinel-Fereol |first=Peggy |date=14 Hunyo 2026 |title=Miss Martinique 2026 : Maureen-Alycia Lucea-Merlin représentera la Martinique à Miss France 2027 |language=fr |trans-title=Miss Martinique 2026: Maureen-Alycia Lucea-Merlin will represent Martinique at Miss France 2027 |website=Outre-mer La 1ère |url=https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/miss-martinique-2026-maureen-alycia-lucea-merlin-representera-la-martinique-a-miss-france-2027-1710355.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614055134/https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/miss-martinique-2026-maureen-alycia-lucea-merlin-representera-la-martinique-a-miss-france-2027-1710355.html |archive-date=14 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Le Robert |- |{{flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |{{sortname|Chirihan|Chergui|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kharroubi |first=Hajar |date=9 Agosto 2026 |title=Moroccan Miss World 2026 candidate Chirihan Chergui on her preparations, Moroccan heritage and Doors Open project |url=https://en.le360.ma/lifestyle/moroccan-miss-world-2026-candidate-chirihan-chergui-on-her-preparations-moroccan-heritage-and-doors_5YVP2HGC3VERHKNGUAAGFF7XFM/ |access-date=10 Agosto 2026 |website=Le 360 Anglais |language=en}}</ref> |20 |[[Casablanca]] |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |{{sortname|Shreeya|Bokhoree|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Mungur |first=Nathalie Marion |date=25 Abril 2025 |title=Shreeya Bokhoree élue Miss World Mauritius 2026 |language=fr |trans-title=Shreeya Bokhoree elected Miss World Mauritius 2026 |website=Le Défi Media Group |url=https://defimedia.info/shreeya-bokhoree-elue-miss-world-mauritius-2026 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712064320/https://defimedia.info/shreeya-bokhoree-elue-miss-world-mauritius-2026|archive-date=12 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Grand Port |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |{{sortname|Cassandra|García|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Naranjo López |first=Itzel |date=30 Nobyembre 2025 |title=¿Quién es Cassandra García Olea, Miss México 2025? Competirá en Miss Mundo 2026 |language=es |trans-title=Who is Cassandra García Olea, Miss Mexico 2025? She will compete in Miss World 2026 |website=SDP Noticias |url=https://www.sdpnoticias.com/espectaculos/famosos/quien-es-cassandra-garcia-olea-miss-mexico-2025-competira-en-miss-mundo-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714050133/https://www.sdpnoticias.com/espectaculos/famosos/quien-es-cassandra-garcia-olea-miss-mexico-2025-competira-en-miss-mundo-2026/|archive-date=14 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Emiliano Zapata |- |{{flagicon|MGL}} [[Mongolya]] |{{sortname|Enkhtuul|Bayarsaikhan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=24 Setyembre 2025 |title=“Miss World Mongolia-2026” фестивалийн үндэсний ялагчаар Б.Энхтуул шалгарлаа |url=https://ikon.mn/n/3i1p |access-date=25 Setyembre 2025 |website=Ikon.mn |language=mn|archive-url=https://web.archive.org/web/20260429042457/https://ikon.mn/n/3i1p|archive-date=29 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Ulan Bator]] |- |{{flagicon|Montenegro}} [[Montenegro]] |{{sortname|Maša|Vukićević|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=29 Abril 2026 |title=Maša Vukićević sa Cetinja predstavlja Crnu Goru na Izboru za miss svijeta |language=bs |trans-title=Maša Vukićević from Cetinje represents Montenegro at the Miss World Pageant |website=Cafe del Montenegro |url=https://www.cdm.me/zabava/showbiz/masa-vukicevic-sa-cetinja-predstavlja-crnu-goru-na-izboru-za-miss-svijeta/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260802094630/https://www.cdm.me/zabava/showbiz/masa-vukicevic-sa-cetinja-predstavlja-crnu-goru-na-izboru-za-miss-svijeta/|archive-date=2 Agosto 2026}}</ref> |21 |Cetinje |- |{{flagicon|MOZ}} [[Mosambik]] |{{sortname|Arcenia |Quehá|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Agosto 2026 |title=24 African women, 24 stories: Meet Ghana’s Rumzia and the queens taking Africa to Miss World 2026 |url=https://www.pulse.com.gh/story/miss-world-2026-ghana-rumzia-sule-2026082215273299779 |access-date=24 Agosto 2026 |website=Pulse Ghana |language=en}}</ref> |21 |Sofala |- |{{flagicon|MYA}} [[Myanmar]] |{{sortname|Han Theint Theint |Aung|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=13 Hulyo 2026 |title=Han Theint Theint Aung Wins Miss World Myanmar 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/han-theint-theint-aung-wins-miss-world-myanmar-2026/articleshow/155090800.cms |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260731161503/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/han-theint-theint-aung-wins-miss-world-myanmar-2026/articleshow/155090800.cms|archive-date=31 Hulyo 2026}}</ref> |20 |[[Yangon]] |- |{{flagicon|Namibia}} [[Namibia|Namibya]] |{{sortname|Elly|Aron|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Nghifindaka |first=Lucia |date=2 Pebrero 2026 |title=Elly Aron crowned Miss NGO Namibia 2026 |language=en |website=Namibian Broadcasting Corporation |url=https://nbcnews.na/node/114863 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713174853/https://nbcnews.na/node/114863|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |20 |Ohangwena |- |{{NPL}} |{{sortname|Luna|Luitel|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Sanskriti Pokharel |date=31 Agosto 2025 |title=Luna Luitel crowned Miss Nepal World 2025 |language=en |website=The Kathmandu Post |url=https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/31/luna-luitel-crowned-miss-nepal-world-2025 |url-status=live |access-date=21 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250902041014/https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/31/luna-luitel-crowned-miss-nepal-world-2025 |archive-date=2 Setyembre 2025}}</ref> |26 |[[Katmandu]] |- |{{flagicon|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |{{sortname|Tamunosoye|Karibi-George|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=6 Hunyo 2026 |title=Miss Bayelsa Crowned Miss World Nigeria 2026 |language=en |website=Silverbird Group |url=https://silverbirdtv.com/miss-bayelsa-crowned-miss-world-nigeria-2026/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607061949/https://silverbirdtv.com/miss-bayelsa-crowned-miss-world-nigeria-2026/ |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |26 |Port Harcourt |- |{{Flagicon|Nicaragua}} [[Nikaragwa]] |{{sortname|Belén|Cáceres|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=25 Hunyo 2026 |title=Miss World Nicaragua Belen Cáceres Launches Her Beauty With A Purpose Project, One Smile at a Time |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-nicaragua-belen-cceres-launches-her-beauty-with-a-purpose-project-one-smile-at-a-time/articleshow/154759256.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714030908/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-nicaragua-belen-cceres-launches-her-beauty-with-a-purpose-project-one-smile-at-a-time/articleshow/154759256.cms|archive-date=14 Hulyo 2026}}</ref> |26 |Matagalpa |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Chloe|Robinson|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=8 Hunyo 2026 |title=Lộ diện nhiều đối thủ của Bảo Ngọc ở Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=Many of Bao Ngoc's rivals at Miss World have emerged |website=24h |url=https://www.24h.com.vn/dep/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-c78a1768414.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608191438/https://www.24h.com.vn/dep/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-c78a1768414.html |archive-date=8 Hunyo 2026}}</ref> |19 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|NED}} [[Holland|Olanda]] |{{sortname|Charlotte|Boonstra|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Reitsma |first=Martin |date=7 Oktubre 2025 |title=Miss World Nederland, Beauty with A Purpose op Kasteel de Wittenburg |language=nl |website=Delft op Zondag |url=https://www.delftopzondag.nl/nieuws/algemeen/108121/miss-world-nederland-beauty-with-a-purpose-op-kasteel-de-witt |url-status=live |access-date=16 Oktubre 2025|trans-title=Miss World Netherlands, Beauty with a Purpose at Castle de Wittenburg|archive-url=https://web.archive.org/web/20260415085704/https://www.delftopzondag.nl/nieuws/algemeen/108121/miss-world-nederland-beauty-with-a-purpose-op-kasteel-de-witt|archive-date=15 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Ang Haya]] |- |{{flagicon|PAK}} [[Pakistan]] |{{sortname|Aneeqa Jamal|Iqbal|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=15 Hulyo 2026 |title=73 سال بعد عالمی مقابلہ حسن میں پاکستان کی پہلی نمائندگی، انیقہ جمال حصہ لیں گی |language=ur |trans-title=Aniqa Jamal, Pakistan's first representation in a world beauty pageant after 73 years, will participate |website=Express News |url=https://www.express.pk/story/2822316/aniqa-jamal-iqbal-pakistan-first-representation-at-miss-world-2822316 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260716041304/https://www.express.pk/story/2822316/aniqa-jamal-iqbal-pakistan-first-representation-at-miss-world-2822316 |archive-date=16 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Lahore |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |{{sortname|Madeline|Miller|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Fernández |first=Diana |date=16 Hunyo 2026 |title=La modelo Madeline Elena Miller Vergara es la nueva Miss Mundo Panamá 2026 |language=es |trans-title=Model Madeline Elena Miller Vergara is the new Miss World Panama 2026 |website=Ellas |url=https://www.ellas.pa/belleza/la-modelo-madeline-elena-miller-vergara-es-la-nueva-miss-mundo-panama-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617155346/https://www.ellas.pa/belleza/la-modelo-madeline-elena-miller-vergara-es-la-nueva-miss-mundo-panama-2026/|archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PAR}} [[Paraguay|Paragway]] |{{sortname|Ayelén |Pérez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2026 |title=Ayelén Pérez viajó a Vietnam para representarnos en el Miss Mundo 2026 |trans-title=Ayelén Pérez viajó a Vietnam para representarnos en el Miss Mundo 2026 |url=https://www.abc.com.py/gente/2026/08/09/ayelen-perez-viajo-a-vietnam-para-representarnos-en-el-miss-mundo-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809174539/https://www.abc.com.py/gente/2026/08/09/ayelen-perez-viajo-a-vietnam-para-representarnos-en-el-miss-mundo-2026/ |archive-date=9 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=ABC Color |language=es}}</ref> |26 |[[Asuncion]] |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |{{sortname|Josiane|Sciotti|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Josiane Sciotti Wins Miss World Peru 2026 |language=en |website=Fermina |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/josiane-sciotti-wins-miss-world-peru-2026/articleshow/154823736.cms |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061836/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/josiane-sciotti-wins-miss-world-peru-2026/articleshow/154823736.cms |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Miss World Philippines|Pilipinas]] |{{Sortname|Asia Rose|Simpson}}<ref>{{Cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=4 Pebrero 2026 |title=Asia Rose Simpson of Quezon City crowned Miss World Philippines 2026 |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/651535/asia-rose-simpson-of-quezon-city-crowned-miss-world-philippines-2026 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260709162953/https://entertainment.inquirer.net/651535/asia-rose-simpson-of-quezon-city-crowned-miss-world-philippines-2026|archive-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |18 |[[Lungsod Quezon]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Kiia|Huutoniemi|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Nobyembre 2025 |title=Huutoniemi Miss World Finland voittoon |language=fi |trans-title=Huutoniemi wins Miss World Finland |website=Ähtärijärven Uutisnuotta |url=https://www.ahtarinjarvenuutisnuotta.net/teemat/huutoniemi-miss-world-finland-voittoon-6.177.47503.6e114f7653 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260101071417/https://www.ahtarinjarvenuutisnuotta.net/teemat/huutoniemi-miss-world-finland-voittoon-6.177.47503.6e114f7653 |archive-date=1 Enero 2026}}</ref> |21 |Jyväskylä |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |{{sortname|Maja|Todd|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hunyo 2025 |title=Maja Todd została Miss Polonia 2025! Co wiemy o laureatce? |trans-title=Maja Todd is Miss Polonia 2025! What do we know about the winner? |url=https://wloclawek.naszemiasto.pl/maja-todd-zostala-miss-polonia-2025-co-wiemy-o-laureatce/ar/c6p2-27711799 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Włocławek Nasze Miasto |language=pl-PL|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810091333/https://wloclawek.naszemiasto.pl/maja-todd-zostala-miss-polonia-2025-co-wiemy-o-laureatce/ar/c6p2-27711799|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |21 |Katowice |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |{{sortname|Suil Anyelina|Pagán|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sepúlveda Núñez |first=Bárbara |date=30 Hunyo 2026 |title=Conoce a la nueva Miss Mundo de Puerto Rico 2026: Así comienza el camino de Suil Anyelina Pagán |language=es |trans-title=Meet the new Miss World Puerto Rico 2026: This is how Suil Anyelina Pagán's journey begins |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/magacin/inspiracion-liderazgo/fotogalerias/conoce-a-la-nueva-miss-mundo-de-puerto-rico-2026-asi-comienza-el-camino-de-suil-anyelina-pagan/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260805020155/https://www.elnuevodia.com/magacin/inspiracion-liderazgo/fotogalerias/conoce-a-la-nueva-miss-mundo-de-puerto-rico-2026-asi-comienza-el-camino-de-suil-anyelina-pagan/|archive-date=5 Agosto 2026}}</ref> |21 |San Juan |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |{{sortname|Vitória|Babinetchi|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Antunes |first=Sandra Catarina |date=30 Hunyo 2026 |title=Jovem de Guimarães é a nova Miss World Portugal e vai representar o país no Vietname |language=pt |trans-title=A young woman from Guimarães is the new Miss World Portugal and will represent the country in Vietnam |website=Braga TV |url=https://bragatv.pt/jovem-de-guimaraes-e-a-nova-miss-world-portugal-e-vai-representar-o-pais-no-vietname/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260704113917/https://bragatv.pt/jovem-de-guimaraes-e-a-nova-miss-world-portugal-e-vai-representar-o-pais-no-vietname/|archive-date=4 Hulyo 2026}}</ref> |22 |Guimarães |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |{{sortname|Indira|Ampiot|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Litaud |first=Emmanuelle |date=18 Mayo 2026 |title=«Déterminée à porter haut les couleurs de notre pays» : Indira Ampiot représentera la France à Miss Monde |language=fr |trans-title="Determined to proudly represent our country": Indira Ampiot will represent France at Miss World |website=TV Magazine |url=https://tvmag.lefigaro.fr/programme-tv/miss-france/determinee-a-porter-haut-les-couleurs-de-notre-pays-indira-ampiot-representera-la-france-a-miss-monde-20260518 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518100201/https://tvmag.lefigaro.fr/programme-tv/miss-france/determinee-a-porter-haut-les-couleurs-de-notre-pays-indira-ampiot-representera-la-france-a-miss-monde-20260518 |archive-date=18 Mayo 2026}}</ref> |21 |Basse-Terre |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Joheirry|Mola|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Albuez |first=Maholi |date=12 Oktubre 2025 |title=Joheirry Mola es coronada Miss Mundo Dominicana 2025 |trans-title=Joheirry Mola is crowned Miss Mundo Dominicana 2025 |url=https://elnacional.com.do/joheirry-mola-es-coronada-miss-mundo-dominicana/ |access-date=16 Oktubre 2025 |website=El Nacional |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260420172236/https://elnacional.com.do/joheirry-mola-es-coronada-miss-mundo-dominicana/|archive-date=20 Abril 2026}}</ref> |24 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{sortname|Linda|Górecká|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Soukup |first=Jaroslav |date=3 Mayo 2025 |title=Vítězkou Miss Czech Republic se stala Linda Górecká |trans-title=Linda Górecká was crowned Miss Czech Republic |url=https://www.novinky.cz/clanek/koktejl-vitezkou-miss-czech-republic-2025-se-stala-linda-gorecka-40519702 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Novinky |language=cs|archive-url=https://web.archive.org/web/20260408113311/https://www.novinky.cz/clanek/koktejl-vitezkou-miss-czech-republic-2025-se-stala-linda-gorecka-40519702|archive-date=8 Abril 2026}}</ref> |22 |[[Praga]] |- |{{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |{{sortname|Adah|Mushibi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=12 Mayo 2026 |title=Dr. Adah Mushibi Was Crowned Miss World Zambia 2026 |url=https://www.missworld.com/news/dr-adah-mushibi-was-crowned-miss-world-zambia-2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514130042/https://www.missworld.com/news/dr-adah-mushibi-was-crowned-miss-world-zambia-2026 |archive-date=14 Mayo 2026 |access-date=19 Agosto 2026 |website=Miss World |language=en}}</ref> |26 |[[Lusaka]] |- |{{flagicon|SEN}} [[Senegal]] |{{sortname|Fatima |Diop|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=8 Hulyo 2026 |title=Fatoumata Diop portera les couleurs du Sénégal |language=fr |trans-title=Fatoumata Diop will represent Senegal |website=Le Soleil |url=https://lesoleil.sn/actualites/arts-et-culture/fatoumata-diop-portera-les-couleurs-du-senegal/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260708134715/https://lesoleil.sn/actualites/arts-et-culture/fatoumata-diop-portera-les-couleurs-du-senegal/ |archive-date=8 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Dakar]] |- |{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] |{{sortname|Simona|Manojlović|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Pebrero 2026 |title=One je ponela titulu najlepše! Simona Manojlović je nova mis Srbije! |language=bs |trans-title=She took home the title of most beautiful! Simona Manojlović is the new Miss Serbia! |website=Republika |url=https://www.republika.rs/zabava/estrada/729287/mis-srbije-2026 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260715045033/https://www.republika.rs/zabava/estrada/729287/mis-srbije-2026|archive-date=15 Hulyo 2026}}</ref> |21 |Novi Sad |- |{{flagicon|Sierra Leone}} [[Sierra Leone]] |{{sortname|Mariyam |Konneh|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Mariyam Lorba Konneh to Represent Sierra Leone at Miss World 2026 |url=https://sierraloaded.sl/lifestyle/mariyam-lorba-konneh-competing-at-miss-world/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Sierraloaded |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722070003/https://sierraloaded.sl/lifestyle/mariyam-lorba-konneh-competing-at-miss-world/|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |21 |[[Freetown]] |- |{{Flagicon|Zimbabwe}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Brunette|Makanyiso|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=While tension fills History was made in Harare as Miss Universe Zimbabwe crowned seven beauty queens to represent the country at some of the world's biggest pageants |language=en |website=Zimbo Live News |url=https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |url-status=live |access-date=10 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607055812/https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |26 |Chitungwiza |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |{{sortname|Aishwarya Nicole|Tan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kannan |first=Yugesh |date=16 Hulyo 2026 |title=Miss World Singapore: Aishwarya Nicole Tan's journey |url=https://www.tabla.com.sg/community/people/aishwarya-nicole-tan-selfie-girl-miss-world-singapore |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Tabla |language=en}}</ref> |22 |[[Singapura]] |- |{{flagicon|SOM}} [[Somalia|Somalya]] |{{sortname|Foziya Abdullahi|Garad|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=29 Hunyo 2026 |title=Foziya Abdullahi Garad Wins Miss World Somalia 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/foziya-abdullahi-garad-wins-miss-world-somalia-2026/articleshow/154797612.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061955/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/foziya-abdullahi-garad-wins-miss-world-somalia-2026/articleshow/154797612.cms|archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |21 |[[Mogadishu]] |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |{{sortname|Prathibha|Liyanarachchi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hunyo 2026 |title=In conversation with Miss World Sri Lanka 2026 Prathibha Liyanaarachchi |url=https://themorning.lk//articles/51TZkbRARIpVJTf9YxNj |access-date=9 Hulyo 2026 |website=The Morning |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713152046/https://www.themorning.lk/articles/51TZkbRARIpVJTf9YxNj|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |27 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |{{sortname|Bianca|Lindström|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=25 Hunyo 2026 |title=Maria Berit Bianca Santos Lindström Wins Miss World Sweden 2026 Crown |language=en |website=Fermina |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/maria-berit-bianca-santos-lindstrm-wins-miss-world-sweden-2026-crown/articleshow/154759399.cms |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628064744/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/maria-berit-bianca-santos-lindstrm-wins-miss-world-sweden-2026-crown/articleshow/154759399.cms |archive-date=28 Hunyo 2026}}</ref> |22 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |{{sortname|Latricia Ian|Sawe|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Maricha |first=Julius |date=1 Mayo 2026 |title=Latricia Sawe: The girl who dreamt of flying, then ruled the runway |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/latricia-sawe-the-girl-who-dreamt-of-flying-then-ruled-the-runway-5442892 |access-date=9 Hulyo 2026 |website=The Citizen |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714065515/https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/latricia-sawe-the-girl-who-dreamt-of-flying-then-ruled-the-runway-5442892|archive-date=14 Hulyo 2026}}</ref> |24 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |{{sortname|Kanteera|Techaphattanakul|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Mayo 2026 |title=งดงามทรงพลัง น้ำผึ้ง กานต์ธีรา คว้ามงมิสเวิลด์-ไทยแลนด์ 2026 พร้อมชิงมงฟ้าที่เวียดนาม ก.ย. นี้ |language=th |trans-title=Beautiful and powerful, Namphueng Kanteera wins the Miss World-Thailand 2026 crown and will compete for the Miss World title in Vietnam this September |website=Thairath |url=https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2931854 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260510185219/https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2931854#goog_rewarded |archive-date=10 Mayo 2026}}</ref> |25 |Mae Yao |- |{{flagicon|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{sortname|Romanda |Hombir|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Selisho |first=Kaunda |date=21 Hulyo 2026 |title=Romanda Hombir: Meet SA's Miss World 2026 rep, proud Swati-Zulu-German heritage icon from Mpumalanga |url=https://www.citizen.co.za/lifestyle/romanda-hombir-meet-sas-miss-world-2026-rep-proud-swati-zulu-german-heritage-icon-from-mpumalanga/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=The Citizen |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722152500/https://www.citizen.co.za/lifestyle/romanda-hombir-meet-sas-miss-world-2026-rep-proud-swati-zulu-german-heritage-icon-from-mpumalanga/|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |27 |Mpumalanga |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Min-seo|Cha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Nam |first=Duy |date=9 Marso 2026 |title=Nhan sắc đối thủ của Bảo Ngọc gây tranh cãi |trans-title=The beauty of Bao Ngoc's rival sparks controversy |url=https://tienphong.vn/nhan-sac-doi-thu-cua-bao-ngoc-gay-tranh-cai-post1825522.tpo |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421104231/https://tienphong.vn/nhan-sac-doi-thu-cua-bao-ngoc-gay-tranh-cai-post1825522.tpo |archive-date=21 Abril 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Tiền Phong |language=vi}}</ref> |20 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|South Sudan}} [[Timog Sudan]] |{{sortname|Nyandeng Kerubino|Kuanyin Bol|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=14 Hulyo 2026 |title=Nyandeng Kerubino Kuanyin Bol Officially Announced as Miss World South Sudan 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/nyandeng-kerubino-kuanyin-bol-officially-announced-as-miss-world-south-sudan-2026/articleshow/155091040.cms |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810095539/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/nyandeng-kerubino-kuanyin-bol-officially-announced-as-miss-world-south-sudan-2026/articleshow/155091040.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |– |[[Juba]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |{{sortname|Georgia-Lee|Gill|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=9 Disyembre 2025 |title=Georgia-Lee is Miss World T&T |language=en |website=Trinidad Express Newspapers |url=https://trinidadexpress.com/news/local/georgia-lee-is-miss-world-t-t/article_6dc15b78-2e2c-452d-88d9-27c8121a4d3f.html |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260716034956/https://trinidadexpress.com/news/local/georgia-lee-is-miss-world-t-t/article_6dc15b78-2e2c-452d-88d9-27c8121a4d3f.html|archive-date=16 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Arima |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |{{sortname|Ignacia|Fernández|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Valdez |first=Cynthia |date=10 Nobyembre 2025 |title=Ignacia Fernández, la nueva Miss Mundo Chile que ganó la corona a ritmo de death metal |language=es |trans-title=Ignacia Fernández, the new Miss World Chile who won the crown to the rhythm of death metal |website=¡Hola! |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20251110866743/miss-mundo-chile-ganadora-corona-heavy-metal |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112193727/https://www.hola.com/us-es/celebrities/20251110866743/miss-mundo-chile-ganadora-corona-heavy-metal/ |archive-date=12 Nobyembre 2025}}</ref> |27 |Las Condes |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |{{sortname|Yifei|Dong|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Hulyo 2026 |title=Miss World China Dong Yifei Empowers Children in Remote Communities Through Arts Education |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-china-dong-yifei-empowers-children-in-remote-communities-through-arts-education/articleshow/154947645.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810100223/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-china-dong-yifei-empowers-children-in-remote-communities-through-arts-education/articleshow/154947645.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |26 |[[Qiqihar]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Sıla|Saraydemir|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2025 |title=New Azra Akın! Who is Sıla Saraydemir, the 2025 Miss Turkey? |language=en |website=Haberler |url=https://en.haberler.com/new-azra-akin-who-is-sila-saraydemir-the-2025-miss-19374446/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260720231227/https://en.haberler.com/new-azra-akin-who-is-sila-saraydemir-the-2025-miss-19374446/|archive-date=20 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |{{sortname|Elle|Muhoza|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Setyembre 2025 |title=Who is Miss Uganda 2025, Elle Trivia Muhoza? |url=https://www.newtimes.co.rw/article/29907/entertainment/who-is-miss-uganda-2025-elle-trivia-muhoza |access-date=25 Setyembre 2025 |website=The New Times |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810100837/https://www.newtimes.co.rw/article/29907/entertainment/who-is-miss-uganda-2025-elle-trivia-muhoza|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |22 |Bukomansimbi |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |{{sortname|Valeriia|Lisovska|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Zelenetska |first=Vita |date=14 Disyembre 2025 |title=18-year-old Odesa resident Valeriia Lisovska received the crown of "Miss Ukraine - 2025" |language=en |website=Ukrainian National News |url=https://unn.ua/en/news/18-year-old-odesa-resident-valeriia-lisovska-received-the-crown-of-miss-ukraine-2025 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251214143950/https://unn.ua/en/news/18-year-old-odesa-resident-valeriia-lisovska-received-the-crown-of-miss-ukraine-2025 |archive-date=14 Disyembre 2025}}</ref> |18 |[[Odessa]] |- |{{flagicon|HUN}} [[Unggriya]] |{{sortname|Janka|Végvári|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hunyo 2025 |title=Végvári Janka lett a Miss World Hungary győztese |trans-title=Here is the beautiful winner! Janka Végvári became the winner of Miss World Hungary |url=https://www.blikk.hu/galeria/miss-world-hungary-gyoztes/w2pggc7 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Blikk |language=hu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260430093750/https://www.blikk.hu/galeria/miss-world-hungary-gyoztes/w2pggc7|archive-date=30 Abril 2026}}</ref> |18 |Mosonmagyaróvár |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missworld.com/}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] 3xqo1kel16vg6p5xzc7seid6teajpzd 2223111 2223066 2026-09-01T04:30:48Z Allyriana000 119761 2223111 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|name=Miss World 2026|image=|caption=|venue=[[Nha Trang]], Biyetnam|date=5 Setyembre 2026|broadcaster=|presenters=|entrants=111|placements=40|debuts={{Hlist|Eritreya|French Guiana|Maldibas|Mosambik|Pakistan}}|withdrawals={{Hlist|Armenya|Ekwador|Honduras|Madagaskar|Moldabya|Rumanya|Suriname|Tunisya}}|returns={{hlist|Bahamas|Guinea-Bissau|Kapuluang Cook|Kosobo|Laos|Malawi|Maruekos|Noruwega|Tansaniya|Timog Korea}}|before=[[Miss World 2025|2025]]|next=[[Miss World 2027|2027]]}} Ang '''Miss World 2026''' ang magiging ika-73 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na gaganapin sa [[Nha Trang]], Biyetnam sa 5 Setyembre 2026.<ref name=":0">{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Vietnam to host Miss World 2026 for the first time |language=en |website=Voice of Vietnam |url=https://english.vov.vn/en/culture/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-the-first-time-post1278752.vov |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326224111/https://english.vov.vn/en/culture/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-the-first-time-post1278752.vov |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Kokoronahan ni [[Suchata Chuangsri]] ng Taylandiya ang kaniyang kahalili sa pagtatapos ng kompetisyon. == Kaligiran == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 25 Marso 2026, inihayag ng Miss World Organization sa kanilang ''account'' sa ''[[Instagram]]'' na magaganap ang edisyong ito sa Biyetnam.<ref name=":0" /><ref name=":3">{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Miss World 2026 pageant to be held in Vietnam |language=en |website=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/3/26/miss-world-2026-pageant-to-be-held-in-vietnam-1205 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326222537/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/3/26/miss-world-2026-pageant-to-be-held-in-vietnam-1205 |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Kinumpirma rin ni Hoàng Nhật Nam, direktor ng Miss World Vietnam, na mangunguna ang Biyetnam sa edisyong ito.<ref name=":4">{{cite news |last=Tieu |first=Tan |date=26 Marso 2026 |title=Vietnam to host Miss World pageant for the first time |language=en |website=Sài Gòn Giải Phóng |url=https://en.sggp.org.vn/vietnam-to-host-miss-world-pageant-for-the-first-time-post124913.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326225920/https://en.sggp.org.vn/vietnam-to-host-miss-world-pageant-for-the-first-time-post124913.html |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Noong 29 Marso, inanunsyo ng tagapangulo at CEO ng Miss World Organization na si Julia Morley kasama si Miss World 2025 [[Suchata Chuangsri]] sa kasagsagan ng Miss World Vietnam 2025 sa [[Lungsod Ho Chi Minh]],<ref>{{cite news|last=Tan|first=Cao|date=25 Marso 2026|title=Vietnam set to host Miss World for the first time|url=https://e.vnexpress.net/news/life/arts/vietnam-set-to-host-miss-world-for-the-first-time-5055039.html|url-status=live|website=VnExpress|access-date=23 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326223051/https://e.vnexpress.net/news/life/arts/vietnam-set-to-host-miss-world-for-the-first-time-5055039.html|archive-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Hoai|first=Phương|date=26 Marso 2026|title=Vietnam to host Miss World 2026 for first time|url=https://news.tuoitre.vn/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-first-time-103260326154217121.htm|url-status=live|website=Tuổi Trẻ|access-date=23 Hulyo 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326093320/https://news.tuoitre.vn/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-first-time-103260326154217121.htm|archive-date=26 Marso 2026}}</ref> na magaganap ang kompetisyon mula 9 Agosto hanggang 5 Setyembre 2026.<ref>{{cite web|title=Miss World Celebrates its 75th Anniversary in Vietnam from August 9 to September 5|url=https://www.missworld.com/news/miss-world-celebrates-its-75th-anniversary-in-vietnam-from-august-9-to-september-5|url-status=live|website=Miss World|date=29 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260330000858/https://www.missworld.com/news/miss-world-celebrates-its-75th-anniversary-in-vietnam-from-august-9-to-september-5|archivedate=30 March 2026|accessdate=30 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|date=30 March 2026 |title=Miss World Vietnam 2025 Final: Phan Phuong Oanh crowned the winner |website=Vietnam.vn |url=https://www.vietnam.vn/en/chung-ket-miss-world-vietnam-2025-nguoi-dep-phan-phuong-oanh-dang-quang |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260330000611/https://www.vietnam.vn/en/chung-ket-miss-world-vietnam-2025-nguoi-dep-phan-phuong-oanh-dang-quang|archivedate=30 March 2026|accessdate=30 March 2026}}</ref> Noong 14 Mayo 2026, nilagdaan ang kasunduan sa pangunguna kasama ang mga unang lokasyon ng kompetisyon sa Biyetnam, kabilang ang [[Haiphong]] at [[Vũng Tàu]].<ref>{{cite news|date=14 Mayo 2026 |title=Over 130 contestants will participate in Miss World 2026 in Vietnam |language=en |website=Vietnam.vn |url=https://www.vietnam.vn/en/hon-130-nguoi-dep-se-tham-gia-hoa-hau-the-gioi-2026-tai-viet-nam |access-date=28 Hulyo 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515013521/https://www.vietnam.vn/en/hon-130-nguoi-dep-se-tham-gia-hoa-hau-the-gioi-2026-tai-viet-nam|archive-date=15 Mayo 2026}}</ref> Nakatakdang manguna ang Nha Trang para sa huling linggo ng mga gawain at sa pinal na kompetisyon mula 23 Agosto hanggang 5 Setyembre 2026.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Agosto 2026 |title=Miss World 2026 begins Vietnam journey across three host cities |url=https://vietnamnet.vn/en/miss-world-2026-begins-vietnam-journey-across-three-host-cities-2541792.html |access-date=4 Agosto 2026 |website=VietNamNet |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810023622/https://vietnamnet.vn/en/miss-world-2026-begins-vietnam-journey-across-three-host-cities-2541792.html|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Miss World Nepal 2025 Luna Luitel si Miss World Nepal Ashma Kumari KC bilang kandidata ng Nepal dahil sa lumagpas na sa panunungkulan ni Kumari ang petsa ng kompetisyon.<ref>{{cite news|last=Dhakal|first=Rishika|date=3 Agosto 2024|title=Ashma Kumari KC crowned Miss Nepal 2024|url=https://kathmandupost.com/national/2024/08/03/ashma-kumari-crowned-miss-nepal-2024|url-status=live|website=The Kathmandu Post|access-date=4 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803162852/https://kathmandupost.com/national/2024/08/03/ashma-kumari-crowned-miss-nepal-2024|archive-date=3 Agosto 2024|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Agosto 2025 |title=Who is Luna Luitel, the winner of Miss Nepal World 2025? |url=https://english.nepalnews.com/s/entertainment-lifestyle/who-is-luna-luitel-the-winner-of-miss-nepal-world-2025/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=Nepal News |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260212155621/https://english.nepalnews.com/s/entertainment-lifestyle/who-is-luna-luitel-the-winner-of-miss-nepal-world-2025/|archive-date=12 Pebrero 2026}}</ref> Pinalitan ni Yifei Dong si Rongfei Gan bilang kinatawan ng Tsina dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last= |date=30 Disyembre 2024 |title=第73届世界小姐中国区总冠军诞生 中国地质大学研究生：网友称美的有气质！ |trans-title=The champion of the 73rd Miss World China was born. A graduate student from China University of Geosciences: Netizens said she is beautiful and has great temperament! |url=https://finance.sina.com.cn/tech/roll/2024-12-30/doc-ineceyfc1498477.shtml |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Sina|archive-url=https://web.archive.org/web/20260625015803/https://finance.sina.com.cn/tech/roll/2024-12-30/doc-ineceyfc1498477.shtml|archive-date=25 Hunyo 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Dong Yifei Set to Represent China at the 75th Anniversary edition of Miss World |language=en |website=Fermina India |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/dong-yifei-set-to-represent-china-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world/amp_articleshow/154823989.cms |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061123/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/dong-yifei-set-to-represent-china-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world/amp_articleshow/154823989.cms |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> Pinalitan ni Annaëlle Ibo si Lauryane Nestor Dilo bilang kinatawan ng Guadalupe sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news|title=Lauryane Nestor Dilo, candidate à Miss Monde|trans-title=Lauryane Nestor Dilo, Miss World candidate|url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/lauryane-nestor-dilo-candidate-a-miss-monde-1060616.php|url-status=live|website=France-Antilles|language=fr|date=8 Disyembre 2025|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20251230090617/https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/lauryane-nestor-dilo-candidate-a-miss-monde-1060616.php|archive-date=30 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Miss World Guadeloupe 2026 Crowned|url=https://www.missworld.com/news/miss-world-guadeloupe-2026-crowned|url-status=live|website=Miss World|date=20 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260625015746/https://www.missworld.com/news/miss-world-guadeloupe-2026-crowned|archivedate=25 June 2026|accessdate=21 May 2026}}</ref> Pinalitan ni Leakena In si Miss World Cambodia 2026 Soriya Khorn bilang kinatawan ng Kambodya sa personal na kadahilanan.<ref>{{cite news|last=Sotheavy|first=Chan|date=20 Oktubre 2025|title=ស្ងាត់ៗ តារាស្ពតពាណិជ្ជកម្ម ខន សូរិយា ក្លាយជាម្ចាស់មកុដ Miss World Cambodia 2026|trans-title=Quietly, commercial star Khon Soriya becomes the winner of the Miss World Cambodia 2026 crown|url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1007111|url-status=live|website=Kampuchea Thmey Daily|language=km|archive-url=https://web.archive.org/web/20251020113838/https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1007111|archive-date=20 Oktubre 2025}}</ref><ref>{{cite news|last=Sotheavy|first=Chan|date=21 Enero 2026|title=វិតកម្សាន្ដខន សូរិយា ត្រូវដើរចេញពីតំណែងតំណាងជាតិ នៃកម្មវិធី Miss World 2026 (មានវីដេអូ)|trans-title=Vitakhamsankon Soriya to step down from her position as the national representative of Miss World 2026 (with video)|url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1055240|url-status=live|website=Kampuchea Thmey Daily|language=km|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260121112254/https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1055240|archive-date=21 Enero 2026}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss World America 2026 na si Mary Sickler upang kumatawan sa Estados Unidos, matapos mapagdesisyunan ni Miss World America 2026 Jade Glab na ipagliban ang edisyong ito at lumahok na lamang sa Miss World 2027 dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=14 Hulyo 2026 |title=Jade Glab Wins Miss World America 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/jade-glab-wins-miss-world-america-2026/articleshow/155090865.cms |access-date=19 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260808205632/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/jade-glab-wins-miss-world-america-2026/articleshow/155090865.cms|archive-date=8 Agosto 2026}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=23 Hulyo 2026 |title=Mary Sickler to Represent the United States at the 75th Anniversary Edition of Miss World in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/mary-sickler-to-represent-the-united-states-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155158082.cms |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260730153747/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/mary-sickler-to-represent-the-united-states-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155158082.cms|archive-date=30 Hulyo 2026}}</ref> Pinalitan ni Amelie Moore si Carly Wilson bilang kinatawan ng Hilagang Irlanda dahil sa suliraning pangkalusugan.<ref>{{Cite web |last=McLaughlin |first=Sophie |date=3 Hunyo 2025 |title=Carly Wilson crowned as Miss Northern Ireland 2025 |url=https://www.belfastlive.co.uk/whats-on/be/gallery/miss-northern-ireland-2025-named-31771078 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Belfast Live |language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Doyle|first=Louise|date=1 Agosto 2026|title='I must prioritise my health': Miss Northern Ireland withdraws from Miss World|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/area/down/i-must-prioritise-my-health-miss-northern-ireland-withdraws-from-miss-world/a/159494486.html|website=Belfast Telegraph|access-date=4 Agosto 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260802070809/https://www.belfasttelegraph.co.uk/area/down/i-must-prioritise-my-health-miss-northern-ireland-withdraws-from-miss-world/a/159494486.html?__cf_chl_rt_tk=rQTW07NExfMnyzW6QjABBtFjoE116wXa6eveyC3RmSc-1785654489-1.0.1.1-EVYFl0V9GcwvWJ9Qx5JfpOn9NiQtATPFNGTbTwMbZJU|archive-date=2 Agosto 2026}}</ref><ref /> Pinalitan ni Blair Isufi si Marigona Musshabani bilang kinatawan ng Kosobo dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2026 |title=Marigona Musshabani Crowned Miss World Kosovo 2026, Set to Represent Kosovo in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/marigona-musshabani-crowned-miss-world-kosovo-2026-set-to-represent-kosovo-in-vietnam/articleshow/155192764.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810072918/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/marigona-musshabani-crowned-miss-world-kosovo-2026-set-to-represent-kosovo-in-vietnam/articleshow/155192764.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Lalahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Eritreya, French Guiana, Maldibas, Mosambik, at Pakistan.<ref name=":5">{{Cite web |last=Aden |first=Nuri |date=6 Agosto 2026 |title=Snit Tewoldemedhin: The woman taking Eritrea to Miss World for the first time |url=https://www.trtafrika.com/english/article/3bd3979e2c3c |access-date=10 Agosto 2026 |website=TRT Afrika |language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Prima|first=Berkat|date=10 Hunyo 2026|editor=Muhammad Tarmizi Murdianto|title=Guyana Prancis Bakal Kirimkan Wakil Perdana di Miss World 2026|trans-title=French Guiana Will Send Its First Vice-President to Miss World 2026|url=https://www.idntimes.com/men/ladies/guyana-prancis-siap-kirimkan-wakil-perdana-di-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-tk2v60|url-status=live|website=IDN Times|language=id|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260610180222/https://www.idntimes.com/men/ladies/guyana-prancis-siap-kirimkan-wakil-perdana-di-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-tk2v60|archive-date=10 Hunyo 2026}}</ref> Babalik sa edisyong ito ang mga bansang Kapuluang Turkss at Caicos na huling sumali noong [[Miss World 2004|2004]]; Malawi na huling sumali noong [[Miss World 2012|2012]];<ref>{{cite news|last=Akeyo|first=Millicent|date=30 Hulyo 2026|title=Miss World 2026: Malawi replaces beauty queen Chisi with minister's daughter|url=https://www.trtafrika.com/english/article/8360625f5cc4|url-status=live|website=TRT Afrika|access-date=10 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806053457/https://www.trtafrika.com/english/article/8360625f5cc4|archive-date=6 Agosto 2026|language=en}}</ref> Kosobo na huling sumali noong [[Miss World 2014|2014]]; Kapuluang Cook at Laos na huling sumali noong [[Miss World 2019|2019]];<ref name="HACMCI">{{cite news |last=Etches |first=Melina |date=4 Nobyembre 2025 |title=Henry-Anguna crowned Miss Cook Islands 2025 |website=Radio New Zealand |url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/577773/henry-anguna-crowned-miss-cook-islands-2025 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251219065209/https://www.rnz.co.nz/news/pacific/577773/henry-anguna-crowned-miss-cook-islands-2025 |archive-date=19 Disyembre 2025 |accessdate=}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Hulyo 2026 |title=Miss World Cook Islands 2026 Tiarē Henry-Anguna Empowers Young Women Through the Ei Katu Project |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-cook-islands-2026-tiar-henry-anguna-empowers-young-women-through-the-ei-katu-project/articleshow/154958937.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810041040/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-cook-islands-2026-tiar-henry-anguna-empowers-young-women-through-the-ei-katu-project/articleshow/154958937.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> Bahamas na huling sumali noong [[Miss World 2021|2021]];<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |date=9 Hulyo 2026 |title=Miss World Bahamas 2026 Marechan Burrows Inspires Young Minds Through Her Beauty With a Purpose Initiative |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-the-bahamas-2026-marechan-burrows-inspires-young-minds-through-her-beauty-with-a-purpose-initiative/articleshow/155021634.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> at Guniya-Bissaw, Maruekos, Noruwega, Tansaniya, at Timog Korea na huling sumali noong [[Miss World 2023|2023]].<ref>{{Cite web |date=2 Mayo 2026 |title=From Dar es Salaam to the runway: Latricia Ian's journey as Miss World Tanzania |url=https://weekendargus.co.za/entertainment/2026-05-02-from-dar-es-salaam-to-the-runway-latricia-ians-journey-as-miss-world-tanzania/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=Weekend Argus |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810042554/https://weekendargus.co.za/entertainment/2026-05-02-from-dar-es-salaam-to-the-runway-latricia-ians-journey-as-miss-world-tanzania/|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> Bumitiw si Monika Harutjunjan ng Armenya dahil sa malubhang kondisyon sa kalusugan ng kaniyang ina.<ref>{{cite news |date=9 Pebrero 2026 |title=Չեխահայ Մոնիկա Հարությունյանը «Հայաստանի գեղեցկուհի» 2026 ազգային մրցույթի հաղթող |language=hy |trans-title=Czech-Armenian Monika Harutjunjanova is the winner of the "Miss Armenia 2026" national contest |website=Orer |url=https://orer.eu/hy/2026/02/09/monika-harutuinian-2026-miss-armenia/ |url-status=live |access-date=6 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260209183755/https://orer.eu/hy/2026/02/09/monika-harutuinian-2026-miss-armenia/ |archive-date=9 Pebrero 2026 |accessdate=}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2026 |title=The reigning Miss World and a group of beauties arrive in Quang Ninh. |url=https://www.vietnam.vn/en/duong-kim-hoa-hau-the-gioi-va-dan-nguoi-dep-toi-quang-ninh |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810042839/https://www.vietnam.vn/en/duong-kim-hoa-hau-the-gioi-va-dan-nguoi-dep-toi-quang-ninh |archive-date=10 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Tiền Phong |language=en |via=Vietnam.vn}}</ref> Bumitiw si Samantha Quenedit ng Ekwador dahil sa suliraning pangkalusugan. Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss World Estonia 2025 na si Henel Vare upang kumatawan sa kaniyang bansa matapos bumitiw ang orihinal na nagwagi na si Mari-Ann Rõuk upang pagtuunan-pansin ang kaniyang pag-aaral.<ref>{{Cite news |author=Külm |first=Ülo |date=17 Agosto 2025 |title=FOTOD: tema ongi uus Miss World Estonia 2025! |language=Estonian |trans-title=PHOTOS: She is the new Miss World Estonia 2025! |website=Nelli Teataja |url=https://www.nelli.ee/fotod-tema-ongi-uus-miss-world-estonia-2025 |url-status=live |access-date=10 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250817173439/https://www.nelli.ee/fotod-tema-ongi-uus-miss-world-estonia-2025 |archive-date=17 Agosto 2025}}</ref><ref>{{cite web |date=16 Pebrero 2026 |title=Henel Vare Confirmed as Miss World Estonia 2025 |url=https://www.missworld.com/news/henel-vare-confirmed-as-miss-world-estonia-2025 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301193803/https://www.missworld.com/news/henel-vare-confirmed-as-miss-world-estonia-2025 |archive-date=1 Marso 2026 |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Miss World |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tiisler |first=Eliise |date=5 Hulyo 2026 |title=VIDEO {{!}} Missid Õllesummeril: Carolina vallutas Egiptuse lava, Henelit ootab ees Vietnam |trans-title=VIDEO {{!}} Misses at the Beer Festival: Carolina conquered the Egyptian stage, Henel awaits Vietnam (3) |url=https://www.ohtuleht.ee/melu/1161637/video-missid-ollesummeril-carolina-vallutas-egiptuse-lava-henelit-ootab-ees-vietnam |archive-url=https://web.archive.org/web/20260714213513/https://www.ohtuleht.ee/melu/1161637/video-missid-ollesummeril-carolina-vallutas-egiptuse-lava-henelit-ootab-ees-vietnam |archive-date=14 Hulyo 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Õhtuleht |language=Estonian}}</ref> Gayunpaman, bumitiw rin si Vare sa kompetisyon dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Bumitiw rin si Nadiratou Afolabi ng Togo dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=A. |first=Jean |date=15 Disyembre 2024 |title=Miss Togo 2025 Afolabi Nadiratou : "Ce qui a fait la différence entre moi et les autres candidates, c'était le …" |trans-title=Miss Togo 2025 Afolabi Nadiratou: "What made the difference between me and the other candidates was the…" |url=https://yop.l-frii.com/miss-togo-2025-afolabi-nadiratou-ce-qui-a-fait-la-difference-entre-moi-et-les-autres-candidates-cetait-le |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810031624/https://yop.l-frii.com/miss-togo-2025-afolabi-nadiratou-ce-qui-a-fait-la-difference-entre-moi-et-les-autres-candidates-cetait-le |archive-date=10 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=YOP L-FRII |language=fr}}</ref> Bumitiw ang mga bansang Honduras, Madagaskar, Moldabya, Rumanya, Suriname, at Tunisya matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kandidata.<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2026 |title=Miss World: Madagascar Committee Skips 2026 Edition |url=https://livemada.com/news/1353/ |access-date=10 Agosto 2026 |website=L'Express de Madagascar |language=en |via=LiveMada}}</ref> Dapat sanang lalahok sa unang pagkakataon ang Butan sa edisyong ito, ngunit hindi ito natuloy matapos ang pagpapaliban ng Miss Bhutan 2026.<ref>{{cite news|title=Miss Bhutan returns, winner to represent Bhutan in Miss World|url=https://www.bbs.bt/235857/|url-status=live|website=Bhutan Broadcasting Service|date=27 Nobyembre 2025|access-date=4 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20251130140643/https://www.bbs.bt/235857/|archive-date=30 Nobyembre 2025|language=en}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss World 2026''' | |- |1st runner-up | |- |2nd runner-up | |- |Top 6 | |- |Top 12 | |- |Top 20 | |- |Top 40 | * {{flagicon|GER}} Alemanya – Julia Kühnle '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Nguyễn '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|ENG}} Inglatera – Grace Richardson '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|NGR}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=25 Agosto 2026 |title=PH’s Asia Rose Simpson earns early entry to Miss World 2026 Top 40 |url=https://entertainment.inquirer.net/681483/phs-asia-rose-simpson-earns-early-entry-to-miss-world-2026-top-40 |access-date=28 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|PUR}} Porto Riko – Suil Anyelina Pagán<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=20 Agosto 2026 |title=Miss World Sports Challenge: Suil Anyelina Pagán Secures Top 40 Spot |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-sports-challenge-suil-anyelina-pagn-secures-top-40-spot/articleshow/155790573.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20260820012936/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-sports-challenge-suil-anyelina-pagn-secures-top-40-spot/articleshow/155790573.cms |archive-date=20 Agosto 2026 |access-date=20 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|FRA}} Pransiya – Indira Ampiot '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|DOM}} Republikang Dominikano – Joheirry Mola '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|ZAF}} Timog Aprika – Romanda Hombir '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|TTO}} Trinidad at Tobago – Georgia-Lee Gill '''<small>Δ</small>''' |} <small>'''Δ''' – Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng mga ''Challenge Event''</small> == Mga ''Challenge Event'' == === Hamon sa Palakasan === Naganap ang ''pangwakas'' ng Hamon sa Palakasan noong 19 Agosto 2026 sa [[Haiphong]] kung saan ang dalawampu't-apat na kandidata ang napili mula sa karerang 1.25 km para lumahok sa huling ''round''.<ref name="TT1408">{{cite news|title=Over 100 Miss World 2026 contestants begin week-long journey in Vietnam|url=https://news.tuoitre.vn/over-100-miss-world-2026-contestants-begin-week-long-journey-in-vietnam-103260814114720526.htm|url-status=live|website=Tuổi Trẻ|date=14 Agosto 2026|access-date=18 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260814143926/https://news.tuoitre.vn/over-100-miss-world-2026-contestants-begin-week-long-journey-in-vietnam-103260814114720526.htm|archive-date=14 Agosto 2026|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Agosto 2026 |title=[PRNewswire] Miss World 2026 at Dragon Ocean Do Son Elevates Vietnam |url=https://en.yna.co.kr/view/RPR20260819008200353?section=press-release/index |access-date=19 Agosto 2026 |website=Yonhap News Agency |language=en}}</ref> Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 40. Nagwagi si Suil Anyelina Pagán ng Porto Riko sa hamong ito.<ref name=":02">{{Cite web |last=Ngan|first=Kim|date=19 Agosto 2026|title=Lộ diện mỹ nhân đầu tiên vào Top 40 Miss World 2026|trans-title=The first beauty queen to make it into the Top 40 of Miss World 2026 has been revealed|url=https://phunuvietnam.vn/lo-dien-my-nhan-dau-tien-vao-top-40-miss-world-2026-238260819202534137.htm|access-date=19 Agosto 2026|website=Báo Phụ nữ Việt Nam|language=vi}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamon sa Palakasan. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|PUR}} '''Porto Riko''' – '''Suil Anyelina Pagán<ref name=":02" />''' |- |1st runner-up | * {{flagdeco|NIR}} Hilagang Irlanda – Amelie Moore<ref name=":02" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|AUS}} Australya – Olivija Spanovskis<ref name=":02" /> |- |Top 24<ref name=":02" /> | * {{flagicon|ALB}} Albanya – Alba Tirtja * {{flagicon|GER}} Alemanya – Julia Kühnle * {{flagicon|BEL}} Belhika – Olga Lombardo * {{flagicon|BOT}} Botswana – Ruth Thomas * {{flagicon|CUR}} Curaçao – Lishantely Jennie * {{flagdeco|ESA}} El Salvador – Andrea Rivas * {{flagicon|SLO}} Eslobenya – Amadea Zupan * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagdeco|GNQ}} Gineang Ekwatoriyal – María de los Ángeles Ndong * {{flagicon|MKD}} Hilagang Masedonya – Eva Velichkovska * {{flagicon|ENG}} Inglatera – Grace Richardson * {{flagicon|IRL}} Irlanda – Caoimhe Kenny * {{Flagicon|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{flagicon|MEX}} Mehiko – Cassandra García * {{flagicon|NED}} Olanda – Charlotte Boonstra * {{flagicon|PAN}} Panama – Madeline Miller * {{flagicon|PAR}} Paragway – Ayelén Pérez * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]] * {{flagicon|FIN}} Pinlandiya – Kiia Huutoniemi * {{flagicon|POR}} Portugal – Vitória Babinetchi * {{flagicon|SRI}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi |} === Hamong ''Head-to-Head'' === Naganap ang unang bahagi ng hamong ''Head-to-Head'' noong 22 at 24 Agosto 2026 sa Khanh Hoa Children’s Palace sa Nha Trang kung saan ipinakilala ng lahat ng mga kandidata ang kanilang mga sarili at nagbigay ng mga talumpati tungkol sa kanilang mga proyekto<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=25 Agosto 2026 |title=Miss World PH Asia Rose Simpson tops head-to-head challenge for Asia & Oceania |url=https://www.gmanetwork.com/lifestyle/news/137540/miss-world-ph-asia-rose-simpson-tops-head-to-head-challenge-for-asia-oceania/story |access-date=26 Agosto 2026 |website=GMA Lifestyle |language=en}}</ref>. Limang kandidata na napili mula sa bawat rehiyong kontinental ang nagtunggali sa ikalawang bahagi, kung saan tinukoy ang apat na nagwagi mula sa mga rehiyong kontinental na pakusang makakapasok sa Top 40.<ref>{{Cite web |last=|first=|date=24 Agosto 2026|title=WATCH: Asia Rose Simpson makes the case for sport and dance with passionate speech at Miss World 2026|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/healthandwellness/999636/asia-rose-simpson-makes-the-case-for-sport-and-dance-with-passionate-speech-at-miss-world-202/story/|access-date=26 Agosto 2026|website=[[GMA News Online]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=25 Agosto 2026 |title=73rd Miss World Head-to-Head Challenge Winners Announced |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/73rd-miss-world-head-to-head-challenge-winners-announced/articleshow/155985449.cms |access-date=28 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 20 matapos magwagi sa Hamong ''Head-to-Head''. * {{Color box|lightgray|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Head-to-Head''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | | |- style="background:lightgray;" | rowspan="4" |Top 4<ref>{{Cite web |last=Baltasar |first=Cecile |date=25 Agosto 2026 |title=PH's Asia Rose Simpson now in Top 40 of Miss World 2026 |url=https://philstarlife.com/celebrity/176186-asia-rose-simpson-now-in-top-40-miss-world-2026? |access-date=26 Agosto 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> |Aprika | * {{flagicon|ZAF}} Timog Aprika – Romanda Hombir |- style="background:lightgray;" |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]] |- style="background:lightgray;" |Europa | * {{flagicon|GER}} Alemanya – Julia Kühnle |- style="background:lightgray;" |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|TTO}} Trinidad at Tobago – Georgia-Lee Gill |- | rowspan="4" |Top 20<ref name="h2h">{{Cite web |last=Prima|first=Berkat|date=25 Agosto 2026|title=Hasil Lengkap Head to Head Challenge Miss World 2026|trans-title=Complete Result of Miss World 2026 Head to Head Challenge|url=https://www.idntimes.com/men/ladies/hasil-lengkap-head-to-head-challenge-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-ql0fbj|access-date=26 Agosto 2026|website=IDN Times|language=id}}</ref> | style="vertical-align:middle;" |Aprika | * {{flagicon|ERI}} Eritreya – Snit Tewoldemedhin * {{Flagicon|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{flagicon|NGR}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George * {{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] – Adah Mushibi |- | style="vertical-align:middle;" |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Lê Nguyễn * {{flagdeco|COK}} Kapuluang Cook – Tiarē Henry-Anguna * {{flagicon|MDV}} Maldibas – Mariyam Eema Mohamed * {{flagicon|KOR}} Timog Korea – Min-seo Cha |- | style="vertical-align:middle;" |Europa | * {{flagicon|SCO}} Eskosya – Eilidh MacDonald * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagicon|WAL}} Gales – Helena Hawke * {{flagdeco|GIB}} Hibraltar – Julia Horne |- | style="vertical-align:middle;" |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|BAH}} Bahamas – Marechan Burrows * {{flagicon|BOL}} Bulibya – Vanessa Kraljevic * {{flagicon|USA}} Estados Unidos – Mary Sickler * {{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} Martinika – Laurence Fibleuil |} === Hamon sa Talento === * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamon sa Talento. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Placement !Contestant |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|ENG}} '''Inglatera''' – '''Grace Richardson''' |- |2nd place | * {{flagicon|GLP|local}} Guadalupe – Annaëlle Ibo |- |3rd place | * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]] |- | style="vertical-align:middle;" |Top 23 | * {{flagicon|VNM}} Biyetnam – Bảo Ngọc Lê Nguyễn * {{flagicon|BIH}} Bosnya at Hersegobina – Lana Jahić * {{flagicon|DEN}} Dinamarka – Josephine Bøttger * {{flagicon|ERI}} Eritreya – Snit Tewoldemedhin * {{flagicon|ETH}} Etiyopiya– Ruth Yirgalem * {{flagicon|GTM}} Guwatemala – Andrea Ortiz * {{flagicon|GIB}} Hibraltar – Julia Horne * {{flagdeco|NIR}} Hilagang Irlanda – Amelie Moore * {{flagicon|IRL}} Irlanda – Caoimhe Kenny * {{flagicon|NPL}} Nepal – Luna Luitel * {{flagdeco|COK}} Kapuluang Cook – Tiarē Henry-Anguna * {{flagicon|COL}} Kolombya – Andrea Romero * {{flagicon|NGA}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George * {{flagicon|PRY}} Paragway – Ayelén Pérez * {{flagicon|POL}} Polonya – Maja Todd * {{flagicon|PRT}} Portugal – Vitória Babinetchi * {{flagicon|ZMB}} Sambia – Adah Mushibi * {{flagicon|LKA}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi * {{flagicon|CHI}} Tsile – Ignacia Fernández * {{flagicon|CHN}} Tsina – Yifei Dong |} === Hamong ''Top Model'' === Naganap ang unang bahagi ng hamong Top Model noong 18 Agosto 2026 sa Dragon Beach Square, [[Haiphong]], kasabay ng ''Vietnam Beauty Fashion Fest XVI'' kung saan nirampa ng lahat ng 111 kandidata ang mga disenyo na gawa ng mga taga-disenyong Biyetnames.<ref name="TT1408" /><ref>{{Cite web |last=Tribune |first=Daily |date=17 Agosto 2026 |title=Miss World 2026 queens take runway for ‘The Green World’ |url=https://tribune.net.ph/2026/08/17/miss-world-2026-queens-take-runway-for-the-green-world |access-date=18 Agosto 2026 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=19 Agosto 2026 |title=PH’s Miss World bet walks with broken shoe at ‘Top Model’ event |url=https://entertainment.inquirer.net/680991/phs-miss-world-bet-walks-with-broken-shoe-at-top-model-event |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819093720/https://entertainment.inquirer.net/680991/phs-miss-world-bet-walks-with-broken-shoe-at-top-model-event |archive-date=19 Agosto 2026 |access-date=19 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Mula sa unang bahagi ng hamon, animnapung pinalista ang lalahok sa ikalawang bahagi ng hamong Top Model na magaganap sa 27 Agosto 2026 sa Nha Trang kung saan irarampa ng animnapung pinalista ang mga disenyo mula sa mga lokal na taga-disenyo ng kanilang bansang kinakatawan.<ref>{{cite news|title=PH's Asia Rose Simpson advances to finals of Miss World's Top Model competition|url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/8/21/ph-s-asia-rose-simpson-advances-to-finals-of-miss-world-s-top-model-competition-1422|url-status=live|website=[[ABS-CBN]]|date=21 Agosto 2026|access-date=24 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821124643/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/8/21/ph-s-asia-rose-simpson-advances-to-finals-of-miss-world-s-top-model-competition-1422|archive-date=21 Agosto 2026|language=en}}</ref> Limang kandidata na napili mula sa bawat rehiyong kontinental ang muling rumampa sa huling bahagi, kung saan tinukoy ang apat na nagwagi mula sa mga rehiyong kontinental na pakusang makakapasok sa Top 40. * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 20 matapos magwagi sa Hamong ''Top Model''. * {{Color box|lightgray|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Top Model''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | | |- style="background:lightgray;" | rowspan="4" |Top 4 |Aprika | * {{flagicon|NGR}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George |- style="background:lightgray;" |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Nguyễn |- style="background:lightgray;" |Europa | * {{flagicon|FRA}} Pransiya – Indira Ampiot |- style="background:lightgray;" |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|DOM}} Republikang Dominikano – Joheirry Mola |- | rowspan="4" |Top 21 |Aprika | * {{flagicon|BOT}} Botswana – Ruth Thomas<ref>{{Cite news |last=Gaoswediwe |first=Ndingililo |date=20 Agosto 2026 |title=Botswana: Thomas Makes Winning Team |language=en |work=Botswana Daily News |url=https://allafrica.com/stories/202608200346.html |access-date=24 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260824025514/https://allafrica.com/stories/202608200346.html |archive-date=24 Agosto 2026 |via=AllAfrica}}</ref> * {{flagdeco|GNQ}} Gineang Ekwatoriyal – María de los Ángeles Ndong * {{Flagicon|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{Flagicon|Zimbabwe}} Simbabwe – Brunette Makanyiso * {{flagicon|ZAF}} Timog Aprika – Romanda Hombir |- |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|IND}} Indiya – Nikita Porwal * {{flagicon|CAM}} Kambodya – Leakena In * {{flagicon|THA}} Taylandiya – Kanteera Techaphattanakul * {{flagicon|CHN}} Tsina – Yifei Dong |- |Europa | * {{flagicon|BEL}} Belhika – Olga Lombardo * {{flagdeco|KOS}} Kosobo – Blair Isufi * {{flagicon|CZE}} Republikang Tseko – Linda Górecká * {{flagicon|UKR}} Ukranya – Valeriia Lisovska |- |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|VEN}} Beneswela – Mística Núñez * {{flagicon|USA}} Estados Unidos – Mary Sickler * {{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} French Guiana – Audrey Ho-Wen-Tsaï * {{flagicon|COL}} Kolombya – Andrea Romero |- | rowspan="4" |Top 60<ref>{{cite news|last=Fernando|first=Jefferson|date=21 Agosto 2026|title=Asia Rose Simpson advances to Miss World Top Model Top 60|url=https://tribune.net.ph/2026/08/21/asia-rose-simpson-advances-to-miss-world-top-model-top-60|url-status=live|website=Daily Tribune|access-date=24 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821123546/https://tribune.net.ph/2026/08/21/asia-rose-simpson-advances-to-miss-world-top-model-top-60|archive-date=21 Agosto 2026|language=en}}</ref> |Aprika | * {{flagicon|CIV}} Baybaying Garing – Fatima Koné * {{flagdeco|GHA}} Gana – Rumzia Sule * {{flagicon|GUI}} Guniya – Saran Keita * {{flagdeco|CMR}} Kamerun – Noura Njikam * {{flagicon|MRI}} Mawrisyo – Shreeya Bokhoree * {{flagicon|MOZ}} Mosambik – Arcenia Quehá * {{flagicon|SEN}} Senegal – Fatima Diop<ref>{{Cite web |last=Kassa Bouassa |first=Yann Russe |date=21 Agosto 2026 |title=Miss Monde 2026 : le Sénégal qualifié pour la finale du Top model challenge |trans-title=Miss World 2026: Senegal qualifies for the Top Model Challenge final |url=https://www.quoideneuf.info/article/20260821120500-miss-monde-2026-le-senegal-qualifie-pour-la-finale-du-top-model-challenge |access-date=24 Agosto 2026 |website=Quoideneuf |language=fr}}</ref> * {{flagicon|SOM}} Somalya – Foziya Abdullahi Garad * {{flagicon|TZA}} Tansaniya – Latricia Ian Sawe |- |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|AUS}} Australya – Olivija Spanovskis * {{flagdeco|JPN}} Hapon – Yui Kawana * {{flagicon|INA}} Indonesya – Audrey Bianca Callista * {{Flagicon|Laos}} Laos – Mongkoutphet Harnsana * {{flagdeco|MYS}} Malaysia – Taanusiya Chetty * {{flagicon|MYA}} Myanmar – Han Theint Theint Aung * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=21 Agosto 2026 |title=PH’s Asia Rose Simpson advances to Miss World 2026 ‘Top Model’ finals |url=https://entertainment.inquirer.net/681173/phs-asia-rose-simpson-advances-to-miss-world-2026-top-model-finals |access-date=21 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> * {{flagicon|SRI}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi * {{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] – Sıla Saraydemir |- |Europa | * {{flagicon|DEN}} Dinamarka – Josephine Bøttger * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagdeco|GIB}} Hibraltar – Julia Horne * {{flagicon|ITA}} Italya – Lucrezia Mangilli * {{flagdeco|MLT}} Malta – Nicole Spiteri * {{flagicon|Montenegro}} Montenegro – Maša Vukićević * {{flagicon|NED}} Olanda – Charlotte Boonstra * {{flagicon|POL}} Polonya – Maja Todd * {{flagicon|POR}} Portugal – Vitória Babinetchi |- |Kaamerikahan at Karibe | * {{Flagicon|ARG}} Arhentina – Alina Akselrad * {{flagicon|BAH}} Bahamas – Marechan Burrows * {{flagicon|BRA}} Brasil – Gabriela Botelho * {{flagicon|BOL}} Bulibya – Vanessa Kraljevic * {{flagicon|CUR}} Curaçao – Lishantely Jennie * {{flagicon|CAN}} Kanada – Angelina Fan * {{flagicon|CAY}} Kapuluang Cayman – Kristianna Gordon * {{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} Martinika – Laurence Fibleuil * {{flagicon|PAN}} Panama – Madeline Miller * {{flagicon|PER}} Peru – Josiane Sciotti * {{flagicon|TTO}} Trinidad at Tobago – Georgia-Lee Gill * {{flagicon|CHI}} Tsile – Ignacia Fernández |} === ''Beauty With A Purpose'' === * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 6 matapos magwagi sa Hamong ''Beauty With A Purpose''. * {{Color box|lightgray|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Beauty With A Purpose''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | | |- style="background:lightgray;" | rowspan="4" |Top 4 |Aprika | |- style="background:lightgray;" |Asya at Oseaniya | |- style="background:lightgray;" |Europa | |- style="background:lightgray;" |Kaamerikahan at Karibe | |- | rowspan="4" |Top 24 |Aprika | * {{flagdeco|GHA}} Gana – Rumzia Sule * {{flagdeco|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{flagdeco|MWI}} Malawi – Ireen Navicha * {{flagdeco|SLE}} Sierra Leone – Mariyam Konneh * {{flagdeco|UGA}} Uganda – Elle Muhoza * {{flagdeco|ZIM}} Simbabwe – Brunette Makanyiso |- |Asya at Oseaniya | * {{flagdeco|BGD}} Bangglades – Samanzar Sayeed * {{flagdeco|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Nguyễn * {{flagdeco|MYS}} Malaysia – Taanusiya Chetty * {{flagdeco|NPL}} Nepal – Luna Luitel * {{flagdeco|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]] * {{flagdeco|LKA}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi |- |Europa | * {{flagicon|DEN}} Dinamarka – Josephine Bøttger * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagicon|HRV}} Kroasya– Ema Helena Vičar * {{flagicon|PRT}} Portugal – Vitória Babinetchi * {{flagicon|FRA}} Pransiya – Indira Ampiot * {{flagicon|UKR}} Ukranya – Valeriia Lisovska |- |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|BLZ}} Belis – Faith Edgar * {{flagicon|VEN}} Beneswela – Mística Núñez * {{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} French Guiana – Audrey Ho-Wen-Tsaï * {{flagicon|GTM}} Guwatemala – Andrea Ortiz * {{flagicon|HTI}} Hayti – Marie Kemlyne Félix * {{flagicon|PRY}} Paragway – Ayelén Pérez |} == Mga kandidata == Ang mga sumusunod ay mga kumpirmadong kalahok:<ref>{{cite news|last=Solis|first=Velnera|date=14 Mayo 2026|title=Miss World 2026: Date, Venue, Contestants and Everything Yoo Need to Know|url=https://zambianface.com/fashion-beauty/miss-world-2026/|url-status=live|website=Zambian Face|access-date=4 Agosto 2026|archive-date=15 Mayo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515012239/https://zambianface.com/fashion-beauty/miss-world-2026/|language=en}}</ref> {| class="sortable wikitable" style="font-size:95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |{{sortname|Alba|Tirtja|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Lam |first=Duy |date=8 Hunyo 2026 |title=Lộ diện nhiều đối thủ của Bảo Ngọc ở Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=Many of Bảo Ngọc's rivals at Miss World have emerged |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-post1849660.tpo |url-status=live |access-date=28 Hunyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608082221/https://tienphong.vn/vu-tau-hoa-dam-xe-tai-o-ha-noi-cuc-csgt-de-nghi-xem-xet-trach-nhiem-cua-tai-xe-o-to-post1849670.tpo |archive-date=8 Hunyo 2026}}</ref> |25 |[[Tirana]] |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |{{sortname|Julia |Kühnle|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=16 Hulyo 2026 |title=Julia Kühnle Crowned Miss World Germany 2026 Ahead of Miss World in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/julia-khnle-crowned-miss-world-germany-2026-ahead-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155112134.cms |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260730220414/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/julia-khnle-crowned-miss-world-germany-2026-ahead-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155112134.cms|archive-date=30 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Berlin]] |- |{{Flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{sortname|Alina|Akselrad|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Disyembre 2025 |title=Alina Akselrad representará a Argentina en la competencia de Miss Mundo 2026 |language=es |trans-title=Alina Akselrad will represent Argentina in the Miss World 2026 competition |website=Córdoba Interior Informa |url=https://cordobainteriorinforma.com/2025/12/27/alina-akselrad-representara-a-argentina-en-la-competencia-de-miss-mundo-2026/ |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260513041450/https://cordobainteriorinforma.com/2025/12/27/alina-akselrad-representara-a-argentina-en-la-competencia-de-miss-mundo-2026/ |archive-date=13 May 2026}}</ref> |27 |Córdoba |- |{{flagicon|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Olivija|Spanovskis|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rifai |date=12 Enero 2026 |title=7 Potret Miss World Australia 2026 Olivija Spanovskis, Curi Atensi! |language=id |trans-title=7 Portraits of Miss World Australia 2026 Olivija Spanovskis, Stealing Attention! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-world-australia-2026-olivija-spanovskis-curi-atensi-c1c2-01-9mwsv-xsplqs |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260206192814/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-world-australia-2026-olivija-spanovskis-curi-atensi-c1c2-01-9mwsv-xsplqs |archive-date=6 Pebrero 2026 |accessdate=}}</ref> |25 |[[Adelaide]] |- |{{flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |{{sortname|Marechan|Burrows|nolink=1}}<ref name=":2">{{cite news |date=26 Marso 2025 |title=Miss World The Bahamas introduced |language=en |website=The Nassau Guardian |url=https://www.thenassauguardian.com/multimedia/video_gallery/miss-world-the-bahamas-introduced/video_5913ce5c-ff42-54b4-94f1-7784588cc06d.html |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260328023048/https://www.thenassauguardian.com/multimedia/video_gallery/miss-world-the-bahamas-introduced/video_5913ce5c-ff42-54b4-94f1-7784588cc06d.html |archive-date=28 Marso 2026 |accessdate=}}</ref> |27 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BAN}} [[Bangladesh|Bangglades]] |{{sortname|Samanzar|Sayeed|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=|date=11 Hulyo 2026|title=কে হলেন এবারের মিস ওয়ার্ল্ড বাংলাদেশ|trans-title=Who is this year's Miss World Bangladesh?|url=https://www.channel24bd.tv/entertainment/article/336770/%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%8F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%B8-%E0%A6%93%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%A1-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6|access-date=12 Hulyo 2026|website=Channel 24|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260715051056/https://www.channel24bd.tv/entertainment/article/336770/%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%8F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%B8-%E0%A6%93%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%A1-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6|archive-date=15 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Dhaka]] |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{sortname|Fatima|Koné|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=29 Hunyo 2025 |title=Beauté: Koné Fatima élue Miss Côte d’Ivoire 2025 |trans-title=Beauty: Koné Fatima elected Miss Côte d’Ivoire 2025 |url=https://www.linfodrome.com/culture/110869-beaute-kone-fatima-elue-miss-cote-d-ivoire-2025 |access-date=29 Hunyo 2025 |website=Linfodrome |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20250807032018/https://www.linfodrome.com/culture/110869-beaute-kone-fatima-elue-miss-cote-d-ivoire-2025|archive-date=7 Agosto 2025}}</ref> |23 |Azaguié |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Olga|Lombardo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Clapson |first=Colin |date=23 Pebrero 2026 |title=22-year-old student Olga Lombardo is new Miss Belgium |url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2026/02/23/22-year-old-student-olga-lombardo-is-new-miss-belgium/ |access-date=5 Hulyo 2026 |website=VRT NWS |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260705031545/https://www.vrt.be/vrtnws/en/2026/02/23/22-year-old-student-olga-lombardo-is-new-miss-belgium/|archive-date=5 Hulyo 2026}}</ref> |22 |Leuven |- |{{flagicon|BIZ}} [[Belize|Belis]] |{{sortname|Faith|Edgar|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Keme-Palacio |first=Benita |date=17 Hunyo 2025 |title=Faith Edgar Crowned Miss World Belize 2025 |url=https://www.greaterbelize.com/faith-edgar-crowned-miss-world-belize-2025/ |access-date=9 Hulyo 2025 |website=Greater Belize Media |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260414122317/https://www.greaterbelize.com/faith-edgar-crowned-miss-world-belize-2025/|archive-date=14 Abril 2026}}</ref> |24 |San Pedro |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Mística|Núñez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2025 |title=Miss Falcón gana el Miss World Venezuela 2025 |url=https://primicia.com.ve/placeres/miss-falcon-gana-el-miss-world-venezuela-2025/|access-date=13 Nobyembre 2025 |website=Primicia|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20251206111351/https://primicia.com.ve/placeres/miss-falcon-gana-el-miss-world-venezuela-2025/|archive-date=6 Disyembre 2025|trans-title=Miss Falcón wins Miss World Venezuela 2025.}}</ref> |24 |Punto Fijo |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{sortname|Bảo Ngọc|Nguyễn|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Agosto 2025 |title=Hoa hậu Bảo Ngọc thi Miss World |language=vi |trans-title=Miss Bảo Ngọc competes in Miss World |website=VnExpress |url=https://vnexpress.net/hoa-hau-bao-ngoc-thi-miss-world-4924166.html |access-date=10 Setyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20260620055023/https://vnexpress.net/hoa-hau-bao-ngoc-thi-miss-world-4924166.html|archive-date=20 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Cần Thơ |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosniya at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |{{sortname|Lana|Jahić|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=27 Hunyo 2026 |title=Tuzlanka Lana Jahić je nova Miss Bosne i Hercegovine |trans-title=Lana Jahić from Tuzla is the new Miss Bosnia and Herzegovina |url=https://radiosarajevo.ba/magazin/showbiz/tuzlanka-lana-jahic-nova-miss-bosne-i-hercegovine/642737 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628051312/https://radiosarajevo.ba/magazin/showbiz/tuzlanka-lana-jahic-nova-miss-bosne-i-hercegovine/642737 |archive-date=28 Hunyo 2026 |access-date=5 Hulyo 2026 |website=Radio Sarajavo |language=bs}}</ref> |18 |Tuzla |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |{{sortname|Ruth|Thomas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kgamanyane |first=Nnasaretha |date=25 March 2025 |title=Thomas prophecy on winning Miss Botswana comes to pass |url=https://www.mmegi.bw/lifestyle/thomas-prophecy-on-winning-miss-botswana-comes-to-pass/news |access-date=9 May 2025 |website=Mmegi Online |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260731084436/https://www.mmegi.bw/lifestyle/thomas-prophecy-on-winning-miss-botswana-comes-to-pass/news|archive-date=31 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Masunga |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Gabriela|Botelho|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Nicolau |first=André |date=1 Pebrero 2026 |title=Gabriela Botelho, representante de Sergipe, é eleita Miss Brasil Mundo 2026 |language=pt-BR |trans-title=Gabriela Botelho, representing Sergipe, is elected Miss Brazil World 2026 |website=CNN Brasil |url=https://www.cnnbrasil.com.br/lifestyle/gabriela-botelho-representante-de-sergipe-e-eleita-miss-brasil-mundo-2026/ |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260202040947/https://www.cnnbrasil.com.br/lifestyle/gabriela-botelho-representante-de-sergipe-e-eleita-miss-brasil-mundo-2026/ |archive-date=2 Pebrero 2026}}</ref> |25 |Belo Horizonte |- |{{flagicon|BGR}} [[Bulgarya]] |{{sortname|Tsevetelina |Lozanova|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Цветелина Лозанова е новата "Мис Свят България 2026" |trans-title=Tsvetelina Lozanova is the new Miss World Bulgaria 2026 |url=https://www.bgdnes.bg/shou/article/23254058 |access-date=27 Hulyo 2026 |website=Bulgaria Dnes |language=bg|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722034637/https://www.bgdnes.bg/shou/article/23254058|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Sofia]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Vanessa|Kraljevic|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Ruiz |first=Melvy |date=28 Hunyo 2025 |title=La cruceña Vanessa Kraljevic es la nueva Miss Bolivia Mundo 2025 |trans-title=Vanessa Kraljevic from Santa Cruz is the new Miss Bolivia World 2025 |url=https://eju.tv/2025/06/la-crucena-vanessa-kraljevic-es-la-nueva-miss-bolivia-mundo-2025/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Eju.tv |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418220844/https://eju.tv/2025/06/la-crucena-vanessa-kraljevic-es-la-nueva-miss-bolivia-mundo-2025/|archive-date=18 Abril 2026}}</ref> |23 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |{{sortname|Lishantely|Jennie|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=16 Disyembre 2025 |title=Lishantely Jennie koroná komo Miss World Curaçao |language=pap |trans-title=Lishantely Jennie was crowned as Miss World Curaçao |website=extra.cw |url=https://extra.cw/lishantely-jennie-korona-komo-miss-world-curacao/ |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125094420/https://extra.cw/lishantely-jennie-korona-komo-miss-world-curacao/ |archive-date=25 Enero 2026}}</ref> |18 |Willemstad |- |{{flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Josephine|Bøttger|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Lam |first=Duy |date=26 Abril 2026 |title=Lộ diện thêm nhiều người đẹp đến Việt Nam thi Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=More beauties revealed to be coming to Vietnam to compete in Miss World |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/lo-dien-them-nhieu-nguoi-dep-den-viet-nam-thi-hoa-hau-the-gioi-post1838810.tpo |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260427012148/https://tienphong.vn/lo-dien-them-nhieu-nguoi-dep-den-viet-nam-thi-hoa-hau-the-gioi-post1838810.tpo |archive-date=27 Abril 2026}}</ref> |24 |Hillerød |- |{{flagdeco|ESA}} [[:en:Miss_El_Salvador|El Salvador]] |{{sortname|Andrea|Rivas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Palacios |first=Marcella |date=1 Oktubre 2025 |title=Adriana Rivas, Miss Usulután, es la nueva Miss World El Salvador 2025/26 |trans-title=Adriana Rivas, Miss Usulután, is the new Miss World El Salvador 2025/26 |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/miss-mundo-2025-usulutan/1244878/2025/ |access-date=16 Oktubre 2025 |website=El Diario de Hoy|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419025255/https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/miss-mundo-2025-usulutan/1244878/2025/|archive-date=19 Abril 2026}}</ref> |23 |[[:en:Usulután|Usulután]] |- |{{flagicon|ERI}} [[Eritrea|Eritreya]] |{{sortname|Snit |Tewoldemedhin|nolink=1}}<ref name=":5" /> |26 |[[Asmara]] |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |{{sortname|Eilidh|MacDonald|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Peddi |first=Sarah |date=24 Nobyembre 2025 |title=Miss Scotland 2025 winner revealed as stunning Glasgow beauty takes crown just before age cut-off |language=en |website=The Scottish Sun |url=https://www.thescottishsun.co.uk/tvandshowbiz/15606953/miss-scotland-winner-eilidh-macdonald-glasgow-crown/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810060845/https://www.thescottishsun.co.uk/tvandshowbiz/15606953/miss-scotland-winner-eilidh-macdonald-glasgow-crown/|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Glasgow]] |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |{{sortname|Amadea|Zupan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=13 Enero 2025 |title=Nova Miss Slovenije je postala Amadea Zupan iz Sežane |trans-title=Amadea Zupan from Sežana became the new Miss Slovenia |url=https://svet24.si/novice/kultura/miss-slovenije-2025-zmagovalka-1393630 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Novice Svet24 |language=sl|archive-url=https://web.archive.org/web/20260114132027/https://svet24.si/novice/kultura/miss-slovenije-2025-zmagovalka-1393630|archive-date=14 Enero 2026}}</ref> |26 |Sežana |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |{{sortname|Elisabeth|Reynés|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=19 Abril 2026 |title=Elisabeth Reynés, proclamada Miss World Spain 2026, será la representante de España en Miss Mundo |language=es |trans-title=Elisabeth Reynés, proclaimed Miss World Spain 2026, will be Spain's representative at Miss World |website=El Mundo |url=https://www.elmundo.es/loc/famosos/2026/04/19/69e4ca01e9cf4a6f358b4579.html |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713210732/https://www.elmundo.es/loc/famosos/2026/04/19/69e4ca01e9cf4a6f358b4579.html|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Mallorca]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Mary|Sickler|nolink=1}}<ref name=":1" /> |23 |[[Las Vegas]] |- |{{Flagicon|Ethiopia}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |{{sortname|Ruth|Yirgalem|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=23 Abril 2026 |title=The Enduring Legacy of Miss World from London to Vietnam |language=en |website=Pulse of Africa |url=https://pulseofafrica.info/entertainment/216?lang=en |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628062603/https://pulseofafrica.info/entertainment/216?lang=en |archive-date=28 Hunyo 2026}}</ref> |21 |[[Adis Abeba]] |- |{{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} [[French Guiana]] |{{sortname|Audrey|Ho-Wen-Tsaï|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Hunyo 2026 |title=Audrey Ho Wen Tsai représentera la Guyane au concours Miss World, une « première historique » pour le territoire |language=fr |trans-title=Audrey Ho Wen Tsai will represent French Guiana at the Miss World competition, a "historic first" for the territory |work=Outremers360 |url=https://outremers360.com/bassin-atlantique-appli/audrey-ho-wen-tsai-representera-la-guyane-au-concours-miss-world-une-premiere-historique-pour-le-territoire |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260610084647/https://outremers360.com/bassin-atlantique-appli/audrey-ho-wen-tsai-representera-la-guyane-au-concours-miss-world-une-premiere-historique-pour-le-territoire|archive-date=10 Hunyo 2026}}</ref> |20 |[[:en:Kourou|Kourou]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |{{sortname|Helena|Hawke|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Owens |first=David |date=5 Mayo 2025 |title=Student nurse is crowned Miss Wales 2025 |url=https://nation.cymru/culture/student-nurse-is-crowned-miss-wales-2025/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Nation Cymru |language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20260511205741/https://nation.cymru/culture/student-nurse-is-crowned-miss-wales-2025/|archive-date=11 Mayo 2026}}</ref> |20 |Caerleon |- |{{flagdeco|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{sortname|Rumzia |Sule|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hulyo 2026 |title=Rumzia Sule Wins Miss World Ghana 2026, Set to Represent Her Country at the 75th Miss World Festival |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/rumzia-sule-wins-miss-ghana-2026-set-to-represent-ghana-at-the-75th-miss-world-festival/articleshow/155141182.cms |access-date=27 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260728125432/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/rumzia-sule-wins-miss-ghana-2026-set-to-represent-ghana-at-the-75th-miss-world-festival/articleshow/155141182.cms|archive-date=28 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Accra]] |- |{{flagdeco|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{sortname|María de los Ángeles|Ndong|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Nkene |first=Gabriel Ebang Oyono |date=9 Setyembre 2025 |title=Conozca a todas las ganadoras del certamen Miss Guinea Ecuatorial 2024 |language=es |trans-title=Meet all the winners of the Miss Equatorial Guinea 2024 pageant |website=Ahora Equatorial Guinea |url=https://ahoraeg.com/cultura/2024/09/09/conozca-a-todas-las-ganadoras-del-certamen-miss-guinea-ecuatorial-2024/ |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804214509/https://ahoraeg.com/cultura/2024/09/09/conozca-a-todas-las-ganadoras-del-certamen-miss-guinea-ecuatorial-2024/ |archive-date=4 Agosto 2025}}</ref> |25 |[[Malabo]] |- |{{Flagicon|GRC}} [[Gresya]] |{{sortname|Mikaela|Kasari|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Disyembre 2025 |title=73ος Διαγωνισμός Ομορφιάς: Star Hellas 2025 η Μικαέλα Κάσαρι – Λάμψη στο Fantasia Live |language=el |trans-title=73rd Beauty Contest: Star Hellas 2025 Mikaela Kasari – Shine at Fantasia Live |website=Showbiz TV |url=https://showbiz-tv.gr/lifestyle/81884/73os-diagonismos-omorfias-star-hellas-2025-i/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260720225030/https://showbiz-tv.gr/lifestyle/81884/73os-diagonismos-omorfias-star-hellas-2025-i/|archive-date=20 Hulyo 2026}}</ref> |19 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GLP|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |{{sortname|Annaëlle|Ibo|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=28 Mayo 2026 |title=Annaelle Ibo représentera la Guadeloupe à Miss Monde 2026 |language=fr |trans-title=Annaelle Ibo will represent Guadeloupe at Miss World 2026 |website=France-Antilles |url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/annaelle-ibo-representera-la-guadeloupe-a-miss-monde-2026-1080445.php |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529111751/https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/annaelle-ibo-representera-la-guadeloupe-a-miss-monde-2026-1080445.php |archive-date=29 Mayo 2026}}</ref> |24 |Metz |- |{{flagicon|GUI}} [[Guinea|Guniya]] |{{sortname|Saran|Keita|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Hulyo 2026 |title=Miss World Guinea 2026: Saran Keita selected |url=https://www.radioguinee.com/article/arts-heritage/miss-world-guinea-2026-saran-keita-selected |access-date=24 Hulyo 2026 |website=Radio Guinée |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260723163044/https://www.radioguinee.com/fr/article/arts-heritage/miss-world-guinea-2026-saran-keita-selected|archive-date=23 Hulyo 2026}}</ref> |26 |Kankan |- |{{flagicon|GBS}} [[Guinea-Bissau|Guniya-Bissaw]] |{{sortname|Hernânia |Nantote|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2026 |title=Hernânia Nantote Crowned Miss World Guinea-Bissau 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/hernnia-nantote-crowned-miss-world-guinea-bissau-2026/articleshow/155224200.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810071343/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/hernnia-nantote-crowned-miss-world-guinea-bissau-2026/articleshow/155224200.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |26 |[[Bissau|Bissaw]] |- |{{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{sortname|Andrea|Ortíz|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Guzmán |first=María Alejandra |date=1 Hunyo 2025 |title=Miss Guatemala Contest 2025: ¿Quiénes son las seis ganadoras que representarán a Guatemala en certámenes internacionales? |trans-title=Miss Guatemala Contest 2025: Who are the six winners who will represent Guatemala in international pageants? |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/miss-guatemala-contest-2025-quienes-son-las-seis-ganadoras-que-representaran-a-guatemala-en-certamenes-internacionales/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Prensa Libre |language=es-GT|archive-url=https://web.archive.org/web/20260807000359/https://www.prensalibre.com/vida/escenario/miss-guatemala-contest-2025-quienes-son-las-seis-ganadoras-que-representaran-a-guatemala-en-certamenes-internacionales/|archive-date=7 Agosto 2026}}</ref> |20 |Chiquimula |- |{{Flagicon|Guyana}} [[Guyana]] |{{sortname|Kelcia|Nelson|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Mayo 2026 |title=Kelcia Nelson crowned Miss World Guyana 2026 |language=en |website=Newsroom Guyana |url=https://newsroom.gy/2026/05/26/kelcia-nelson-crowned-miss-world-guyana-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605063709/https://newsroom.gy/2026/05/26/kelcia-nelson-crowned-miss-world-guyana-2026/|archive-date=5 Hunyo 2026}}</ref> |27 |Linden |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{sortname|Nevaeh|Allen|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Enero 2026 |title=Nevaeh Allen is the new Miss Jamaica World |language=en |website=The Gleaner |url=https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20260126/nevaeh-allen-new-miss-jamaica-world |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260709130123/https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20260126/nevaeh-allen-new-miss-jamaica-world|archive-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |19 |Linstead |- |{{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Yui|Kawana|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=22 Oktubre 2025 |title=『ミス・ワールド』日本代表に川名祐衣さん、憧れの存在は上戸彩 「刑事ものに出たい」 |trans-title=Yui Kawana is Japan's representative for Miss World, and her idol is Aya Ueto: "I want to be in a detective show" |url=https://www.oricon.co.jp/news/2414030/full/ |access-date=14 Nobyembre 2025 |website=Oricon News |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20251022110750/https://www.oricon.co.jp/news/2414030/full/|archive-date=22 Oktubre 2025}}</ref> |24 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|HAI}} [[Haiti|Hayti]] |{{sortname|Marie Kemlyne|Félix|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Cerisier |first=Angella Laurancya |date=9 Hunyo 2026 |title=« ZOOMONS » sur Miss World Haïti 2026 : « Beauty with a Purpose »… ou « j’ai pas de connexion en fait » ! |trans-title="ZOOMONS" on Miss World Haiti 2026: "Beauty with a Purpose"... or "I don't actually have a connection!" |url=https://belidemag.net/culture/zoomons-sur-miss-world-haiti-2026-beauty-with-a-purpose-ou-jai-pas-de-connexion-en-fait/ |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Belinde Magzaine |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20260724182958/https://belidemag.net/culture/zoomons-sur-miss-world-haiti-2026-beauty-with-a-purpose-ou-jai-pas-de-connexion-en-fait/|archive-date=24 Hulyo 2026}}</ref> |25 |Jérémie |- |{{flagdeco|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |{{sortname|Julia|Horne|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=18 Agosto 2025 |title=New Miss Gibraltar looks ahead to a busy year |url=https://www.gbc.gi/news/julia-horne-wins-miss-gibraltar-2025 |access-date=10 Setyembre 2025 |website=Gibraltar Broadcasting Corporation |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260423195748/https://www.gbc.gi/news/julia-horne-wins-miss-gibraltar-2025|archive-date=23 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Gibraltar|Hibraltar]] |- |{{flagdeco|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |{{sortname|Amelie|Moore|nolink=1}}<ref /> |18 |[[:en:Ballyclare|Ballyclare]] |- |{{flagicon|MKD}} [[Hilagang Masedonya]] |{{sortname|Eva |Velickovska|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Eva Velichkovska Crowned Miss World North Macedonia 2026|url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/eva-velichkovska-crowned-miss-world-north-macedonia-2026/articleshow/155219258.cms|website=Fermina|date=30 Hulyo 2026|access-date=10 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806154746/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/eva-velichkovska-crowned-miss-world-north-macedonia-2026/articleshow/155219258.cms|archive-date=6 Agosto 2026|language=en}}</ref> |20 |[[Skopje]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Nikita|Porwal|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Nikita Porwal crowned Femina Miss India World 2024|url=https://www.prameyanews.com/nikita-porwal-crowned-femina-miss-india-world-2024|website=Prameya|date=8 Oktubre 2025|access-date=10 Agosto 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411191656/https://www.prameyanews.com/nikita-porwal-crowned-femina-miss-india-world-2024|archive-date=11 Abril 2026}}</ref> |24 |Ujjain |- |{{flagicon|INA}} [[Indonesia|Indonesya]] |{{sortname|Audrey Bianca|Callista|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sukardi |first=Muhammad |date=9 Hulyo 2025 |title=Profil Audrey Bianca, Pemenang Miss Indonesia 2025 |trans-title=Profile of Audrey Bianca, Winner of Miss Indonesia 2025 |url=https://www.inews.id/lifestyle/seleb/profil-audrey-bianca-pemenang-miss-indonesia-2025 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=iNews |language=id|archive-url=https://web.archive.org/web/20260105212939/https://www.inews.id/lifestyle/seleb/profil-audrey-bianca-pemenang-miss-indonesia-2025|archive-date=5 Enero 2026}}</ref> |22 |[[Jakarta]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |{{sortname|Grace|Richardson|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Billson |first=Chantelle |date=24 Nobyembre 2025 |title='Powerful and proud' student makes history as first out gay Miss England |language=en |website=PinkNews |url=https://www.thepinknews.com/2025/11/24/powerful-and-proud-student-makes-history-as-first-out-gay-miss-england/ |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251124113009/https://www.thepinknews.com/2025/11/24/powerful-and-proud-student-makes-history-as-first-out-gay-miss-england/ |archive-date=24 Nobyembre 2025}}</ref> |19 |[[Leicester]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Caoimhe|Kenny|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Barr |first=Caoimhinn |date=16 Hunyo 2025 |title=Former Inishowen schoolgirl crowned Miss Ireland 2025 |language=en |website=Donegal Live |url=https://www.donegallive.ie/news/home/1826756/former-inishowen-schoolgirl-crowned-miss-ireland-2025.html |url-status=live |access-date=10 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250616160846/https://www.donegallive.ie/news/home/1826756/former-inishowen-schoolgirl-crowned-miss-ireland-2025.html |archive-date=16 Hunyo 2025}}</ref> |25 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Lucrezia|Mangilli|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=18 Hunyo 2024 |title=Chi è Lucrezia Mangilli, la nuova Miss Mondo Italia 2024 |trans-title=Who is Lucrezia Mangilli, the new Miss World Italy 2024 |url=https://www.ilgiornale.it/news/personaggi/chi-lucrezia-mangilli-nuova-miss-mondo-italia-2024-2335831.html |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Il Giornale |language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20260423204325/https://www.ilgiornale.it/news/personaggi/chi-lucrezia-mangilli-nuova-miss-mondo-italia-2024-2335831.html|archive-date=23 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Udine]] |- |{{flagicon|CAM}} [[Kambodya]] |{{sortname|Leakena|In|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=29 Hulyo 2026 |title=Miss World Cambodia 2026 Leakena In Empowers Vulnerable Children and Young Women Through Beauty With a Purpose |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-cambodia-2026-leakena-in-empowers-vulnerable-children-and-young-women-through-beauty-with-a-purpose/articleshow/155212758.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |[[Nom Pen]] |- |{{flagdeco|CMR}} [[Cameroon|Kamerun]] |{{sortname|Noura|Njikam|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mbassi |first=Jean |date=28 Hunyo 2024 |title=Miss Cameroun 2024 : Noura Raïssa Njikam remporte la couronne |trans-title=Miss Cameroon 2024: Noura Raïssa Njikam wins the crown |url=https://www.lebledparle.com/miss-cameroun-2024-noura-raissa-njikam-sur-le-toit-du-cameroun/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241108231921/https://www.lebledparle.com/miss-cameroun-2024-noura-raissa-njikam-sur-le-toit-du-cameroun/ |archive-date=8 Nobyembre 2024 |access-date=29 Hunyo 2024 |website=Le Bled Parle |language=fr-FR}}</ref> |25 |[[Yaoundé]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Angelina|Fan|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Agosto 2024 |title=2024年第三届加拿大中国高校校友网球公开赛成功举办 |language=zh-Hans |trans-title=The 3rd Canada Chinese University Alumni Tennis Open 2024 was successfully held |website=Easyca.ca |url=https://easyca.ca/archives/409461 |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250807031614/https://easyca.ca/archives/409461 |archive-date=7 Agosto 2025}}</ref> | 24 | [[Toronto]] |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |{{sortname|Kristianna|Gordon|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Khôi |first=Minh |date=28 Marso 2026 |title=Điều đặc biệt của mỹ nhân Cayman thi Miss World 2026 |language=vi |trans-title=The Special Features of the Cayman Beauty Queen Competing in Miss World 2026 |website=Saostar |url=https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/dieu-dac-biet-cua-my-nhan-cayman-thi-miss-world-2026-202603281126245696.html |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260329091136/https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/dieu-dac-biet-cua-my-nhan-cayman-thi-miss-world-2026-202603281126245696.html |archive-date=29 Marso 2026}}</ref> |21 |West Bay |- |{{flagdeco|COK}} [[Kapuluang Cook]] |{{sortname|Tiarē|Henry-Anguna|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Tairi |first=Teitimoana |date=10 Agosto 2026 |title=Miss Cook Islands Tiare Henry-Anguna heads to Miss World in Vietnam |url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/950594/miss-cook-islands-tiare-henry-anguna-heads-to-miss-world-in-vietnam |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810082558/https://www.rnz.co.nz/news/pacific/950594/miss-cook-islands-tiare-henry-anguna-heads-to-miss-world-in-vietnam |archive-date=10 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Radio New Zealand |language=en-nz}}</ref> |23 |Titikaveka |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{sortname|Bagym|Baltabaeva|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Disyembre 2024 |title="Қазақстан аруы - 2024" байқауының жеңімпазы анықталды (фото) |trans-title=The winner of the "Miss Kazakhstan - 2024" contest has been announced |url=https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207013424/https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |archive-date=7 Disyembre 2024 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Nur.kz |language=kk}}</ref> |23 |Oskemen |- |{{Flagicon|KEN}} [[Kenya]] |{{sortname|Trizah Muhenje|Akala|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Wangu |first=Mariam |date=20 Disyembre 2025 |title=Ivy Trizah Muhenje crowned Miss World Kenya 2026: A new Queen, A new era |language=en |website=TV47 Digital |url=https://www.tv47.digital/ivy-trizah-muhenje-crowned-miss-world-kenya-2026-a-new-queen-a-new-era-130331/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118163138/https://www.tv47.digital/ivy-trizah-muhenje-crowned-miss-world-kenya-2026-a-new-queen-a-new-era-130331/ |archive-date=18 Enero 2026}}</ref> |24 |[[Nairobi]] |- |{{Flagicon|KGZ}} [[Kyrgyzstan|Kirgistan]] |{{sortname|Saadat |Asylbekova|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Musalieva|first=Aidana|date=5 Agosto 2026|title=25-year-old Saadat Asylbekova to represent Kyrgyzstan at Miss World 2026|url=https://24.kg/english/384162_25-year-old_Saadat_Asylbekova_to_represent_Kyrgyzstan_at_Miss_World_2026/|url-status=live|website=24.KG|access-date=10 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806153816/https://24.kg/english/384162_25-year-old_Saadat_Asylbekova_to_represent_Kyrgyzstan_at_Miss_World_2026/|archive-date=6 Agosto 2026|language=en}}</ref> |26 |[[Biskek]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|Andrea|Romero|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Morales |first=Carolina |date=6 Agosto 2024 |title=Quién es Andrea Romero, la nueva Miss Mundo Colombia 2024: tiene una anécdota con Iván Duque |trans-title=Who is Andrea Romero, the new Miss World Colombia 2024? She has an anecdote with Iván Duque |url=https://colombia.as.com/actualidad/quien-es-andrea-romero-la-nueva-miss-mundo-colombia-2024-tiene-una-anecdota-con-ivan-duque-n/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Diario AS |language=es-co|archive-url=https://web.archive.org/web/20260510053152/https://colombia.as.com/actualidad/quien-es-andrea-romero-la-nueva-miss-mundo-colombia-2024-tiene-una-anecdota-con-ivan-duque-n/|archive-date=10 Mayo 2026}}</ref> |19 |[[Atlántico (Colombia)|Atlántico]] |- |{{flagdeco|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |{{sortname|Blair|Isufi|nolink=1}} |27 |Fier |- |{{Flagicon|Croatia}} [[Croatia|Kroasya]] |{{sortname|Ema Helena|Vičar|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=29 Oktubre 2025 |title=Ema Helena (23) je nova Miss Hrvatske |language=hr |trans-title=Ema Helena (23) is the new Miss Croatia |website=Index.hr |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2725361 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251029205303/https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2725361 |archive-date=29 Oktubre 2025}}</ref> |23 |[[Zagreb]] |- |{{Flagicon|Laos}} [[Laos]] |{{sortname|Mongkoutphet|Harnsana|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=3 Hulyo 2026 |title=Miss World Laos Is Preserving Traditional Weaving Through Her Beauty With a Purpose Project |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-laos-is-preserving-traditional-weaving-through-her-beauty-with-a-purpose-project/articleshow/154913211.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713230054/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-laos-is-preserving-traditional-weaving-through-her-beauty-with-a-purpose-project/articleshow/154913211.cms|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Salavan |- |{{flagicon|LAT}} [[Letonya]] |{{sortname|Milana |Smolara|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2026 |title=Milana Smolara Crowned Miss World Latvia 2026, Set to Represent Latvia in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/milana-smolara-crowned-miss-world-latvia-2026-set-to-represent-latvia-in-vietnam/articleshow/155192791.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806154806/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/milana-smolara-crowned-miss-world-latvia-2026-set-to-represent-latvia-in-vietnam/articleshow/155192791.cms|archive-date=6 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Riga]] |- |{{Flagicon|Lebanon}} [[Lebanon|Libano]] |{{sortname|Perla|Harb|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Oktubre 2025 |title=Perla Harb wins Miss Lebanon 2025 crown in star-studded ceremony |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en |access-date=21 Oktubre 2025 |website=Lebanese Broadcasting Corporation International |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251118012117/https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en|archive-date=18 Nobyembre 2025}}</ref> |22 |Al-Maamriyah |- |{{flagdeco|MWI}} [[Malawi]] |{{sortname|Ireen |Navicha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hulyo 2026 |title=Ireen Navicha to Represent Malawi at Miss World 2026 in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/ireen-navicha-to-represent-malawi-at-miss-world-2026-in-vietnam/articleshow/155151785.cms |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806232001/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/ireen-navicha-to-represent-malawi-at-miss-world-2026-in-vietnam/articleshow/155151785.cms|archive-date=6 Agosto 2026}}</ref> |20 |[[Lilongwe]] |- |{{flagdeco|MYS}} [[Malaysia]] |{{sortname|Taanusiya|Chetty|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sokial |first=Sandra |date=4 Disyembre 2024 |title=Taanusiya Chetty wins Miss World Malaysia 2024 |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/12/04/taanusiya-chetty-wins-miss-world-malaysia-2024#goog_rewarded |access-date=10 Hulyo 2025 |website=The Star |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260426124239/https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/12/04/taanusiya-chetty-wins-miss-world-malaysia-2024#goog_rewarded|archive-date=26 Abril 2026}}</ref> |24 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagicon|MDV}} [[Maldives|Maldibas]] |{{sortname|Mariyam |Mohamed|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Agosto 2026 |title=Miss World Maldives 2026 Mariyam Eema Mohamed Makes History as the First-Ever Miss World Maldives |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-maldives-2026-mariyam-eema-mohamed-makes-history-as-the-first-ever-miss-world-maldives/articleshow/155324622.cms |access-date=10 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |23 |[[Malé]] |- |{{flagdeco|MLT}} [[Malta]] |{{sortname|Nicole|Spiteri|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=4 Hulyo 2024 |title=Nicole Spiteri wins Miss World Malta contest |url=https://tvmnews.mt/en/news/nicole-spiteri-wins-miss-world-malta-contest/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=TVM News |language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411012515/https://tvmnews.mt/en/news/nicole-spiteri-wins-miss-world-malta-contest/|archive-date=11 Abril 2026}}</ref> |23 |Marsa |- |{{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} [[Martinika]] |{{sortname|Laurence|Fibleuil|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Pinel-Fereol |first=Peggy |date=14 Hunyo 2026 |title=Miss Martinique 2026 : Maureen-Alycia Lucea-Merlin représentera la Martinique à Miss France 2027 |language=fr |trans-title=Miss Martinique 2026: Maureen-Alycia Lucea-Merlin will represent Martinique at Miss France 2027 |website=Outre-mer La 1ère |url=https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/miss-martinique-2026-maureen-alycia-lucea-merlin-representera-la-martinique-a-miss-france-2027-1710355.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614055134/https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/miss-martinique-2026-maureen-alycia-lucea-merlin-representera-la-martinique-a-miss-france-2027-1710355.html |archive-date=14 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Le Robert |- |{{flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |{{sortname|Chirihan|Chergui|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kharroubi |first=Hajar |date=9 Agosto 2026 |title=Moroccan Miss World 2026 candidate Chirihan Chergui on her preparations, Moroccan heritage and Doors Open project |url=https://en.le360.ma/lifestyle/moroccan-miss-world-2026-candidate-chirihan-chergui-on-her-preparations-moroccan-heritage-and-doors_5YVP2HGC3VERHKNGUAAGFF7XFM/ |access-date=10 Agosto 2026 |website=Le 360 Anglais |language=en}}</ref> |20 |[[Casablanca]] |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |{{sortname|Shreeya|Bokhoree|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Mungur |first=Nathalie Marion |date=25 Abril 2025 |title=Shreeya Bokhoree élue Miss World Mauritius 2026 |language=fr |trans-title=Shreeya Bokhoree elected Miss World Mauritius 2026 |website=Le Défi Media Group |url=https://defimedia.info/shreeya-bokhoree-elue-miss-world-mauritius-2026 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712064320/https://defimedia.info/shreeya-bokhoree-elue-miss-world-mauritius-2026|archive-date=12 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Grand Port |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |{{sortname|Cassandra|García|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Naranjo López |first=Itzel |date=30 Nobyembre 2025 |title=¿Quién es Cassandra García Olea, Miss México 2025? Competirá en Miss Mundo 2026 |language=es |trans-title=Who is Cassandra García Olea, Miss Mexico 2025? She will compete in Miss World 2026 |website=SDP Noticias |url=https://www.sdpnoticias.com/espectaculos/famosos/quien-es-cassandra-garcia-olea-miss-mexico-2025-competira-en-miss-mundo-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714050133/https://www.sdpnoticias.com/espectaculos/famosos/quien-es-cassandra-garcia-olea-miss-mexico-2025-competira-en-miss-mundo-2026/|archive-date=14 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Emiliano Zapata |- |{{flagicon|MGL}} [[Mongolya]] |{{sortname|Enkhtuul|Bayarsaikhan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=24 Setyembre 2025 |title=“Miss World Mongolia-2026” фестивалийн үндэсний ялагчаар Б.Энхтуул шалгарлаа |url=https://ikon.mn/n/3i1p |access-date=25 Setyembre 2025 |website=Ikon.mn |language=mn|archive-url=https://web.archive.org/web/20260429042457/https://ikon.mn/n/3i1p|archive-date=29 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Ulan Bator]] |- |{{flagicon|Montenegro}} [[Montenegro]] |{{sortname|Maša|Vukićević|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=29 Abril 2026 |title=Maša Vukićević sa Cetinja predstavlja Crnu Goru na Izboru za miss svijeta |language=bs |trans-title=Maša Vukićević from Cetinje represents Montenegro at the Miss World Pageant |website=Cafe del Montenegro |url=https://www.cdm.me/zabava/showbiz/masa-vukicevic-sa-cetinja-predstavlja-crnu-goru-na-izboru-za-miss-svijeta/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260802094630/https://www.cdm.me/zabava/showbiz/masa-vukicevic-sa-cetinja-predstavlja-crnu-goru-na-izboru-za-miss-svijeta/|archive-date=2 Agosto 2026}}</ref> |21 |Cetinje |- |{{flagicon|MOZ}} [[Mosambik]] |{{sortname|Arcenia |Quehá|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Agosto 2026 |title=24 African women, 24 stories: Meet Ghana’s Rumzia and the queens taking Africa to Miss World 2026 |url=https://www.pulse.com.gh/story/miss-world-2026-ghana-rumzia-sule-2026082215273299779 |access-date=24 Agosto 2026 |website=Pulse Ghana |language=en}}</ref> |21 |Sofala |- |{{flagicon|MYA}} [[Myanmar]] |{{sortname|Han Theint Theint |Aung|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=13 Hulyo 2026 |title=Han Theint Theint Aung Wins Miss World Myanmar 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/han-theint-theint-aung-wins-miss-world-myanmar-2026/articleshow/155090800.cms |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260731161503/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/han-theint-theint-aung-wins-miss-world-myanmar-2026/articleshow/155090800.cms|archive-date=31 Hulyo 2026}}</ref> |20 |[[Yangon]] |- |{{flagicon|Namibia}} [[Namibia|Namibya]] |{{sortname|Elly|Aron|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Nghifindaka |first=Lucia |date=2 Pebrero 2026 |title=Elly Aron crowned Miss NGO Namibia 2026 |language=en |website=Namibian Broadcasting Corporation |url=https://nbcnews.na/node/114863 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713174853/https://nbcnews.na/node/114863|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |20 |Ohangwena |- |{{NPL}} |{{sortname|Luna|Luitel|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Sanskriti Pokharel |date=31 Agosto 2025 |title=Luna Luitel crowned Miss Nepal World 2025 |language=en |website=The Kathmandu Post |url=https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/31/luna-luitel-crowned-miss-nepal-world-2025 |url-status=live |access-date=21 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250902041014/https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/31/luna-luitel-crowned-miss-nepal-world-2025 |archive-date=2 Setyembre 2025}}</ref> |26 |[[Katmandu]] |- |{{flagicon|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |{{sortname|Tamunosoye|Karibi-George|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=6 Hunyo 2026 |title=Miss Bayelsa Crowned Miss World Nigeria 2026 |language=en |website=Silverbird Group |url=https://silverbirdtv.com/miss-bayelsa-crowned-miss-world-nigeria-2026/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607061949/https://silverbirdtv.com/miss-bayelsa-crowned-miss-world-nigeria-2026/ |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |26 |Port Harcourt |- |{{Flagicon|Nicaragua}} [[Nikaragwa]] |{{sortname|Belén|Cáceres|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=25 Hunyo 2026 |title=Miss World Nicaragua Belen Cáceres Launches Her Beauty With A Purpose Project, One Smile at a Time |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-nicaragua-belen-cceres-launches-her-beauty-with-a-purpose-project-one-smile-at-a-time/articleshow/154759256.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714030908/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-nicaragua-belen-cceres-launches-her-beauty-with-a-purpose-project-one-smile-at-a-time/articleshow/154759256.cms|archive-date=14 Hulyo 2026}}</ref> |26 |Matagalpa |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Chloe|Robinson|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=8 Hunyo 2026 |title=Lộ diện nhiều đối thủ của Bảo Ngọc ở Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=Many of Bao Ngoc's rivals at Miss World have emerged |website=24h |url=https://www.24h.com.vn/dep/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-c78a1768414.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608191438/https://www.24h.com.vn/dep/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-c78a1768414.html |archive-date=8 Hunyo 2026}}</ref> |19 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|NED}} [[Holland|Olanda]] |{{sortname|Charlotte|Boonstra|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Reitsma |first=Martin |date=7 Oktubre 2025 |title=Miss World Nederland, Beauty with A Purpose op Kasteel de Wittenburg |language=nl |website=Delft op Zondag |url=https://www.delftopzondag.nl/nieuws/algemeen/108121/miss-world-nederland-beauty-with-a-purpose-op-kasteel-de-witt |url-status=live |access-date=16 Oktubre 2025|trans-title=Miss World Netherlands, Beauty with a Purpose at Castle de Wittenburg|archive-url=https://web.archive.org/web/20260415085704/https://www.delftopzondag.nl/nieuws/algemeen/108121/miss-world-nederland-beauty-with-a-purpose-op-kasteel-de-witt|archive-date=15 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Ang Haya]] |- |{{flagicon|PAK}} [[Pakistan]] |{{sortname|Aneeqa Jamal|Iqbal|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=15 Hulyo 2026 |title=73 سال بعد عالمی مقابلہ حسن میں پاکستان کی پہلی نمائندگی، انیقہ جمال حصہ لیں گی |language=ur |trans-title=Aniqa Jamal, Pakistan's first representation in a world beauty pageant after 73 years, will participate |website=Express News |url=https://www.express.pk/story/2822316/aniqa-jamal-iqbal-pakistan-first-representation-at-miss-world-2822316 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260716041304/https://www.express.pk/story/2822316/aniqa-jamal-iqbal-pakistan-first-representation-at-miss-world-2822316 |archive-date=16 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Lahore |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |{{sortname|Madeline|Miller|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Fernández |first=Diana |date=16 Hunyo 2026 |title=La modelo Madeline Elena Miller Vergara es la nueva Miss Mundo Panamá 2026 |language=es |trans-title=Model Madeline Elena Miller Vergara is the new Miss World Panama 2026 |website=Ellas |url=https://www.ellas.pa/belleza/la-modelo-madeline-elena-miller-vergara-es-la-nueva-miss-mundo-panama-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617155346/https://www.ellas.pa/belleza/la-modelo-madeline-elena-miller-vergara-es-la-nueva-miss-mundo-panama-2026/|archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PAR}} [[Paraguay|Paragway]] |{{sortname|Ayelén |Pérez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2026 |title=Ayelén Pérez viajó a Vietnam para representarnos en el Miss Mundo 2026 |trans-title=Ayelén Pérez viajó a Vietnam para representarnos en el Miss Mundo 2026 |url=https://www.abc.com.py/gente/2026/08/09/ayelen-perez-viajo-a-vietnam-para-representarnos-en-el-miss-mundo-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809174539/https://www.abc.com.py/gente/2026/08/09/ayelen-perez-viajo-a-vietnam-para-representarnos-en-el-miss-mundo-2026/ |archive-date=9 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=ABC Color |language=es}}</ref> |26 |[[Asuncion]] |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |{{sortname|Josiane|Sciotti|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Josiane Sciotti Wins Miss World Peru 2026 |language=en |website=Fermina |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/josiane-sciotti-wins-miss-world-peru-2026/articleshow/154823736.cms |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061836/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/josiane-sciotti-wins-miss-world-peru-2026/articleshow/154823736.cms |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Miss World Philippines|Pilipinas]] |{{Sortname|Asia Rose|Simpson}}<ref>{{Cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=4 Pebrero 2026 |title=Asia Rose Simpson of Quezon City crowned Miss World Philippines 2026 |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/651535/asia-rose-simpson-of-quezon-city-crowned-miss-world-philippines-2026 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260709162953/https://entertainment.inquirer.net/651535/asia-rose-simpson-of-quezon-city-crowned-miss-world-philippines-2026|archive-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |18 |[[Lungsod Quezon]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Kiia|Huutoniemi|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Nobyembre 2025 |title=Huutoniemi Miss World Finland voittoon |language=fi |trans-title=Huutoniemi wins Miss World Finland |website=Ähtärijärven Uutisnuotta |url=https://www.ahtarinjarvenuutisnuotta.net/teemat/huutoniemi-miss-world-finland-voittoon-6.177.47503.6e114f7653 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260101071417/https://www.ahtarinjarvenuutisnuotta.net/teemat/huutoniemi-miss-world-finland-voittoon-6.177.47503.6e114f7653 |archive-date=1 Enero 2026}}</ref> |21 |Jyväskylä |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |{{sortname|Maja|Todd|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hunyo 2025 |title=Maja Todd została Miss Polonia 2025! Co wiemy o laureatce? |trans-title=Maja Todd is Miss Polonia 2025! What do we know about the winner? |url=https://wloclawek.naszemiasto.pl/maja-todd-zostala-miss-polonia-2025-co-wiemy-o-laureatce/ar/c6p2-27711799 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Włocławek Nasze Miasto |language=pl-PL|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810091333/https://wloclawek.naszemiasto.pl/maja-todd-zostala-miss-polonia-2025-co-wiemy-o-laureatce/ar/c6p2-27711799|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |21 |Katowice |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |{{sortname|Suil Anyelina|Pagán|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sepúlveda Núñez |first=Bárbara |date=30 Hunyo 2026 |title=Conoce a la nueva Miss Mundo de Puerto Rico 2026: Así comienza el camino de Suil Anyelina Pagán |language=es |trans-title=Meet the new Miss World Puerto Rico 2026: This is how Suil Anyelina Pagán's journey begins |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/magacin/inspiracion-liderazgo/fotogalerias/conoce-a-la-nueva-miss-mundo-de-puerto-rico-2026-asi-comienza-el-camino-de-suil-anyelina-pagan/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260805020155/https://www.elnuevodia.com/magacin/inspiracion-liderazgo/fotogalerias/conoce-a-la-nueva-miss-mundo-de-puerto-rico-2026-asi-comienza-el-camino-de-suil-anyelina-pagan/|archive-date=5 Agosto 2026}}</ref> |21 |San Juan |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |{{sortname|Vitória|Babinetchi|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Antunes |first=Sandra Catarina |date=30 Hunyo 2026 |title=Jovem de Guimarães é a nova Miss World Portugal e vai representar o país no Vietname |language=pt |trans-title=A young woman from Guimarães is the new Miss World Portugal and will represent the country in Vietnam |website=Braga TV |url=https://bragatv.pt/jovem-de-guimaraes-e-a-nova-miss-world-portugal-e-vai-representar-o-pais-no-vietname/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260704113917/https://bragatv.pt/jovem-de-guimaraes-e-a-nova-miss-world-portugal-e-vai-representar-o-pais-no-vietname/|archive-date=4 Hulyo 2026}}</ref> |22 |Guimarães |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |{{sortname|Indira|Ampiot|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Litaud |first=Emmanuelle |date=18 Mayo 2026 |title=«Déterminée à porter haut les couleurs de notre pays» : Indira Ampiot représentera la France à Miss Monde |language=fr |trans-title="Determined to proudly represent our country": Indira Ampiot will represent France at Miss World |website=TV Magazine |url=https://tvmag.lefigaro.fr/programme-tv/miss-france/determinee-a-porter-haut-les-couleurs-de-notre-pays-indira-ampiot-representera-la-france-a-miss-monde-20260518 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518100201/https://tvmag.lefigaro.fr/programme-tv/miss-france/determinee-a-porter-haut-les-couleurs-de-notre-pays-indira-ampiot-representera-la-france-a-miss-monde-20260518 |archive-date=18 Mayo 2026}}</ref> |21 |Basse-Terre |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Joheirry|Mola|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Albuez |first=Maholi |date=12 Oktubre 2025 |title=Joheirry Mola es coronada Miss Mundo Dominicana 2025 |trans-title=Joheirry Mola is crowned Miss Mundo Dominicana 2025 |url=https://elnacional.com.do/joheirry-mola-es-coronada-miss-mundo-dominicana/ |access-date=16 Oktubre 2025 |website=El Nacional |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260420172236/https://elnacional.com.do/joheirry-mola-es-coronada-miss-mundo-dominicana/|archive-date=20 Abril 2026}}</ref> |24 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{sortname|Linda|Górecká|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Soukup |first=Jaroslav |date=3 Mayo 2025 |title=Vítězkou Miss Czech Republic se stala Linda Górecká |trans-title=Linda Górecká was crowned Miss Czech Republic |url=https://www.novinky.cz/clanek/koktejl-vitezkou-miss-czech-republic-2025-se-stala-linda-gorecka-40519702 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Novinky |language=cs|archive-url=https://web.archive.org/web/20260408113311/https://www.novinky.cz/clanek/koktejl-vitezkou-miss-czech-republic-2025-se-stala-linda-gorecka-40519702|archive-date=8 Abril 2026}}</ref> |22 |[[Praga]] |- |{{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |{{sortname|Adah|Mushibi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=12 Mayo 2026 |title=Dr. Adah Mushibi Was Crowned Miss World Zambia 2026 |url=https://www.missworld.com/news/dr-adah-mushibi-was-crowned-miss-world-zambia-2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514130042/https://www.missworld.com/news/dr-adah-mushibi-was-crowned-miss-world-zambia-2026 |archive-date=14 Mayo 2026 |access-date=19 Agosto 2026 |website=Miss World |language=en}}</ref> |26 |[[Lusaka]] |- |{{flagicon|SEN}} [[Senegal]] |{{sortname|Fatima |Diop|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=8 Hulyo 2026 |title=Fatoumata Diop portera les couleurs du Sénégal |language=fr |trans-title=Fatoumata Diop will represent Senegal |website=Le Soleil |url=https://lesoleil.sn/actualites/arts-et-culture/fatoumata-diop-portera-les-couleurs-du-senegal/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260708134715/https://lesoleil.sn/actualites/arts-et-culture/fatoumata-diop-portera-les-couleurs-du-senegal/ |archive-date=8 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Dakar]] |- |{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] |{{sortname|Simona|Manojlović|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Pebrero 2026 |title=One je ponela titulu najlepše! Simona Manojlović je nova mis Srbije! |language=bs |trans-title=She took home the title of most beautiful! Simona Manojlović is the new Miss Serbia! |website=Republika |url=https://www.republika.rs/zabava/estrada/729287/mis-srbije-2026 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260715045033/https://www.republika.rs/zabava/estrada/729287/mis-srbije-2026|archive-date=15 Hulyo 2026}}</ref> |21 |Novi Sad |- |{{flagicon|Sierra Leone}} [[Sierra Leone]] |{{sortname|Mariyam |Konneh|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Mariyam Lorba Konneh to Represent Sierra Leone at Miss World 2026 |url=https://sierraloaded.sl/lifestyle/mariyam-lorba-konneh-competing-at-miss-world/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Sierraloaded |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722070003/https://sierraloaded.sl/lifestyle/mariyam-lorba-konneh-competing-at-miss-world/|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |21 |[[Freetown]] |- |{{Flagicon|Zimbabwe}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Brunette|Makanyiso|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=While tension fills History was made in Harare as Miss Universe Zimbabwe crowned seven beauty queens to represent the country at some of the world's biggest pageants |language=en |website=Zimbo Live News |url=https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |url-status=live |access-date=10 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607055812/https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |26 |Chitungwiza |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |{{sortname|Aishwarya Nicole|Tan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kannan |first=Yugesh |date=16 Hulyo 2026 |title=Miss World Singapore: Aishwarya Nicole Tan's journey |url=https://www.tabla.com.sg/community/people/aishwarya-nicole-tan-selfie-girl-miss-world-singapore |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Tabla |language=en}}</ref> |22 |[[Singapura]] |- |{{flagicon|SOM}} [[Somalia|Somalya]] |{{sortname|Foziya Abdullahi|Garad|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=29 Hunyo 2026 |title=Foziya Abdullahi Garad Wins Miss World Somalia 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/foziya-abdullahi-garad-wins-miss-world-somalia-2026/articleshow/154797612.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061955/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/foziya-abdullahi-garad-wins-miss-world-somalia-2026/articleshow/154797612.cms|archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |21 |[[Mogadishu]] |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |{{sortname|Prathibha|Liyanarachchi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hunyo 2026 |title=In conversation with Miss World Sri Lanka 2026 Prathibha Liyanaarachchi |url=https://themorning.lk//articles/51TZkbRARIpVJTf9YxNj |access-date=9 Hulyo 2026 |website=The Morning |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713152046/https://www.themorning.lk/articles/51TZkbRARIpVJTf9YxNj|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |27 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |{{sortname|Bianca|Lindström|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=25 Hunyo 2026 |title=Maria Berit Bianca Santos Lindström Wins Miss World Sweden 2026 Crown |language=en |website=Fermina |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/maria-berit-bianca-santos-lindstrm-wins-miss-world-sweden-2026-crown/articleshow/154759399.cms |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628064744/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/maria-berit-bianca-santos-lindstrm-wins-miss-world-sweden-2026-crown/articleshow/154759399.cms |archive-date=28 Hunyo 2026}}</ref> |22 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |{{sortname|Latricia Ian|Sawe|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Maricha |first=Julius |date=1 Mayo 2026 |title=Latricia Sawe: The girl who dreamt of flying, then ruled the runway |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/latricia-sawe-the-girl-who-dreamt-of-flying-then-ruled-the-runway-5442892 |access-date=9 Hulyo 2026 |website=The Citizen |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714065515/https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/latricia-sawe-the-girl-who-dreamt-of-flying-then-ruled-the-runway-5442892|archive-date=14 Hulyo 2026}}</ref> |24 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |{{sortname|Kanteera|Techaphattanakul|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Mayo 2026 |title=งดงามทรงพลัง น้ำผึ้ง กานต์ธีรา คว้ามงมิสเวิลด์-ไทยแลนด์ 2026 พร้อมชิงมงฟ้าที่เวียดนาม ก.ย. นี้ |language=th |trans-title=Beautiful and powerful, Namphueng Kanteera wins the Miss World-Thailand 2026 crown and will compete for the Miss World title in Vietnam this September |website=Thairath |url=https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2931854 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260510185219/https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2931854#goog_rewarded |archive-date=10 Mayo 2026}}</ref> |25 |Mae Yao |- |{{flagicon|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{sortname|Romanda |Hombir|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Selisho |first=Kaunda |date=21 Hulyo 2026 |title=Romanda Hombir: Meet SA's Miss World 2026 rep, proud Swati-Zulu-German heritage icon from Mpumalanga |url=https://www.citizen.co.za/lifestyle/romanda-hombir-meet-sas-miss-world-2026-rep-proud-swati-zulu-german-heritage-icon-from-mpumalanga/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=The Citizen |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722152500/https://www.citizen.co.za/lifestyle/romanda-hombir-meet-sas-miss-world-2026-rep-proud-swati-zulu-german-heritage-icon-from-mpumalanga/|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |27 |Mpumalanga |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Min-seo|Cha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Nam |first=Duy |date=9 Marso 2026 |title=Nhan sắc đối thủ của Bảo Ngọc gây tranh cãi |trans-title=The beauty of Bao Ngoc's rival sparks controversy |url=https://tienphong.vn/nhan-sac-doi-thu-cua-bao-ngoc-gay-tranh-cai-post1825522.tpo |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421104231/https://tienphong.vn/nhan-sac-doi-thu-cua-bao-ngoc-gay-tranh-cai-post1825522.tpo |archive-date=21 Abril 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Tiền Phong |language=vi}}</ref> |20 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|South Sudan}} [[Timog Sudan]] |{{sortname|Nyandeng Kerubino|Kuanyin Bol|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=14 Hulyo 2026 |title=Nyandeng Kerubino Kuanyin Bol Officially Announced as Miss World South Sudan 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/nyandeng-kerubino-kuanyin-bol-officially-announced-as-miss-world-south-sudan-2026/articleshow/155091040.cms |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810095539/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/nyandeng-kerubino-kuanyin-bol-officially-announced-as-miss-world-south-sudan-2026/articleshow/155091040.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |– |[[Juba]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |{{sortname|Georgia-Lee|Gill|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=9 Disyembre 2025 |title=Georgia-Lee is Miss World T&T |language=en |website=Trinidad Express Newspapers |url=https://trinidadexpress.com/news/local/georgia-lee-is-miss-world-t-t/article_6dc15b78-2e2c-452d-88d9-27c8121a4d3f.html |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260716034956/https://trinidadexpress.com/news/local/georgia-lee-is-miss-world-t-t/article_6dc15b78-2e2c-452d-88d9-27c8121a4d3f.html|archive-date=16 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Arima |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |{{sortname|Ignacia|Fernández|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Valdez |first=Cynthia |date=10 Nobyembre 2025 |title=Ignacia Fernández, la nueva Miss Mundo Chile que ganó la corona a ritmo de death metal |language=es |trans-title=Ignacia Fernández, the new Miss World Chile who won the crown to the rhythm of death metal |website=¡Hola! |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20251110866743/miss-mundo-chile-ganadora-corona-heavy-metal |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112193727/https://www.hola.com/us-es/celebrities/20251110866743/miss-mundo-chile-ganadora-corona-heavy-metal/ |archive-date=12 Nobyembre 2025}}</ref> |27 |Las Condes |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |{{sortname|Yifei|Dong|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Hulyo 2026 |title=Miss World China Dong Yifei Empowers Children in Remote Communities Through Arts Education |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-china-dong-yifei-empowers-children-in-remote-communities-through-arts-education/articleshow/154947645.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810100223/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-china-dong-yifei-empowers-children-in-remote-communities-through-arts-education/articleshow/154947645.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |26 |[[Qiqihar]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Sıla|Saraydemir|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2025 |title=New Azra Akın! Who is Sıla Saraydemir, the 2025 Miss Turkey? |language=en |website=Haberler |url=https://en.haberler.com/new-azra-akin-who-is-sila-saraydemir-the-2025-miss-19374446/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260720231227/https://en.haberler.com/new-azra-akin-who-is-sila-saraydemir-the-2025-miss-19374446/|archive-date=20 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |{{sortname|Elle|Muhoza|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Setyembre 2025 |title=Who is Miss Uganda 2025, Elle Trivia Muhoza? |url=https://www.newtimes.co.rw/article/29907/entertainment/who-is-miss-uganda-2025-elle-trivia-muhoza |access-date=25 Setyembre 2025 |website=The New Times |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810100837/https://www.newtimes.co.rw/article/29907/entertainment/who-is-miss-uganda-2025-elle-trivia-muhoza|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |22 |Bukomansimbi |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |{{sortname|Valeriia|Lisovska|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Zelenetska |first=Vita |date=14 Disyembre 2025 |title=18-year-old Odesa resident Valeriia Lisovska received the crown of "Miss Ukraine - 2025" |language=en |website=Ukrainian National News |url=https://unn.ua/en/news/18-year-old-odesa-resident-valeriia-lisovska-received-the-crown-of-miss-ukraine-2025 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251214143950/https://unn.ua/en/news/18-year-old-odesa-resident-valeriia-lisovska-received-the-crown-of-miss-ukraine-2025 |archive-date=14 Disyembre 2025}}</ref> |18 |[[Odessa]] |- |{{flagicon|HUN}} [[Unggriya]] |{{sortname|Janka|Végvári|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hunyo 2025 |title=Végvári Janka lett a Miss World Hungary győztese |trans-title=Here is the beautiful winner! Janka Végvári became the winner of Miss World Hungary |url=https://www.blikk.hu/galeria/miss-world-hungary-gyoztes/w2pggc7 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Blikk |language=hu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260430093750/https://www.blikk.hu/galeria/miss-world-hungary-gyoztes/w2pggc7|archive-date=30 Abril 2026}}</ref> |18 |Mosonmagyaróvár |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missworld.com/}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] 2lztc02hjv05kcmgg9dbvotme9gagl6 2223141 2223111 2026-09-01T10:28:02Z Allyriana000 119761 2223141 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|name=Miss World 2026|image=|caption=|venue=[[Nha Trang]], Biyetnam|date=5 Setyembre 2026|broadcaster=|presenters=|entrants=111|placements=40|debuts={{Hlist|Eritreya|French Guiana|Maldibas|Mosambik|Pakistan}}|withdrawals={{Hlist|Armenya|Ekwador|Honduras|Madagaskar|Moldabya|Rumanya|Suriname|Tunisya}}|returns={{hlist|Bahamas|Guinea-Bissau|Kapuluang Cook|Kosobo|Laos|Malawi|Maruekos|Noruwega|Tansaniya|Timog Korea}}|before=[[Miss World 2025|2025]]|next=[[Miss World 2027|2027]]}} Ang '''Miss World 2026''' ang magiging ika-73 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na gaganapin sa [[Nha Trang]], Biyetnam sa 5 Setyembre 2026.<ref name=":0">{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Vietnam to host Miss World 2026 for the first time |language=en |website=Voice of Vietnam |url=https://english.vov.vn/en/culture/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-the-first-time-post1278752.vov |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326224111/https://english.vov.vn/en/culture/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-the-first-time-post1278752.vov |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Kokoronahan ni [[Suchata Chuangsri]] ng Taylandiya ang kaniyang kahalili sa pagtatapos ng kompetisyon. Mga kandidata mula sa 111 mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Papangunahan ni [[Miss World 2016]] [[Stephanie del Valle|Stephanie Del Valle]] ang kompetisyon. == Kaligiran == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 25 Marso 2026, inihayag ng Miss World Organization sa kanilang ''account'' sa ''[[Instagram]]'' na magaganap ang edisyong ito sa Biyetnam.<ref name=":0" /><ref name=":3">{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Miss World 2026 pageant to be held in Vietnam |language=en |website=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/3/26/miss-world-2026-pageant-to-be-held-in-vietnam-1205 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326222537/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/3/26/miss-world-2026-pageant-to-be-held-in-vietnam-1205 |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Kinumpirma rin ni Hoàng Nhật Nam, direktor ng Miss World Vietnam, na mangunguna ang Biyetnam sa edisyong ito.<ref name=":4">{{cite news |last=Tieu |first=Tan |date=26 Marso 2026 |title=Vietnam to host Miss World pageant for the first time |language=en |website=Sài Gòn Giải Phóng |url=https://en.sggp.org.vn/vietnam-to-host-miss-world-pageant-for-the-first-time-post124913.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326225920/https://en.sggp.org.vn/vietnam-to-host-miss-world-pageant-for-the-first-time-post124913.html |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Noong 29 Marso, inanunsyo ng tagapangulo at CEO ng Miss World Organization na si Julia Morley kasama si Miss World 2025 [[Suchata Chuangsri]] sa kasagsagan ng Miss World Vietnam 2025 sa [[Lungsod Ho Chi Minh]],<ref>{{cite news|last=Tan|first=Cao|date=25 Marso 2026|title=Vietnam set to host Miss World for the first time|url=https://e.vnexpress.net/news/life/arts/vietnam-set-to-host-miss-world-for-the-first-time-5055039.html|url-status=live|website=VnExpress|access-date=23 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326223051/https://e.vnexpress.net/news/life/arts/vietnam-set-to-host-miss-world-for-the-first-time-5055039.html|archive-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Hoai|first=Phương|date=26 Marso 2026|title=Vietnam to host Miss World 2026 for first time|url=https://news.tuoitre.vn/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-first-time-103260326154217121.htm|url-status=live|website=Tuổi Trẻ|access-date=23 Hulyo 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326093320/https://news.tuoitre.vn/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-first-time-103260326154217121.htm|archive-date=26 Marso 2026}}</ref> na magaganap ang kompetisyon mula 9 Agosto hanggang 5 Setyembre 2026.<ref>{{cite web|title=Miss World Celebrates its 75th Anniversary in Vietnam from August 9 to September 5|url=https://www.missworld.com/news/miss-world-celebrates-its-75th-anniversary-in-vietnam-from-august-9-to-september-5|url-status=live|website=Miss World|date=29 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260330000858/https://www.missworld.com/news/miss-world-celebrates-its-75th-anniversary-in-vietnam-from-august-9-to-september-5|archivedate=30 March 2026|accessdate=30 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|date=30 March 2026 |title=Miss World Vietnam 2025 Final: Phan Phuong Oanh crowned the winner |website=Vietnam.vn |url=https://www.vietnam.vn/en/chung-ket-miss-world-vietnam-2025-nguoi-dep-phan-phuong-oanh-dang-quang |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260330000611/https://www.vietnam.vn/en/chung-ket-miss-world-vietnam-2025-nguoi-dep-phan-phuong-oanh-dang-quang|archivedate=30 March 2026|accessdate=30 March 2026}}</ref> Noong 14 Mayo 2026, nilagdaan ang kasunduan sa pangunguna kasama ang mga unang lokasyon ng kompetisyon sa Biyetnam, kabilang ang [[Haiphong]] at [[Vũng Tàu]].<ref>{{cite news|date=14 Mayo 2026 |title=Over 130 contestants will participate in Miss World 2026 in Vietnam |language=en |website=Vietnam.vn |url=https://www.vietnam.vn/en/hon-130-nguoi-dep-se-tham-gia-hoa-hau-the-gioi-2026-tai-viet-nam |access-date=28 Hulyo 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515013521/https://www.vietnam.vn/en/hon-130-nguoi-dep-se-tham-gia-hoa-hau-the-gioi-2026-tai-viet-nam|archive-date=15 Mayo 2026}}</ref> Nakatakdang manguna ang Nha Trang para sa huling linggo ng mga gawain at sa pinal na kompetisyon mula 23 Agosto hanggang 5 Setyembre 2026.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Agosto 2026 |title=Miss World 2026 begins Vietnam journey across three host cities |url=https://vietnamnet.vn/en/miss-world-2026-begins-vietnam-journey-across-three-host-cities-2541792.html |access-date=4 Agosto 2026 |website=VietNamNet |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810023622/https://vietnamnet.vn/en/miss-world-2026-begins-vietnam-journey-across-three-host-cities-2541792.html|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Miss World Nepal 2025 Luna Luitel si Miss World Nepal Ashma Kumari KC bilang kandidata ng Nepal dahil sa lumagpas na sa panunungkulan ni Kumari ang petsa ng kompetisyon.<ref>{{cite news|last=Dhakal|first=Rishika|date=3 Agosto 2024|title=Ashma Kumari KC crowned Miss Nepal 2024|url=https://kathmandupost.com/national/2024/08/03/ashma-kumari-crowned-miss-nepal-2024|url-status=live|website=The Kathmandu Post|access-date=4 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803162852/https://kathmandupost.com/national/2024/08/03/ashma-kumari-crowned-miss-nepal-2024|archive-date=3 Agosto 2024|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Agosto 2025 |title=Who is Luna Luitel, the winner of Miss Nepal World 2025? |url=https://english.nepalnews.com/s/entertainment-lifestyle/who-is-luna-luitel-the-winner-of-miss-nepal-world-2025/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=Nepal News |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260212155621/https://english.nepalnews.com/s/entertainment-lifestyle/who-is-luna-luitel-the-winner-of-miss-nepal-world-2025/|archive-date=12 Pebrero 2026}}</ref> Pinalitan ni Yifei Dong si Rongfei Gan bilang kinatawan ng Tsina dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last= |date=30 Disyembre 2024 |title=第73届世界小姐中国区总冠军诞生 中国地质大学研究生：网友称美的有气质！ |trans-title=The champion of the 73rd Miss World China was born. A graduate student from China University of Geosciences: Netizens said she is beautiful and has great temperament! |url=https://finance.sina.com.cn/tech/roll/2024-12-30/doc-ineceyfc1498477.shtml |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Sina|archive-url=https://web.archive.org/web/20260625015803/https://finance.sina.com.cn/tech/roll/2024-12-30/doc-ineceyfc1498477.shtml|archive-date=25 Hunyo 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Dong Yifei Set to Represent China at the 75th Anniversary edition of Miss World |language=en |website=Fermina India |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/dong-yifei-set-to-represent-china-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world/amp_articleshow/154823989.cms |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061123/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/dong-yifei-set-to-represent-china-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world/amp_articleshow/154823989.cms |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> Pinalitan ni Annaëlle Ibo si Lauryane Nestor Dilo bilang kinatawan ng Guadalupe sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news|title=Lauryane Nestor Dilo, candidate à Miss Monde|trans-title=Lauryane Nestor Dilo, Miss World candidate|url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/lauryane-nestor-dilo-candidate-a-miss-monde-1060616.php|url-status=live|website=France-Antilles|language=fr|date=8 Disyembre 2025|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20251230090617/https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/lauryane-nestor-dilo-candidate-a-miss-monde-1060616.php|archive-date=30 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Miss World Guadeloupe 2026 Crowned|url=https://www.missworld.com/news/miss-world-guadeloupe-2026-crowned|url-status=live|website=Miss World|date=20 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260625015746/https://www.missworld.com/news/miss-world-guadeloupe-2026-crowned|archivedate=25 June 2026|accessdate=21 May 2026}}</ref> Pinalitan ni Leakena In si Miss World Cambodia 2026 Soriya Khorn bilang kinatawan ng Kambodya sa personal na kadahilanan.<ref>{{cite news|last=Sotheavy|first=Chan|date=20 Oktubre 2025|title=ស្ងាត់ៗ តារាស្ពតពាណិជ្ជកម្ម ខន សូរិយា ក្លាយជាម្ចាស់មកុដ Miss World Cambodia 2026|trans-title=Quietly, commercial star Khon Soriya becomes the winner of the Miss World Cambodia 2026 crown|url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1007111|url-status=live|website=Kampuchea Thmey Daily|language=km|archive-url=https://web.archive.org/web/20251020113838/https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1007111|archive-date=20 Oktubre 2025}}</ref><ref>{{cite news|last=Sotheavy|first=Chan|date=21 Enero 2026|title=វិតកម្សាន្ដខន សូរិយា ត្រូវដើរចេញពីតំណែងតំណាងជាតិ នៃកម្មវិធី Miss World 2026 (មានវីដេអូ)|trans-title=Vitakhamsankon Soriya to step down from her position as the national representative of Miss World 2026 (with video)|url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1055240|url-status=live|website=Kampuchea Thmey Daily|language=km|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260121112254/https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1055240|archive-date=21 Enero 2026}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss World America 2026 na si Mary Sickler upang kumatawan sa Estados Unidos, matapos mapagdesisyunan ni Miss World America 2026 Jade Glab na ipagliban ang edisyong ito at lumahok na lamang sa Miss World 2027 dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=14 Hulyo 2026 |title=Jade Glab Wins Miss World America 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/jade-glab-wins-miss-world-america-2026/articleshow/155090865.cms |access-date=19 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260808205632/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/jade-glab-wins-miss-world-america-2026/articleshow/155090865.cms|archive-date=8 Agosto 2026}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=23 Hulyo 2026 |title=Mary Sickler to Represent the United States at the 75th Anniversary Edition of Miss World in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/mary-sickler-to-represent-the-united-states-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155158082.cms |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260730153747/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/mary-sickler-to-represent-the-united-states-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155158082.cms|archive-date=30 Hulyo 2026}}</ref> Pinalitan ni Amelie Moore si Carly Wilson bilang kinatawan ng Hilagang Irlanda dahil sa suliraning pangkalusugan.<ref>{{Cite web |last=McLaughlin |first=Sophie |date=3 Hunyo 2025 |title=Carly Wilson crowned as Miss Northern Ireland 2025 |url=https://www.belfastlive.co.uk/whats-on/be/gallery/miss-northern-ireland-2025-named-31771078 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Belfast Live |language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Doyle|first=Louise|date=1 Agosto 2026|title='I must prioritise my health': Miss Northern Ireland withdraws from Miss World|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/area/down/i-must-prioritise-my-health-miss-northern-ireland-withdraws-from-miss-world/a/159494486.html|website=Belfast Telegraph|access-date=4 Agosto 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260802070809/https://www.belfasttelegraph.co.uk/area/down/i-must-prioritise-my-health-miss-northern-ireland-withdraws-from-miss-world/a/159494486.html?__cf_chl_rt_tk=rQTW07NExfMnyzW6QjABBtFjoE116wXa6eveyC3RmSc-1785654489-1.0.1.1-EVYFl0V9GcwvWJ9Qx5JfpOn9NiQtATPFNGTbTwMbZJU|archive-date=2 Agosto 2026}}</ref><ref /> Pinalitan ni Blair Isufi si Marigona Musshabani bilang kinatawan ng Kosobo dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2026 |title=Marigona Musshabani Crowned Miss World Kosovo 2026, Set to Represent Kosovo in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/marigona-musshabani-crowned-miss-world-kosovo-2026-set-to-represent-kosovo-in-vietnam/articleshow/155192764.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810072918/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/marigona-musshabani-crowned-miss-world-kosovo-2026-set-to-represent-kosovo-in-vietnam/articleshow/155192764.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Lalahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Eritreya, French Guiana, Maldibas, Mosambik, at Pakistan.<ref name=":5">{{Cite web |last=Aden |first=Nuri |date=6 Agosto 2026 |title=Snit Tewoldemedhin: The woman taking Eritrea to Miss World for the first time |url=https://www.trtafrika.com/english/article/3bd3979e2c3c |access-date=10 Agosto 2026 |website=TRT Afrika |language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Prima|first=Berkat|date=10 Hunyo 2026|editor=Muhammad Tarmizi Murdianto|title=Guyana Prancis Bakal Kirimkan Wakil Perdana di Miss World 2026|trans-title=French Guiana Will Send Its First Vice-President to Miss World 2026|url=https://www.idntimes.com/men/ladies/guyana-prancis-siap-kirimkan-wakil-perdana-di-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-tk2v60|url-status=live|website=IDN Times|language=id|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260610180222/https://www.idntimes.com/men/ladies/guyana-prancis-siap-kirimkan-wakil-perdana-di-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-tk2v60|archive-date=10 Hunyo 2026}}</ref> Babalik sa edisyong ito ang mga bansang Malawi na huling sumali noong [[Miss World 2012|2012]];<ref>{{cite news|last=Akeyo|first=Millicent|date=30 Hulyo 2026|title=Miss World 2026: Malawi replaces beauty queen Chisi with minister's daughter|url=https://www.trtafrika.com/english/article/8360625f5cc4|url-status=live|website=TRT Afrika|access-date=10 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806053457/https://www.trtafrika.com/english/article/8360625f5cc4|archive-date=6 Agosto 2026|language=en}}</ref> Kosobo na huling sumali noong [[Miss World 2014|2014]]; Kapuluang Cook at Laos na huling sumali noong [[Miss World 2019|2019]];<ref name="HACMCI">{{cite news |last=Etches |first=Melina |date=4 Nobyembre 2025 |title=Henry-Anguna crowned Miss Cook Islands 2025 |website=Radio New Zealand |url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/577773/henry-anguna-crowned-miss-cook-islands-2025 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251219065209/https://www.rnz.co.nz/news/pacific/577773/henry-anguna-crowned-miss-cook-islands-2025 |archive-date=19 Disyembre 2025 |accessdate=}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Hulyo 2026 |title=Miss World Cook Islands 2026 Tiarē Henry-Anguna Empowers Young Women Through the Ei Katu Project |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-cook-islands-2026-tiar-henry-anguna-empowers-young-women-through-the-ei-katu-project/articleshow/154958937.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810041040/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-cook-islands-2026-tiar-henry-anguna-empowers-young-women-through-the-ei-katu-project/articleshow/154958937.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> Bahamas na huling sumali noong [[Miss World 2021|2021]];<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |date=9 Hulyo 2026 |title=Miss World Bahamas 2026 Marechan Burrows Inspires Young Minds Through Her Beauty With a Purpose Initiative |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-the-bahamas-2026-marechan-burrows-inspires-young-minds-through-her-beauty-with-a-purpose-initiative/articleshow/155021634.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> at Guniya-Bissaw, Maruekos, Noruwega, Tansaniya, at Timog Korea na huling sumali noong [[Miss World 2023|2023]].<ref>{{Cite web |date=2 Mayo 2026 |title=From Dar es Salaam to the runway: Latricia Ian's journey as Miss World Tanzania |url=https://weekendargus.co.za/entertainment/2026-05-02-from-dar-es-salaam-to-the-runway-latricia-ians-journey-as-miss-world-tanzania/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=Weekend Argus |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810042554/https://weekendargus.co.za/entertainment/2026-05-02-from-dar-es-salaam-to-the-runway-latricia-ians-journey-as-miss-world-tanzania/|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> Bumitiw si Monika Harutjunjan ng Armenya dahil sa malubhang kondisyon sa kalusugan ng kaniyang ina.<ref>{{cite news |date=9 Pebrero 2026 |title=Չեխահայ Մոնիկա Հարությունյանը «Հայաստանի գեղեցկուհի» 2026 ազգային մրցույթի հաղթող |language=hy |trans-title=Czech-Armenian Monika Harutjunjanova is the winner of the "Miss Armenia 2026" national contest |website=Orer |url=https://orer.eu/hy/2026/02/09/monika-harutuinian-2026-miss-armenia/ |url-status=live |access-date=6 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260209183755/https://orer.eu/hy/2026/02/09/monika-harutuinian-2026-miss-armenia/ |archive-date=9 Pebrero 2026 |accessdate=}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2026 |title=The reigning Miss World and a group of beauties arrive in Quang Ninh. |url=https://www.vietnam.vn/en/duong-kim-hoa-hau-the-gioi-va-dan-nguoi-dep-toi-quang-ninh |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810042839/https://www.vietnam.vn/en/duong-kim-hoa-hau-the-gioi-va-dan-nguoi-dep-toi-quang-ninh |archive-date=10 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Tiền Phong |language=en |via=Vietnam.vn}}</ref><ref>{{cite news|last=Andini|first=Dewi|date=12 Agosto 2026|editor=Kurniawan|title=Wakil Armenia Resmi Mundur dari Ajang Miss World 2026|trans-title=Armenia's Representative Officially Withdraws from Miss World 2026|url=https://www.idntimes.com/men/ladies/wakil-armenia-resmi-mundur-dari-ajang-miss-world-2026-c1c2-01-cw2f3-bj9p09|website=IDN Times|language=id|access-date=1 Setyembre 2026|editor-first=Wahyu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260812053548/https://www.idntimes.com/men/ladies/wakil-armenia-resmi-mundur-dari-ajang-miss-world-2026-c1c2-01-cw2f3-bj9p09|archive-date=12 Agosto 2026}}</ref> Bumitiw si Samantha Quenedit ng Ekwador dahil sa suliraning pangkalusugan.<ref>{{cite news|last=Thu Cúc|date=4 August 2026|title=Đại diện Ecuador rút khỏi Miss World 2026 vì lý do gì?|trans-title=Why did the Ecuadorian representative withdraw from Miss World 2026?|url=https://kienthuc.net.vn/dai-dien-ecuador-rut-khoi-miss-world-2026-vi-ly-do-gi-post1626995.html|website=kienthuc.net.vn|language=vi|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260804130450/https://kienthuc.net.vn/dai-dien-ecuador-rut-khoi-miss-world-2026-vi-ly-do-gi-post1626995.html|archivedate=4 August 2026|accessdate=15 August 2026}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss World Estonia 2025 na si Henel Vare upang kumatawan sa kaniyang bansa matapos bumitiw ang orihinal na nagwagi na si Mari-Ann Rõuk upang pagtuunan-pansin ang kaniyang pag-aaral.<ref>{{Cite news |author=Külm |first=Ülo |date=17 Agosto 2025 |title=FOTOD: tema ongi uus Miss World Estonia 2025! |language=Estonian |trans-title=PHOTOS: She is the new Miss World Estonia 2025! |website=Nelli Teataja |url=https://www.nelli.ee/fotod-tema-ongi-uus-miss-world-estonia-2025 |url-status=live |access-date=10 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250817173439/https://www.nelli.ee/fotod-tema-ongi-uus-miss-world-estonia-2025 |archive-date=17 Agosto 2025}}</ref><ref>{{cite web |date=16 Pebrero 2026 |title=Henel Vare Confirmed as Miss World Estonia 2025 |url=https://www.missworld.com/news/henel-vare-confirmed-as-miss-world-estonia-2025 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301193803/https://www.missworld.com/news/henel-vare-confirmed-as-miss-world-estonia-2025 |archive-date=1 Marso 2026 |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Miss World |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tiisler |first=Eliise |date=5 Hulyo 2026 |title=VIDEO {{!}} Missid Õllesummeril: Carolina vallutas Egiptuse lava, Henelit ootab ees Vietnam |trans-title=VIDEO {{!}} Misses at the Beer Festival: Carolina conquered the Egyptian stage, Henel awaits Vietnam (3) |url=https://www.ohtuleht.ee/melu/1161637/video-missid-ollesummeril-carolina-vallutas-egiptuse-lava-henelit-ootab-ees-vietnam |archive-url=https://web.archive.org/web/20260714213513/https://www.ohtuleht.ee/melu/1161637/video-missid-ollesummeril-carolina-vallutas-egiptuse-lava-henelit-ootab-ees-vietnam |archive-date=14 Hulyo 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Õhtuleht |language=Estonian}}</ref> Gayunpaman, bumitiw rin si Vare sa kompetisyon dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Bumitiw rin si Nadiratou Afolabi ng Togo dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=A. |first=Jean |date=15 Disyembre 2024 |title=Miss Togo 2025 Afolabi Nadiratou : "Ce qui a fait la différence entre moi et les autres candidates, c'était le …" |trans-title=Miss Togo 2025 Afolabi Nadiratou: "What made the difference between me and the other candidates was the…" |url=https://yop.l-frii.com/miss-togo-2025-afolabi-nadiratou-ce-qui-a-fait-la-difference-entre-moi-et-les-autres-candidates-cetait-le |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810031624/https://yop.l-frii.com/miss-togo-2025-afolabi-nadiratou-ce-qui-a-fait-la-difference-entre-moi-et-les-autres-candidates-cetait-le |archive-date=10 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=YOP L-FRII |language=fr}}</ref> Bumitiw ang mga bansang Honduras, Madagaskar, Moldabya, Rumanya, Suriname, at Tunisya matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kandidata.<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2026 |title=Miss World: Madagascar Committee Skips 2026 Edition |url=https://livemada.com/news/1353/ |access-date=10 Agosto 2026 |website=L'Express de Madagascar |language=en |via=LiveMada}}</ref> Dapat sanang lalahok sa unang pagkakataon ang Butan sa edisyong ito, ngunit hindi ito natuloy matapos ang pagpapaliban ng Miss Bhutan 2026.<ref>{{cite news|title=Miss Bhutan returns, winner to represent Bhutan in Miss World|url=https://www.bbs.bt/235857/|url-status=live|website=Bhutan Broadcasting Service|date=27 Nobyembre 2025|access-date=4 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20251130140643/https://www.bbs.bt/235857/|archive-date=30 Nobyembre 2025|language=en}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss World 2026''' | |- |1st runner-up | |- |2nd runner-up | |- |Top 6 | |- |Top 12 | |- |Top 20 | |- |Top 40 | * {{flagicon|GER}} Alemanya – Julia Kühnle<ref name=":6">{{Cite web |last= |first= |date=31 Agosto 2026 |title=Vietnam’s Bao Ngoc joins first 10 in Miss World 2026 top 40 |url=https://vietnamnet.vn/en/vietnam-s-bao-ngoc-joins-first-10-in-miss-world-2026-top-40-2550888.html |access-date=1 Setyembre 2026 |website=VietNamNet News |language=en}}</ref> '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Nguyễn<ref name=":6" /> '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|ENG}} Inglatera – Grace Richardson '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|NGR}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=25 Agosto 2026 |title=PH’s Asia Rose Simpson earns early entry to Miss World 2026 Top 40 |url=https://entertainment.inquirer.net/681483/phs-asia-rose-simpson-earns-early-entry-to-miss-world-2026-top-40 |access-date=28 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|PUR}} Porto Riko – Suil Anyelina Pagán<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=20 Agosto 2026 |title=Miss World Sports Challenge: Suil Anyelina Pagán Secures Top 40 Spot |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-sports-challenge-suil-anyelina-pagn-secures-top-40-spot/articleshow/155790573.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20260820012936/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-sports-challenge-suil-anyelina-pagn-secures-top-40-spot/articleshow/155790573.cms |archive-date=20 Agosto 2026 |access-date=20 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|FRA}} Pransiya – Indira Ampiot '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|DOM}} Republikang Dominikano – Joheirry Mola '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|ZAF}} Timog Aprika – Romanda Hombir '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|TTO}} Trinidad at Tobago – Georgia-Lee Gill '''<small>Δ</small>''' |} <small>'''Δ''' – Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng mga ''Challenge Event''</small> == Mga ''Challenge Event'' == === Hamon sa Palakasan === Naganap ang ''pangwakas'' ng Hamon sa Palakasan noong 19 Agosto 2026 sa [[Haiphong]] kung saan ang dalawampu't-apat na kandidata ang napili mula sa karerang 1.25 km para lumahok sa huling ''round''.<ref name="TT1408">{{cite news|title=Over 100 Miss World 2026 contestants begin week-long journey in Vietnam|url=https://news.tuoitre.vn/over-100-miss-world-2026-contestants-begin-week-long-journey-in-vietnam-103260814114720526.htm|url-status=live|website=Tuổi Trẻ|date=14 Agosto 2026|access-date=18 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260814143926/https://news.tuoitre.vn/over-100-miss-world-2026-contestants-begin-week-long-journey-in-vietnam-103260814114720526.htm|archive-date=14 Agosto 2026|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Agosto 2026 |title=[PRNewswire] Miss World 2026 at Dragon Ocean Do Son Elevates Vietnam |url=https://en.yna.co.kr/view/RPR20260819008200353?section=press-release/index |access-date=19 Agosto 2026 |website=Yonhap News Agency |language=en}}</ref> Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 40. Nagwagi si Suil Anyelina Pagán ng Porto Riko sa hamong ito.<ref name=":02">{{Cite web |last=Ngan|first=Kim|date=19 Agosto 2026|title=Lộ diện mỹ nhân đầu tiên vào Top 40 Miss World 2026|trans-title=The first beauty queen to make it into the Top 40 of Miss World 2026 has been revealed|url=https://phunuvietnam.vn/lo-dien-my-nhan-dau-tien-vao-top-40-miss-world-2026-238260819202534137.htm|access-date=19 Agosto 2026|website=Báo Phụ nữ Việt Nam|language=vi}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamon sa Palakasan. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|PUR}} '''Porto Riko''' – '''Suil Anyelina Pagán<ref name=":02" />''' |- |1st runner-up | * {{flagdeco|NIR}} Hilagang Irlanda – Amelie Moore<ref name=":02" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|AUS}} Australya – Olivija Spanovskis<ref name=":02" /> |- |Top 24<ref name=":02" /> | * {{flagicon|ALB}} Albanya – Alba Tirtja * {{flagicon|GER}} Alemanya – Julia Kühnle * {{flagicon|BEL}} Belhika – Olga Lombardo * {{flagicon|BOT}} Botswana – Ruth Thomas * {{flagicon|CUR}} Curaçao – Lishantely Jennie * {{flagdeco|ESA}} El Salvador – Andrea Rivas * {{flagicon|SLO}} Eslobenya – Amadea Zupan * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagdeco|GNQ}} Gineang Ekwatoriyal – María de los Ángeles Ndong * {{flagicon|MKD}} Hilagang Masedonya – Eva Velichkovska * {{flagicon|ENG}} Inglatera – Grace Richardson * {{flagicon|IRL}} Irlanda – Caoimhe Kenny * {{Flagicon|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{flagicon|MEX}} Mehiko – Cassandra García * {{flagicon|NED}} Olanda – Charlotte Boonstra * {{flagicon|PAN}} Panama – Madeline Miller * {{flagicon|PAR}} Paragway – Ayelén Pérez * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]] * {{flagicon|FIN}} Pinlandiya – Kiia Huutoniemi * {{flagicon|POR}} Portugal – Vitória Babinetchi * {{flagicon|SRI}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi |} === Hamong ''Head-to-Head'' === Naganap ang unang bahagi ng hamong ''Head-to-Head'' noong 22 at 24 Agosto 2026 sa Khanh Hoa Children’s Palace sa Nha Trang kung saan ipinakilala ng lahat ng mga kandidata ang kanilang mga sarili at nagbigay ng mga talumpati tungkol sa kanilang mga proyekto<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=25 Agosto 2026 |title=Miss World PH Asia Rose Simpson tops head-to-head challenge for Asia & Oceania |url=https://www.gmanetwork.com/lifestyle/news/137540/miss-world-ph-asia-rose-simpson-tops-head-to-head-challenge-for-asia-oceania/story |access-date=26 Agosto 2026 |website=GMA Lifestyle |language=en}}</ref>. Limang kandidata na napili mula sa bawat rehiyong kontinental ang nagtunggali sa ikalawang bahagi, kung saan tinukoy ang apat na nagwagi mula sa mga rehiyong kontinental na pakusang makakapasok sa Top 40.<ref>{{Cite web |last=|first=|date=24 Agosto 2026|title=WATCH: Asia Rose Simpson makes the case for sport and dance with passionate speech at Miss World 2026|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/healthandwellness/999636/asia-rose-simpson-makes-the-case-for-sport-and-dance-with-passionate-speech-at-miss-world-202/story/|access-date=26 Agosto 2026|website=[[GMA News Online]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=25 Agosto 2026 |title=73rd Miss World Head-to-Head Challenge Winners Announced |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/73rd-miss-world-head-to-head-challenge-winners-announced/articleshow/155985449.cms |access-date=28 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 20 matapos magwagi sa Hamong ''Head-to-Head''. * {{Color box|lightgray|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Head-to-Head''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | | |- style="background:lightgray;" | rowspan="4" |Top 4<ref>{{Cite web |last=Baltasar |first=Cecile |date=25 Agosto 2026 |title=PH's Asia Rose Simpson now in Top 40 of Miss World 2026 |url=https://philstarlife.com/celebrity/176186-asia-rose-simpson-now-in-top-40-miss-world-2026? |access-date=26 Agosto 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> |Aprika | * {{flagicon|ZAF}} Timog Aprika – Romanda Hombir |- style="background:lightgray;" |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]] |- style="background:lightgray;" |Europa | * {{flagicon|GER}} Alemanya – Julia Kühnle |- style="background:lightgray;" |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|TTO}} Trinidad at Tobago – Georgia-Lee Gill |- | rowspan="4" |Top 20<ref name="h2h">{{Cite web |last=Prima|first=Berkat|date=25 Agosto 2026|title=Hasil Lengkap Head to Head Challenge Miss World 2026|trans-title=Complete Result of Miss World 2026 Head to Head Challenge|url=https://www.idntimes.com/men/ladies/hasil-lengkap-head-to-head-challenge-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-ql0fbj|access-date=26 Agosto 2026|website=IDN Times|language=id}}</ref> | style="vertical-align:middle;" |Aprika | * {{flagicon|ERI}} Eritreya – Snit Tewoldemedhin * {{Flagicon|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{flagicon|NGR}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George * {{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] – Adah Mushibi |- | style="vertical-align:middle;" |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Lê Nguyễn * {{flagdeco|COK}} Kapuluang Cook – Tiarē Henry-Anguna * {{flagicon|MDV}} Maldibas – Mariyam Eema Mohamed * {{flagicon|KOR}} Timog Korea – Min-seo Cha |- | style="vertical-align:middle;" |Europa | * {{flagicon|SCO}} Eskosya – Eilidh MacDonald * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagicon|WAL}} Gales – Helena Hawke * {{flagdeco|GIB}} Hibraltar – Julia Horne |- | style="vertical-align:middle;" |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|BAH}} Bahamas – Marechan Burrows * {{flagicon|BOL}} Bulibya – Vanessa Kraljevic * {{flagicon|USA}} Estados Unidos – Mary Sickler * {{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} Martinika – Laurence Fibleuil |} === Hamon sa Talento === * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamon sa Talento. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Placement !Contestant |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|ENG}} '''Inglatera''' – '''Grace Richardson''' |- |2nd place | * {{flagicon|GLP|local}} Guadalupe – Annaëlle Ibo |- |3rd place | * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]]<ref>{{Cite web |date=26 Agosto 2026 |title=Asia Rose Simpson is in Miss World's Top 3 in talent! |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/999858/asia-rose-simpson-is-in-miss-world-s-top-3-in-talent/story/ |access-date=1 Setyembre 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> |- | style="vertical-align:middle;" |Top 23 | * {{flagicon|VNM}} Biyetnam – Bảo Ngọc Lê Nguyễn * {{flagicon|BIH}} Bosnya at Hersegobina – Lana Jahić * {{flagicon|DEN}} Dinamarka – Josephine Bøttger * {{flagicon|ERI}} Eritreya – Snit Tewoldemedhin * {{flagicon|ETH}} Etiyopiya– Ruth Yirgalem * {{flagicon|GTM}} Guwatemala – Andrea Ortiz * {{flagicon|GIB}} Hibraltar – Julia Horne * {{flagdeco|NIR}} Hilagang Irlanda – Amelie Moore * {{flagicon|IRL}} Irlanda – Caoimhe Kenny * {{flagicon|NPL}} Nepal – Luna Luitel * {{flagdeco|COK}} Kapuluang Cook – Tiarē Henry-Anguna * {{flagicon|COL}} Kolombya – Andrea Romero * {{flagicon|NGA}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George * {{flagicon|PRY}} Paragway – Ayelén Pérez * {{flagicon|POL}} Polonya – Maja Todd * {{flagicon|PRT}} Portugal – Vitória Babinetchi * {{flagicon|ZMB}} Sambia – Adah Mushibi * {{flagicon|LKA}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi * {{flagicon|CHI}} Tsile – Ignacia Fernández * {{flagicon|CHN}} Tsina – Yifei Dong |} === Hamong ''Top Model'' === Naganap ang unang bahagi ng hamong Top Model noong 18 Agosto 2026 sa Dragon Beach Square, [[Haiphong]], kasabay ng ''Vietnam Beauty Fashion Fest XVI'' kung saan nirampa ng lahat ng 111 kandidata ang mga disenyo na gawa ng mga taga-disenyong Biyetnames.<ref name="TT1408" /><ref>{{Cite web |last=Tribune |first=Daily |date=17 Agosto 2026 |title=Miss World 2026 queens take runway for ‘The Green World’ |url=https://tribune.net.ph/2026/08/17/miss-world-2026-queens-take-runway-for-the-green-world |access-date=18 Agosto 2026 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=19 Agosto 2026 |title=PH’s Miss World bet walks with broken shoe at ‘Top Model’ event |url=https://entertainment.inquirer.net/680991/phs-miss-world-bet-walks-with-broken-shoe-at-top-model-event |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819093720/https://entertainment.inquirer.net/680991/phs-miss-world-bet-walks-with-broken-shoe-at-top-model-event |archive-date=19 Agosto 2026 |access-date=19 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Mula sa unang bahagi ng hamon, animnapung pinalista ang lalahok sa ikalawang bahagi ng hamong Top Model na magaganap sa 27 Agosto 2026 sa Nha Trang kung saan irarampa ng animnapung pinalista ang mga disenyo mula sa mga lokal na taga-disenyo ng kanilang bansang kinakatawan.<ref>{{cite news|title=PH's Asia Rose Simpson advances to finals of Miss World's Top Model competition|url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/8/21/ph-s-asia-rose-simpson-advances-to-finals-of-miss-world-s-top-model-competition-1422|url-status=live|website=[[ABS-CBN]]|date=21 Agosto 2026|access-date=24 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821124643/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/8/21/ph-s-asia-rose-simpson-advances-to-finals-of-miss-world-s-top-model-competition-1422|archive-date=21 Agosto 2026|language=en}}</ref> Limang kandidata na napili mula sa bawat rehiyong kontinental ang muling rumampa sa huling bahagi, kung saan tinukoy ang apat na nagwagi mula sa mga rehiyong kontinental na pakusang makakapasok sa Top 40. * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 20 matapos magwagi sa Hamong ''Top Model''. * {{Color box|lightgray|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Top Model''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | | |- style="background:lightgray;" | rowspan="4" |Top 4 |Aprika | * {{flagicon|NGR}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George<ref>{{Cite web |last= |date=27 Agosto 2026 |title=Top 40 Secured! Tamunosoye Karibi George Wins African Top Model Title at Miss World |url=https://www.bellanaija.com/2026/08/tamunosoye-karibi-george-wins-miss-world-top-model-africa-2026/ |access-date=1 Setyembre 2026 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> |- style="background:lightgray;" |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Nguyễn<ref>{{Cite web |last=Vân |first=Mi |date=1 Setyembre 2026 |title=Bảo Ngọc lọt top phần thi quan trọng, tiến gần vương miện Hoa hậu Thế giới |trans-title=Bao Ngoc made it to the top in the crucial competition, getting closer to the Miss World crown. |url=https://dantri.com.vn/giai-tri/bao-ngoc-lot-top-phan-thi-quan-trong-tien-gan-vuong-mien-hoa-hau-the-gioi-20260831234245590.htm |access-date=1 Setyembre 2026 |website=Báo điện tử Dân trí |language=vi}}</ref> |- style="background:lightgray;" |Europa | * {{flagicon|FRA}} Pransiya – Indira Ampiot |- style="background:lightgray;" |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|DOM}} Republikang Dominikano – Joheirry Mola |- | rowspan="4" |Top 21 |Aprika | * {{flagicon|BOT}} Botswana – Ruth Thomas<ref>{{Cite news |last=Gaoswediwe |first=Ndingililo |date=20 Agosto 2026 |title=Botswana: Thomas Makes Winning Team |language=en |work=Botswana Daily News |url=https://allafrica.com/stories/202608200346.html |access-date=24 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260824025514/https://allafrica.com/stories/202608200346.html |archive-date=24 Agosto 2026 |via=AllAfrica}}</ref> * {{flagdeco|GNQ}} Gineang Ekwatoriyal – María de los Ángeles Ndong * {{Flagicon|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{Flagicon|Zimbabwe}} Simbabwe – Brunette Makanyiso * {{flagicon|ZAF}} Timog Aprika – Romanda Hombir |- |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|IND}} Indiya – Nikita Porwal * {{flagicon|CAM}} Kambodya – Leakena In * {{flagicon|THA}} Taylandiya – Kanteera Techaphattanakul * {{flagicon|CHN}} Tsina – Yifei Dong |- |Europa | * {{flagicon|BEL}} Belhika – Olga Lombardo * {{flagdeco|KOS}} Kosobo – Blair Isufi * {{flagicon|CZE}} Republikang Tseko – Linda Górecká * {{flagicon|UKR}} Ukranya – Valeriia Lisovska |- |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|VEN}} Beneswela – Mística Núñez * {{flagicon|USA}} Estados Unidos – Mary Sickler * {{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} French Guiana – Audrey Ho-Wen-Tsaï * {{flagicon|COL}} Kolombya – Andrea Romero |- | rowspan="4" |Top 60<ref>{{cite news|last=Fernando|first=Jefferson|date=21 Agosto 2026|title=Asia Rose Simpson advances to Miss World Top Model Top 60|url=https://tribune.net.ph/2026/08/21/asia-rose-simpson-advances-to-miss-world-top-model-top-60|url-status=live|website=Daily Tribune|access-date=24 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821123546/https://tribune.net.ph/2026/08/21/asia-rose-simpson-advances-to-miss-world-top-model-top-60|archive-date=21 Agosto 2026|language=en}}</ref> |Aprika | * {{flagicon|CIV}} Baybaying Garing – Fatima Koné * {{flagdeco|GHA}} Gana – Rumzia Sule * {{flagicon|GUI}} Guniya – Saran Keita * {{flagdeco|CMR}} Kamerun – Noura Njikam * {{flagicon|MRI}} Mawrisyo – Shreeya Bokhoree * {{flagicon|MOZ}} Mosambik – Arcenia Quehá * {{flagicon|SEN}} Senegal – Fatima Diop<ref>{{Cite web |last=Kassa Bouassa |first=Yann Russe |date=21 Agosto 2026 |title=Miss Monde 2026 : le Sénégal qualifié pour la finale du Top model challenge |trans-title=Miss World 2026: Senegal qualifies for the Top Model Challenge final |url=https://www.quoideneuf.info/article/20260821120500-miss-monde-2026-le-senegal-qualifie-pour-la-finale-du-top-model-challenge |access-date=24 Agosto 2026 |website=Quoideneuf |language=fr}}</ref> * {{flagicon|SOM}} Somalya – Foziya Abdullahi Garad * {{flagicon|TZA}} Tansaniya – Latricia Ian Sawe |- |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|AUS}} Australya – Olivija Spanovskis * {{flagdeco|JPN}} Hapon – Yui Kawana * {{flagicon|INA}} Indonesya – Audrey Bianca Callista * {{Flagicon|Laos}} Laos – Mongkoutphet Harnsana * {{flagdeco|MYS}} Malaysia – Taanusiya Chetty * {{flagicon|MYA}} Myanmar – Han Theint Theint Aung * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=21 Agosto 2026 |title=PH’s Asia Rose Simpson advances to Miss World 2026 ‘Top Model’ finals |url=https://entertainment.inquirer.net/681173/phs-asia-rose-simpson-advances-to-miss-world-2026-top-model-finals |access-date=21 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> * {{flagicon|SRI}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi * {{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] – Sıla Saraydemir |- |Europa | * {{flagicon|DEN}} Dinamarka – Josephine Bøttger * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagdeco|GIB}} Hibraltar – Julia Horne * {{flagicon|ITA}} Italya – Lucrezia Mangilli * {{flagdeco|MLT}} Malta – Nicole Spiteri * {{flagicon|Montenegro}} Montenegro – Maša Vukićević * {{flagicon|NED}} Olanda – Charlotte Boonstra * {{flagicon|POL}} Polonya – Maja Todd * {{flagicon|POR}} Portugal – Vitória Babinetchi |- |Kaamerikahan at Karibe | * {{Flagicon|ARG}} Arhentina – Alina Akselrad * {{flagicon|BAH}} Bahamas – Marechan Burrows * {{flagicon|BRA}} Brasil – Gabriela Botelho * {{flagicon|BOL}} Bulibya – Vanessa Kraljevic * {{flagicon|CUR}} Curaçao – Lishantely Jennie * {{flagicon|CAN}} Kanada – Angelina Fan * {{flagicon|CAY}} Kapuluang Cayman – Kristianna Gordon * {{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} Martinika – Laurence Fibleuil * {{flagicon|PAN}} Panama – Madeline Miller * {{flagicon|PER}} Peru – Josiane Sciotti * {{flagicon|TTO}} Trinidad at Tobago – Georgia-Lee Gill * {{flagicon|CHI}} Tsile – Ignacia Fernández |} === ''Beauty With A Purpose'' === * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 6 matapos magwagi sa Hamong ''Beauty With A Purpose''. * {{Color box|lightgray|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Beauty With A Purpose''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | | |- style="background:lightgray;" | rowspan="4" |Top 4 |Aprika | |- style="background:lightgray;" |Asya at Oseaniya | |- style="background:lightgray;" |Europa | |- style="background:lightgray;" |Kaamerikahan at Karibe | |- | rowspan="4" |Top 24 |Aprika | * {{flagdeco|GHA}} Gana – Rumzia Sule * {{flagdeco|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{flagdeco|MWI}} Malawi – Ireen Navicha * {{flagdeco|SLE}} Sierra Leone – Mariyam Konneh * {{flagdeco|UGA}} Uganda – Elle Muhoza * {{flagdeco|ZIM}} Simbabwe – Brunette Makanyiso |- |Asya at Oseaniya | * {{flagdeco|BGD}} Bangglades – Samanzar Sayeed * {{flagdeco|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Nguyễn * {{flagdeco|MYS}} Malaysia – Taanusiya Chetty * {{flagdeco|NPL}} Nepal – Luna Luitel * {{flagdeco|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]]<ref>{{Cite web |last= |first= |date=31 Agosto 2026 |title=Miss World 2026: Asia Rose Simpson named Beauty with a Purpose finalist in Asia and Oceania |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/1000591/miss-world-2026-asia-rose-simpson-named-beauty-with-a-purpose-finalist-in-asia-and-oceania/story/ |access-date=1 Setyembre 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> * {{flagdeco|LKA}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi |- |Europa | * {{flagicon|DEN}} Dinamarka – Josephine Bøttger * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagicon|HRV}} Kroasya– Ema Helena Vičar * {{flagicon|PRT}} Portugal – Vitória Babinetchi * {{flagicon|FRA}} Pransiya – Indira Ampiot * {{flagicon|UKR}} Ukranya – Valeriia Lisovska |- |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|BLZ}} Belis – Faith Edgar * {{flagicon|VEN}} Beneswela – Mística Núñez * {{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} French Guiana – Audrey Ho-Wen-Tsaï * {{flagicon|GTM}} Guwatemala – Andrea Ortiz * {{flagicon|HTI}} Hayti – Marie Kemlyne Félix * {{flagicon|PRY}} Paragway – Ayelén Pérez |} == Mga kandidata == Ang mga sumusunod ay mga kumpirmadong kalahok:<ref>{{cite news|last=Solis|first=Velnera|date=14 Mayo 2026|title=Miss World 2026: Date, Venue, Contestants and Everything Yoo Need to Know|url=https://zambianface.com/fashion-beauty/miss-world-2026/|url-status=live|website=Zambian Face|access-date=4 Agosto 2026|archive-date=15 Mayo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515012239/https://zambianface.com/fashion-beauty/miss-world-2026/|language=en}}</ref> {| class="sortable wikitable" style="font-size:95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |{{sortname|Alba|Tirtja|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Lam |first=Duy |date=8 Hunyo 2026 |title=Lộ diện nhiều đối thủ của Bảo Ngọc ở Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=Many of Bảo Ngọc's rivals at Miss World have emerged |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-post1849660.tpo |url-status=live |access-date=28 Hunyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608082221/https://tienphong.vn/vu-tau-hoa-dam-xe-tai-o-ha-noi-cuc-csgt-de-nghi-xem-xet-trach-nhiem-cua-tai-xe-o-to-post1849670.tpo |archive-date=8 Hunyo 2026}}</ref> |25 |[[Tirana]] |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |{{sortname|Julia |Kühnle|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=16 Hulyo 2026 |title=Julia Kühnle Crowned Miss World Germany 2026 Ahead of Miss World in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/julia-khnle-crowned-miss-world-germany-2026-ahead-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155112134.cms |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260730220414/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/julia-khnle-crowned-miss-world-germany-2026-ahead-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155112134.cms|archive-date=30 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Berlin]] |- |{{Flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{sortname|Alina|Akselrad|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Disyembre 2025 |title=Alina Akselrad representará a Argentina en la competencia de Miss Mundo 2026 |language=es |trans-title=Alina Akselrad will represent Argentina in the Miss World 2026 competition |website=Córdoba Interior Informa |url=https://cordobainteriorinforma.com/2025/12/27/alina-akselrad-representara-a-argentina-en-la-competencia-de-miss-mundo-2026/ |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260513041450/https://cordobainteriorinforma.com/2025/12/27/alina-akselrad-representara-a-argentina-en-la-competencia-de-miss-mundo-2026/ |archive-date=13 May 2026}}</ref> |27 |Córdoba |- |{{flagicon|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Olivija|Spanovskis|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rifai |date=12 Enero 2026 |title=7 Potret Miss World Australia 2026 Olivija Spanovskis, Curi Atensi! |language=id |trans-title=7 Portraits of Miss World Australia 2026 Olivija Spanovskis, Stealing Attention! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-world-australia-2026-olivija-spanovskis-curi-atensi-c1c2-01-9mwsv-xsplqs |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260206192814/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-world-australia-2026-olivija-spanovskis-curi-atensi-c1c2-01-9mwsv-xsplqs |archive-date=6 Pebrero 2026 |accessdate=}}</ref> |25 |[[Adelaide]] |- |{{flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |{{sortname|Marechan|Burrows|nolink=1}}<ref name=":2">{{cite news |date=26 Marso 2025 |title=Miss World The Bahamas introduced |language=en |website=The Nassau Guardian |url=https://www.thenassauguardian.com/multimedia/video_gallery/miss-world-the-bahamas-introduced/video_5913ce5c-ff42-54b4-94f1-7784588cc06d.html |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260328023048/https://www.thenassauguardian.com/multimedia/video_gallery/miss-world-the-bahamas-introduced/video_5913ce5c-ff42-54b4-94f1-7784588cc06d.html |archive-date=28 Marso 2026 |accessdate=}}</ref> |27 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BAN}} [[Bangladesh|Bangglades]] |{{sortname|Samanzar|Sayeed|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=|date=11 Hulyo 2026|title=কে হলেন এবারের মিস ওয়ার্ল্ড বাংলাদেশ|trans-title=Who is this year's Miss World Bangladesh?|url=https://www.channel24bd.tv/entertainment/article/336770/%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%8F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%B8-%E0%A6%93%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%A1-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6|access-date=12 Hulyo 2026|website=Channel 24|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260715051056/https://www.channel24bd.tv/entertainment/article/336770/%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%8F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%B8-%E0%A6%93%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%A1-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6|archive-date=15 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Dhaka]] |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{sortname|Fatima|Koné|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=29 Hunyo 2025 |title=Beauté: Koné Fatima élue Miss Côte d’Ivoire 2025 |trans-title=Beauty: Koné Fatima elected Miss Côte d’Ivoire 2025 |url=https://www.linfodrome.com/culture/110869-beaute-kone-fatima-elue-miss-cote-d-ivoire-2025 |access-date=29 Hunyo 2025 |website=Linfodrome |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20250807032018/https://www.linfodrome.com/culture/110869-beaute-kone-fatima-elue-miss-cote-d-ivoire-2025|archive-date=7 Agosto 2025}}</ref> |23 |Azaguié |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Olga|Lombardo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Clapson |first=Colin |date=23 Pebrero 2026 |title=22-year-old student Olga Lombardo is new Miss Belgium |url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2026/02/23/22-year-old-student-olga-lombardo-is-new-miss-belgium/ |access-date=5 Hulyo 2026 |website=VRT NWS |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260705031545/https://www.vrt.be/vrtnws/en/2026/02/23/22-year-old-student-olga-lombardo-is-new-miss-belgium/|archive-date=5 Hulyo 2026}}</ref> |22 |Leuven |- |{{flagicon|BIZ}} [[Belize|Belis]] |{{sortname|Faith|Edgar|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Keme-Palacio |first=Benita |date=17 Hunyo 2025 |title=Faith Edgar Crowned Miss World Belize 2025 |url=https://www.greaterbelize.com/faith-edgar-crowned-miss-world-belize-2025/ |access-date=9 Hulyo 2025 |website=Greater Belize Media |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260414122317/https://www.greaterbelize.com/faith-edgar-crowned-miss-world-belize-2025/|archive-date=14 Abril 2026}}</ref> |24 |San Pedro |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Mística|Núñez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2025 |title=Miss Falcón gana el Miss World Venezuela 2025 |url=https://primicia.com.ve/placeres/miss-falcon-gana-el-miss-world-venezuela-2025/|access-date=13 Nobyembre 2025 |website=Primicia|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20251206111351/https://primicia.com.ve/placeres/miss-falcon-gana-el-miss-world-venezuela-2025/|archive-date=6 Disyembre 2025|trans-title=Miss Falcón wins Miss World Venezuela 2025.}}</ref> |24 |Punto Fijo |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{sortname|Bảo Ngọc|Nguyễn|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Agosto 2025 |title=Hoa hậu Bảo Ngọc thi Miss World |language=vi |trans-title=Miss Bảo Ngọc competes in Miss World |website=VnExpress |url=https://vnexpress.net/hoa-hau-bao-ngoc-thi-miss-world-4924166.html |access-date=10 Setyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20260620055023/https://vnexpress.net/hoa-hau-bao-ngoc-thi-miss-world-4924166.html|archive-date=20 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Cần Thơ |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosniya at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |{{sortname|Lana|Jahić|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=27 Hunyo 2026 |title=Tuzlanka Lana Jahić je nova Miss Bosne i Hercegovine |trans-title=Lana Jahić from Tuzla is the new Miss Bosnia and Herzegovina |url=https://radiosarajevo.ba/magazin/showbiz/tuzlanka-lana-jahic-nova-miss-bosne-i-hercegovine/642737 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628051312/https://radiosarajevo.ba/magazin/showbiz/tuzlanka-lana-jahic-nova-miss-bosne-i-hercegovine/642737 |archive-date=28 Hunyo 2026 |access-date=5 Hulyo 2026 |website=Radio Sarajavo |language=bs}}</ref> |18 |Tuzla |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |{{sortname|Ruth|Thomas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kgamanyane |first=Nnasaretha |date=25 March 2025 |title=Thomas prophecy on winning Miss Botswana comes to pass |url=https://www.mmegi.bw/lifestyle/thomas-prophecy-on-winning-miss-botswana-comes-to-pass/news |access-date=9 May 2025 |website=Mmegi Online |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260731084436/https://www.mmegi.bw/lifestyle/thomas-prophecy-on-winning-miss-botswana-comes-to-pass/news|archive-date=31 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Masunga |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Gabriela|Botelho|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Nicolau |first=André |date=1 Pebrero 2026 |title=Gabriela Botelho, representante de Sergipe, é eleita Miss Brasil Mundo 2026 |language=pt-BR |trans-title=Gabriela Botelho, representing Sergipe, is elected Miss Brazil World 2026 |website=CNN Brasil |url=https://www.cnnbrasil.com.br/lifestyle/gabriela-botelho-representante-de-sergipe-e-eleita-miss-brasil-mundo-2026/ |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260202040947/https://www.cnnbrasil.com.br/lifestyle/gabriela-botelho-representante-de-sergipe-e-eleita-miss-brasil-mundo-2026/ |archive-date=2 Pebrero 2026}}</ref> |25 |Belo Horizonte |- |{{flagicon|BGR}} [[Bulgarya]] |{{sortname|Tsevetelina |Lozanova|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Цветелина Лозанова е новата "Мис Свят България 2026" |trans-title=Tsvetelina Lozanova is the new Miss World Bulgaria 2026 |url=https://www.bgdnes.bg/shou/article/23254058 |access-date=27 Hulyo 2026 |website=Bulgaria Dnes |language=bg|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722034637/https://www.bgdnes.bg/shou/article/23254058|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Sofia]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Vanessa|Kraljevic|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Ruiz |first=Melvy |date=28 Hunyo 2025 |title=La cruceña Vanessa Kraljevic es la nueva Miss Bolivia Mundo 2025 |trans-title=Vanessa Kraljevic from Santa Cruz is the new Miss Bolivia World 2025 |url=https://eju.tv/2025/06/la-crucena-vanessa-kraljevic-es-la-nueva-miss-bolivia-mundo-2025/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Eju.tv |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418220844/https://eju.tv/2025/06/la-crucena-vanessa-kraljevic-es-la-nueva-miss-bolivia-mundo-2025/|archive-date=18 Abril 2026}}</ref> |23 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |{{sortname|Lishantely|Jennie|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=16 Disyembre 2025 |title=Lishantely Jennie koroná komo Miss World Curaçao |language=pap |trans-title=Lishantely Jennie was crowned as Miss World Curaçao |website=extra.cw |url=https://extra.cw/lishantely-jennie-korona-komo-miss-world-curacao/ |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125094420/https://extra.cw/lishantely-jennie-korona-komo-miss-world-curacao/ |archive-date=25 Enero 2026}}</ref> |18 |Willemstad |- |{{flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Josephine|Bøttger|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Lam |first=Duy |date=26 Abril 2026 |title=Lộ diện thêm nhiều người đẹp đến Việt Nam thi Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=More beauties revealed to be coming to Vietnam to compete in Miss World |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/lo-dien-them-nhieu-nguoi-dep-den-viet-nam-thi-hoa-hau-the-gioi-post1838810.tpo |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260427012148/https://tienphong.vn/lo-dien-them-nhieu-nguoi-dep-den-viet-nam-thi-hoa-hau-the-gioi-post1838810.tpo |archive-date=27 Abril 2026}}</ref> |24 |Hillerød |- |{{flagdeco|ESA}} [[:en:Miss_El_Salvador|El Salvador]] |{{sortname|Andrea|Rivas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Palacios |first=Marcella |date=1 Oktubre 2025 |title=Adriana Rivas, Miss Usulután, es la nueva Miss World El Salvador 2025/26 |trans-title=Adriana Rivas, Miss Usulután, is the new Miss World El Salvador 2025/26 |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/miss-mundo-2025-usulutan/1244878/2025/ |access-date=16 Oktubre 2025 |website=El Diario de Hoy|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419025255/https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/miss-mundo-2025-usulutan/1244878/2025/|archive-date=19 Abril 2026}}</ref> |23 |[[:en:Usulután|Usulután]] |- |{{flagicon|ERI}} [[Eritrea|Eritreya]] |{{sortname|Snit |Tewoldemedhin|nolink=1}}<ref name=":5" /> |26 |[[Asmara]] |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |{{sortname|Eilidh|MacDonald|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Peddi |first=Sarah |date=24 Nobyembre 2025 |title=Miss Scotland 2025 winner revealed as stunning Glasgow beauty takes crown just before age cut-off |language=en |website=The Scottish Sun |url=https://www.thescottishsun.co.uk/tvandshowbiz/15606953/miss-scotland-winner-eilidh-macdonald-glasgow-crown/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810060845/https://www.thescottishsun.co.uk/tvandshowbiz/15606953/miss-scotland-winner-eilidh-macdonald-glasgow-crown/|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Glasgow]] |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |{{sortname|Amadea|Zupan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=13 Enero 2025 |title=Nova Miss Slovenije je postala Amadea Zupan iz Sežane |trans-title=Amadea Zupan from Sežana became the new Miss Slovenia |url=https://svet24.si/novice/kultura/miss-slovenije-2025-zmagovalka-1393630 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Novice Svet24 |language=sl|archive-url=https://web.archive.org/web/20260114132027/https://svet24.si/novice/kultura/miss-slovenije-2025-zmagovalka-1393630|archive-date=14 Enero 2026}}</ref> |26 |Sežana |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |{{sortname|Elisabeth|Reynés|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=19 Abril 2026 |title=Elisabeth Reynés, proclamada Miss World Spain 2026, será la representante de España en Miss Mundo |language=es |trans-title=Elisabeth Reynés, proclaimed Miss World Spain 2026, will be Spain's representative at Miss World |website=El Mundo |url=https://www.elmundo.es/loc/famosos/2026/04/19/69e4ca01e9cf4a6f358b4579.html |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713210732/https://www.elmundo.es/loc/famosos/2026/04/19/69e4ca01e9cf4a6f358b4579.html|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Mallorca]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Mary|Sickler|nolink=1}}<ref name=":1" /> |23 |[[Las Vegas]] |- |{{Flagicon|Ethiopia}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |{{sortname|Ruth|Yirgalem|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=23 Abril 2026 |title=The Enduring Legacy of Miss World from London to Vietnam |language=en |website=Pulse of Africa |url=https://pulseofafrica.info/entertainment/216?lang=en |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628062603/https://pulseofafrica.info/entertainment/216?lang=en |archive-date=28 Hunyo 2026}}</ref> |21 |[[Adis Abeba]] |- |{{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} [[French Guiana]] |{{sortname|Audrey|Ho-Wen-Tsaï|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Hunyo 2026 |title=Audrey Ho Wen Tsai représentera la Guyane au concours Miss World, une « première historique » pour le territoire |language=fr |trans-title=Audrey Ho Wen Tsai will represent French Guiana at the Miss World competition, a "historic first" for the territory |work=Outremers360 |url=https://outremers360.com/bassin-atlantique-appli/audrey-ho-wen-tsai-representera-la-guyane-au-concours-miss-world-une-premiere-historique-pour-le-territoire |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260610084647/https://outremers360.com/bassin-atlantique-appli/audrey-ho-wen-tsai-representera-la-guyane-au-concours-miss-world-une-premiere-historique-pour-le-territoire|archive-date=10 Hunyo 2026}}</ref> |20 |[[:en:Kourou|Kourou]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |{{sortname|Helena|Hawke|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Owens |first=David |date=5 Mayo 2025 |title=Student nurse is crowned Miss Wales 2025 |url=https://nation.cymru/culture/student-nurse-is-crowned-miss-wales-2025/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Nation Cymru |language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20260511205741/https://nation.cymru/culture/student-nurse-is-crowned-miss-wales-2025/|archive-date=11 Mayo 2026}}</ref> |20 |Caerleon |- |{{flagdeco|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{sortname|Rumzia |Sule|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hulyo 2026 |title=Rumzia Sule Wins Miss World Ghana 2026, Set to Represent Her Country at the 75th Miss World Festival |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/rumzia-sule-wins-miss-ghana-2026-set-to-represent-ghana-at-the-75th-miss-world-festival/articleshow/155141182.cms |access-date=27 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260728125432/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/rumzia-sule-wins-miss-ghana-2026-set-to-represent-ghana-at-the-75th-miss-world-festival/articleshow/155141182.cms|archive-date=28 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Accra]] |- |{{flagdeco|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{sortname|María de los Ángeles|Ndong|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Nkene |first=Gabriel Ebang Oyono |date=9 Setyembre 2025 |title=Conozca a todas las ganadoras del certamen Miss Guinea Ecuatorial 2024 |language=es |trans-title=Meet all the winners of the Miss Equatorial Guinea 2024 pageant |website=Ahora Equatorial Guinea |url=https://ahoraeg.com/cultura/2024/09/09/conozca-a-todas-las-ganadoras-del-certamen-miss-guinea-ecuatorial-2024/ |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804214509/https://ahoraeg.com/cultura/2024/09/09/conozca-a-todas-las-ganadoras-del-certamen-miss-guinea-ecuatorial-2024/ |archive-date=4 Agosto 2025}}</ref> |25 |[[Malabo]] |- |{{Flagicon|GRC}} [[Gresya]] |{{sortname|Mikaela|Kasari|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Disyembre 2025 |title=73ος Διαγωνισμός Ομορφιάς: Star Hellas 2025 η Μικαέλα Κάσαρι – Λάμψη στο Fantasia Live |language=el |trans-title=73rd Beauty Contest: Star Hellas 2025 Mikaela Kasari – Shine at Fantasia Live |website=Showbiz TV |url=https://showbiz-tv.gr/lifestyle/81884/73os-diagonismos-omorfias-star-hellas-2025-i/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260720225030/https://showbiz-tv.gr/lifestyle/81884/73os-diagonismos-omorfias-star-hellas-2025-i/|archive-date=20 Hulyo 2026}}</ref> |19 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GLP|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |{{sortname|Annaëlle|Ibo|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=28 Mayo 2026 |title=Annaelle Ibo représentera la Guadeloupe à Miss Monde 2026 |language=fr |trans-title=Annaelle Ibo will represent Guadeloupe at Miss World 2026 |website=France-Antilles |url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/annaelle-ibo-representera-la-guadeloupe-a-miss-monde-2026-1080445.php |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529111751/https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/annaelle-ibo-representera-la-guadeloupe-a-miss-monde-2026-1080445.php |archive-date=29 Mayo 2026}}</ref> |24 |Metz |- |{{flagicon|GUI}} [[Guinea|Guniya]] |{{sortname|Saran|Keita|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Hulyo 2026 |title=Miss World Guinea 2026: Saran Keita selected |url=https://www.radioguinee.com/article/arts-heritage/miss-world-guinea-2026-saran-keita-selected |access-date=24 Hulyo 2026 |website=Radio Guinée |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260723163044/https://www.radioguinee.com/fr/article/arts-heritage/miss-world-guinea-2026-saran-keita-selected|archive-date=23 Hulyo 2026}}</ref> |26 |Kankan |- |{{flagicon|GBS}} [[Guinea-Bissau|Guniya-Bissaw]] |{{sortname|Hernânia |Nantote|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2026 |title=Hernânia Nantote Crowned Miss World Guinea-Bissau 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/hernnia-nantote-crowned-miss-world-guinea-bissau-2026/articleshow/155224200.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810071343/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/hernnia-nantote-crowned-miss-world-guinea-bissau-2026/articleshow/155224200.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |26 |[[Bissau|Bissaw]] |- |{{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{sortname|Andrea|Ortíz|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Guzmán |first=María Alejandra |date=1 Hunyo 2025 |title=Miss Guatemala Contest 2025: ¿Quiénes son las seis ganadoras que representarán a Guatemala en certámenes internacionales? |trans-title=Miss Guatemala Contest 2025: Who are the six winners who will represent Guatemala in international pageants? |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/miss-guatemala-contest-2025-quienes-son-las-seis-ganadoras-que-representaran-a-guatemala-en-certamenes-internacionales/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Prensa Libre |language=es-GT|archive-url=https://web.archive.org/web/20260807000359/https://www.prensalibre.com/vida/escenario/miss-guatemala-contest-2025-quienes-son-las-seis-ganadoras-que-representaran-a-guatemala-en-certamenes-internacionales/|archive-date=7 Agosto 2026}}</ref> |20 |Chiquimula |- |{{Flagicon|Guyana}} [[Guyana]] |{{sortname|Kelcia|Nelson|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Mayo 2026 |title=Kelcia Nelson crowned Miss World Guyana 2026 |language=en |website=Newsroom Guyana |url=https://newsroom.gy/2026/05/26/kelcia-nelson-crowned-miss-world-guyana-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605063709/https://newsroom.gy/2026/05/26/kelcia-nelson-crowned-miss-world-guyana-2026/|archive-date=5 Hunyo 2026}}</ref> |27 |Linden |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{sortname|Nevaeh|Allen|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Enero 2026 |title=Nevaeh Allen is the new Miss Jamaica World |language=en |website=The Gleaner |url=https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20260126/nevaeh-allen-new-miss-jamaica-world |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260709130123/https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20260126/nevaeh-allen-new-miss-jamaica-world|archive-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |19 |Linstead |- |{{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Yui|Kawana|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=22 Oktubre 2025 |title=『ミス・ワールド』日本代表に川名祐衣さん、憧れの存在は上戸彩 「刑事ものに出たい」 |trans-title=Yui Kawana is Japan's representative for Miss World, and her idol is Aya Ueto: "I want to be in a detective show" |url=https://www.oricon.co.jp/news/2414030/full/ |access-date=14 Nobyembre 2025 |website=Oricon News |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20251022110750/https://www.oricon.co.jp/news/2414030/full/|archive-date=22 Oktubre 2025}}</ref> |24 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|HAI}} [[Haiti|Hayti]] |{{sortname|Marie Kemlyne|Félix|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Cerisier |first=Angella Laurancya |date=9 Hunyo 2026 |title=« ZOOMONS » sur Miss World Haïti 2026 : « Beauty with a Purpose »… ou « j’ai pas de connexion en fait » ! |trans-title="ZOOMONS" on Miss World Haiti 2026: "Beauty with a Purpose"... or "I don't actually have a connection!" |url=https://belidemag.net/culture/zoomons-sur-miss-world-haiti-2026-beauty-with-a-purpose-ou-jai-pas-de-connexion-en-fait/ |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Belinde Magzaine |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20260724182958/https://belidemag.net/culture/zoomons-sur-miss-world-haiti-2026-beauty-with-a-purpose-ou-jai-pas-de-connexion-en-fait/|archive-date=24 Hulyo 2026}}</ref> |25 |Jérémie |- |{{flagdeco|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |{{sortname|Julia|Horne|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=18 Agosto 2025 |title=New Miss Gibraltar looks ahead to a busy year |url=https://www.gbc.gi/news/julia-horne-wins-miss-gibraltar-2025 |access-date=10 Setyembre 2025 |website=Gibraltar Broadcasting Corporation |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260423195748/https://www.gbc.gi/news/julia-horne-wins-miss-gibraltar-2025|archive-date=23 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Gibraltar|Hibraltar]] |- |{{flagdeco|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |{{sortname|Amelie|Moore|nolink=1}}<ref /> |18 |[[:en:Ballyclare|Ballyclare]] |- |{{flagicon|MKD}} [[Hilagang Masedonya]] |{{sortname|Eva |Velickovska|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Eva Velichkovska Crowned Miss World North Macedonia 2026|url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/eva-velichkovska-crowned-miss-world-north-macedonia-2026/articleshow/155219258.cms|website=Fermina|date=30 Hulyo 2026|access-date=10 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806154746/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/eva-velichkovska-crowned-miss-world-north-macedonia-2026/articleshow/155219258.cms|archive-date=6 Agosto 2026|language=en}}</ref> |20 |[[Skopje]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Nikita|Porwal|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Nikita Porwal crowned Femina Miss India World 2024|url=https://www.prameyanews.com/nikita-porwal-crowned-femina-miss-india-world-2024|website=Prameya|date=8 Oktubre 2025|access-date=10 Agosto 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411191656/https://www.prameyanews.com/nikita-porwal-crowned-femina-miss-india-world-2024|archive-date=11 Abril 2026}}</ref> |24 |Ujjain |- |{{flagicon|INA}} [[Indonesia|Indonesya]] |{{sortname|Audrey Bianca|Callista|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sukardi |first=Muhammad |date=9 Hulyo 2025 |title=Profil Audrey Bianca, Pemenang Miss Indonesia 2025 |trans-title=Profile of Audrey Bianca, Winner of Miss Indonesia 2025 |url=https://www.inews.id/lifestyle/seleb/profil-audrey-bianca-pemenang-miss-indonesia-2025 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=iNews |language=id|archive-url=https://web.archive.org/web/20260105212939/https://www.inews.id/lifestyle/seleb/profil-audrey-bianca-pemenang-miss-indonesia-2025|archive-date=5 Enero 2026}}</ref> |22 |[[Jakarta]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |{{sortname|Grace|Richardson|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Billson |first=Chantelle |date=24 Nobyembre 2025 |title='Powerful and proud' student makes history as first out gay Miss England |language=en |website=PinkNews |url=https://www.thepinknews.com/2025/11/24/powerful-and-proud-student-makes-history-as-first-out-gay-miss-england/ |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251124113009/https://www.thepinknews.com/2025/11/24/powerful-and-proud-student-makes-history-as-first-out-gay-miss-england/ |archive-date=24 Nobyembre 2025}}</ref> |19 |[[Leicester]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Caoimhe|Kenny|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Barr |first=Caoimhinn |date=16 Hunyo 2025 |title=Former Inishowen schoolgirl crowned Miss Ireland 2025 |language=en |website=Donegal Live |url=https://www.donegallive.ie/news/home/1826756/former-inishowen-schoolgirl-crowned-miss-ireland-2025.html |url-status=live |access-date=10 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250616160846/https://www.donegallive.ie/news/home/1826756/former-inishowen-schoolgirl-crowned-miss-ireland-2025.html |archive-date=16 Hunyo 2025}}</ref> |25 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Lucrezia|Mangilli|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=18 Hunyo 2024 |title=Chi è Lucrezia Mangilli, la nuova Miss Mondo Italia 2024 |trans-title=Who is Lucrezia Mangilli, the new Miss World Italy 2024 |url=https://www.ilgiornale.it/news/personaggi/chi-lucrezia-mangilli-nuova-miss-mondo-italia-2024-2335831.html |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Il Giornale |language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20260423204325/https://www.ilgiornale.it/news/personaggi/chi-lucrezia-mangilli-nuova-miss-mondo-italia-2024-2335831.html|archive-date=23 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Udine]] |- |{{flagicon|CAM}} [[Kambodya]] |{{sortname|Leakena|In|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=29 Hulyo 2026 |title=Miss World Cambodia 2026 Leakena In Empowers Vulnerable Children and Young Women Through Beauty With a Purpose |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-cambodia-2026-leakena-in-empowers-vulnerable-children-and-young-women-through-beauty-with-a-purpose/articleshow/155212758.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |[[Nom Pen]] |- |{{flagdeco|CMR}} [[Cameroon|Kamerun]] |{{sortname|Noura|Njikam|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mbassi |first=Jean |date=28 Hunyo 2024 |title=Miss Cameroun 2024 : Noura Raïssa Njikam remporte la couronne |trans-title=Miss Cameroon 2024: Noura Raïssa Njikam wins the crown |url=https://www.lebledparle.com/miss-cameroun-2024-noura-raissa-njikam-sur-le-toit-du-cameroun/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241108231921/https://www.lebledparle.com/miss-cameroun-2024-noura-raissa-njikam-sur-le-toit-du-cameroun/ |archive-date=8 Nobyembre 2024 |access-date=29 Hunyo 2024 |website=Le Bled Parle |language=fr-FR}}</ref> |25 |[[Yaoundé]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Angelina|Fan|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Agosto 2024 |title=2024年第三届加拿大中国高校校友网球公开赛成功举办 |language=zh-Hans |trans-title=The 3rd Canada Chinese University Alumni Tennis Open 2024 was successfully held |website=Easyca.ca |url=https://easyca.ca/archives/409461 |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250807031614/https://easyca.ca/archives/409461 |archive-date=7 Agosto 2025}}</ref> | 24 | [[Toronto]] |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |{{sortname|Kristianna|Gordon|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Khôi |first=Minh |date=28 Marso 2026 |title=Điều đặc biệt của mỹ nhân Cayman thi Miss World 2026 |language=vi |trans-title=The Special Features of the Cayman Beauty Queen Competing in Miss World 2026 |website=Saostar |url=https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/dieu-dac-biet-cua-my-nhan-cayman-thi-miss-world-2026-202603281126245696.html |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260329091136/https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/dieu-dac-biet-cua-my-nhan-cayman-thi-miss-world-2026-202603281126245696.html |archive-date=29 Marso 2026}}</ref> |21 |West Bay |- |{{flagdeco|COK}} [[Kapuluang Cook]] |{{sortname|Tiarē|Henry-Anguna|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Tairi |first=Teitimoana |date=10 Agosto 2026 |title=Miss Cook Islands Tiare Henry-Anguna heads to Miss World in Vietnam |url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/950594/miss-cook-islands-tiare-henry-anguna-heads-to-miss-world-in-vietnam |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810082558/https://www.rnz.co.nz/news/pacific/950594/miss-cook-islands-tiare-henry-anguna-heads-to-miss-world-in-vietnam |archive-date=10 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Radio New Zealand |language=en-nz}}</ref> |23 |Titikaveka |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{sortname|Bagym|Baltabaeva|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Disyembre 2024 |title="Қазақстан аруы - 2024" байқауының жеңімпазы анықталды (фото) |trans-title=The winner of the "Miss Kazakhstan - 2024" contest has been announced |url=https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207013424/https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |archive-date=7 Disyembre 2024 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Nur.kz |language=kk}}</ref> |23 |Oskemen |- |{{Flagicon|KEN}} [[Kenya]] |{{sortname|Trizah Muhenje|Akala|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Wangu |first=Mariam |date=20 Disyembre 2025 |title=Ivy Trizah Muhenje crowned Miss World Kenya 2026: A new Queen, A new era |language=en |website=TV47 Digital |url=https://www.tv47.digital/ivy-trizah-muhenje-crowned-miss-world-kenya-2026-a-new-queen-a-new-era-130331/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118163138/https://www.tv47.digital/ivy-trizah-muhenje-crowned-miss-world-kenya-2026-a-new-queen-a-new-era-130331/ |archive-date=18 Enero 2026}}</ref> |24 |[[Nairobi]] |- |{{Flagicon|KGZ}} [[Kyrgyzstan|Kirgistan]] |{{sortname|Saadat |Asylbekova|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Musalieva|first=Aidana|date=5 Agosto 2026|title=25-year-old Saadat Asylbekova to represent Kyrgyzstan at Miss World 2026|url=https://24.kg/english/384162_25-year-old_Saadat_Asylbekova_to_represent_Kyrgyzstan_at_Miss_World_2026/|url-status=live|website=24.KG|access-date=10 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806153816/https://24.kg/english/384162_25-year-old_Saadat_Asylbekova_to_represent_Kyrgyzstan_at_Miss_World_2026/|archive-date=6 Agosto 2026|language=en}}</ref> |26 |[[Biskek]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|Andrea|Romero|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Morales |first=Carolina |date=6 Agosto 2024 |title=Quién es Andrea Romero, la nueva Miss Mundo Colombia 2024: tiene una anécdota con Iván Duque |trans-title=Who is Andrea Romero, the new Miss World Colombia 2024? She has an anecdote with Iván Duque |url=https://colombia.as.com/actualidad/quien-es-andrea-romero-la-nueva-miss-mundo-colombia-2024-tiene-una-anecdota-con-ivan-duque-n/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Diario AS |language=es-co|archive-url=https://web.archive.org/web/20260510053152/https://colombia.as.com/actualidad/quien-es-andrea-romero-la-nueva-miss-mundo-colombia-2024-tiene-una-anecdota-con-ivan-duque-n/|archive-date=10 Mayo 2026}}</ref> |19 |[[Atlántico (Colombia)|Atlántico]] |- |{{flagdeco|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |{{sortname|Blair|Isufi|nolink=1}} |27 |Fier |- |{{Flagicon|Croatia}} [[Croatia|Kroasya]] |{{sortname|Ema Helena|Vičar|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=29 Oktubre 2025 |title=Ema Helena (23) je nova Miss Hrvatske |language=hr |trans-title=Ema Helena (23) is the new Miss Croatia |website=Index.hr |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2725361 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251029205303/https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2725361 |archive-date=29 Oktubre 2025}}</ref> |23 |[[Zagreb]] |- |{{Flagicon|Laos}} [[Laos]] |{{sortname|Mongkoutphet|Harnsana|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=3 Hulyo 2026 |title=Miss World Laos Is Preserving Traditional Weaving Through Her Beauty With a Purpose Project |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-laos-is-preserving-traditional-weaving-through-her-beauty-with-a-purpose-project/articleshow/154913211.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713230054/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-laos-is-preserving-traditional-weaving-through-her-beauty-with-a-purpose-project/articleshow/154913211.cms|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Salavan |- |{{flagicon|LAT}} [[Letonya]] |{{sortname|Milana |Smolara|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2026 |title=Milana Smolara Crowned Miss World Latvia 2026, Set to Represent Latvia in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/milana-smolara-crowned-miss-world-latvia-2026-set-to-represent-latvia-in-vietnam/articleshow/155192791.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806154806/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/milana-smolara-crowned-miss-world-latvia-2026-set-to-represent-latvia-in-vietnam/articleshow/155192791.cms|archive-date=6 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Riga]] |- |{{Flagicon|Lebanon}} [[Lebanon|Libano]] |{{sortname|Perla|Harb|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Oktubre 2025 |title=Perla Harb wins Miss Lebanon 2025 crown in star-studded ceremony |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en |access-date=21 Oktubre 2025 |website=Lebanese Broadcasting Corporation International |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251118012117/https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en|archive-date=18 Nobyembre 2025}}</ref> |22 |Al-Maamriyah |- |{{flagdeco|MWI}} [[Malawi]] |{{sortname|Ireen |Navicha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hulyo 2026 |title=Ireen Navicha to Represent Malawi at Miss World 2026 in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/ireen-navicha-to-represent-malawi-at-miss-world-2026-in-vietnam/articleshow/155151785.cms |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806232001/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/ireen-navicha-to-represent-malawi-at-miss-world-2026-in-vietnam/articleshow/155151785.cms|archive-date=6 Agosto 2026}}</ref> |20 |[[Lilongwe]] |- |{{flagdeco|MYS}} [[Malaysia]] |{{sortname|Taanusiya|Chetty|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sokial |first=Sandra |date=4 Disyembre 2024 |title=Taanusiya Chetty wins Miss World Malaysia 2024 |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/12/04/taanusiya-chetty-wins-miss-world-malaysia-2024#goog_rewarded |access-date=10 Hulyo 2025 |website=The Star |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260426124239/https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/12/04/taanusiya-chetty-wins-miss-world-malaysia-2024#goog_rewarded|archive-date=26 Abril 2026}}</ref> |24 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagicon|MDV}} [[Maldives|Maldibas]] |{{sortname|Mariyam |Mohamed|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Agosto 2026 |title=Miss World Maldives 2026 Mariyam Eema Mohamed Makes History as the First-Ever Miss World Maldives |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-maldives-2026-mariyam-eema-mohamed-makes-history-as-the-first-ever-miss-world-maldives/articleshow/155324622.cms |access-date=10 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |23 |[[Malé]] |- |{{flagdeco|MLT}} [[Malta]] |{{sortname|Nicole|Spiteri|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=4 Hulyo 2024 |title=Nicole Spiteri wins Miss World Malta contest |url=https://tvmnews.mt/en/news/nicole-spiteri-wins-miss-world-malta-contest/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=TVM News |language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411012515/https://tvmnews.mt/en/news/nicole-spiteri-wins-miss-world-malta-contest/|archive-date=11 Abril 2026}}</ref> |23 |Marsa |- |{{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} [[Martinika]] |{{sortname|Laurence|Fibleuil|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Pinel-Fereol |first=Peggy |date=14 Hunyo 2026 |title=Miss Martinique 2026 : Maureen-Alycia Lucea-Merlin représentera la Martinique à Miss France 2027 |language=fr |trans-title=Miss Martinique 2026: Maureen-Alycia Lucea-Merlin will represent Martinique at Miss France 2027 |website=Outre-mer La 1ère |url=https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/miss-martinique-2026-maureen-alycia-lucea-merlin-representera-la-martinique-a-miss-france-2027-1710355.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614055134/https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/miss-martinique-2026-maureen-alycia-lucea-merlin-representera-la-martinique-a-miss-france-2027-1710355.html |archive-date=14 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Le Robert |- |{{flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |{{sortname|Chirihan|Chergui|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kharroubi |first=Hajar |date=9 Agosto 2026 |title=Moroccan Miss World 2026 candidate Chirihan Chergui on her preparations, Moroccan heritage and Doors Open project |url=https://en.le360.ma/lifestyle/moroccan-miss-world-2026-candidate-chirihan-chergui-on-her-preparations-moroccan-heritage-and-doors_5YVP2HGC3VERHKNGUAAGFF7XFM/ |access-date=10 Agosto 2026 |website=Le 360 Anglais |language=en}}</ref> |20 |[[Casablanca]] |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |{{sortname|Shreeya|Bokhoree|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Mungur |first=Nathalie Marion |date=25 Abril 2025 |title=Shreeya Bokhoree élue Miss World Mauritius 2026 |language=fr |trans-title=Shreeya Bokhoree elected Miss World Mauritius 2026 |website=Le Défi Media Group |url=https://defimedia.info/shreeya-bokhoree-elue-miss-world-mauritius-2026 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712064320/https://defimedia.info/shreeya-bokhoree-elue-miss-world-mauritius-2026|archive-date=12 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Grand Port |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |{{sortname|Cassandra|García|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Naranjo López |first=Itzel |date=30 Nobyembre 2025 |title=¿Quién es Cassandra García Olea, Miss México 2025? Competirá en Miss Mundo 2026 |language=es |trans-title=Who is Cassandra García Olea, Miss Mexico 2025? She will compete in Miss World 2026 |website=SDP Noticias |url=https://www.sdpnoticias.com/espectaculos/famosos/quien-es-cassandra-garcia-olea-miss-mexico-2025-competira-en-miss-mundo-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714050133/https://www.sdpnoticias.com/espectaculos/famosos/quien-es-cassandra-garcia-olea-miss-mexico-2025-competira-en-miss-mundo-2026/|archive-date=14 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Emiliano Zapata |- |{{flagicon|MGL}} [[Mongolya]] |{{sortname|Enkhtuul|Bayarsaikhan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=24 Setyembre 2025 |title=“Miss World Mongolia-2026” фестивалийн үндэсний ялагчаар Б.Энхтуул шалгарлаа |url=https://ikon.mn/n/3i1p |access-date=25 Setyembre 2025 |website=Ikon.mn |language=mn|archive-url=https://web.archive.org/web/20260429042457/https://ikon.mn/n/3i1p|archive-date=29 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Ulan Bator]] |- |{{flagicon|Montenegro}} [[Montenegro]] |{{sortname|Maša|Vukićević|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=29 Abril 2026 |title=Maša Vukićević sa Cetinja predstavlja Crnu Goru na Izboru za miss svijeta |language=bs |trans-title=Maša Vukićević from Cetinje represents Montenegro at the Miss World Pageant |website=Cafe del Montenegro |url=https://www.cdm.me/zabava/showbiz/masa-vukicevic-sa-cetinja-predstavlja-crnu-goru-na-izboru-za-miss-svijeta/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260802094630/https://www.cdm.me/zabava/showbiz/masa-vukicevic-sa-cetinja-predstavlja-crnu-goru-na-izboru-za-miss-svijeta/|archive-date=2 Agosto 2026}}</ref> |21 |Cetinje |- |{{flagicon|MOZ}} [[Mosambik]] |{{sortname|Arcenia |Quehá|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Agosto 2026 |title=24 African women, 24 stories: Meet Ghana’s Rumzia and the queens taking Africa to Miss World 2026 |url=https://www.pulse.com.gh/story/miss-world-2026-ghana-rumzia-sule-2026082215273299779 |access-date=24 Agosto 2026 |website=Pulse Ghana |language=en}}</ref> |21 |Sofala |- |{{flagicon|MYA}} [[Myanmar]] |{{sortname|Han Theint Theint |Aung|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=13 Hulyo 2026 |title=Han Theint Theint Aung Wins Miss World Myanmar 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/han-theint-theint-aung-wins-miss-world-myanmar-2026/articleshow/155090800.cms |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260731161503/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/han-theint-theint-aung-wins-miss-world-myanmar-2026/articleshow/155090800.cms|archive-date=31 Hulyo 2026}}</ref> |20 |[[Yangon]] |- |{{flagicon|Namibia}} [[Namibia|Namibya]] |{{sortname|Elly|Aron|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Nghifindaka |first=Lucia |date=2 Pebrero 2026 |title=Elly Aron crowned Miss NGO Namibia 2026 |language=en |website=Namibian Broadcasting Corporation |url=https://nbcnews.na/node/114863 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713174853/https://nbcnews.na/node/114863|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |20 |Ohangwena |- |{{NPL}} |{{sortname|Luna|Luitel|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Sanskriti Pokharel |date=31 Agosto 2025 |title=Luna Luitel crowned Miss Nepal World 2025 |language=en |website=The Kathmandu Post |url=https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/31/luna-luitel-crowned-miss-nepal-world-2025 |url-status=live |access-date=21 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250902041014/https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/31/luna-luitel-crowned-miss-nepal-world-2025 |archive-date=2 Setyembre 2025}}</ref> |26 |[[Katmandu]] |- |{{flagicon|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |{{sortname|Tamunosoye|Karibi-George|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=6 Hunyo 2026 |title=Miss Bayelsa Crowned Miss World Nigeria 2026 |language=en |website=Silverbird Group |url=https://silverbirdtv.com/miss-bayelsa-crowned-miss-world-nigeria-2026/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607061949/https://silverbirdtv.com/miss-bayelsa-crowned-miss-world-nigeria-2026/ |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |26 |Port Harcourt |- |{{Flagicon|Nicaragua}} [[Nikaragwa]] |{{sortname|Belén|Cáceres|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=25 Hunyo 2026 |title=Miss World Nicaragua Belen Cáceres Launches Her Beauty With A Purpose Project, One Smile at a Time |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-nicaragua-belen-cceres-launches-her-beauty-with-a-purpose-project-one-smile-at-a-time/articleshow/154759256.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714030908/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-nicaragua-belen-cceres-launches-her-beauty-with-a-purpose-project-one-smile-at-a-time/articleshow/154759256.cms|archive-date=14 Hulyo 2026}}</ref> |26 |Matagalpa |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Chloe|Robinson|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=8 Hunyo 2026 |title=Lộ diện nhiều đối thủ của Bảo Ngọc ở Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=Many of Bao Ngoc's rivals at Miss World have emerged |website=24h |url=https://www.24h.com.vn/dep/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-c78a1768414.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608191438/https://www.24h.com.vn/dep/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-c78a1768414.html |archive-date=8 Hunyo 2026}}</ref> |19 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|NED}} [[Holland|Olanda]] |{{sortname|Charlotte|Boonstra|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Reitsma |first=Martin |date=7 Oktubre 2025 |title=Miss World Nederland, Beauty with A Purpose op Kasteel de Wittenburg |language=nl |website=Delft op Zondag |url=https://www.delftopzondag.nl/nieuws/algemeen/108121/miss-world-nederland-beauty-with-a-purpose-op-kasteel-de-witt |url-status=live |access-date=16 Oktubre 2025|trans-title=Miss World Netherlands, Beauty with a Purpose at Castle de Wittenburg|archive-url=https://web.archive.org/web/20260415085704/https://www.delftopzondag.nl/nieuws/algemeen/108121/miss-world-nederland-beauty-with-a-purpose-op-kasteel-de-witt|archive-date=15 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Ang Haya]] |- |{{flagicon|PAK}} [[Pakistan]] |{{sortname|Aneeqa Jamal|Iqbal|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=15 Hulyo 2026 |title=73 سال بعد عالمی مقابلہ حسن میں پاکستان کی پہلی نمائندگی، انیقہ جمال حصہ لیں گی |language=ur |trans-title=Aniqa Jamal, Pakistan's first representation in a world beauty pageant after 73 years, will participate |website=Express News |url=https://www.express.pk/story/2822316/aniqa-jamal-iqbal-pakistan-first-representation-at-miss-world-2822316 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260716041304/https://www.express.pk/story/2822316/aniqa-jamal-iqbal-pakistan-first-representation-at-miss-world-2822316 |archive-date=16 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Lahore |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |{{sortname|Madeline|Miller|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Fernández |first=Diana |date=16 Hunyo 2026 |title=La modelo Madeline Elena Miller Vergara es la nueva Miss Mundo Panamá 2026 |language=es |trans-title=Model Madeline Elena Miller Vergara is the new Miss World Panama 2026 |website=Ellas |url=https://www.ellas.pa/belleza/la-modelo-madeline-elena-miller-vergara-es-la-nueva-miss-mundo-panama-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617155346/https://www.ellas.pa/belleza/la-modelo-madeline-elena-miller-vergara-es-la-nueva-miss-mundo-panama-2026/|archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PAR}} [[Paraguay|Paragway]] |{{sortname|Ayelén |Pérez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2026 |title=Ayelén Pérez viajó a Vietnam para representarnos en el Miss Mundo 2026 |trans-title=Ayelén Pérez viajó a Vietnam para representarnos en el Miss Mundo 2026 |url=https://www.abc.com.py/gente/2026/08/09/ayelen-perez-viajo-a-vietnam-para-representarnos-en-el-miss-mundo-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809174539/https://www.abc.com.py/gente/2026/08/09/ayelen-perez-viajo-a-vietnam-para-representarnos-en-el-miss-mundo-2026/ |archive-date=9 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=ABC Color |language=es}}</ref> |26 |[[Asuncion]] |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |{{sortname|Josiane|Sciotti|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Josiane Sciotti Wins Miss World Peru 2026 |language=en |website=Fermina |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/josiane-sciotti-wins-miss-world-peru-2026/articleshow/154823736.cms |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061836/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/josiane-sciotti-wins-miss-world-peru-2026/articleshow/154823736.cms |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Miss World Philippines|Pilipinas]] |{{Sortname|Asia Rose|Simpson}}<ref>{{Cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=4 Pebrero 2026 |title=Asia Rose Simpson of Quezon City crowned Miss World Philippines 2026 |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/651535/asia-rose-simpson-of-quezon-city-crowned-miss-world-philippines-2026 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260709162953/https://entertainment.inquirer.net/651535/asia-rose-simpson-of-quezon-city-crowned-miss-world-philippines-2026|archive-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |18 |[[Lungsod Quezon]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Kiia|Huutoniemi|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Nobyembre 2025 |title=Huutoniemi Miss World Finland voittoon |language=fi |trans-title=Huutoniemi wins Miss World Finland |website=Ähtärijärven Uutisnuotta |url=https://www.ahtarinjarvenuutisnuotta.net/teemat/huutoniemi-miss-world-finland-voittoon-6.177.47503.6e114f7653 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260101071417/https://www.ahtarinjarvenuutisnuotta.net/teemat/huutoniemi-miss-world-finland-voittoon-6.177.47503.6e114f7653 |archive-date=1 Enero 2026}}</ref> |21 |Jyväskylä |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |{{sortname|Maja|Todd|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hunyo 2025 |title=Maja Todd została Miss Polonia 2025! Co wiemy o laureatce? |trans-title=Maja Todd is Miss Polonia 2025! What do we know about the winner? |url=https://wloclawek.naszemiasto.pl/maja-todd-zostala-miss-polonia-2025-co-wiemy-o-laureatce/ar/c6p2-27711799 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Włocławek Nasze Miasto |language=pl-PL|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810091333/https://wloclawek.naszemiasto.pl/maja-todd-zostala-miss-polonia-2025-co-wiemy-o-laureatce/ar/c6p2-27711799|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |21 |Katowice |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |{{sortname|Suil Anyelina|Pagán|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sepúlveda Núñez |first=Bárbara |date=30 Hunyo 2026 |title=Conoce a la nueva Miss Mundo de Puerto Rico 2026: Así comienza el camino de Suil Anyelina Pagán |language=es |trans-title=Meet the new Miss World Puerto Rico 2026: This is how Suil Anyelina Pagán's journey begins |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/magacin/inspiracion-liderazgo/fotogalerias/conoce-a-la-nueva-miss-mundo-de-puerto-rico-2026-asi-comienza-el-camino-de-suil-anyelina-pagan/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260805020155/https://www.elnuevodia.com/magacin/inspiracion-liderazgo/fotogalerias/conoce-a-la-nueva-miss-mundo-de-puerto-rico-2026-asi-comienza-el-camino-de-suil-anyelina-pagan/|archive-date=5 Agosto 2026}}</ref> |21 |San Juan |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |{{sortname|Vitória|Babinetchi|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Antunes |first=Sandra Catarina |date=30 Hunyo 2026 |title=Jovem de Guimarães é a nova Miss World Portugal e vai representar o país no Vietname |language=pt |trans-title=A young woman from Guimarães is the new Miss World Portugal and will represent the country in Vietnam |website=Braga TV |url=https://bragatv.pt/jovem-de-guimaraes-e-a-nova-miss-world-portugal-e-vai-representar-o-pais-no-vietname/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260704113917/https://bragatv.pt/jovem-de-guimaraes-e-a-nova-miss-world-portugal-e-vai-representar-o-pais-no-vietname/|archive-date=4 Hulyo 2026}}</ref> |22 |Guimarães |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |{{sortname|Indira|Ampiot|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Litaud |first=Emmanuelle |date=18 Mayo 2026 |title=«Déterminée à porter haut les couleurs de notre pays» : Indira Ampiot représentera la France à Miss Monde |language=fr |trans-title="Determined to proudly represent our country": Indira Ampiot will represent France at Miss World |website=TV Magazine |url=https://tvmag.lefigaro.fr/programme-tv/miss-france/determinee-a-porter-haut-les-couleurs-de-notre-pays-indira-ampiot-representera-la-france-a-miss-monde-20260518 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518100201/https://tvmag.lefigaro.fr/programme-tv/miss-france/determinee-a-porter-haut-les-couleurs-de-notre-pays-indira-ampiot-representera-la-france-a-miss-monde-20260518 |archive-date=18 Mayo 2026}}</ref> |21 |Basse-Terre |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Joheirry|Mola|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Albuez |first=Maholi |date=12 Oktubre 2025 |title=Joheirry Mola es coronada Miss Mundo Dominicana 2025 |trans-title=Joheirry Mola is crowned Miss Mundo Dominicana 2025 |url=https://elnacional.com.do/joheirry-mola-es-coronada-miss-mundo-dominicana/ |access-date=16 Oktubre 2025 |website=El Nacional |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260420172236/https://elnacional.com.do/joheirry-mola-es-coronada-miss-mundo-dominicana/|archive-date=20 Abril 2026}}</ref> |24 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{sortname|Linda|Górecká|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Soukup |first=Jaroslav |date=3 Mayo 2025 |title=Vítězkou Miss Czech Republic se stala Linda Górecká |trans-title=Linda Górecká was crowned Miss Czech Republic |url=https://www.novinky.cz/clanek/koktejl-vitezkou-miss-czech-republic-2025-se-stala-linda-gorecka-40519702 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Novinky |language=cs|archive-url=https://web.archive.org/web/20260408113311/https://www.novinky.cz/clanek/koktejl-vitezkou-miss-czech-republic-2025-se-stala-linda-gorecka-40519702|archive-date=8 Abril 2026}}</ref> |22 |[[Praga]] |- |{{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |{{sortname|Adah|Mushibi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=12 Mayo 2026 |title=Dr. Adah Mushibi Was Crowned Miss World Zambia 2026 |url=https://www.missworld.com/news/dr-adah-mushibi-was-crowned-miss-world-zambia-2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514130042/https://www.missworld.com/news/dr-adah-mushibi-was-crowned-miss-world-zambia-2026 |archive-date=14 Mayo 2026 |access-date=19 Agosto 2026 |website=Miss World |language=en}}</ref> |26 |[[Lusaka]] |- |{{flagicon|SEN}} [[Senegal]] |{{sortname|Fatima |Diop|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=8 Hulyo 2026 |title=Fatoumata Diop portera les couleurs du Sénégal |language=fr |trans-title=Fatoumata Diop will represent Senegal |website=Le Soleil |url=https://lesoleil.sn/actualites/arts-et-culture/fatoumata-diop-portera-les-couleurs-du-senegal/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260708134715/https://lesoleil.sn/actualites/arts-et-culture/fatoumata-diop-portera-les-couleurs-du-senegal/ |archive-date=8 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Dakar]] |- |{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] |{{sortname|Simona|Manojlović|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Pebrero 2026 |title=One je ponela titulu najlepše! Simona Manojlović je nova mis Srbije! |language=bs |trans-title=She took home the title of most beautiful! Simona Manojlović is the new Miss Serbia! |website=Republika |url=https://www.republika.rs/zabava/estrada/729287/mis-srbije-2026 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260715045033/https://www.republika.rs/zabava/estrada/729287/mis-srbije-2026|archive-date=15 Hulyo 2026}}</ref> |21 |Novi Sad |- |{{flagicon|Sierra Leone}} [[Sierra Leone]] |{{sortname|Mariyam |Konneh|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Mariyam Lorba Konneh to Represent Sierra Leone at Miss World 2026 |url=https://sierraloaded.sl/lifestyle/mariyam-lorba-konneh-competing-at-miss-world/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Sierraloaded |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722070003/https://sierraloaded.sl/lifestyle/mariyam-lorba-konneh-competing-at-miss-world/|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |21 |[[Freetown]] |- |{{Flagicon|Zimbabwe}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Brunette|Makanyiso|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=While tension fills History was made in Harare as Miss Universe Zimbabwe crowned seven beauty queens to represent the country at some of the world's biggest pageants |language=en |website=Zimbo Live News |url=https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |url-status=live |access-date=10 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607055812/https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |26 |Chitungwiza |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |{{sortname|Aishwarya Nicole|Tan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kannan |first=Yugesh |date=16 Hulyo 2026 |title=Miss World Singapore: Aishwarya Nicole Tan's journey |url=https://www.tabla.com.sg/community/people/aishwarya-nicole-tan-selfie-girl-miss-world-singapore |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Tabla |language=en}}</ref> |22 |[[Singapura]] |- |{{flagicon|SOM}} [[Somalia|Somalya]] |{{sortname|Foziya Abdullahi|Garad|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=29 Hunyo 2026 |title=Foziya Abdullahi Garad Wins Miss World Somalia 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/foziya-abdullahi-garad-wins-miss-world-somalia-2026/articleshow/154797612.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061955/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/foziya-abdullahi-garad-wins-miss-world-somalia-2026/articleshow/154797612.cms|archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |21 |[[Mogadishu]] |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |{{sortname|Prathibha|Liyanarachchi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hunyo 2026 |title=In conversation with Miss World Sri Lanka 2026 Prathibha Liyanaarachchi |url=https://themorning.lk//articles/51TZkbRARIpVJTf9YxNj |access-date=9 Hulyo 2026 |website=The Morning |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713152046/https://www.themorning.lk/articles/51TZkbRARIpVJTf9YxNj|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |27 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |{{sortname|Bianca|Lindström|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=25 Hunyo 2026 |title=Maria Berit Bianca Santos Lindström Wins Miss World Sweden 2026 Crown |language=en |website=Fermina |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/maria-berit-bianca-santos-lindstrm-wins-miss-world-sweden-2026-crown/articleshow/154759399.cms |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628064744/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/maria-berit-bianca-santos-lindstrm-wins-miss-world-sweden-2026-crown/articleshow/154759399.cms |archive-date=28 Hunyo 2026}}</ref> |22 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |{{sortname|Latricia Ian|Sawe|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Maricha |first=Julius |date=1 Mayo 2026 |title=Latricia Sawe: The girl who dreamt of flying, then ruled the runway |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/latricia-sawe-the-girl-who-dreamt-of-flying-then-ruled-the-runway-5442892 |access-date=9 Hulyo 2026 |website=The Citizen |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714065515/https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/latricia-sawe-the-girl-who-dreamt-of-flying-then-ruled-the-runway-5442892|archive-date=14 Hulyo 2026}}</ref> |24 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |{{sortname|Kanteera|Techaphattanakul|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Mayo 2026 |title=งดงามทรงพลัง น้ำผึ้ง กานต์ธีรา คว้ามงมิสเวิลด์-ไทยแลนด์ 2026 พร้อมชิงมงฟ้าที่เวียดนาม ก.ย. นี้ |language=th |trans-title=Beautiful and powerful, Namphueng Kanteera wins the Miss World-Thailand 2026 crown and will compete for the Miss World title in Vietnam this September |website=Thairath |url=https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2931854 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260510185219/https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2931854#goog_rewarded |archive-date=10 Mayo 2026}}</ref> |25 |Mae Yao |- |{{flagicon|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{sortname|Romanda |Hombir|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Selisho |first=Kaunda |date=21 Hulyo 2026 |title=Romanda Hombir: Meet SA's Miss World 2026 rep, proud Swati-Zulu-German heritage icon from Mpumalanga |url=https://www.citizen.co.za/lifestyle/romanda-hombir-meet-sas-miss-world-2026-rep-proud-swati-zulu-german-heritage-icon-from-mpumalanga/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=The Citizen |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722152500/https://www.citizen.co.za/lifestyle/romanda-hombir-meet-sas-miss-world-2026-rep-proud-swati-zulu-german-heritage-icon-from-mpumalanga/|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |27 |Mpumalanga |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Min-seo|Cha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Nam |first=Duy |date=9 Marso 2026 |title=Nhan sắc đối thủ của Bảo Ngọc gây tranh cãi |trans-title=The beauty of Bao Ngoc's rival sparks controversy |url=https://tienphong.vn/nhan-sac-doi-thu-cua-bao-ngoc-gay-tranh-cai-post1825522.tpo |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421104231/https://tienphong.vn/nhan-sac-doi-thu-cua-bao-ngoc-gay-tranh-cai-post1825522.tpo |archive-date=21 Abril 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Tiền Phong |language=vi}}</ref> |20 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|South Sudan}} [[Timog Sudan]] |{{sortname|Nyandeng Kerubino|Kuanyin Bol|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=14 Hulyo 2026 |title=Nyandeng Kerubino Kuanyin Bol Officially Announced as Miss World South Sudan 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/nyandeng-kerubino-kuanyin-bol-officially-announced-as-miss-world-south-sudan-2026/articleshow/155091040.cms |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810095539/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/nyandeng-kerubino-kuanyin-bol-officially-announced-as-miss-world-south-sudan-2026/articleshow/155091040.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |– |[[Juba]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |{{sortname|Georgia-Lee|Gill|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=9 Disyembre 2025 |title=Georgia-Lee is Miss World T&T |language=en |website=Trinidad Express Newspapers |url=https://trinidadexpress.com/news/local/georgia-lee-is-miss-world-t-t/article_6dc15b78-2e2c-452d-88d9-27c8121a4d3f.html |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260716034956/https://trinidadexpress.com/news/local/georgia-lee-is-miss-world-t-t/article_6dc15b78-2e2c-452d-88d9-27c8121a4d3f.html|archive-date=16 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Arima |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |{{sortname|Ignacia|Fernández|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Valdez |first=Cynthia |date=10 Nobyembre 2025 |title=Ignacia Fernández, la nueva Miss Mundo Chile que ganó la corona a ritmo de death metal |language=es |trans-title=Ignacia Fernández, the new Miss World Chile who won the crown to the rhythm of death metal |website=¡Hola! |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20251110866743/miss-mundo-chile-ganadora-corona-heavy-metal |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112193727/https://www.hola.com/us-es/celebrities/20251110866743/miss-mundo-chile-ganadora-corona-heavy-metal/ |archive-date=12 Nobyembre 2025}}</ref> |27 |Las Condes |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |{{sortname|Yifei|Dong|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Hulyo 2026 |title=Miss World China Dong Yifei Empowers Children in Remote Communities Through Arts Education |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-china-dong-yifei-empowers-children-in-remote-communities-through-arts-education/articleshow/154947645.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810100223/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-china-dong-yifei-empowers-children-in-remote-communities-through-arts-education/articleshow/154947645.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |26 |[[Qiqihar]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Sıla|Saraydemir|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2025 |title=New Azra Akın! Who is Sıla Saraydemir, the 2025 Miss Turkey? |language=en |website=Haberler |url=https://en.haberler.com/new-azra-akin-who-is-sila-saraydemir-the-2025-miss-19374446/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260720231227/https://en.haberler.com/new-azra-akin-who-is-sila-saraydemir-the-2025-miss-19374446/|archive-date=20 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |{{sortname|Elle|Muhoza|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Setyembre 2025 |title=Who is Miss Uganda 2025, Elle Trivia Muhoza? |url=https://www.newtimes.co.rw/article/29907/entertainment/who-is-miss-uganda-2025-elle-trivia-muhoza |access-date=25 Setyembre 2025 |website=The New Times |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810100837/https://www.newtimes.co.rw/article/29907/entertainment/who-is-miss-uganda-2025-elle-trivia-muhoza|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |22 |Bukomansimbi |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |{{sortname|Valeriia|Lisovska|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Zelenetska |first=Vita |date=14 Disyembre 2025 |title=18-year-old Odesa resident Valeriia Lisovska received the crown of "Miss Ukraine - 2025" |language=en |website=Ukrainian National News |url=https://unn.ua/en/news/18-year-old-odesa-resident-valeriia-lisovska-received-the-crown-of-miss-ukraine-2025 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251214143950/https://unn.ua/en/news/18-year-old-odesa-resident-valeriia-lisovska-received-the-crown-of-miss-ukraine-2025 |archive-date=14 Disyembre 2025}}</ref> |18 |[[Odessa]] |- |{{flagicon|HUN}} [[Unggriya]] |{{sortname|Janka|Végvári|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hunyo 2025 |title=Végvári Janka lett a Miss World Hungary győztese |trans-title=Here is the beautiful winner! Janka Végvári became the winner of Miss World Hungary |url=https://www.blikk.hu/galeria/miss-world-hungary-gyoztes/w2pggc7 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Blikk |language=hu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260430093750/https://www.blikk.hu/galeria/miss-world-hungary-gyoztes/w2pggc7|archive-date=30 Abril 2026}}</ref> |18 |Mosonmagyaróvár |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missworld.com/}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] j35deavvx3ubzkknp90g9934at7el33 0 336328 2223132 2222624 2026-09-01T08:46:50Z CommonsDelinker 1732 Replacing [[File:Pilandok_2026_path.png]] with [[File:Krovanh_2026_path.png]] (by [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: Named by RSMC Tokyo). 2223132 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. {{clear}} ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{See also|Bagyong Basyang (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{See also|Bagyong Domeng (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{See also|Bagyong Francisco (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Super Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{See also|Super Bagyong Inday}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 15 | image = BAVI H9RGB 2026-07-04 0320z cropped.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 140 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{See also|Bagyong Henry (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 7 | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====12. Bagyong Josie (''Haishen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 12 | Dissipated = Hulyo 14 | image = Haishen 2026-07-13 0430Z.jpg | track = Haishen 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====13. Bagyong Kiyapo (''Noul'')==== {{See also|Bagyong Kiyapo (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = Hulyo 27 | image = Noul 2026-07-24 0230Z.png | track = Noul 2026 path.png | 10-min winds = 75 | 1-min winds = 85 | Pressure = 960 }} {{clear}} ====15. Bagyong Luis–Maymay (''Kujira'')==== {{See also|Bagyong Luis–Maymay}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = Kujira 2026-08-05 0200Z.jpg | track = Kujira 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====19. Bagyong Neneng (''Gaenari'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 18 | Dissipated = kasalukuyan | image = Neneng 2026-08-19 0440Z.jpg | track = Gaenari 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====21. Super Bagyong Obet (''Saudel'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 15 | Dissipated = kasalukuyan | image = Saudel 2026-08-22 2252Z.jpg | track = Saudel 2026 path.png | 10-min winds = 80 | 1-min winds = 120 | Pressure = 950 }} {{clear}} ====25. Tropikal Depresyon Pilandok==== {{See also|Bagyong Pilandok (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 29 | Dissipated = kasalukuyan | image = Pilandok 2026-08-29 2350Z.jpg | track = Krovanh 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday, Josie, Kiyapo |- | Agosto || Luis-Maymay, Neneng, Obet, Pilandok |- | Setyembre || {{grey|Queenie}}, {{grey|Rosal}}, {{grey|Samuel}} |- | Oktubre || rowspan="3"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ====14. Super Bagyong Dolphin==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = Dolphin 2026-07-29 1920Z.jpg | track = Dolphin 2026 path.png | 10-min winds = 110 | 1-min winds = 150 | Pressure = 910 }} {{clear}} ====16. Bagyong Chan-hom==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 5 | Dissipated = Agosto 15 | image = Chan-hom 2026-08-11 0350Z.jpg | track = Chan-hom 2026 path.png | 10-min winds = 50 | 1-min winds = 50 | Pressure = 980 }} {{clear}} ====17. Bagyong Peilou==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 8{{refn|The JTWC recognises this system as a regeneration of Kujira, therefore it also has the same designation as Kujira.|group="nb"}} | Dissipated = Agosto 13 | image = Peilou 2026-08-10 0320Z.jpg | track = Peilou 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 40 | Pressure = 992 }} {{clear}} ====18. Bagyong Nangka==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 11 | Dissipated = Agosto 16 | image = Nangka 2026-08-13 0310Z.jpg | track = Nangka 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 990 }} {{clear}} ====20. Bagyong Narra==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 17 | Dissipated = kasalukuyan | image = Narra 2026-08-22 0835Z.jpg | track = Narra 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 35 | Pressure = 994 }} {{clear}} ====22. Bagyong Atsani==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 22 | Dissipated = Agosto 26 | image = Atsani 2026-08-24 0633Z.jpg | track = Atsani 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====23. Bagyong Bang-Lang==== {{infobox tropical cyclone small | Basin = WPac | Formed = August 25 | Dissipated = present | Image = Bang-Lang 2026-08-29 0200Z.jpg | Track = Bang-Lang 2026 path.png | 10-min winds = 65 | 1-min winds = 75 | Pressure = 980 }} {{clear}} ====24. Bagyong Etau==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = [[File:Temporary cyclone north.svg|120px]] | track = Etau 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1006 }} {{clear}} ==Pangalan ng mga bagyo== ===Internasyonal=== Ang mga pangalan ng mga internasyonal (daigdig) na bagyo ay ipinapangalan ng mga bansang [[Hapon]] (JMA) at [[Estados Unidos]] (JTCW) sa Kanlurang [[Karagatang Pasipiko]] kung ang iba rito ay pumasok sa Philippine Area of Responsibility (PAR) ay bibigyan ng pangalan na lokal ng PAGASA na nakahanay sa alpabeto. {| style="width:100%;" | * Nokaen (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|Penha]] (2602) * Nuri (2603) * Sinlaku (2604) * Hagupit (2605) * [[Bagyong Domeng (2026)|Jangmi]] (2606) * [[Bagyong Francisco (2026)|Mekkhala]] (2607) * Higos (2608) | * [[Super Bagyong Inday|Bavi]] (2609) * [[Bagyong Henry (2026)|Maysak]] (2610) * Haishen (2611) * [[Bagyong Kiyapo (2026)|Noul]] (2612) * [[Bagyong Dolphin (2026)|Dolphin]] (2613) * [[Bagyong Luis–Maymay|Kujira]] (2614) * Chan-hom (2615) * [[Bagyong Luis–Maymay|Peilou]] (2616) | * Nangka (2617) * {{tcname active|Saudel (2618)}} * Narra (2619) * Gaenari (2620) * Atsani (2621) * {{tcname active|Etau (2622)}} * {{tcname active|Bang-Lang (2623)}} * {{tcname unused|Krovanh}} | * {{tcname unused|Dujuan}} * {{tcname unused|Surigae}} * {{tcname unused|Choi-wan}} * {{tcname unused|Koguma}} * {{tcname unused|Champi}} * {{tcname unused|In-fa}} * {{tcname unused|Cempaka}} * {{tcname unused|Nepartak}} |} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | 1.Ada (2601) 2.[[Bagyong Basyang (2026)|Basyang]] (2602) 3.Caloy (2605) 4.[[Bagyong Domeng (2026)|Domeng]] (2606) 5.Ester | 6.[[Bagyong Francisco (2026)|Francisco]] (2607) 7.Gardo (2608) 8.[[Bagyong Henry (2026)|Henry]] (2610) 9.[[Super Bagyong Inday|Inday]] (2609) 10.Josie (2611) | 11.[[Bagyong Kiyapo (2026)|Kiyapo]] (2612) 12.[[Bagyong Luis–Maymay|Luis]] (2614) 13.[[Bagyong Luis–Maymay|Maymay]] (2614) 14.Neneng (2620) 15.Obet (2618) | 16.{{tcname active|[[Bagyong Pilandok (2026)|Pilandok]]}} 17.{{tcname unused|Queenie}} 18.{{tcname unused|Rosal}} 19.{{tcname unused|Samuel}} 20.{{tcname unused|Tomas}} | 21.{{tcname unused|Umberto}} 22.{{tcname unused|Venus}} 23.{{tcname unused|Waldo}} 24.{{tcname unused|Yayang}} 25.{{tcname unused|Zeny}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] k6ep0ucntnf549xvlhbquzilnd3xpt0 0 337272 2223126 2222931 2026-09-01T07:34:46Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2223126 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Nompatelize |settlement_type = Bayan |image_skyline = Nompatelize du Petit Jumeau.jpg |image_caption = Pangkalahatang-ideya mula sa Petit Jumeau. |image_shield = Blason ville fr Nompatelize (Vosges).svg |pushpin_map = France |map_caption = Lokasyon ng Nompatelize |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Grand Est]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Vosges]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Saint-Dié-des-Vosges|Saint-Dié-des-Vosges]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2026–32) |leader_name = Annie Gerardin<ref>[https://www.nompatelize.fr/le-conseil-municipal]</ref> |area_total_km2 = 17 |population_as_of = 2023 |population_total = 6.91 |population_density_km2 = auto |website = https://www.nompatelize.fr/ |coordinates = {{coord|48.3258|6.8536|format=dms|display=inline,title}} |population_demonym = Norpadien(ne)s |elevation_m = 372 |elevation_min_m = 301 |elevation_max_m = 520 |postal_code_type = INSEE/Postal code |postal_code = 88328/88470 }} Ang '''Nompatelize''' ({{IPA|fr|nɔ̃patliz|-|LL-Q150 (fra)-LoquaxFR-Nompatelize.wav}}) ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] sa [[Pransiya]] na matatagpuan sa departamento ng [[Vosges]], sa rehiyon ng [[Grand Est]]. Ang mga matagal nang naninirahan ay tinawag na ''Nompateliziens'' o ''Nompatelizois''. Ang konseho ng munisipyo, na nagpulong noong Marso 25, 2013, ay nagpasya na, mula ngayon, ang mga naninirahan ay tatawaging ''Norpadiens''. Ang mga naninirahan mula sa mga kilalang lokal na pamilya ay kilala bilang ''hauts-banais'' o ''hautes-banaises'', ayon sa kasarian. Ito ay tumutukoy sa maburol na teritoryo kung saan matatagpuan ang nayon at dating pagmamay-ari ng kalapit na [[Abay ng Étival]]. Ang "Ban" ay isang lumang salita para sa isang teritoryo habang ang "haut" (mataas) ay tumutukoy sa hindi pantay na topograpiya. ==Heograpiya== ===Heolohiya=== Ang komyun ay sumasakop sa isang talampas ng mga batong bulkan na natatakpan sa mga gilid nito ng mga deposito ng sandstone ng Permian, na nagiging napakakapal sa timog at silangan sa basin ng Saint-Dié Permian.<ref>Sans doute le sont-ils sous la couche de roches volcaniques de Nompatelize-La Salle, faute de forage dans cette roche dure pourtant intensément fracturé par le graben alsacien formé au Tertiaire.</ref> Ang sentro ng Nompatelize ay matatagpuan sa bunganga ng bulkan ng Permian, na dating nasa isang mainit na kapaligiran na nagbubuga ng siliceous lava na lubos nang na-petrified. Ang ignimbrite rhyolite na ito, na umahon mula sa malalalim na silid ng magma sa pamamagitan ng makikipot na mga daluyan ng pag-akyat, ay naipon sa katimugang paligid ng isang manipis na banda ng mga Upper Ordovician schist at diorites<ref>Notice de la Carte Géologique BRGM 1/50000e de St Dié (page 13)</ref> na sumailalim sa makabuluhang compression at matinding metamorphism sa ilalim ng hanay ng bundok na nabuo noong panahon ng Carboniferous. Ang nayon ay matatagpuan sa kanluran ng Brehimont, isang nayon ng [[Saint-Michel-sur-Meurthe]] na matatagpuan sa isa pang bulkanic cone. [[File:Les Jumeaux-Vosges (5).jpg|thumb|Les Jumeaux]] Ang mataas na posisyon ng talampas sa pagitan ng mga lambak ng Meurthe at Valdange, na ngayon ay tinatahak ng kalsada sa pagitan ng Saint-Dié at ng [[Col du Haut du Bois]] pass, ay nag-aalok ng mga kahanga-hangang tanawin sa hilaga, lalo na patungo sa [[Raon-l'Étape]], at gayundin sa silangan patungo sa Saint-Dié-des-Vosges. Ang pinakamataas na punto sa loob ng teritoryo ng komyun ay ang mas mababa sa dalawang maliliit na sandstone massif na kilala bilang Twins, na umaabot sa hilagang bahagi ng malawak na Madeleine massif, na nagpapatuloy patimog lampas sa Col du Haut Jacques pass. Ang rehiyong ito ay dating tinatawag na Agne. Ang komyun ng Nompatelize, na ang orihinal na komunidad, ang patron ng Haut-Ban, ay matagal nang gumamit at nagpapanatili ng isang lumang kalsada sa pagtotroso mula sa mga bundok ng sandstone ng Timog, ay umaabot sa hilaga ng Saint-Michel-sur-Meurthe sa pamamagitan ng nayon ng ''Biarville'', na umaabot sa Meurthe sa lugar na tinatawag na Bourmont, isang lumang daungan sa Meurthe na ang taas ay 301 metro lamang. ==Pangalan== Pinatunayan sa anyong ''Norpardi ecclesiae'' noong 1140.<ref>[https://genealogie-bisval.net/blasons_communes_vosges/N/nompatelize.html Armes de Nompatelize]</ref> ==Kasaysayan== [[File:Nompatelize de Chemont.jpg|thumb|250px|left|Pangkalahatang-ideya mula sa batong Chemont.]] Ang Nompatelize ay tila isang villa o malaking lupain, isang lumang sentro ng kapangyarihang pang-ekonomiya na matatagpuan sa gitna ng isang sinasakang talampas bago pa ang ika-11 siglo. Ang rehiyon ay tinitirhan at pinangangasiwaan na noong Huling Imperyong Romano. Matagal bago ang pagtatatag ng distrito ng Étival noong ika-7 siglo o ang donasyong pangrelihiyon ni Saint Richarde sa kabanata ng Étival, ito ay may mga simpleng nayon, na ang ilan ay umiiral pa rin at ang iba ay nawala na. Ang mga kamakailang gawain sa mga archive ng Strasbourg ay nakatuklas ng mga bakas ng ''Norpardi cellae'' o ''Norpard ecclesia'' noong ika-9 na siglo.<ref>Le groupe d'histoire locale de Nompatelize animé par le persévérant Alain Preghenella a effectué ces remarquables travaux.</ref> Ang mga lokal na pag-aaral sa kasaysayan na ito ay humantong sa isang pagmomodelo ng maagang awtonomong teritoryo ng Nompatelize bilang isang malaking lupain. Ang mga nayon ay maaaring mga malaya o mga lupang sakahan ng mga alipin, at ang mga Feigne, na hango sa terminong "mga multa," na tumutukoy sa mga dulo—ibig sabihin, ang mga lupain sa gilid ng teritoryong pang-agrikultura—sa gayon ay nasa mga hangganan ng malawak na lupain ng kagubatan ng Agne, na pagkatapos ng ika-12 siglo ay naging kakahuyan ng Mortagne sa timog at La Madeleine sa hilaga. Ang pinakamainam na pagpapalawak ay sana ay sa talampas patungo sa La Salle, La Bourgonce, at Bréhimont. Ang malaking lupain na ito at ang grange nito ay isinama sa kabanata ng Étival, gaya ng itinatag ng karta ni Emperatris Richarde noong 886. Ang mga regular na kanon ng Premonstratensian, na ipinatawag ng mga kanon ng Andlau, ay nanirahan sa teritoryo ng Étival, at pinalayas ang mga dating kanon mula sa Autrey noong 1146. Ang mga monghe ng Premonstratensian, na umaasa sa Flabémont, sa ilalim ng pamumuno ni Gilbert, ay nagsimula ng kanilang misyon bilang apostol pagkatapos ng 1147, na kapansin-pansing nagdiriwang ng Misa at umaakit ng mga bihasang manggagawa at maraming laykong kapatid. Ang mga naninirahan, na patuloy na pinangangasiwaan ng mga monghe sa ilalim ng isang mala-militar na rehimen, ay nagtayo ng mga permanenteng tirahan na gawa sa bato, ladrilyo, at kahoy, na natatakpan ng mga bubong na tisa sa halip na kugon. Nagpaunlad sila ng mga kasanayan sa agrikultura at naglatag ng mga kalsadang bato na kinakailangan para sa planong pagpapaunlad ng tanawin at ang paglago ng konstruksyon at transportasyon sa pamamagitan ng kariton at bangka. Pinayagan ng daungan ng Bourmont ang mga troso at tabla mula sa mga kagubatan ng Mortagne na palutang-lutang pababa sa Ilog Meurthe. Hindi na nasiyahan sa isang simpleng kapilya, nagpasya ang mga kanon na magtatag ng isang simbahan doon bilang parangal sa kanilang unang tagapagtatag, ang relihiyoso na si Norbert ng Xanten. Dahil sa mga kadahilanang pampulitika, kinilala nila ang lumang komunidad ng mga kalalakihang naninirahan sa mas mataas na bahaging ito ng kanilang teritoryo at tila matalinong pinaghalo ang ''Norpardi ecclesia'' (ang simbahan ni Norbert) at ''Norberti ecclesia'' (ang simbahan ni Norbert). Malamang na ang maliwanag na homophony sa pagitan nina Norpardi at Norberti ay nakatulong sa gawaing ebangheliko at sa lokal na pagkilala sa sagradong awtoridad ng mga puting kanon. Pansamantala ring kinilala ang Nompatelize bilang isang mahalagang hieropaniya at isang mahalagang sentro ng teritoryo ng abbey. Tumaas ang produksiyon ng butil, at dumami ang mga kamalig noong ika-13 siglo. Ang mga pamamaraan at kasanayan ng mga mongheng Premonstratensian ay nagsilbi nang modelo para sa buong rehiyon ng kabundukan. Ang pagsasamantala sa mga kagubatan ng Mortagne ay nagbigay-daan sa pag-export ng mga tabla patungo sa daungan ng Bourmont sa Ilog Meurthe. Ang bayan, na itinalaga na bilang punong bayan ng mataas na distrito, na dating matatagpuan sa isang lumang kalsada, ay naging isang daanan ng ruta na nagdurugtong sa mga [[Rambervillers]] sa [[Colmar]]. Samakatuwid, matapos mapalaya ang kanilang sarili mula sa kontrol ng mga canonesses ng Andlau, na orihinal na nagmamay-ari ng dalawang-katlo ng distrito, sa pamamagitan ng pagtanggap ng malaking bayad ng seigneurial dues sa cash, ang kabanata at ang abbot, na umaasa pa rin sa Flabémont, ay nagpasya na ilaan ang kanilang sarili sa mapagnilay-nilay na buhay na inirerekomenda ng kanilang inang abbey. Inihiwalay nila ang kanilang mga sarili sa kanilang magandang abbey sa Étival, ngunit pagkalipas lamang ng ilang dekada, nawasak ng mga panginoon na umagaw ng malaking bahagi ng kanilang ari-arian at kita. Ang mga mahihirap na monghe ay pumasok sa isang panahon ng pagbagsak ng relihiyon, nawalan ng kanilang kabantugan at reputasyon, una sa mga karaniwang tao at pagkatapos, pagkatapos ng ekskomunikasyon ng kabanata, sa mga makapangyarihan at sa mga responsable sa mga gawaing sibil. Isang pagbawi ang isinagawa ng abbot. Ang mga kanon ay humiram mula sa simbahang pangkolehiyo ng Saint-Dié, mula sa mga mangangalakal ng Bruyères, Rambervillers, at Raon-l'Étape, at dahan-dahan, unti-unting, binili muli ang mga pyudal na bahagi, nabawi ang kontrol sa parokya ng Nompatelize, at nabawi ang mga kapilya sa nakapalibot na lugar. Nabawi nila ang kanilang kapangyarihang seigneurial at ginamit ang kanilang soberanong hustisya sa buong ika-15 siglo. Noong 1478, si Brother Didier Moyen, kura paroko ng Nompatelize, ay nagtatag ng isang pundasyon kasabay ng kumbento ng Étival upang pangalagaan ang bahay, kapilya, at bukal ng Bouilly. Ang kapilya na ito, na inialay sa Birheng Maria, na matatagpuan sa itaas ng Nompatelize, na noong panahong iyon ay ipinagmamalaki ang malalaking sakahan at mga ari-arian sa agrikultura, ay sentro ng mga alalahanin ng mayamang kanon na ito. Nag-ambag siya sa pagpapanatili ng kapilya, lalo na ang mga ilaw at bubong nito, itinakda na ang Misa ay dapat idaos doon linggu-linggo, at, higit sa lahat, na sa mga araw ng kapistahan ng Mahal na Birhen, Lunes ng Pagkabuhay, at Araw ng Bagong Taon, ang prior at kabanata ay maglalakbay doon, bilang karagdagan sa pag-oorganisa ng isang peregrinasyon na dala ang mabigat na krus sa Lunes ng Whit. Tinutulan ni Abbot Gérard d'Essey ang malamang na itinuturing niyang kapritso, ngunit pinirmahan pa rin ng kabanata ang kasunduan. Mula sa simbolikong sandaling ito, muling hinawakan ng komunidad ang karamihan sa mga sagradong kapangyarihan sa itaas na teritoryo ng Étival, na kinabibilangan din ng mga komunidad ng Hoste du Bois (La Salle), La Bourgonce, at Saint-Michel. Napanatili rin nito ang mahalagang papel sa ekonomiya, sa pamamagitan ng pagtatanim ng mga pananim, pagsasaka ng mga hayop, at pagkontrol sa transportasyon ng troso. ==Ekonomiya== ===Agrikultura=== * Pagtatanim ng mga cereal, pulses, at oilseeds. * Iba pang mga hindi permanenteng pananim. * Organikong pagsasaka. * Panggugubat at iba pang mga aktibidad sa panggugubat. * Pagsasaka ng gatas. * Pag-aalaga ng iba pang mga baka at kalabaw. * Pag-aalaga ng iba pang mga hayop. ===Turismo=== Akomodasyon at pagtutustos ng pagkain sa Les Rouges-Eaux, La Voivre, Denipaire, Raon-l'Étape, Jeanménil, Senones. ===Mga Tindahan=== * Pabrika ng sasakyan sa [[Faurecia]] (isinara ang lugar noong Disyembre 2015).<ref>[http://www.vosgesmatin.fr/edition-de-saint-die/2015/12/23/vosges-les-dernieres-heures-de-faurecia-a-nompatelize].</ref> * Mga lokal na tindahan at serbisyo. ==Mga lugar at monumento== <gallery widths="180px" heights="180px" perrow=""> Image:Carte postale, Nompatelize (Vosges), L'Église, avant la Guerre de 1914.jpg|L'église avant la guerre de [[1914-1918]] (A. Weick). Image:Nompatelize-Eglise (6).jpg|Église Saint-Èvre aujourd'hui. Image:Nompatelize-Monument aux morts1.jpg|Monument aux morts. Image:Bataille de Nompatelize.png|Le bataillon des mobiles de la Meurthe à la bataille de Nompatelize, le 6 octobre 1870. Tableau de Joseph-[[Émile Gridel]]<ref>(1839, Baccarat - 1901, Baccarat) peint en 1874 par huile sur toile, Dépôt du musée d’art ancien et contemporain d’Epinal, 1965</ref>. </gallery> * Ang Simbahan ng Saint-Èvre, kasama ang kampana nito, ay itinayo noong 1786 at ang nabe nito ay muling itinayo noong 1930, :: at ang organo nito.<ref>{{Cite web |url=http://vosges.orgues.free.fr/pagesorgues/NOMPATELIZE.htm |title=Orgue de l'église |access-date=2026-08-30 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905114317/http://vosges.orgues.free.fr/pagesorgues/NOMPATELIZE.htm |url-status=dead }}</ref> * Sementeryo ng militar ng Pranso-Aleman.<ref name="r7SMV1C" /> * Mga Pang-alaala.<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/com_global.php?&insee=88328&dpt=88&comm=Nompatelize Monument aux Morts, Monument aux Morts 1870-1871, Plaque commémorative 1870-1871 - Maison des Dernières Cartouches, Stèle commémorative franco-allemande 1914-1918, Monument commémoratif 1870-1871, Plaque commémorative, Carré militaire franco-allemand 1870-1871, Tombe de corps restitué à la famille]</ref> * Mga pamanang arkitektura sa kanayunan na nakalista ng serbisyo ng [[Pangkalahatang Imbentaryo ng Pamanang Kultura]]: Mga Sakahan.<ref>[https://inventaire-strasbourg.grandest.fr/gertrude-diffusion/illustration/IVR41_20178836030NUC2A Fermes de la commune de Nompatelize]</ref><ref>[https://inventaire-strasbourg.grandest.fr/gertrude-diffusion/illustration/IVR41_20178836029NUDA Fermes de la commune de Nompatelize. Cartographie des repérés]</ref><ref>[https://inventaire-strasbourg.grandest.fr/gertrude-diffusion/dossier/IA88031390#historique Ferme des Quatre-Vents]</ref> ==Eskudo de armas== [[File:Blason ville fr Nompatelize (Vosges).svg|thumb|Nompatelize]] O, isang granada na kulay azure sa gilid na dekster at isang puno ng fir na may burda sa gilid na sinister; sa isang chief gules ay isang crosier o nasa gilid ng isang snowpleyk argent at sa sinister na gilid ay isang kalapating lumilipad nito.<ref>[https://nos-blasons-lorrains.fr/portfolio/nompatelize-88328/ Blason Nompatelize], sur nos-blasons-lorrains.fr/</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Nompatelize]] [[Kategorya:Vosges]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] [[Kategorya:Mga komuna sa Pransiya]] oe7490qj196rmt0g5y4a75vrnx6hxpa 0 337950 2223086 2208515 2026-09-01T00:15:16Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2223086 wikitext text/x-wiki {{Short description|Heograpo at antropologong pisikal na Briton-Kenya}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = | name = Celia Nyamweru | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = <!--(filename only, i.e. without "File:" prefix)--> | image_size = | image_upright = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = | caption = | birth_name = <!-- if different from "name" --> | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | death_cause = <!-- should only be included when the cause of death has significance for the subject's notability --> | resting_place = | resting_place_coordinates = <!--{{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}}--> | other_names = | siglum = | pronounce = | citizenship = <!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] --> | nationality = <!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] --> | fields = Geography and anthropology of East Africa | workplaces = Kenyatta University, Kenya<br>St Lawrence University, NY. | patrons = | education = | alma_mater = [[Girton College, Cambridge]] (B.A., 1964; PhD., 1968) | thesis_title = Late Quaternary Lakes sa Nakuru-Elmenteita Basin, Kenya | thesis_url = | thesis_year = 1967 | doctoral_advisor = Dick Grove | academic_advisors = | doctoral_students = | awards = | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | spouse = | partner = <!--(or | partners = )--> | children = }} Si '''Celia Nyamweru''' (nee Washbourn) ay isang [[pisikal na heograpiya|pisikal na heograpo]] at [[antropolohiya|antropologo]] na Briton-Kenyan, kilala sa kanyang trabaho sa klima, kapaligiran at kultura ng Silangang Aprika at ng [[Great Rift Valley, Kenya|Rift Valley]]. Siya ay propesor emerita sa [[St Lawrence University]], USA, at propesor na pantulong sa [[Unibersidad ng Pwani]], [[Kenya]].<ref>{{cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/pdf/44507520.pdf|title=Reinventing Africa's National Heroes|last1=Carrier|first1=Neil|last2=Nyamweru|first2=Celia|journal=African Affairs|volume=115|year=2016|pages=599–620 |doi=10.1093/afraf/adw051 |jstor=44507520 }}</ref> ==Maagang buhay at edukasyon== Si Nyamweru ay ipinanganak na Celia Washbourn sa London, at lumaki sa Belgium, Sweden at Finland bago pumasok sa hayskul sa London. Natapos niya ang mga A-level sa heograpiya, pisika at matematika noong 1960, at noong 1961 ay nag-aral sa [[Girton College, Cambridge]] upang mag-aral ng heograpiya. Bilang isang undergraduate, naimpluwensyahan siya ng mga turo ng glaciologist na si [[Jean Grove]] at geographer na si [[Alfred Thomas Grove|Dick Grove]]. Pagkatapos makumpleto ang kanyang bachelor's degree, nanatili si Nyamweru sa Cambridge at tinapos ang isang PhD study sa mga lawa ng tubig-tabang sa rift valley ng Kenya, sa ilalim ng pangangasiwa ni Dick Grove. Natapos niya ang kanyang PhD noong 1968, at lumipat sa Kenya. Doon, nagturo siya sa mga paaralan nang ilang panahon at, mula Enero hanggang Hunyo 1971, ay isang Visiting Assistant Professor ng Heograpiya sa [[University of Georgia, Athens]], USA. Bumalik si Nyamweru sa Kenya at kumuha ng lectureship sa [[Kenyatta University]], [[Nairobi]].<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.geog.cam.ac.uk/wp-content/uploads/landmark11.pdf|title=Alumni. Celia Nyamweru, Girton 1961-1968|work=Landmark|date=Autumn 2023|volume=11|pages=4–5}}</ref> Siya ay naging isang mamamayan ng [[Kenya|Kenyan]] noong 1972.<ref>{{cite web|url=https://gtrcmc.ku.ac.ke/on-14th-august-2024-gtrcmc-ea-hosted-a-special-guest-prof-celia-nyamweru/|title=On 14th August 2024, GTRCMC-EA hosted a special guest, Prof Celia Nyamweru|via=The Global Tourism Resilience and Crisis Management Centre, Kenya (GTRCMC – EA)|access-date=2026-04-21|archive-date=2025-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250525012627/https://gtrcmc.ku.ac.ke/on-14th-august-2024-gtrcmc-ea-hosted-a-special-guest-prof-celia-nyamweru/|url-status=dead}}</ref> ==Pananaliksik at karera== Ang tesis ni Nyamweru ay nakatuon sa kasaysayang heolohikal ng mga lawa mula sa lambak ng rift ng Kenya, at partikular na sa ugnayan sa pagitan ng mga pagbabago sa mga antas ng lawa at mga baybayin sa huling bahagi ng [[Quaternary]] bilang indikasyon ng mga pagbabago sa klima. Ito, at ang mga sumunod na gawain, ay humantong sa ilang mga publikasyon sa journal, kabilang ang mga papel na [[Kalikasan (journal)|''Kalikasan'']] at [[Agham (journal)|''Agham'']].<ref>{{cite journal|last=Washbourn|first=C.|title=Lake Levels and Quaternary Climates in the Eastern Rift Valley of Kenya.|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1967-11-18_216_5116/page/672|journal=Nature|volume=216|pages=672–673|year=1967|issue=5116 |doi=10.1038/216672a0 |bibcode=1967Natur.216..672W }}</ref><ref>{{cite journal|title=Late Quaternary Lakes in the Nakuru-Elmenteita Basin, Kenya|last=Washbourn-Kamau|first=C.K.|year=1971|journal=The Geographical Journal|volume=137|issue=4 |pages=522–535|doi=10.2307/1797148 |jstor=1797148 |bibcode=1971GeogJ.137..522W |url=https://www.jstor.org/stable/1797148|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite journal|title=Radiocarbon Dating of East African Lake Levels|first1=Karl W.|last1=Butzer|first2=Glynn L.|last2=Isaac|first3=Jonathan L.|last3=Richardson|first4=Celia|last4=Washbourn-Kamau|journal=Science |volume=175|year=1972|issue=4026 |pages=1069–1076|doi=10.1126/science.175.4026.1069 |jstor=1732788 |pmid=17797378 |bibcode=1972Sci...175.1069B |url=https://www.jstor.org/stable/1732788|url-access=subscription}}</ref> Nagbigay ng lektura si Nyamweru sa Kenyatta University, Kenya, sa loob ng 19 na taon bago lumipat sa Estados Unidos noong 1991.<ref>{{Cite web|url=https://blog.oup.com/2016/09/african-scholars-publishing-celia-nyamweru/|title=Africa-based scholars in academic publishing: Q&A with Celia Nyamweru|work=OUPblog|date=September 9, 2016}}</ref> Sa kaniyang pananaliksik, marami na siyang naisulat tungkol sa antropolohiya at heograpiya ng [[Silangang Aprika]], at nagturo sa mga paksang kabilang ang kababaihan sa Silangang Aprika, mga isyu sa pag-unlad, at mga pananaw ng mga katutubo sa kapaligiran.<ref>{{Cite web|url=https://www.celianyamweru.com/My-story.html|title=Celia Nyamweru|website=www.celianyamweru.com}}</ref> Sa loob ng maraming taon, nag-ambag siya sa mga ulat ng aktibidad ng bulkang [[Tanzania|Tanzanian]] na [[Ol Doinyo Lengai]] sa [[Smithsonian Institution|Smithsonian institution]] [[Global Volcanism Program]], at sa mga nailathalang artikulo.<ref>{{cite journal|url=https://volcano.si.edu/showreport.cfm?doi=10.5479/si.GVP.BGVN200603-222120|title=Report on Ol Doinyo Lengai (Tanzania) — March 2006 |journal=Global Volcanism Bulletin |doi=10.5479/si.GVP.BGVN200603-222120 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Nyamweru |first1=Celia |title=Activity of Ol Doinyo Lengai volcano, Tanzania, 1983–1987 |journal=Journal of African Earth Sciences (and the Middle East) |date=1 January 1988 |volume=7 |issue=4 |pages=603–610 |doi=10.1016/0899-5362(88)90110-8 |bibcode=1988JAfES...7..603N |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0899536288901108 |language=en |issn=0899-5362|url-access=subscription }}</ref><ref> {{cite journal |last1=Nyamweru |first1=C |title=Observations on changes in the active crater of Ol Doinyo Lengai from 1960 to 1988 |journal=Journal of African Earth Sciences (and the Middle East) |date=1 January 1990 |volume=11 |issue=3 |pages=385–390 |doi=10.1016/0899-5362(90)90017-9 |bibcode=1990JAfES..11..385N |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0899536290900179 |language=en |issn=0899-5362|url-access=subscription }}</ref> Sa kanyang karera, si Nyamweru ay gumugol ng ilang panahon sa Cambridge bilang isang research fellow sa [[Wolfson College, Cambridge]], noong 2003-2004; at sa Oxford, bilang isang visiting fellow sa [[St Hilda's College, Oxford]].<ref name="auto"/><ref>{{cite web|url=https://www.st-hildas.ox.ac.uk/asset/st-hilda-s-chronicle-2022-23-online.pdf|title=St Hilda's Chronicle 2022-2023|page=33|year=2023}}</ref> ==Mga Publikasyon== Gayundin ang paglalathala ng mga artikulo sa pananaliksik sa mga journal, Si Nyameru ay sumulat at nag-edit ng ilang mga libro at monograp tungkol sa pisikal na heograpiya at kultural na antropolohiya ng Silangang Aprika. Sumulat din siya ng mga aklat-aralin para sa mga mag-aaral ng heograpiya sa paaralan. ===Mga piling aklat=== *{{cite book|title=Some traditions of the Akamba of Kenya|last=Nyamweru|first=Celia|year=2021|pages=258|publisher=Nairobi; Celia Nyamweru|isbn=9798753641663}} *{{cite book|title=African sacred groves : ecological dynamics & social change|last1=Sheridan|first1=Michael J.|last2=Nyamweru|first2=Celia|year=2008|publisher=Oxford : James Currey|pages=1–230|isbn=9781847014016}} *{{cite book|title= Rifts and Volcanoes: A Study of the East African Rift System|url= https://archive.org/details/riftsvolcanoesst0000celi|last=Nyamweru|first=Celia|publisher=Nelson Africa|year=1980|isbn=0175114471}} ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Nyamweru, Celia}} 5v6ba33qf8lc6xahupq9plu4c8q4z34 0 338862 2223125 2222926 2026-09-01T07:25:48Z Allyriana000 119761 2223125 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|date=24 Nobyembre 2026|venue=José Miguel Agrelot Coliseum, San Juan, Porto Riko|broadcaster={{Hlist|[[Roku]]|[[Telemundo]]|[[TV Azteca]]}}|debuts={{Hlist|Katar|Kolektibidad ng San Martin|Malawi|Niher|Republika ng Konggo|Uganda}}|returns={{Hlist|Albanya|Alemanya|Austrya|Hamayka|Hordan|Kamerun|Kenya|Lupangyelo|Maldibas|Maruekos|Mongolya|Montenegro|Réunion|Sierra Leone|Suriname|Tunisya|Usbekistan}}|before=[[Miss Universe 2025|2025]]}} Ang '''Miss Universe 2026''' ang magiging ika-75 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na nakatakdang gaganapin sa José Miguel Agrelot Coliseum sa San Juan, Porto Riko, sa 24 Nobyembre 2026.<ref name=":1" /> Kokoronahan ni [[Fátima Bosch]] ng Mehiko ang kaniyang papalit sa pagtatapos ng kaganapan. == Kaligiran == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === [[Talaksan:Coliseum_of_Puerto_Rico_(03).jpg|thumb|José Miguel Agrelot Coliseum, ang lokasyon ng Miss Universe 2026]] Noong 23 Setyembre 2025, inanunsyo ng [[Miss Universe|Miss Universe Organization]] na gaganapin ang edisyong ito sa Porto Riko sa ikaapat na pagkakataon, pagkatapos ng [[Miss Universe 1972|1972]], [[Miss Universe 2001|2001]], at [[Miss Universe 2002|2002.]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico to host 75th Miss Universe pageant next year |url=https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cosulich |first=Bianca |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universo en Puerto Rico: lo que debes saber del aniversario 75 |trans-title=Miss Universe in Puerto Rico: What you need to know about the 75th anniversary |url=https://marieclaire.com.mx/miss-universo-2026-puerto-rico/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923204633/https://marieclaire.com.mx/miss-universo-2026-puerto-rico/ |archive-date=23 Setyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=Marie Claire |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ramos Rosado |first=Víctor |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026 se celebrará en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026 will be held in Puerto Rico |work=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-2026-se-celebrara-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928045010/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-2026-se-celebrara-en-puerto-rico/ |archive-date=28 Setyembre 2025}}</ref> Kinumpirma ni Jennifer González-Colón, ang Gobernador ng Puerto Rico, ang pagpili at inanunsyo na sumang-ayon ang kaniyang administrasyon na maglaan ng kabuuang {{US$|9 million}} sa pampublikong pondo upang pondohan ang pangunguna nito ng kompetisyon, na pangangasiwaan ng Puerto Rico Tourism Company at Discover Puerto Rico.<ref>{{Cite web |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico To Host Miss Universe 2026 In A Celebration Of Latino Pride |url=https://belatina.com/puerto-rico-miss-universe-2026-celebration-latino-pride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307001204/https://belatina.com/puerto-rico-miss-universe-2026-celebration-latino-pride/ |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=BeLatina |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Muchacho |first=Enrique |date=21 Nobyembre 2025 |title=Economic and Tourism opportunity with Miss Universe 2026 |url=https://www.wjournalpr.com/top-stories/economic-and-tourism-opportunity-with-miss-universe-2026/article_45866058-ed3b-4e24-9a40-926a73a8ea9f.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251121221746/https://www.wjournalpr.com/top-stories/economic-and-tourism-opportunity-with-miss-universe-2026/article_45866058-ed3b-4e24-9a40-926a73a8ea9f.html |archive-date=21 Nobyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=WJournal |language=en}}</ref> Itinalaga ng mga tagapag-ayos ang José Miguel Agrelot Coliseum sa San Juan, Porto Riko, bilang ang lokasyon ng kompetisyon, na nakatakdang gaganapin sa Nobyembre 2026.<ref>{{cite news |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026 se llevará a cabo en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026 will be held in Puerto Rico |website=Metro Puerto Rico |url=https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/09/23/miss-universe-2026-se-llevara-a-cabo-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923202932/https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/09/23/miss-universe-2026-se-llevara-a-cabo-en-puerto-rico/ |archive-date=23 Setyembre 2025}}</ref><ref>{{cite web |last=Valdez |first=Cynthia |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026: Puerto Rico será la sede de la 75a edición del certamen en su aniversario de diamante |trans-title=Miss Universe 2026: Puerto Rico will host the 75th edition of the pageant on its diamond anniversary |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20250923857526/miss-universe-2026-sede-puerto-rico-75-edicion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923201347/https://www.hola.com/us-es/celebrities/20250923857526/miss-universe-2026-sede-puerto-rico-75-edicion/ |archive-date=23 Setyembre 2025 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=¡Hola! |language=es}}</ref><ref>{{cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico to host 75th Miss Universe pageant next year |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517042411/https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |archive-date=17 Mayo 2026}}</ref> Noong 18 Disyembre, ipinatigil ni Willianette Robles Cancel, ang direktor ehekutibo ng Puerto Rico Tourism Company, ang mga pagbabayad nito sa Miss Universe at nanawagan ng isang pagpupulong sa pagitan ng kanilang mga delegasyon upang talakayin ang "ilang nakabinbing isyu at mga bagong kinakailangan para sa pagdaraos ng kompetisyon".<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=12 Disyembre 2025 |title=Puerto Rico gov't halts funds disbursement for Miss Universe 2026 — report |url=https://www.philstar.com/lifestyle/business-life/2025/12/12/2493745/puerto-rico-govt-halts-funds-disbursement-miss-universe-2026-report |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260420032723/https://www.philstar.com/lifestyle/business-life/2025/12/12/2493745/puerto-rico-govt-halts-funds-disbursement-miss-universe-2026-report |archive-date=20 Abril 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |date=10 Disyembre 2025 |title=Gobierno detiene desembolso de fondos a Miss Universe |trans-title=Government halts disbursement of funds to Miss Universe |url=https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-detiene-desembolso-de-fondos-a-miss-universe/article_2d2e76f4-3377-4691-8632-0792e4198d62.html |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Nangyari ang suspensyon matapos humarap sa ilang mga isyu ang kompetisyon, kabilang ang [[Miss Universe 2025|mga iregularidad sa resulta]] ng nakaraang edisyon at ang paglulunsad ng pamahalaan ng Mehiko ng imbestigasyon sa pangulo ng Miss Universe na si Raúl Rocha sa mga kaso ng droga, gasolina, at pagpupuslit ng armas.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Sanchez |first=Fabiola |date=5 Disyembre 2025 |title=Mexico freezes Miss Universe co-owner's bank accounts during organized crime investigation |url=https://apnews.com/article/mexico-miss-universe-organized-crime-probe-68da9ec3acfb656446b901df2306f152 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251228131125/https://apnews.com/article/mexico-miss-universe-organized-crime-probe-68da9ec3acfb656446b901df2306f152 |archive-date=28 Disyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=25 Abril 2026 |title=Puerto Rico’s hosting of 75th Miss Universe pageant is pushing through |url=https://entertainment.inquirer.net/665476/puerto-ricos-hosting-of-75th-miss-universe-pageant-is-pushing-through |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Pagsapit ng Marso 2026, napagkasunduan na ng delegasyon na ipagpatuloy ang pangunguna ng kompetisyon sa teritoryo.<ref>{{Cite web |last=Menéndez Sanabria |first=Pedro |date=4 Marso 2026 |title=En su etapa final negociación entre gobierno y Miss Universe |trans-title=In its final stage, negotiations between the government and Miss Universe |url=https://www.elvocero.com/escenario/en-su-etapa-final-negociaci-n-entre-gobierno-y-miss-universe/article_add00e58-73ce-4543-a307-86259aa6dd65.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307213532/https://www.elvocero.com/escenario/en-su-etapa-final-negociaci-n-entre-gobierno-y-miss-universe/article_add00e58-73ce-4543-a307-86259aa6dd65.html |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Kabilang sa mga kundisyong ipinataw ng pamahalaan ng Porto Riko sa kasunduan ay ang pagbawi ni Rocha sa kaniyang pakikilahok sa pangunguna ng edisyon upang "pangalagaan ang imahe ng Porto Riko". <ref>{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |last2=Aponte Inostroza |first2=Carlos |date=19 Pebrero 2026 |title=¿Qué condiciones está imponiendo el gobierno para la celebración de Miss Universe en Puerto Rico? |url=https://www.elvocero.com/escenario/qu-condiciones-est-imponiendo-el-gobierno-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-en-puerto/article_a684dbda-62d5-4b62-bf06-573453e07fd6.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307181719/https://www.elvocero.com/escenario/qu-condiciones-est-imponiendo-el-gobierno-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-en-puerto/article_a684dbda-62d5-4b62-bf06-573453e07fd6.html |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Pagsapit ng Abril 2026, natapos ng pamahalaan ng Porto Riko ang pagbayad nito sa Miss Universe.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |date=28 Abril 2026 |title=Gobierno finaliza pagos para la celebración de Miss Universe 2026 en la Isla |trans-title=Government finalizes payments for the Miss Universe 2026 pageant on the island |url=https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-finaliza-pagos-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-2026-en-la-isla/article_63dd3de8-5ff6-42c2-aa52-02a694991a2c.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260505154733/https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-finaliza-pagos-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-2026-en-la-isla/article_63dd3de8-5ff6-42c2-aa52-02a694991a2c.html |archive-date=5 Mayo 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Noong 22 Hulyo 2026, inanunsyo ng Miss Universe Organization na ang opisyal na petsa ng kompetisyon ay sa 24 Nobyembre 2026.<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=23 Hulyo 2026 |title=75th Miss Universe coronation night to be held on November 24 in Puerto Rico |url=https://philstarlife.com/news-and-views/828719-miss-universe-coronation-night-nov-24?page=2 |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Mula sa mga kandidatang itinalaga noong 21 Hulyo 2026, Siyam na kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging isang runner-up sa kanilang kompetisyong pambansa o matapos mapili sa isang ''casting process'', at dalawang kandidata ang iniluklok matapos ang pag-urong ng orihinal na nagwagi.<ref>{{cite news|title=Maeva Toumbou Dani portera Mayotte à Miss Universe|trans-title=Maeva Toumbou Dani will represent Mayotte at Miss Universe|url=https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|url-status=live|website=L'info Kwezi|language=fr|date=25 Mayo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260525080044/https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|archive-date=25 Mayo 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=(VIDEO) ¡Atendé lo que le pidieron a esta modelo para ser Miss Universo Paraguay!|trans-title=(VIDEO) Check out what they asked of this model to become Miss Universe Paraguay!|url=https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|url-status=live|website=Popular.com.py|language=es|date=23 Marso 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260324013405/https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|archive-date=24 Marso 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Napa|first=Renzo|date=14 Abril 2026|title=Miss Perú 2026: cuándo, dónde y cómo ver en vivo la coronación de la sucesora de Karla Bacigalupo con Fátima Bosch|trans-title=Miss Peru 2026: When, where and how to watch live the coronation of Karla Bacigalupo's successor with Fátima Bosch|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|url-status=live|website=Radio Programas del Perú|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260415102922/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|archive-date=15 Abril 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Weiyi Chen si Xinying Zhu bilang kinatawan ng Tsina sa edisyong ito matapos lumagpas sa limitasyon ng edad ng Miss Universe China si Zhu.<ref>{{cite news |date=3 Enero 2025 |title=安徽姑娘朱馨颖 荣膺第73姐环球小姐中国区总冠军 |language=zh-Hans |trans-title=Anhui girl Zhu Xinying won the 73rd Miss Universe China title |website=163.com |url=https://www.163.com/dy/article/JKVURC9K0514F1M4.html |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508195802/https://www.163.com/dy/article/JKVURC9K0514F1M4.html |archive-date=8 Mayo 2025}}</ref><ref name=":2">{{cite news |last=Nguyen |first=An |date=11 Abril 2025 |title=Miss Universe China Xinying Zhu stripped of title for 'inability to fulfill duties' |website=VnExpress |url=https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-universe-china-xinying-zhu-stripped-of-title-for-inability-to-fulfill-duties-4872860.html |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506014757/https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-universe-china-xinying-zhu-stripped-of-title-for-inability-to-fulfill-duties-4872860.html |archive-date=6 Mayo 2025}}</ref> Pinalitan ni Medina Ermekova si Anara Esengeldieva bilang kinatawan ng Kirgistan sa edisyong ito sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news |last=Turdubek |first=Aigyrov |date=25 Setyembre 2025 |title=Ayana Rasul kyzy crowned Miss Kyrgyzstan 2025 |language=en |website=24.kg |url=https://24.kg/english/344917_Ayana_Rasul_kyzy_crowned_Miss_Kyrgyzstan_2025/ |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926211033/https://24.kg/english/344917_Ayana_Rasul_kyzy_crowned_Miss_Kyrgyzstan_2025/ |archive-date=26 Setyembre 2025}}</ref> Noong 28 Mayo 2026, bumitiw ang Miss France sa Miss Universe Organization dahil sa mga kontrobersiyang pumalibot sa nakaraang edisyon.<ref>{{cite news |last=Panwar |first=Sanya |date=24 Nobyembre 2025 |title=Miss France organisation reconsidering participation in Miss Universe pageant amid all the controversies in 2025: Report |language=en |website=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/miss-france-organisation-reconsidering-participation-in-miss-universe-pageant-amid-all-the-controversies-in-2025-report-101763955415487.html |url-status=live |access-date=6 Disyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206201634/https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/miss-france-organisation-reconsidering-participation-in-miss-universe-pageant-amid-all-the-controversies-in-2025-report-101763955415487.html |archive-date=6 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Evangelista |first=Jessica Ann |date=26 Nobyembre 2025 |title=France signals exit from Miss Universe; Ghana–Guyana director steps down |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/640595/france-signals-exit-from-miss-universe-ghana-guyana-director-steps-down-from-post |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303222157/https://entertainment.inquirer.net/640595/france-signals-exit-from-miss-universe-ghana-guyana-director-steps-down-from-post |archive-date=3 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=28 Mayo 2026 |title=Miss Univers 2026 : une décision sans précédent, pourquoi le comité Miss France quitte le concours |language=fr |trans-title=Miss Universe 2026: an unprecedented decision, why the Miss France committee is leaving the competition |website=L'Internaute |url=https://www.linternaute.com/television/programme/10586214-miss-univers-2026-une-decision-sans-precedent-pourquoi-le-comite-miss-france-quitte-le-concours/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528121931/https://www.linternaute.com/television/programme/10586214-miss-univers-2026-une-decision-sans-precedent-pourquoi-le-comite-miss-france-quitte-le-concours/ |archive-date=28 Mayo 2026}}</ref> Dahil dito, hindi magpapatuloy sa kompetisyon si Miss France 2025 Angélique Angarni-Filopon.<ref>{{cite news |last=Lanciego |first=Milla |date=18 Disyembre 2024 |title=Angélique Angarni-Filopon privée de Miss Univers et Miss Monde à cause de son âge ? Elle rectifie |language=fr |trans-title=Angélique Angarni-Filopon deprived of Miss Universe and Miss World because of her age? She corrects herself |website=[[Paris Match]] |url=https://www.parismatch.com/people/angelique-angarni-filopon-privee-de-miss-univers-et-miss-monde-cause-de-son-age-elle-rectifie-244860 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251018213339/https://www.parismatch.com/people/angelique-angarni-filopon-privee-de-miss-univers-et-miss-monde-cause-de-son-age-elle-rectifie-244860 |archive-date=18 Oktubre 2025}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=29 Mayo 2026 |title=Miss Universe France enters new era under direct global leadership |url=https://tribune.net.ph/2026/05/29/miss-universe-france-enters-new-era-under-direct-global-leadership |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530035847/https://tribune.net.ph/2026/05/29/miss-universe-france-enters-new-era-under-direct-global-leadership |archive-date=30 Mayo 2026 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=[[Daily Tribune]] |language=en}}</ref> Lalahok dapat si Eunike Lioe bilang kinatawan ng Suriname sa edisyong ito.<ref>{{cite news |date=7 November 2025 |title=Tjin A Koeng: 'Nieuwe Miss Suriname gaat uitstekend om met kritiek' |language=nl |trans-title=Tjin A Koeng: 'The new Miss Suriname handles criticism very well' |website=Suriname Herald |url=https://www.srherald.com/suriname/2025/11/07/tjin-a-koeng-nieuwe-miss-suriname-gaat-uitstekend-om-met-kritiek/ |url-status=live |access-date=3 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251203104231/https://www.srherald.com/suriname/2025/11/07/tjin-a-koeng-nieuwe-miss-suriname-gaat-uitstekend-om-met-kritiek/ |archive-date=3 December 2025}}</ref> Gayunpaman, dahil sa pagbabago ng prangkisa sa bansang iyon, hindi makakalahok si Lioe sa patimpalak, at itinalaga ng bagong may-ari ng prangkisa si Maruschka Sahiboe bilang kinatawan ng Suriname.<ref>{{cite news |date=3 Agosto 2026 |title=Geen Miss Universe-deelname voor Miss Suriname 2026 Eunike Kishundat Lioe-A-Joe |language=nl |trans-title=No Miss Universe participation for Miss Suriname 2026 Eunike Kishundat Lioe-A-Joe |website=Waterkant |url=https://www.waterkant.net/suriname/2026/08/03/geen-miss-universe-deelname-voor-miss-suriname-2026-eunike-kishundat-lioe-a-joe/ |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803153440/https://www.waterkant.net/suriname/2026/08/03/geen-miss-universe-deelname-voor-miss-suriname-2026-eunike-kishundat-lioe-a-joe/ |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> Ipinatalsik si Luren Márquez ng kaniyang pambansang organisasyon bilang kinatawan ng Peru sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news |last=Napa |first=Renzo |date=15 Abril 2026 |title=Luren Márquez: quién es la nueva Miss Perú 2026, conductora y promotora cultural rumbo al Miss Universo |language=es |trans-title=Luren Márquez: who is the new Miss Peru 2026, host and cultural promoter on her way to Miss Universe |website=Radio Programas del Perú |url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-quien-es-luren-marquez-nueva-reina-de-belleza-y-su-trayectoria-noticia-1684485 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416032509/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301?itlk=iksiguiente |archive-date=16 Abril 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=14 Agosto 2026 |title=Miss Peru Luren Márquez dethroned ahead of Miss Universe 2026: The country doesn’t have a traditional runner-up |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260814918157/miss-peru-luren-marquez-dethroned-miss-universe-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260815111414/https://www.hola.com/us/celebrities/20260814918157/miss-peru-luren-marquez-dethroned-miss-universe-2026/ |archive-date=15 Agosto 2026 |access-date=17 Agosto 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Lalahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Katar, Kolektibidad ng San Martin, Niher, Republika ng Konggo, at Uganda sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |date=23 Hulyo 2026 |title=Miss Malawi leadership confronted by legal and sector criticism over disputed Miss World pathway |url=https://www.nyasatimes.com/miss-malawi-leadership-confronted-by-legal-and-sector-criticism-over-disputed-miss-world-pathway/ |access-date=30 Agosto 2026 |website=Nyasa Times |language=en-GB}}</ref><ref name="MUUGA2026">{{cite news |last=Ngobi |first=Muhammad |date=14 Mayo 2026 |title=Uganda officially launches historic first-ever local Miss Universe journey |language=en |website=UG Bulletin |url=https://www.ugbulletin.co.ug/uganda-officially-launches-historic-first-ever-local-miss-universe-journey/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515014620/https://www.ugbulletin.co.ug/uganda-officially-launches-historic-first-ever-local-miss-universe-journey/ |archive-date=15 May 2026}}</ref> Babalik sa edisyong ito ang mga bansang Hordan na huling sumali noong [[Miss Universe 1960|1960]]; Tunisya na huling sumali noong [[Miss Universe 1971|1971]]; [[Réunion]] na huling sumali noong 1986; Austrya na huling sumali noong [[Miss Universe 2017|2017]];<ref>{{cite web |title=Unsere Website wird derzeit neu gestaltet, um den Managementwechsel zu unterstützen und Ihnen schon bald ein neues Online-Erlebnis bieten zu können |trans-title=Our website is currently being redesigned to support the management change and to offer you a new online experience soon |url=https://www.missuniverse-austria.at/de/home-provisoire |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260418080540/https://www.missuniverse-austria.at/de/home-provisoire |archive-date=18 Abril 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Miss Universe Austria |language=de-AT}}</ref> Sierra Leone na huling sumali noong [[Miss Universe 2019|2019]];<ref>{{cite web |title=One night. Two crowns. One purpose. |url=https://www.althyri.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529055844/https://www.althyri.com/ |archive-date=29 Mayo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Althyri |language=en}}</ref> Maruekos na huling sumali noong [[Miss Universe 2021|2021]]; at Albanya, Alemanya, Hamayka, Kamerun, Kenya, Lupangyelo, Maldibas, Mongolya, Montenegro, Suriname, at Usbekistan na huling sumali noong [[Miss Universe 2024|2024]].<ref>{{cite news |date=22 Mayo 2026 |title='Miss Universe Albania 2026', the event where the public will be part of the show |language=en |website=Tirana Post |url=https://tiranapost.al/english/stil-jete/miss-universe-albania-2026-eventi-ku-publiku-do-te-jete-pjese-e-show-t-i543651 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522145926/https://tiranapost.al/english/stil-jete/miss-universe-albania-2026-eventi-ku-publiku-do-te-jete-pjese-e-show-t-i543651 |archive-date=22 Mayo 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Beleheka |first=Mercedes |date=26 Pebrero 2026 |title=Miss Cameroun 2025 : Audrey Black Moutongo, la nouvelle reine |language=fr |trans-title=Miss Cameroon 2025: Audrey Black Moutongo, the new queen |website=Magazine Pages Jaunes |url=https://magazine.pagesjaunes.online/miss-cameroun-2025-audrey-black-moutongo-la-nouvelle-reine/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315042814/https://magazine.pagesjaunes.online/miss-cameroun-2025-audrey-black-moutongo-la-nouvelle-reine/ |archive-date=15 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Les inscriptions pour le casting 2026 sont ouvertes |trans-title=Registration for the 2026 casting call is now open |url=https://www.missuniverse-germany.de/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260418083303/https://www.missuniverse-germany.de/ |archive-date=18 Abril 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Miss Universe Germany |language=fr}}</ref><ref>{{cite news |last=Pálsson |first=Magnús Jochum |date=2 Pebrero 2026 |title=Þær keppa í Ungfrú Ísland 2026 |language=is |trans-title=They are competing in Miss Iceland 2026 |website=Vísir |url=https://www.visir.is/g/20262837776d/thaer-keppa-i-ung-fru-is-land-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260203063711/https://www.visir.is/g/20262837776d/thaer-keppa-i-ung-fru-is-land-2026 |archive-date=3 Pebrero 2026}}</ref><ref name="MUJAM2026">{{cite news |last=Jackson |first=Kevin |date=4 Marso 2026 |title=New format for Miss Universe Jamaica, organisers opting for parish competitions |language=en |website=Jamaica Observer |url=https://www.jamaicaobserver.com/2026/03/04/new-format-miss-universe-jamaica-organisers-opting-parish-competitions/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260304175314/https://www.jamaicaobserver.com/2026/03/04/new-format-miss-universe-jamaica-organisers-opting-parish-competitions/ |archive-date=4 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Wakesho |first=Jael |date=9 Mayo 2026 |title=Miss Universe Kenya 2026 opens doors wide as it drops age, weight, relationship barriers |language=en |website=The Standard |url=https://www.standardmedia.co.ke/business/entertainment/article/2001547316/miss-universe-kenya-2026-opens-doors-wide-as-it-drops-age-weight-relationship-barriers |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511055319/https://www.standardmedia.co.ke/business/entertainment/article/2001547316/miss-universe-kenya-2026-opens-doors-wide-as-it-drops-age-weight-relationship-barriers |archive-date=11 Mayo 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=10 Abril 2026 |title=75 дахь удаагийн "Miss Universe" тэмцээнд Монголыг төлөөлөх гоо бүсгүйг шалгаруулна |language=mn |trans-title=Mongolia to be represented at 75th Miss Universe Pageant |website=News.mn |url=https://news.mn/r/2860155/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260411042258/https://news.mn/r/2860155/ |archive-date=11 Abril 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=6 Hunyo 2026 |title=Sonte në ekranin e Tv Klan "Miss Universe Albania & Kosovo 2026" |language=sq |trans-title=Tonight on Tv Klan screen "Miss Universe Albania & Kosovo 2026" |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/sonte-ne-ekranin-e-tv-klan-miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607111404/https://tvklan.al/sonte-ne-ekranin-e-tv-klan-miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> == Mga kandidata == Ang mga sumusunod na kandidata ay kumpirmadong lalahok: {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagdeco|ALB}} [[Albanya]] |{{sortname|Jogersa|Beqiri|nolink=1}}<ref name=":3">{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=Jorgesa Beqiri dhe Evisa Pacolli fituese të "Miss Universe Albania & Kosova 2026", spektakli magjik në TV Klan |language=sq |trans-title=Jorgesa Beqiri and Evisa Pacolli winners of "Miss Universe Albania & Kosovo 2026", the magical spectacle on TV Klan |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/lajme-tv-klan-7-qershor-2026-ora-0040 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607133643/https://tvklan.al/lajme-tv-klan-7-qershor-2026-ora-0040 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Shkodër |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |{{sortname|Wanderléia|Rodrigues|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Pedro |first=Francisco |date=1 Disyembre 2025 |title=Wanderleia Rodrigues eleita Miss Angola edição 2025 |language=pt |trans-title=Wanderleia Rodrigues elected Miss Angola 2025 |website=Jornal de Angola |url=https://www.jornaldeangola.ao/noticias/3/sociedade/653334/wanderleia-rodrigues-eleita--miss-angola-edi%C3%A7%C3%A3o-2025 |access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722010929/https://www.jornaldeangola.ao/noticias/3/sociedade/653334/wanderleia-rodrigues-eleita--miss-angola-edi%C3%A7%C3%A3o-2025|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Cuanza Norte |- |{{flagicon|ARG}} [[:en:Miss_Argentina|Argentina]] |{{sortname|Tamara|Rogouski|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Mayo 2026 |title=Quién es Tamara Rogouski, la nueva Miss Universo Argentina 2026 |language=es |trans-title=Who is Tamara Rogouski, the new Miss Universe Argentina 2026? |website=El Litoral |url=https://www.ellitoral.com/nosotros/tamara-rogouski-nueva-miss-universo-argentina_0_FV2TJrqjZW.html |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526020837/https://www.ellitoral.com/nosotros/tamara-rogouski-nueva-miss-universo-argentina_0_FV2TJrqjZW.html |archive-date=26 Mayo 2026}}</ref> |28 |Puerto Iguazú |- |{{flagicon|ARM}} [[Armenya]] |{{sortname|Arena|Zeynalian|nolink=1}} |33 |[[Teheran]] |- |{{flagicon|ARU}} [[Aruba]] |{{sortname|Elizabeth |Johnson|nolink=1}} |24 |Oranjestad |- |{{flagdeco|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Caitlin|Worthington|nolink=1}}<ref>{{cite web|last=George|first=Owen|date=26 Agosto 2026|title=Caitlin Worthington Crowned Miss Universe Australia 2026|url=https://gcmag.com.au/caitlin-worthington-crowned-miss-universe-australia-2026/|url-status=live|website=Gold Coast Magazine|access-date=30 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260826120000/https://gcmag.com.au/caitlin-worthington-crowned-miss-universe-australia-2026/|archive-date=26 Agosto 2026|language=en}}</ref> |28 |[[Brisbane]] |- |{{flagicon|BHS}} [[Bahamas]] |{{sortname|Shawndra |Henfield|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Moss |first=Shavaughn |date=24 Hulyo 2026 |title=Shawndra Henfield crowned Miss Universe Bahamas 2026 |language=en |website=The Nassau Guardian |url=https://www.thenassauguardian.com/lifestyles/shawndra-henfield-crowned-miss-universe-bahamas-2026/article_f25dd91c-d6d5-40ad-8b42-510052a48739.html |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260724121624/https://www.thenassauguardian.com/lifestyles/shawndra-henfield-crowned-miss-universe-bahamas-2026/article_f25dd91c-d6d5-40ad-8b42-510052a48739.html |archive-date=24 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Exuma |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Olga |Lombardo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Lierde |first=Morgane Van |date=22 Pebrero 2026 |orig-date=21 Pebrero 2026 |title=Voici qui est la nouvelle Miss Belgique 2026 |trans-title=Voici qui est la nouvelle Miss Belgique 2026 |url=https://www.lalibre.be/lifestyle/2026/02/21/voici-qui-est-la-nouvelle-miss-belgique-2026-6F4IMPJO25EGTLSRQWY4LRG5XY/ |access-date=21 Hulyo 2026 |website=La Libre |language=fr}}</ref> |22 |Leuven |- |{{flagicon|BLZ}} [[Belise|Belis]] |{{sortname|Caleigh-Rose|West|nolink=1}}<ref>{{cite web|title=Caleigh-Rose West crowned Miss Universe Belize 2026|url=https://www.breakingbelizenews.com/2026/08/16/caleigh-rose-west-crowned-miss-universe-belize-2026/|website=Breaking Belize News|date=16 Agosto 2026|access-date=17 Agosto 2026|language=en}}</ref> |24 |Lungsod ng Belis |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Clara|Vegas|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sequeiros |first=Judith |date=4 Disyembre 2025 |title=Clara Vegas es la nueva Miss Venezuela y representará al país en el Miss Universe 2026 en Puerto Rico |language=es |trans-title=Clara Vegas is the new Miss Venezuela and will represent the country at Miss Universe 2026 in Puerto Rico |website=La República |url=https://larepublica.pe/entretenimiento/2025/12/04/clara-vegas-fue-coronada-como-miss-venezuela-2025-y-representara-al-pais-en-el-miss-universe-2026-en-puerto-rico-295212 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205035617/https://larepublica.pe/entretenimiento/2025/12/04/clara-vegas-fue-coronada-como-miss-venezuela-2025-y-representara-al-pais-en-el-miss-universe-2026-en-puerto-rico-295212 |archive-date=5 Disyembre 2025}}</ref> |24 |Chacao |- |{{flagdeco|BLR}} [[Biyelorusya]] |{{sortname|Aliya |Karotkaya|nolink=1}} |22 |[[Minsk]] |- |{{Flagicon|Bonaire}} [[Bonaire]] |{{sortname|Caroline|Porras|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Hofstra |first=Hans |date=5 Hulyo 2026 |title=Caroline Porras wint Miss Universe Bonaire 2026 |language=nl |trans-title=Caroline Porras wins Miss Universe Bonaire 2026 |website=Bonaire.nu |url=https://www.bonaire.nu/nieuws/evenementen/92089/caroline-porras-wint-miss-universe-bonaire-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260705160743/https://www.bonaire.nu/nieuws/evenementen/92089/caroline-porras-wint-miss-universe-bonaire-2026 |archive-date=5 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Antriol |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |{{sortname|Dabilo|Moses|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=7 Pebrero 2026 |title=Moses crown without the catwalk |url=https://dailynews.gov.bw/news-detail/89848 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Daily News |language=en}}</ref> |26 |[[Gaborone]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Marcella |Kozinski|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=26 Hulyo 2026 |title=Marcella Kozinski é coroada Miss Universe Brasil 2026 |trans-title=Marcella Kozinski is crowned Miss Universe Brazil 2026 |url=https://record.r7.com/miss-universe-brasil/marcella-kozinski-e-coroada-miss-universe-brasil-2026-26072026/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Record |language=pt-BR}}</ref> |26 |[[Curitiba]] |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |{{sortname|Anna-Maria|Babau|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Анна Мария Бабау е „Мис Вселена България 2026" – ще представи страната на 75-ото издание в Пуерто Рико |trans-title=Anna Maria Babau is Miss Universe Bulgaria 2026 – she will represent the country at the 75th edition in Puerto Rico |url=https://town.bg/anna-mariya-babau-e-mis-vselena-balgariya-2026-sthe-predstavi-stranata-na-75-oto-izdanie-v-puerto-riko/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721131212/https://town.bg/anna-mariya-babau-e-mis-vselena-balgariya-2026-sthe-predstavi-stranata-na-75-oto-izdanie-v-puerto-riko/ |archive-date=21 Hulyo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Town Bulgaria |language=bg}}</ref> |33 |[[Sofia]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Valeria |Mena|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=26 July 2026 |title=¡Tenemos nueva reina! Valeria Mena, Miss Oruro, es coronada Miss Bolivia Universo 2026 |trans-title=We have a new queen! Valeria Mena, Miss Oruro, is crowned Miss Bolivia Universe 2026 |url=https://www.reduno.com.bo/miss-bolivia-2026/tenemos-nueva-reina-valeria-mena-miss-oruro-es-coronada-miss-bolivia-universo-2026-2026725231012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260726032417/https://www.reduno.com.bo/miss-bolivia-2026/miss-residentes-japon-conquista-la-corona-de-miss-bolivia-internacional-2026-202672522947 |archive-date=26 July 2026 |access-date=26 July 2026 |website=[[Red Uno de Bolivia]] |language=es}}</ref> |23 |Oruro |- |{{flagdeco|CPV}} [[Cabo Verde]] |{{sortname|Armandina|Cunha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=16 Agosto 2026 |title=Armandina Cunha eleita Miss Universe Cabo Verde |trans-title=Armandina Cunha elected Miss Universe Cape Verde |url=https://ilhas.li/aS5d |access-date=17 Agosto 2026 |website=Expresso das Ilhas |language=pt}}</ref> |27 |São Vicente |- |{{flagdeco|CUR}} [[Curaçao]] |{{sortname|Bianty|Gomperts|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Hulyo 2026 |title=Bianty Rojer Gomperts ta e Miss Universe Curaçao 2026 |language=pt |trans-title=Bianty Rojer Gomperts is crowned Miss Universe Curaçao 2026 today |website=NoticiaCla |url=https://www.noticiacla.com/news/38733/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260727153147/https://www.noticiacla.com/news/38733/ |archive-date=27 Hulyo 2026}}</ref> |28 |Amerikanenkamp |- |{{Flagicon|COD}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]] |{{sortname|Jessi|Kalambayi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Hulyo 2026 |title=Culture : le Fonds de Promotion culturelle félicite Jessi Kalambayi, élue « Miss Universe » RDC 2026 |trans-title=Culture: The Cultural Promotion Fund congratulates Jessi Kalambayi, elected "Miss Universe" DRC 2026 |url=https://acp.cd/culture/culture-le-fonds-de-promotion-culturelle-felicite-jessi-kalambayi-elue-miss-universe-rdc-2026/ |access-date=21 Hulyo 2026 |website=Agence Congolaise de Presse |language=fr-FR}}</ref> |28 |[[Kinshasa]] |- |{{flagdeco|DNK}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Fie Rose|Lindegaard|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Agosto 2026 |title=Miss Universe Canadá 2025 se despide de su corona con su bebé en brazos |language=es |trans-title=Miss Universe Canada 2025 bids farewell to her crown with her baby in her arms |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-canada-2025-se-despide-de-su-corona-con-su-bebe-en-brazos/ |url-status=live |access-date=13 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810014113/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-canada-2025-se-despide-de-su-corona-con-su-bebe-en-brazos/ |archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Copenhague]] |- |{{flagdeco|EGY}} [[Ehipto]] |{{sortname|Sonia|Gergis|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina|first=Armin P.|date=18 Agosto 2026|title=Filipino Miss Universe licensee Josh Yugen picks Egypt’s bet anew|url=https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821171537/https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|archive-date=21 Agosto 2026|access-date=30 Agosto 2026|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en}}</ref> |31 |[[Cairo]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{sortname|Dalia|Bucaram|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=15 Agosto 2026 |title=Dalia Bucaram es la ganadora de Miss Universo Ecuador 2026 |language=es |trans-title=Dalia Bucaram is the winner of Miss Universe Ecuador 2026 |website=Primicias |url=https://www.primicias.ec/entretenimiento/dalia-bucaram-miss-universo-ecuador-ganadora-corona-final-130393/ |access-date=17 Agosto 2026}}</ref> |21 |Guayaquil |- |{{flagdeco|SLV}} [[El Salvador]] |{{sortname|Sofía|Córdova|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Figueroa |first=Lissette |date=28 Hunyo 2026 |title=Sofía Córdova es Miss Universo El Salvador 2026 |language=es |trans-title=Sofía Córdova is Miss Universe El Salvador 2026 |website=El Diario de Hoy |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/ganadora-miss-universo-el-salvador/1280793/2026/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629051045/https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/ganadora-miss-universo-el-salvador/1280793/2026/ |archive-date=29 Hunyo 2026}}</ref> |27 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |{{sortname|Anna|Ličková|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=17 Hunyo 2026 |title=Obrovský triumf odmietnutej finalistky z Ruže pre nevestu: Vyhrala Miss Universe Slovensko! |language=sk |trans-title=Huge triumph of the rejected finalist from A Rose for the Bride: She won Miss Universe Slovakia! |website=Koktejl |url=https://koktejl.azet.sk/clanok/WyZ9vCt/obrovsky-triumf-odmietnutej-finalistky-z-ruze-pre-nevestu-vyhrala-miss-universe-slovensko/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617082300/https://koktejl.azet.sk/clanok/WyZ9vCt/obrovsky-triumf-odmietnutej-finalistky-z-ruze-pre-nevestu-vyhrala-miss-universe-slovensko/ |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |25 |Martin |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |{{sortname|Susana|Medina|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Viera |first=Briseida |date=20 Hulyo 2026 |title=Susana Medina, la grancanaria que alza la corona de Miss Universe Spain 2026 |trans-title=Susana Medina, the Gran Canarian who claims the Miss Universe Spain 2026 crown. |url=https://www.laprovincia.es/canarias/2026/07/20/susana-medina-grancanaria-conquista-corona-dv-132623842.html |access-date=26 Hulyo 2026 |website=La Provincia - Diario de Las Palmas |language=es}}</ref> |27 |Las Palmas |- |{{flagdeco|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Justus|Kelley}}<ref>{{cite web |last=Parent |first=Tabitha |date=27 Agosto 2026 |title=Miss USA 2026 Crowns Miss Virginia as Winner, Marking First Mom to Win Pageant |url=https://people.com/miss-usa-crowns-new-winner-at-2026-pageant-12064861 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827123800/https://people.com/miss-usa-crowns-new-winner-at-2026-pageant-12064861 |archive-date=27 Agosto 2026 |access-date=30 Agosto 2026 |website=People |language=en}}</ref> |31 |Arlington |- |{{flagicon|EST}} [[Estonya]] |{{sortname|Emili|Denneng|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=27 Agosto 2026 |title=ФОТО ⟩ Эмили из небольшого эстонского города представит страну на 75-м конкурсе «Мисс Вселенная» |trans-title=PHOTO ⟩ Emili from a small town in Estonia will represent the country at the 75th Miss Universe pageant |url=https://limon.postimees.ee/8534975/foto-emili-iz-nebolshogo-estonskogo-goroda-predstavit-stranu-na-75-m-konkurse-miss-vselennaya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827131245/https://limon.postimees.ee/8534975/foto-emili-iz-nebolshogo-estonskogo-goroda-predstavit-stranu-na-75-m-konkurse-miss-vselennaya |archive-date=27 Agosto 2026 |access-date=30 Agosto 2026 |website=Limon |language=ru}}</ref> |20 |Pärnu |- |{{flagicon|GBR}} [[Great Britain|Gran Britanya]] |{{sortname|Angela|Aumonier|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rodríguez Caraballo |first=Harry |date=12 Hulyo 2026 |title=Miss Universo 2026: Dos filipinas buscarán coronarse en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026: Two Filipinas will seek to be crowned in Puerto Rico |website=Metro Puerto Rico |url=https://www.metro.pr/entretenimiento/2026/07/12/miss-universo-2026-dos-filipinas-buscaran-coronarse-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260712203620/https://www.metro.pr/entretenimiento/2026/07/12/miss-universo-2026-dos-filipinas-buscaran-coronarse-en-puerto-rico/ |archive-date=12 Hulyo 2026}}</ref> |25 |Douglas |- |{{flagicon|GLP|variant=local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |{{sortname|Chloé|Deher|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Devriese |first=Emmanuelle |date=11 Enero 2026 |title=Miss Univers Guadeloupe : "Suis-je un être infâme ?", Ophély Mézino évincée de son titre, elle prend la parole |trans-title=Miss Universe Guadeloupe: "Am I a despicable being?", Ophély Mézino stripped of her title, she speaks out |url=https://www.aufeminin.com/people/miss-univers-guadeloupe-suis-je-un-etre-infame-ophely-mezino-evincee-de-son-titre-elle-prend-la-parole-2692003.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260111232608/https://www.aufeminin.com/people/miss-univers-guadeloupe-suis-je-un-etre-infame-ophely-mezino-evincee-de-son-titre-elle-prend-la-parole-2692003.html |archive-date=11 Enero 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Aufeminin |language=fr}}</ref> |31 |Terre-de-Haut |- |{{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{sortname|Adelina |Castillo|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Peña |first=Yesica |date=9 Agosto 2026 |title=María Castillo conquista la corona y se convierte en Miss Universo Guatemala 2026 |language=es-ES |trans-title=María Castillo wins the crown and becomes Miss Universe Guatemala 2026 |work=La Hora |url=https://lahora.gt/lh-bienestar/ypena/2026/08/08/maria-castillo-conquista-la-corona-y-se-convierte-en-miss-universo-guatemala-2026/ |access-date=9 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809081755/https://lahora.gt/lh-bienestar/ypena/2026/08/08/maria-castillo-conquista-la-corona-y-se-convierte-en-miss-universo-guatemala-2026/ |archive-date=9 Agosto 2026}}</ref> |27 |Sacatepéquez |- |{{flagdeco|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{sortname|Celene|Hall|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Jackson |first=Kevin |date=25 Agosto 2026 |title=Celene Hall takes Miss Universe Jamaica 2026 crown |url=https://www.jamaicaobserver.com/2026/08/25/celene-hall-takes-miss-universe-jamaica-2026-crown/ |access-date=30 Agosto 2026 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |25 |Portland |- |{{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Sayuki|Ito|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=23 Hunyo 2026 |title=日本代表に福岡の伊藤さゆきさん　ミス・ユニバース |trans-title=Sayuki Ito from Fukuoka has been selected to represent Japan at the Miss Universe pageant |url=https://news.yahoo.co.jp/articles/cd71aa328ca91a7a5135d567d5f09715a151303f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260623164937/https://news.yahoo.co.jp/articles/cd71aa328ca91a7a5135d567d5f09715a151303f |archive-date=23 Hunyo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Yahoo! Japan |language=ja}}</ref> |26 |[[Fukuoka]] |- |{{flagdeco|HAI}} [[Haiti|Hayti]] |{{sortname|Tatenda|Rameau|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=26 Agosto 2026 |title=Miss Haiti crowns the wrong contestant in shocking 2026 mix-up |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260826920181/miss-haiti-crowns-wrong-contestant/ |access-date=30 Agosto 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> |– |[[Syracuse, New York|Syracuse]] |- |{{flagdeco|JOR}} [[Jordan|Hordan]] |{{sortname|Destiny|Anbar|nolink=1}} |– |[[Aman]] |- |{{flagdeco|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Kaziah Liz|Mejo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Devadasan |first=K. P. |date=24 Agosto 2026 |title=UAE-born Kerala girl Kaziah Liz Mejo wins Miss Universe India 2026 |url=https://gulfnews.com/entertainment/uae-born-keralas-kaziah-liz-mejo-crowned-miss-universe-india-2026-1.500650309 |access-date=24 Agosto 2026 |website=Gulf News |language=en}}</ref> |19 |Mavelikkara |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Aideen|Howard|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Walsh |first=Lauren |date=21 Hunyo 2026 |title=The competition is 'about far more than appearance' Boston-born Limerick lady crowned Miss Universe Ireland 2026 |language=en |website=Evoke |url=https://evoke.ie/2026/06/21/entertainment/miss-universe-ireland-limerick |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621224127/https://evoke.ie/2026/06/21/entertainment/miss-universe-ireland-limerick |archive-date=21 Hunyo 2026 |archiveurl=}}</ref> |22 |Castletroy |- |{{flagdeco|ISR}} [[Israel]] |{{sortname|Danielle|Yablonka|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Fellig |first=Vita |date=2 Hulyo 2026 |title=South Florida-born Israeli Danielle Yablon crowned Miss Israel 2026 in Miami |language=en |website=Jewish News Syndicate |url=https://www.jns.org/news/u-s-news/south-florida-born-israeli-daniella-yablon-crowned-miss-israel-2026-in-miami |url-status=dead |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702230606/https://www.jns.org/news/u-s-news/south-florida-born-israeli-daniella-yablon-crowned-miss-israel-2026-in-miami |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |25 |[[Herzliya]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Giada|Folcia|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=31 Agosto 2026 |title=Miss Universe Italy, il titolo va alla modella Giada Folcia |language=it |trans-title=Miss Universe Italy, the title goes to model Giada Folcia |website=Agenzia Nazionale Stampa Associata |url=https://www.ansa.it/puglia/notizie/2026/08/31/miss-universe-italy-il-titolo-va-alla-modella-giada-folcia_e86ec14e-f46c-4602-9f66-9ab96ddd168b.html |url-status=live |access-date=1 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260831143916/https://www.ansa.it/puglia/notizie/2026/08/31/miss-universe-italy-il-titolo-va-alla-modella-giada-folcia_e86ec14e-f46c-4602-9f66-9ab96ddd168b.html |archive-date=31 Agosto 2026}}</ref> |37 |[[Milan]] |- |{{flagicon|CMR}} [[Kamerun]] |{{sortname|Audrey|Black|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=A. |first=Cintia |date=25 Pebrero 2026 |title=‎COMICA strips Josiane Golonga of Miss Cameroon 2025 title |url=https://www.lebledparle.com/en/comica-strips-josiane-golonga-of-miss-cameroon-2025-title/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Le Bled Parle |language=en-US }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |30 |Douala |- |{{flagdeco|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Aslihan |Morali|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=10 Agosto 2026 |title=Miss Universe Canada 2025 carries her baby during emotional final walk as the reigning queen |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260810917313/miss-universe-canada-2025-carries-baby-final-walk/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811074009/https://www.hola.com/us/celebrities/20260810917313/miss-universe-canada-2025-carries-baby-final-walk/ |archive-date=11 Agosto 2026 |access-date=13 Agosto 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> |28 |Ancaster |- |{{flagicon|ISV}} [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]] |{{sortname|Jenna-Monét|Queeley|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Morris |first=Anthony |date=17 Hunyo 2026 |title=Jenna Monet-Queeley Crowned Miss Universe U.S. Virgin Islands 2026, honors St. Kitts and Nevis Heritage |language=en |website=SKN News |url=https://sknnews.com/featured/jenna-monet-queeley-crowned-miss-universe-u-s-virgin-islands-2026-honors-st-kitts-and-nevis-heritage-442627768 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617205459/https://sknnews.com/featured/jenna-monet-queeley-crowned-miss-universe-u-s-virgin-islands-2026-honors-st-kitts-and-nevis-heritage-442627768 |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |21 |Saint Croix |- |{{flagdeco|CYM}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |{{sortname|Juliana|Myers|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Boxall |first=Simon |date=13 Hulyo 2026 |title=Juliana Myers crowned Miss Universe Cayman Islands |language=en |website=Cayman Compass |url=https://www.caymancompass.com/2026/07/13/juliana-myers-crowned-miss-universe-cayman-islands/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260713064620mp_/https://www.caymancompass.com/2026/07/13/juliana-myers-crowned-miss-universe-cayman-islands/ |archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |20 |West Bay |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{sortname|Alina|Ekaterinecheva|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rakhmatullavyzy |first=Balnur |date=4 Disyembre 2025 |title="Miss Qazaqstan 2025" байқауында шымкенттік ару жеңімпаз атанды |language=kk |trans-title=Shymkent beauty wins Miss Qazaqstan 2025 |newspaper=Stan.kz |url=https://stan.kz/miss-qazaqstan-2025-baykauinda-shimkenttik-aru-zhenimpa-427225/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205034549/https://stan.kz/miss-qazaqstan-2025-baykauinda-shimkenttik-aru-zhenimpa-427225/ |archive-date=5 Disyembre 2025}}</ref> |22 |Shymkent |- |{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] |{{sortname|Jean |Ojiro|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mwangi |first=Faith |date=28 Hulyo 2026 |title=Jean Ojiro, Miss Universe Kenya 2026 Winner, Brands And Modeling Journey |url=https://thekenyatimes.com/kenya/jean-ojiro-miss-universe-2/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=The Kenya Times |language=en-US}}</ref> |27 |[[Nairobi]] |- |{{flagicon|KGZ}} [[Kirgistan]] |{{sortname|Medina|Ermekova|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Enero 2026 |title=7 thí sinh đầu tiên của Hoa hậu Hoàn vũ 2026 |language=vi |trans-title=The first 7 contestants of Miss Universe 2026 |website=24h |url=https://www.24h.com.vn/thoi-trang/7-thi-sinh-dau-tien-cua-hoa-hau-hoan-vu-2026-c78a1727698.html |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113203155/https://www.24h.com.vn/thoi-trang/7-thi-sinh-dau-tien-cua-hoa-hau-hoan-vu-2026-c78a1727698.html |archive-date=13 Enero 2026}}</ref> |18 |[[Biskek]] |- |{{flagdeco|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |{{sortname|Evisa|Pacolli|nolink=1}}<ref name=":3" /> |21 |[[Toronto]] |- |{{flagdeco|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |{{sortname|María Alejandra|Acosta|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Chinchilla Marín |first=Hillary |date=5 Hunyo 2026 |title=Mariale Acosta es la nueva Miss Universe Costa Rica 2026: así se vivió la gala dorada |language=es |trans-title=Mariale Acosta is the new Miss Universe Costa Rica 2026: this is how the golden gala was experienced |website=La Teja |url=https://www.lateja.cr/teleguia/farandula/mariale-acosta-es-la-nueva-miss-universe-costa/GN76W6NETZCYXFNUMXTKOGEJHE/story/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260606060337/https://www.lateja.cr/teleguia/farandula/mariale-acosta-es-la-nueva-miss-universe-costa/GN76W6NETZCYXFNUMXTKOGEJHE/story/ |archive-date=6 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Heredia |- |{{flagicon|CRO}} [[Kroasya]] |{{sortname|Antea|Mršić|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=25 Mayo 2026 |title=Antea Mršić nova je Miss Universe Hrvatske 2026. |trans-title=Antea Mršić is the new Miss Universe Croatia 2026. |url=https://www.24sata.hr/show/antea-mrsic-nova-je-miss-universe-hrvatske-2026-1130093 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=24sata |language=hr}}</ref> |24 |[[Zagreb]] |- |{{flagdeco|CUB}} [[Cuba|Kuba]] |{{sortname|Mia |Dio|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Everything about Mia Dio, the new beauty queen who will represent Cuba at Miss Universe 2026|url=https://en.cibercuba.com/noticias/2026-08-21-u194224-e198484-s27065-nid338347-todo-mia-dio-nueva-reina-belleza-cubana|url-status=live|website=CiberCuba|date=21 Agosto 2026|access-date=22 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821120243/https://en.cibercuba.com/noticias/2026-08-21-u194224-e198484-s27065-nid338347-todo-mia-dio-nueva-reina-belleza-cubana|archive-date=21 Agosto 2026|language=en}}</ref> |25 |[[Miami, Florida|Miami]] |- |{{flagdeco|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |{{sortname|Sigríður Ósk|Hrafnkelsdóttir|Sigga Ózk|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sigurjónsdóttir |first=Guðrún Selma |date=23 Abril 2026 |title=Sigga Ózk er orðlaus |language=is |trans-title=Sigga Ózk is speechless |website=Morgunblaðið |url=https://www.mbl.is/smartland/stars/2026/04/23/sigga_ozk_er_ordlaus/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260423160638/https://www.mbl.is/smartland/stars/2026/04/23/sigga_ozk_er_ordlaus/ |archive-date=23 Abril 2026}}</ref> |27 |Garðabær |- |{{flagicon|MDV}} [[Maldives|Maldibas]] |{{sortname|Aminath Yuin|Mohamed|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=25 Hunyo 2026 |title=Maladewa Bakal Comeback di Miss Universe 2026, Wakilnya Berhijab! |language=id |trans-title=The Maldives Will Make a Comeback at Miss Universe 2026, with a Hijab-Worshipping Representative! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/maladewa-bakal-comeback-di-miss-universe-2026-wakilnya-berhijab-c1c2-01-l8vsm-l2pshq |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260624214236/https://www.idntimes.com/men/ladies/maladewa-bakal-comeback-di-miss-universe-2026-wakilnya-berhijab-c1c2-01-l8vsm-l2pshq |archive-date=24 Hunyo 2026}}</ref> |18 |[[Malé]] |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |{{sortname|Francesca|Mercieca|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Falzon |first=Gabriel |date=17 Hulyo 2026 |title=Francesca Mercieca Crowned Miss Universe Malta 2026 |language=en |website=Lovin Malta |url=https://lovinmalta.com/news/local/francesca-mercieca-crowned-miss-universe-malta-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260717061412/https://lovinmalta.com/news/local/francesca-mercieca-crowned-miss-universe-malta-2026/ |archive-date=17 Hulyo 2026}}</ref> |26 |St. Paul's Bay |- |{{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} [[Martinika]] |{{sortname|Larissa |Ségarel|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mergirie-Adele |first=Mildrey |date=22 Agosto 2026 |title=Larissa Ségarel est la nouvelle Miss Universe Martinique |trans-title=Larissa Ségarel is the new Miss Universe Martinique |url=https://rci.fm/martinique/infos/Culture/Larissa-Segarel-est-la-nouvelle-Miss-Univers-Martinique |access-date=23 Agosto 2026 |website=RCI |language=fr-MQ}}</ref> |28 |Lamentin |- |{{flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |{{sortname|Sara |Allali|nolink=1}} |27 |[[Casablanca]] |- |{{flagicon|Mayotte|variant=local}} [[Mayotte]] |{{sortname|Maëva|Toumbou Dani|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Mayo 2026 |title=Maeva Toumbou Dani portera Mayotte à Miss Universe |language=fr |trans-title=Maeva Toumbou Dani will represent Mayotte at Miss Universe |website=Outremers360 |url=https://outremers360.com/bassin-indien-appli/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe |access-date=23 Hulyo 2026}}</ref> |33 |Tsingoni |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |{{sortname|María Guadalupe|Vargas|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Tirado |first=Monica |date=29 Agosto 2026 |title=María Vargas, de Jalisco, es coronada como Miss Universe México 2026 |language=es |trans-title=María Vargas, from Jalisco, is crowned Miss Universe Mexico 2026 |website=¡Hola! |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20260830920682/miss-universe-mexico-2026-en-vivo-final-candidatas-coronacion/ |access-date=30 Agosto 2026}}</ref> |28 |[[:en:Zapopan|Zapopan]] |- |{{flagicon|MNE}} [[Montenegro]] |{{sortname|Aleksandra|Ivezaj|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=Miss Universe Albania dhe Kosova 2026 |language=sq |trans-title=Miss Universe Albania and Kosovo 2026 |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607160835/https://tvklan.al/miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |22 |Tuzi |- |{{flagicon|MYA}} [[Myanmar]] |{{sortname|May Grace|Parry|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Hunyo 2026 |title=Bea Millan-Windorski gets award at Miss Universe Myanmar pageant |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/674156/bea-millan-windorski-gets-award-at-miss-universe-myanmar-pageant |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260618075931/https://entertainment.inquirer.net/674156/bea-millan-windorski-gets-award-at-miss-universe-myanmar-pageant |archive-date=18 Hunyo 2026}}</ref> |31 |Hpa-an |- |{{flagdeco|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |{{sortname|Charene|Labuschagne|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=2 Agosto 2026 |title=Charene Labuschagne crowned Miss Namibia |language=en |website=Namibian Broadcasting Corporation |url=https://nbcnews.na/index.php/node/118081 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803032059/https://nbcnews.na/index.php/node/118081 |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Windhoek]] |- |{{flagdeco|NER}} [[Niger|Niher]] |{{sortname|Zoulahatou|Amadou|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Mạn |first=Trần |date=8 Enero 2026 |title=Revealing the first 7 contestants to compete in Miss Universe 2026, what are the opportunities for Vietnam |language=en |newspaper=VGT |url=https://vgt.vn/lo-dien-7-thi-sinh-dau-tien-di-thi-miss-universe-2026-co-hoi-nao-cho-viet-nam-ihyes-20260108t7613948/?lang=en |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260108212021/https://vgt.vn/lo-dien-7-thi-sinh-dau-tien-di-thi-miss-universe-2026-co-hoi-nao-cho-viet-nam-ihyes-20260108t7613948/?lang=en |archive-date=8 Enero 2026}}</ref> |24 |Maradi |- |{{flagdeco|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] | | | |- |{{flagdeco|NOR}} [[Noruwega]] |{{sortname|Abelone |Smedsrud|nolink=1}} |29 |Eiker |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Georgia|Waddington|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gooch |first=Carly |date=4 Agosto 2026 |title=Miss Universe NZ hopes to ‘debunk’ pageantry stigma |url=https://www.thepress.co.nz/nz-news/361055479/miss-universe-nz-hopes-debunk-pageantry-stigma |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804023415/https://www.thepress.co.nz/nz-news/361055479/miss-universe-nz-hopes-debunk-pageantry-stigma |archive-date=4 Agosto 2026 |access-date=4 Agosto 2026 |website=The Press |language=en}}</ref> |24 |Christchurch |- |{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands|Olanda]] |{{sortname|Melissa|Bottema|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=28 Hunyo 2026 |title=Groningse Melissa Bottema is Miss Nederland: "Droom die uitkomt" |language=nl |trans-title=Melissa Bottema from Groningen is Miss Netherlands: "A dream come true" |website=De Telegraaf |url=https://www.telegraaf.nl/video/groningse-melissa-bottema-is-miss-nederland-droom-die-uitkomt/157930009.html |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628070958/https://www.telegraaf.nl/video/groningse-melissa-bottema-is-miss-nederland-droom-die-uitkomt/157930009.html |archive-date=28 Hunyo 2026 |accessdate=}}</ref> |26 |Winsum |- |{{flagicon|PAK}} [[Pakistan]] |{{sortname|Misbah|Arshad|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sarkar |first=Rituparna |date=21 Agosto 2026 |title=Meet Misbah Arshad, The Psychology Student Crowned Miss Universe Pakistan 2026 |language=en |website=The Sunday Guardian |url=https://sundayguardianlive.com/entertainment-news/meet-misbah-arshad-the-psychology-student-crowned-miss-universe-pakistan-2026-266321/ |url-status=live |access-date=22 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260821121009/https://sundayguardianlive.com/entertainment-news/meet-misbah-arshad-the-psychology-student-crowned-miss-universe-pakistan-2026-266321/ |archive-date=21 Agosto 2026}}</ref> |28 |Lahore |- |{{flagicon|PAR}} [[Paraguay|Paragway]] |{{sortname|Gretha|Matiauda|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Gretha Matiauda es la nueva Miss Universo Paraguay 2026 |language=es |trans-title=Gretha Matiauda is the new Miss Universe Paraguay 2026 |website=La Tribuna |url=https://www.latribuna.com.py/arte-y-cultura/2026/03/27/gretha-matiauda-es-la-nueva-miss-universo-paraguay-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260327045533/https://www.latribuna.com.py/arte-y-cultura/2026/03/27/gretha-matiauda-es-la-nueva-miss-universo-paraguay-2026/ |archive-date=27 Marso 2026}}</ref> |25 |[[:en:Asunción|Asunción]] |- |{{flagicon|Peru}} [[Peru]] |{{sortname|Luren|Márquez|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Napa|first=Renzo|date=15 Abril 2026|title=Luren Márquez: quién es la nueva Miss Perú 2026, conductora y promotora cultural rumbo al Miss Universo|language=es|trans-title=Luren Márquez: who is the new Miss Peru 2026, host and cultural promoter on her way to Miss Universe|website=Radio Programas del Perú|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-quien-es-luren-marquez-nueva-reina-de-belleza-y-su-trayectoria-noticia-1684485|url-status=live|access-date=26 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260416032509/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301?itlk=iksiguiente|archive-date=16 Abril 2026}}</ref> |27 |Ica |- |{{flagicon|PHL}} [[Miss Universe Philippines 2026|Pilipinas]] |{{sortname|Bea|Millan-Windorski|link=Bea Millan-Windorski}}<ref>{{cite news |last=Purnell |first=Kristofer |date=2 Mayo 2026 |title=Kay BMW ang korona: La Union wins Miss Universe Philippines 2026 |language=en |website=[[The Philippine Star]] |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/05/02/2524960/kay-bmw-ang-korona-la-union-wins-miss-universe-philippines-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502153757/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/05/02/2524960/kay-bmw-ang-korona-la-union-wins-miss-universe-philippines-2026 |archive-date=2 Mayo 2026}}</ref> |24 |[[San Juan, La Union|San Juan]] |- |{{flagicon|PRI}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |{{sortname|Jennifer|Barreto|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rivera Cedeño |first=Jomar José |date=26 Hunyo 2026 |title=De San Sebastián la nueva Miss Universe 2026 |language=es |trans-title=From San Sebastian the new Miss Universe 2026 |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/de-san-sebastian-la-nueva-miss-universe-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626032524/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/de-san-sebastian-la-nueva-miss-universe-2026/ |archive-date=26 Hunyo 2026}}</ref> |27 |San Sebastián |- |{{flagdeco|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Melissa|Núñez|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Peña |first=Shawell |date=30 Hulyo 2026 |title=¡Ella es la nueva reina de la belleza dominicana! Melissa Núñez se corona Miss RD Universo 2026 |language=es |trans-title=She is the new Dominican beauty queen! Melissa Núñez is crowned Miss RD Universe 2026 |website=El Nacional |url=https://elnacional.com.do/fama-y-vida/arte-y-espectaculos/nueva-reina-belleza-dominicana-melissa-nunez-corona-miss-rd-universo-2026_577287.html |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731043526/https://elnacional.com.do/fama-y-vida/arte-y-espectaculos/nueva-reina-belleza-dominicana-melissa-nunez-corona-miss-rd-universo-2026_577287.html |archive-date=31 Hulyo 2026}}</ref> |28 |La Vega |- |{{flagdeco|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{sortname|Sophia|Osako|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=17 Hunyo 2026 |title=Toto je nová najkrajšia Češka! Titul Miss Universe získala kráska s japonskými koreňmi |language=sk |trans-title=This is the new most beautiful Czech! A beauty with Japanese roots won the Miss Universe title |website=Pravda |url=https://zena.pravda.sk/krasa-a-moda/clanok/817151-bodovala-v-dalsej-sutazi-tato-kraska-s-japonskymi-korenmi-vyhrala-titul-miss-universe-cesko/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617141305/https://zena.pravda.sk/krasa-a-moda/clanok/817151-bodovala-v-dalsej-sutazi-tato-kraska-s-japonskymi-korenmi-vyhrala-titul-miss-universe-cesko/ |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |22 |[[Praga]] |- |{{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |{{sortname|Mubanga|Hatyoka|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Rubaya |first=Tapiwa |date=16 Mayo 2026 |title=Africa celebrates as Luay Latif is crowned Mr Supranational Zambia |url=https://myafrikamag.com/africa-celebrates-as-luay-latif-is-crowned-mr-supranational-zambia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516102703/https://myafrikamag.com/africa-celebrates-as-luay-latif-is-crowned-mr-supranational-zambia/ |archive-date=16 Mayo 2026 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=My Afrika Magazine |language=en}}</ref> |24 |Livingstone |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |{{sortname|Bernella|Velinor|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Hammonds |first=Dr. Courtney A. |date=9 Agosto 2026 |title=The Crown Finds Her: Bernella Velinor Is Miss Universe Saint Lucia 2026 |url=https://upscalemagazine.com/the-crown-finds-her-bernella-velinor-is-miss-universe-saint-lucia-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811120648/https://upscalemagazine.com/the-crown-finds-her-bernella-velinor-is-miss-universe-saint-lucia-2026/ |archive-date=11 Agosto 2026 |access-date=13 Agosto 2026 |website=Upscale Magazine |language=en-US}}</ref> |33 |Dennery |- |{{flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] |{{sortname|Katti|Fofanah|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=1 Hulyo 2026 |title=Sierra Leone Comeback di Miss Universe 2026 Setelah Absen 7 Tahun |language=id |trans-title=Sierra Leone Returns to Miss Universe 2026 After 7 Year Absence |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/sierra-leone-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-7-tahun-c1c2-01-l8vsm-zvghkt |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260701013135/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-universe-americas-2025-di-pembukaan-piala-dunia-2026-c1c2-01-l8vsm-w3z8jv |archive-date=1 Hulyo 2026}}</ref> |20 |Bonthe |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Roseanna|Hall|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=While tension fills History was made in Harare as Miss Universe Zimbabwe crowned seven beauty queens to represent the country at some of the world's biggest pageants |language=en |website=Zimbo Live News |url=https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607055812/https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |34 |Shurugwi |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |{{sortname|Nimhara|Sasindi|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Hunyo 2026 |title=මිස් යුනිවර්ස් ශ්‍රී ලංකා 2026 කිරුළ නිම්හාරා සසිඳිට |language=si |trans-title=Nimhara Sasindi crowned Miss Universe Sri Lanka 2026 |website=Zira Daily |url=https://ziradaily.com/sinhala/news/107890 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260625205935/https://ziradaily.com/sinhala/news/107890 |archive-date=25 Hunyo 2026}}</ref> |25 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SUR}} [[Surinam|Suriname]] |{{sortname|Maruschka|Sahiboe|nolink=1}} |33 |[[Amsterdam]] |- |{{flagicon|THA}} [[Miss Universe Thailand 2025|Taylandiya]] |{{sortname|Tharina |Botes|nolink=1}} |30 |[[Phuket]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{sortname|Bajabulise|Thela|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Keteyi |first=Oluthando |date=21 Hulyo 2026 |title=Bajabulise Thela crowned Miss African Beauty Universe: A new face for South Africa at Miss Universe |url=https://iol.co.za/lifestyle/style-beauty/2026-07-20-bajabulise-thela-crowned-miss-african-beauty-universe-a-new-face-for-south-africa-at-miss-universe/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Independent Online |language=en}}</ref> |23 |KaNyamazane |- |{{flagdeco|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Yurim|Kim|nolink=1}} |35 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TUN}} [[Tunisia|Tunisya]] |{{sortname|Sarrah|Brahmi|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=12 Hunyo 2026 |title=Tunisia Comeback di Miss Universe 2026 setelah Absen 55 Tahun |language=id |trans-title=Tunisia Makes Comeback at Miss Universe 2026 After 55 Years |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/tunisia-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-55-tahun-c1c2-01-l8vsm-mk9cfm |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260612191503/https://www.idntimes.com/men/ladies/tunisia-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-55-tahun-c1c2-01-l8vsm-mk9cfm |archive-date=12 Hunyo 2026}}</ref> |33 |Sousse |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |{{sortname|Dominga|López|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Díaz |first=Nicolás |date=3 Agosto 2026 |title=Dominga López gana Miss Universo Chile 2026: competirá en versión internacional |language=es |trans-title=Dominga López wins Miss Universe Chile 2026: she will compete in the international version |website=Bío Bío |url=https://www.biobiochile.cl/noticias/espectaculos-y-tv/tv/2026/08/03/candidata-de-vina-del-mar-gana-miss-universo-chile-2026-competira-en-version-internacional.shtml |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803052748/https://www.biobiochile.cl/noticias/espectaculos-y-tv/tv/2026/08/03/candidata-de-vina-del-mar-gana-miss-universo-chile-2026-competira-en-version-internacional.shtml |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> |24 |[[Viña del Mar]] |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |{{sortname|Weiyi|Chen|nolink=1}}<ref name=":2" /> |22 |[[Shanghai]] |- |{{flagdeco|UGA}} [[Uganda]] |{{sortname|Mitchelle|Daka|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Waswa |first=Samson |date=2 Agosto 2026 |title=In pictures: Mitchelle Daka crowned first Miss Universe Uganda |language=en |website=Pulse Uganda |url=https://www.pulse.ug/story/mitchelle-daka-crowned-first-miss-universe-uganda-2026080205525150427 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802063914/https://www.pulse.ug/story/mitchelle-daka-crowned-first-miss-universe-uganda-2026080205525150427 |archive-date=2 Agosto 2026}}</ref> |29 |Budaka |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |{{sortname|Anna|Nikonova|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Kudryavchenko |first=Tamara |date=1 Hulyo 2026 |title=Дочка Ніконова стала володаркою корони "Міс Україна Всесвіт"-2026 |language=uk |trans-title=Nikonov's daughter became the owner of the crown "Miss Ukraine Universe"-2026 |website=Tablo ID |url=https://tabloid.pravda.com.ua/beauty/dochka-igorya-nikonova-stala-mis-ukrajina-vsesvit-2026-2016603/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260701143537/https://tabloid.pravda.com.ua/beauty/dochka-igorya-nikonova-stala-mis-ukrajina-vsesvit-2026-2016603/ |archive-date=1 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Kiev]] |- |{{flagdeco|HUN}} [[Unggriya]] |{{sortname|Kamilla|Kiss|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=20 Hunyo 2026 |title=Megválasztották a Miss Universe Hungary idei királynőjét |trans-title=This year's queen of Miss Universe Hungary has been chosen |url=https://24.hu/szorakozas/2026/06/20/szepsegkiralyno-miss-universe-hungary-2026-kiss-kamilla/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=24.hu |language=hu}}</ref> |25 |Dunaújváros |- |{{flagicon|URU}} [[Uruguay|Urugway]] |{{sortname|Lucía|Piñeyro|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=31 Mayo 2026 |title=De Young al mundo: Lucía Piñeyro Lima es la nueva Miss Universo Uruguay |language=es |trans-title=From Young to the world: Lucía Piñeyro Lima is the new Miss Universe Uruguay |website=Uruguay Digital 365 |url=https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601052440/https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/ |archive-date=1 Hunyo 2026}}</ref> |35 |Young |} === Mga paparating na mga kompetisyong pambansa === {| class="wikitable sortable" !Bansa/Teritoryo !Petsa |- |{{flagdeco|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |4 Setyembre 2026<ref>{{cite news |date=25 August 2026 |title=Miss Universe Nicaragua anuncia coronación de su nueva representante para Miss Universo |work=[[La Prensa (Nicaragua)|La Prensa]] |url=https://www.laprensani.com/2026/08/25/vida/3770693-miss-universe-nicaragua-designa-representante-miss-universo |accessdate=26 August 2026}}</ref> |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] | rowspan="2" |5 Setyembre 2026 |- |{{flagdeco|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |- |{{NPL}} |6 Setyembre 2026 |- |{{flagdeco|HON}} [[Honduras]] |11 Setyembre 2026 |- |{{flagdeco|HKG}} [[Hong Kong]] |18 Setyembre 2026 |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |26 Setyembre 2026 |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] | rowspan="2" |Setyembre 2026 |- |{{flagdeco|GRE}} [[Gresya]] |} == Mga tala== {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|http://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Kastila ng CS1 (es)]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Pranses ng CS1 (fr)]] n7bd1d3nflgvm0olz0npn34ixdrjj62 0 339171 2223104 2220668 2026-09-01T04:12:46Z TentingZones1 122212 /* */ 2223104 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Kotamobagu | official_name = Lungsod ng Kotamobagu<br>{{nobold|''Kota Kotamobagu''}} | nickname = | settlement_type = [[List of regencies and cities of Indonesia|Lungsod]] | motto = ''Kinalang - Paloko'' ('''Mongondow''', Pagtalakay - Sumang-ayon) | image_skyline = PemandanganKotamobaguBarat.jpg | imagesize = | image_caption = Tanawin mula sa himpapawid ng Kotamobagu | image_flag = | image_shield = Lambang Kota Kotamobagu.png | image_map = Lokasi Sulawesi Utara Kota Kotamobagu.svg | mapsize = | map_caption = Lokasyon sa loob ng [[Hilagang Sulawesi]] | pushpin_map = Indonesia_Sulawesi#Indonesia | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = Lokasyon sa [[Sulawesi]] at [[Indonesia]] | coordinates = {{coord|0|44|N|124|19|E|display=inline,title|region:ID_type:city_source:GNS-enwiki}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{nowrap|{{flag|Indonesia|size=23px}}}} | subdivision_type1 = [[Mga lalawigan ng Indonesia|Lalawigan]] | subdivision_name1 = [[Hilagang Sulawesi]] | leader_title = Alkalde | leader_title1 = Bise Alkalde | leader_name = {{Ill|Weny Gaib|lt=Weny Gaib|id}} | leader_name1 = Rendi Mangkat | established_title = | established_date = | area_magnitude = | area_total_km2 = 108.89 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | population_as_of = mid 2025 estimate | population_note = <ref name="Badan Pusat Statistik 2026">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 27 February 2026, ''Kota Kotamobagu Dalam Angka 2026'' (Katalog-BPS 1102001.7174)</ref> | population_total = 121756 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_urban = | timezone = [[Time in Indonesia|Indonesia Central Time]] | area_code = (+62) 434 | area_code_type = [[Telephone numbers in Indonesia|Area code]] | utc_offset = +8 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | elevation_m = | elevation_ft = | website = {{url|http://kotamobagukota.go.id/|kotamobagukota}} | footnotes = }} Ang '''Kotamobagu''' ay isang [[Talaan ng mga lungsod sa Indonesia|lungsod]] na walang lupa sa [[Hilagang Sulawesi]], [[Indonesia]]. Dati itong isang bayan sa loob ng [[Rehensiya mg Bolaang Mongondow]], ngunit inihiwalay ang Kotamobagu mula sa rehiyenyang iyon noong ika-2 ng Enero 2007 upang maging isang awtonomong lungsod. Ito ang pangunahing sentro ng katimugang bahagi ng lalawigan, ang rehiyon ng Bolaang Mongondow, na isinasaalang-alang ng pamahalaan ng Indonesia na ihiwalay mula sa natitirang bahagi ng Hilagang Sulawesi at bumuo ng isang hiwalay na lalawigan. Ang lungsod ay sumasaklaw sa isang lugar na 108.89 km2,<ref name="Badan Pusat Statistik 2026">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 27 February 2026, ''Kota Kotamobagu Dalam Angka 2026'' (Katalog-BPS 1102001.7174)</ref> at may populasyon na 107,459 noong Senso ng 2010,<ref name="Biro Pusat Statistik 2011">Biro Pusat Statistik, Jakarta, 2011.</ref> na tumaas sa 123,722 noong Senso ng 2020;<ref name="Badan Pusat Statistik 2021">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2021.</ref> ang opisyal na pagtatantya noong kalagitnaan ng 2025 ay 121,756 (binubuo ng 62,396 na lalaki at 59,360 na babae).<ref name="Badan Pusat Statistik 2026">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 27 February 2026, ''Kota Kotamobagu Dalam Angka 2026'' (Katalog-BPS 1102001.7174)</ref> ==Kasaysayan== Ang Lungsod ng Kotamobagu ay bunga ng paghahati ng Rehensiya ng Bolaang Mongondow na may layuning isulong ang rehiyon, mapabuti ang kapakanan ng publiko, mapadali ang mga serbisyo, at mapakilos ang kaunlaran para sa kapakanan at kasaganaan ng mga taga-Totabuan. Ang Nayon ng Bolaang ay matatagpuan sa hilagang baybayin at mula ika-17 hanggang huling bahagi ng ika-19 na siglo ay ang luklukan ng palasyo ng hari, habang ang Nayon ng Mongondow ay matatagpuan humigit-kumulang 2 km sa timog ng Kotamobagu. Ang pangalang Bolaang ay nagmula sa salitang "bolango" o "balangon" na nangangahulugang dagat. Ang Bolaang o golaang ay maaari ring mangahulugang maliwanag o bukas at hindi madilim, habang ang Mongondow ay nagmula sa salitang "momondow" na nangangahulugang sigaw ng tagumpay. Ang Bolaang Mongondow ay pinaghiwalay sa isang antas II na awtonomong rehiyon simula noong Marso 23, 1954, at mula noon ay opisyal na naging isang awtonomong rehiyon ang Bolaang Mongondow na may karapatang pamahalaan ang sarili nitong sambahayan batay sa PP Blg. 24 ng 1954. Dahil dito, tuwing Marso 23, ipinagdiriwang ito ng lahat ng mamamayan ng Bolaang Mongondow bilang anibersaryo ng Rehensiya ng Bolaang Mongondow. ==Heograpiya== Sa heograpiya, ito ay matatagpuan sa pagitan ng 0° Hilagang Latitud at umaabot mula Kanluran hanggang Silangan sa pagitan ng 123° – 124° Silangan na Longhitud. ===Topograpiya=== Ang Lungsod ng Kotamobagu ay matatagpuan sa taas na nasa pagitan ng 180 - 130 metro mula sa antas ng dagat (asl). Ang Lungsod ng Kotamobagu ay matatagpuan sa isang lambak na napapalibutan ng mga bundok at tinatawid ng ilang mga ilog, kabilang ang Ilog Bonodon, Ilog Yoyak, at Ilog Motoboi Besar sa Silangang Kotamobagu; ang Ilog Yantaton at Ilog Kope' sa Timog Kotamobagu; ang Ilog Mongkonai Village at Ilog Ongkaw Mongondow sa Kanlurang Kotamobagu; ang Ilog Bilalang, Ilog Toko at Ilog Kotobangon sa Hilagang Kotamobagu. ==Mga distritong administratibo== Ang lungsod ay nahahati sa apat na distrito (kecamatan) na nakatala sa ibaba kasama ang kanilang mga lawak at populasyon ayon sa Senso 2010<ref name="Biro Pusat Statistik 2011">Biro Pusat Statistik, Jakarta, 2011.</ref> at Senso 2020,<ref name="Badan Pusat Statistik 2021">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2021.</ref> kasama ang mga opisyal na pagtatantya noong kalagitnaan ng 2025.<ref name="Badan Pusat Statistik 2026">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 27 February 2026, ''Kota Kotamobagu Dalam Angka 2026'' (Katalog-BPS 1102001.7174)</ref> Kasama rin sa talahanayan ang lokasyon ng mga sentro ng distrito, ang bilang ng mga administratibong nayon sa bawat distrito (18 ang inuri bilang urban kelurahan at 15 bilang rural desa), at ang mga postal code nito. {| class="sortable wikitable" |- ! Kode <br>Wilayah|| Pangalan ng<br>Disrito<br>(''kecamatan'') || Area<br>in<br> km² || Pop'n<br>Census<br>2010|| Pop'n<br>Census<br>2020|| Pop'n<br>Estimate<br>mid 2025||Sentro ng<br> administrasyon||Bilang<br>ng mga<br>nayon||Post<br>codes |- | 71.74.03 || Kotamobagu Selatan <br> (Timog Kotamobagu) ||align="right"|56.87||align="right"|28,030||align="right"|33,353||align="right"|33,594||Poyowa Besar||align="center"|9 ^(a) ||95717 |- | 71.74.02 || Kotamobagu Timur <br> (Silangang Kotamobagu) ||align="right"|26.56||align="right"|26,355||align="right"|30,904||align="right"|30,523||Kotobangon||align="center"|10 ^(b)||95712 - 95719 |- | 71.74.04 || [[Kotamobagu Barat]] <br> (Kanlurang Kotamobagu) ||align="right"|15.97||align="right"|37,678||align="right"|41,843||align="right"|40,289||Mongkonai Barat||align="center"|6 ^(c) ||95711 - 95716 |- | 71.74.01 || Kotamobagu Utara <br> (Hilagang Kotamobagu) ||align="right"|9.49||align="right"|15,396||align="right"|17,622||align="right"|17,350||Bilalang 1||align="center"|8 ^(d) ||95713 - 95714 |- | || '''''Totals''''' ||align="right"|''108.89''||align="right"|''107,459''||align="right"|''123,722''||align="right"|''121,756''|| ||align="center"|''33''|| |} Mga Tala: (a) kasama ang 3 kelurahan - Mongondow, Motoboi Kecil at Pobundayan. (b) kasama ang 6 na kelurahan - Kobo Besar, Kotabangun, Matali, Motoboi Besar, Sinindia at Tumbui. (c) lahat ng 6 ay kelurahan - Gogagoman, Kotamobagu, Molinow, Mogolaing, Mongkonai at Mongkonai Barat. (d) kasama ang 3 kelurahan - Biga, Genggulang at Upai. ==Awtonomiya== Bilang isang awtonomong lungsod, noong 2011, ang Kotamobagu ay itinanghal na pinakamahusay na awtonomong lugar mula sa 57 awtonomong lugar na binuo ng sentral na pamahalaan simula noong 2007.<ref>{{cite web |url=http://www.mediaindonesia.com/read/2012/03/22/307348/76/20/Kotamobagu-Daerah-Otonom-Terbaik |title=Kotamobagu Daerah Otonom Terbaik |date=March 22, 2012}}</ref> ==Klima== Ang Kotamobagu ay may klimang [[tropikal na rainforest]] (''Af'') na may katamtamang pag-ulan sa Agosto at Setyembre at malakas na pag-ulan sa mga natitirang buwan. {{Weather box |width = auto | location = Kotamobagu | metric first = Yes | single line = Yes | Jan high C = 28.8 | Feb high C = 28.8 | Mar high C = 29.1 | Apr high C = 29.8 | May high C = 29.7 | Jun high C = 29.6 | Jul high C = 29.4 | Aug high C = 30.0 | Sep high C = 30.4 | Oct high C = 30.5 | Nov high C = 30.1 | Dec high C = 29.3 | Jan mean C = 25.0 | Feb mean C = 24.9 | Mar mean C = 25.2 | Apr mean C = 25.6 | May mean C = 25.7 | Jun mean C = 25.6 | Jul mean C = 25.3 | Aug mean C = 25.5 | Sep mean C = 25.5 | Oct mean C = 25.6 | Nov mean C = 25.7 | Dec mean C = 25.3 | year mean C = | Jan low C = 21.2 | Feb low C = 21.1 | Mar low C = 21.4 | Apr low C = 21.4 | May low C = 21.8 | Jun low C = 21.6 | Jul low C = 21.3 | Aug low C = 21.1 | Sep low C = 20.7 | Oct low C = 20.8 | Nov low C = 21.4 | Dec low C = 21.4 |rain colour= |Jan rain mm=216 |Feb rain mm=179 |Mar rain mm=186 |Apr rain mm=201 |May rain mm=211 |Jun rain mm=174 |Jul rain mm=134 |Aug rain mm=93 |Sep rain mm=94 |Oct rain mm=136 |Nov rain mm=204 |Dec rain mm=197 |source 1 = Climate-Data.org<ref>{{cite web |url = https://en.climate-data.org/location/54652/ |title = Climate: Kotamobagu |publisher=Climate-Data.org |accessdate = 22 November 2020}}</ref> }} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Kotamobagu]] dq7xy05kjqxezt0r1ermrly7ttvlsg7 0 339332 2223137 2222851 2026-09-01T09:46:30Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2223137 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=Pozole|image=Green_pozole,_dressed_(29161841908)_(cropped).jpg|image_size=250px|caption=Pozole verde sa isang restoran sa Lungsod ng Mehiko (2018)|alternate_name=|country=[[Mehiko]]|region=Gitnang Mehiko|creator=Nahuas|course=|type=[[Sabaw]]|served=Mainit|main_ingredient=[[Binatog]], [[karne]] (karaniwang [[baboy (pagkain)|baboy]] o [[manok (pagkain)|manok]]), [[sili]], mga [[pampalasa]]|variations=Blanco, Verde, Rojo|calories=|other=}} Ang '''pozole''' ({{IPA|es|po'sole|Pozole1.ogg|}} ; mula sa {{Langx|nah|pozolli}}) ay isang tradisyonal na [[sabaw]] o [[estopado]] mula sa [[lutuing Mehikano]]. Gawa ito sa binatog na may [[karne]] (karaniwan ay [[Manok (pagkain)|manok]] o [[Baboy (pagkain)|baboy]]), at maaaring timplahan at palamutihan ng ginadgad na [[letsugas]] o [[repolyo]], [[Sili (bunga)|sili]], [[sibuyas]], [[bawang]], [[labanos]], [[Abukado|abokado]], salsa o dayap. Kilala na sa Mesoamerika mula pa noong panahong pre-Kolumbiyano,<ref>{{Cite web |title=Pozole |url=https://laroussecocina.mx/palabra/pozole-2/ |access-date=Hunyo 25, 2026 |website=Larousse Cocina |language=es}}</ref> ang putahe ay karaniwan sa buong [[Mehiko]] at mga karatig-bansa, at inihahain kapwa bilang pang-araw-araw na pagkain at bilang putahe sa mga pagdiriwang. == Mga kaugaliang panrehiyon == Itinuturing ang pozole na isang putahe sa mga pagdiriwang. Sa Mehiko at [[Bagong Mehiko]], karaniwang inihahain ang pozole sa [[Bisperas ng Bagong Taon]] upang ipagdiwang ang bagong taon.<ref name="Anonymous Seibert Anonymous Pharo 2016">{{cite web |author=Anonymous |last2=Seibert |first2=Sandra |author3=Anonymous |last4=Pharo |first4=Christine |author5=Anonymous |author6=Morethanbeefandtaters |author7=Anonymous |last8=G. |first8=Pauline |last9=M. |first9=Monica |date=2016-11-16 |title=Posole Rojo |url=https://www.foodnetwork.com/recipes/food-network-kitchen/posole-rojo-recipe-2119122 |access-date=2019-05-13 |publisher=Food Network}}</ref><ref name="Epicurious 2017">{{cite web |date=2017-05-30 |title=Red Posole with Pork |trans-title=Pulang Posole na may Baboy |url=https://www.epicurious.com/recipes/food/views/red-posole-with-pork |access-date=2019-05-13 |website=Epicurious |language=en}}</ref> Madalas na inihahain ang pozole bilang putahe sa mga pagdiriwang sa buong Mehiko at sa mga pamayanang Hispaniko sa labas nito. Kabilang sa iba pang mga okasyon kung kailan inihahain ang pozole ang Araw ng Kalayaan ng Mehiko, mga kaarawan, Pasko, at iba pang mga pista opisyal.<ref name="Mexico">{{cite web |title=Mexican Pozole |trans-title=Mehikanong Pozole |url=https://www.facts-about-mexico.com/mexican-pozole.html |access-date=2019-05-13 |website=Mexico |language=en |archive-date=2019-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190520071810/http://www.facts-about-mexico.com/mexican-pozole.html |url-status=dead }}</ref> [[Talaksan:2015EncuentroChilenero005.JPG|right|thumb|250x250px|Pulang pozole na may mga karaniwang pantambal (kabilang ang dayap, ginayat na letsugas, at hiniwang labanos) (Lungsod ng Mehiko, 2015)]] Isang tipikal na putahe ang pozole sa iba't ibang estado, tulad ng [[Nayarit]], [[Sinaloa]], [[Michoacán]], [[Guerrero]], [[Zacatecas]], [[Jalisco]], at [[Morelos]]. Inihahain ang pozole sa mga restorang Mehikano sa buong mundo. Popular din ito sa lutuing [[Bagong Mehiko|Bagong Mehikano]] kung saan ito kilala bilang ''posole'', at isang karaniwang putahe sa mga katutubong Puebloano na naninirahan sa kahabaan ng Rio Grande.<ref name="Cocking 2017">{{cite web |last=Cocking |first=Lauren |date=2017-02-12 |title=A Brief History of Pozole, Mexico's Take on Traditional Stew |url=https://theculturetrip.com/north-america/mexico/articles/a-brief-history-of-pozole-mexicos-take-on-traditional-stew/ |access-date=2019-05-13 |website=Culture Trip |language=en |trans-title=Isang Maikling Kasaysayan ng Pozole, ang Bersiyong Mehikano ng Tradisyonal na Estopado |archive-date=2019-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190513214607/https://theculturetrip.com/north-america/mexico/articles/a-brief-history-of-pozole-mexicos-take-on-traditional-stew/ |url-status=dead }}</ref><ref name="Butel 1994">{{cite web |last=Butel |first=Jane |date=1994-12-11 |title=Sacred Stew : Posole, a Native American corn dish, is served at pueblo festivals, but it can also be sampled in restaurants around Albuquerque |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1994-12-11-tr-7859-story.html |access-date=2019-05-13 |website=[[Los Angeles Times]]|language=en|trans-title=Sagradong Estopado: Ang Posole, isang putaheng mais ng mga Katutubong Amerikano, ay inihahain sa mga pagdiriwang ng mga mamamayan, ngunit maaari rin itong tikman sa mga restoran sa paligid ng Albuquerque}}</ref> Sa Timog-Kanlurang Estados Unidos, ginagamit ang isang uri ng mais na pananim (''posole corn'') na naiiba sa binatog. Itinuturing itong mas malinamnam at may mas matigas na tekstura kaysa sa binatog, na karaniwang mas malambot at mas malata.<ref name="Butel 1994" /> Gumagawa ang mga Hopi ng isang uri na tinatawag na ''noquivi'' ([[Hopi language|Hopi]]: ''nöqkwivi''), gamit ang kordero o karne ng tupang nasa hustong gulang sa halip na ang tradisyonal na baboy.<ref name="HT">{{cite news |last1=Manus |first1=Mihio |title=Native American Day at Hopi High |url=https://www.hopi-nsn.gov/wp-content/uploads/2013/09/9-17-2013_Vol.21No18.pdf |access-date=3 Enero 2024 |volume=21|issue=18 |publisher=The Hopi Tutuveni |date=17 Setyembre 2013|language=en|trans-title=Araw ng mga Katutubong Amerikano sa Hopi High}}</ref> Kadalasang ginagawa ito mula sa pinatuyong butil ng asul na mais na ''posole''; idinaragdag sa estopado ang berdeng sili at mga berry ng juniper sa halip na mga dahon ng laurel. Inihahanda rin ang uring ito ng ''posole'' ng mga Puebloano ng Bagong Mehiko.<ref name="RJ">{{cite web |title=Blue Corn Posole Stew |url=https://www.rimjournal.com/recipes/mains/posole.htm |website=Rim Journal |access-date=3 Enero 2024|language=en|trans-title=Estopado ng Posole na Asul na Mais}}</ref> == Galeriya == <gallery mode="packed"> Talaksan:WhitePozoleDF.JPG|Puting pozole Talaksan:Hominy (maize).JPG|Nilutong binatog Talaksan:Dried Maize Mote from Oaxaca.png|Maaaring gamitin para sa pozole ang pinatuyong binatog, pero kailangan itong ibabad at lutuin. Talaksan:New Mexican Blue Corn for Posole.jpg|Pinatuyong asul na mais na ''posole'' ng Bagong Mehiko Talaksan:Pozole.jpg|Pozole na nilagyan ng hiniwang abokado Talaksan:Pozole verde estilo Guerrero.JPG|Berdeng pozole, niluto sa estilo ng Estado ng [[Guerrero]] Talaksan:Posole in Zihuatanejo.JPG|Berdeng pozole na may kasamang kondimento, inihain sa Zihuatanejo (Guerrero) Talaksan:2015EncuentroChilenero004.JPG|Pulang pozole, inihain sa [[Lungsod ng Mehiko]] Talaksan:Street Food Oaxaca.jpg|Pulang pozole, inihain sa Oaxaca de Juárez </gallery> == Mga sanggunian == {{Reflist}} 2foksmnu0iosmpdqiarzxjidm7718py 0 339345 2223082 2222535 2026-08-31T23:06:21Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2223082 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Arrentès-de-Corcieux |settlement_type = Bayan |image_skyline = Arrentès-de-Corcieux mairie.jpg |image_caption = Sa Houssot, ang munisipyo. |image_shield = Blason de la ville de Arrentès-de-Corcieux (Vosges).svg |pushpin_map = France |map_caption = Lokasyon ng Arrentès-de-Corcieux |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Grand Est]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Vosges]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Saint-Dié-des-Vosges|Saint-Dié-des-Vosges]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2020–2026) |leader_name = Virginie Lalevée<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/en/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|website=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=9 August 2021|language=fr}}</ref> |area_total_km2 = 17 |population_as_of = 2023 |population_total = 169 |population_density_km2 = auto |website = |coordinates = {{coord|48.145|6.865|format=dms|display=inline,title}} |population_demonym = Arrentais, Arrentaises |elevation_m = 720 |elevation_min_m = 580 |elevation_max_m = 965 |postal_code_type = INSEE/Postal code |postal_code = 88014/88430 }} Ang '''Arrentès-de-Corcieux''' ({{IPA|fr|aʁɑ̃tɛs də kɔʁsjø|-|LL-Q150 (fra)-LoquaxFR-Arrentès-de-Corcieux.wav}}, literal na ''Arrentès ng [[Corcieux]]'') ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] sa [[Pransiya]] na matatagpuan sa departamento ng [[Vosges]], sa rehiyon ng [[Grand Est]]. ==Heograpiya== [[File:Arrentesdecorcieux.jpg|center|thumb|400px|<center>Tanawin mula sa Granges.</center>]] Isa ito sa 201 munisipalidad na nakakalat sa apat na departamento ng [[rehiyonal na natural na parke ng Ballons des Vosges]]: Vosges, [[Haut-Rhin]], [[Territoire de Belfort]] at [[Haute-Saône]].<ref>[https://www.parc-ballons-vosges.fr/comprendre/parc-naturel-regional-ballons-vosges/le-parc-en-chiffres/ Liste des 201 communes adhérentes au parc naturel régional des ballons des Vosges], 3e Charte 2012 - 2024.]</ref> Ang teritoryo ng komyun ay sumasakop sa isang talampas sa gilid ng Kabundukan ng Vosges, na tinatanaw ang daanan ng Col des Arrentès (684 m), kung saan ang kalsadang departamento ng D31 ay nag-uugnay sa Corcieux sa Granges-sur-Vologne. Ang pinakamataas na punto nito ay ang tuktok ng Tête de Nayemont sa taas na 965 metro. ===Mga nayon=== Ang munisipalidad ay binubuo ng 23 na nayon: ''Bulmont'', ''la Charmelle'', ''le Clair-Sapin'', ''Devant-lès-Voids'', ''la Feigne-des-Œillets'', ''la Forge'', ''la Grain'', ''Grande-Fouye'', ''les Hennottes'', ''Lionfontaine'', ''Mariémont'', ''le Perhis'', ''le Popet'', ''Pré-Babel'', ''la Querelle'', ''Remponiotte'', ''Rondpré'', ''Roulier'', ''Sarimont'', ''les Seuchaux'', ''Sous-Nayemont'', ''les Spéchis'' at ''la Vraie-Feigne''. Matagal nang sentro ng komyun ang ''Mariémont'', isa sa pinakamalaki at pinakamatandang nayon. Ang sentro ng Les Arrentès ngayon ay ang ''Le Houssot'', ibig sabihin, ang nayon na matatagpuan mismo sa [[Col des Arrentès]]. ==Pangalan== Mga nakaraang pagbanggit: Les Arrentez de Corsieux'' (1711), ''Arrentés du ban de Corcieux'' (1753), ''Arzentés de Corcieux'' (taong II).<ref>Paul Marichal, ''Dictionnaire topographique du département des Vosges : comprenant les noms de lieu anciens et modernes'', Paris, Impr. nationale, 1941.</ref> Mula sa [[Lumang Pranses]] na ''arrentés''<ref>Ang pangalan ng lugar na ito ay hango sa pandiwang ''arrenter'' o ''arenter'', "kumuha, umupa, magsaka" kung saan nagmula ang salitang arrentoir, "magsasaka".</ref> (tumutukoy sa mga naninirahan) "''mga malayang tao sa ilalim mismo ng mga mataas na mahistrado na sa Kanyang Kamahalan'' [ [[Talaan ng mga dukado ng Lorraine|ang Duke ng Lorraine]] ]", 1628; ang [[Corcieux]] ay pangalan ng isang kalapit na lugar. Ang toponymy ng lugar ay ginagabayan ng pyudal na katayuan ng mga naninirahan dito, ang nayon (at samakatuwid ang eponymous pass) ay ginagamit sa anyong pangmaramihan; samakatuwid ay tumutukoy ito sa komyun ng '''des''' Arrentès.<ref>{{Cite web |author=[[Vosges Matin]]|title=Huit enfants s’échappent dans la forêt près de Corcieux |url=https://www.vosgesmatin.fr/faits-divers-justice/2025/08/07/huit-enfants-s-echappent-dans-la-foret-pres-de-corcieux-apres-un-differend-avec-un-accompagnateur-ils-sont-secourus-par-les-gendarmes |website=vosgesmatin.fr |date=Agosto 7, 2025 |access-date=Agosto 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite web |author=Vosges FM |title=Feu de forêt aux Arrentès-de-Corcieux ce lundi matin |url=https://vosgesfm.fr/news/feu-de-foret-aux-arrentes-de-corcieux-ce-lundi-matin-1305 |website=vosgesfm.fr |date=Hulyo 24, 2023 |access-date=Agosto 10, 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang mga Arrentès ay umaasa sa [[balwarte ng Bruyères]]. Sa simbahan, ang komyun ay umaasa sa parokya ng Corcieux, [[dekano]] ng Épinal. [[File:Mirador de Sarifaing (1).jpg|thumb|Monumento sa lugar ng toreng bantayan ng mga Aleman sa Sarifaing, na sinalakay noong Hunyo 6, 1944 ng mga mandirigmang lumalaban.]] Mula noong 1790, ang Les Arrentès ay bahagi ng [[kanton ng Corcieux]]. Noong panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], ang bayan ay kilala bilang ''Libre-Forge''. Noong Oktubre 11, 1870, noong panahon ng [[Guerre franco-allemande de 1870|pagsalakay ng mga Aleman]], ang munisipyo/paaralan at ang mga archive ay nasunog. Ang munisipyo ay muling itinayo noong 1871. [[Mga paglapag sa Normandiya|Noong Hunyo 6, 1944]], ang mga [[Maquis de Corcieux|mandirigmang lumalaban sa Corcieux]] at sa mga nakapalibot na lugar (Les Arrentès, [[La Chapelle-devant-Bruyères]], [[La Houssière]], [[Taintrux]], [[Biffontaine]], atbp.) ay naglunsad ng isang pag-atake laban sa mga puwersang sumasakop: sila lamang sa Vosges ang tumugon sa panawagan ng [[BBC]].<ref>{{Cite web |author=Radio Bleu Lorraine Sud. Thomas Jeangeorges et Blandine Constantin. |title=6 juin 1944 Le maquis de Corcieux se soulève |url=https://www.francebleu.fr/infos/culture-loisirs/histoire-le-6-juin-1944-le-maquis-de-corcieux-se-souleve-1558954301 |format=audio |date=Hunyo 3, 2019 |access-date= Hunyo 6, 2024}}.</ref> Ilang daang kalalakihan laban sa hukbong Aleman, ang hindi pantay na labanan ay natapos sa pagbitay sa mga mandirigmang lumalaban: 70 katao ang binaril at 104 ang ipinatapon. Sa kabila ng nahulaang pagkabigo nito, ang huling labanan ng grupong panlaban ng Corcieux at ng mga nakapalibot dito ay nakamit ang isang layunin: ang lumikha ng isang kuta sa Kabundukan ng Vosges para sa mga tropang sumasakop sa mga unang araw ng paglapag sa Normandiya. Unti-unting binubuhay muli ng Asosasyon para sa Pag-alaala sa mga Pangyayari ng Maquis ng Corcieux [''L'Association du Souvenir des Évènements du Maquis de Corcieux''] (ASEMC) ang mga landas ng pag-alaala.<ref>{{Cite web |author=ASEMC |title=Marcher sur les pas des maquisards |url=https://www.association-maurice-vissa.fr/maquis-de-corcieux/les-chemins-de-m%C3%A9moire/ |format=doc |access-date=Hunyo 6, 2024}}</ref><ref>{{Cite web |author=[[Vosges Matin]] |title=Un nouveau lieu de mémoire inauguré à la Peute-racine |url=https://www.vosgesmatin.fr/defense-guerre-conflit/2024/06/03/un-nouveau-lieu-de-memoire-inaugure-a-la-peute-racine |website=vosgesmatin.fr |date=Hunyo 3, 2024 |access-date=Agosto 10, 2025}}.</ref> Tinutulan ng munisipalidad ang paglalagay ng mga turbina ng hangin.<ref>[http://eolienne.aspp88.fr/schema-regional-eolien-srcae-sre Schéma Régional Éolien Lorraine (SRCAE/SRE)]. Par Décision {{n°|397923}} du {{date-|18 décembre 2017}}, le [[Conseil d'État (France)|Conseil d’État]] annule le [[Schéma régional éolien]] de la Lorraine et rejette le pourvoi de la ministre de l'environnement, de l'énergie et de la mer, chargée des relations internationales sur le climat.</ref> ==Ekonomiya== ===Mga negosyo at tindahan=== ====Agrikultura==== Ang komyun ay halos buong binubuo ng mga sakahan<ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=INSEE&VALUE_1=88014 Enquête thématique régionale (architecture rurale des Hautes-Vosges)]</ref> at magkakalat na tirahan. Makikilala natin ang mga sumusunod: * ang mga ''[[Cense]]'' (''Beau-Soleil'', ''Behemex'', ''Blainfaing'', ''le Champté'', ''le Chapon'', ''Chennezelle'', ''les Collieures'', ''Derrière-Nayemont'', ''la Feigneule'', ''Froide-Fontaine'', ''les Gouttelles'', ''les Heuteaux'', ''les Houssots'', ''Lairdoyaux'', ''Lambermeix'', ''le Ma-Pré'', ''le Molfaing'', ''le Neuf-Pré'', ''la Nolle'', ''l'Oiseaupré'', ''les Ombris'', ''la Peute-Racine'', ''le Pré-de-la-Fosse'', ''le Pré-Vinel'' et ''Sarifaing''). * mga sakahan (''Au-Haut-de-Langue'', ''la Chaume'' et ''Raing-du-Stagis'') * ang mga [[métairie]] (''le Faing-Morel'', ''le Fenêt-de-Nayemont'', ''Lenvergoutte'', ''Vardompré'' et ''la Voinerie'')<ref>''Villes et villages du département des Vosges'', Henri Lepage, 1845.</ref> ====Kahusayan sa paggawa==== Pabrika ng serbesa na gawa sa kamay.<ref>{{Cite web |author=[[Vosges Matin]] |title=Ingénieur, il change de vie pour reprendre le camping familial et crée sa-brasserie artisanale aux Arrentès-de-Corcieux |url=https://www.vosgesmatin.fr/economie/2025/06/01/ingenieur-il-change-vie-pour-reprendre-le-camping-familial-et-creer-sa-brasserie-artisanale-aux-arrentes-de-corcieux |website=vosgesmatin.fr |date=Hunyo 1, 2025 |access-date = Agosto 10, 2025}}</ref> ====Komersyo at turismo==== * Mga lokal na tindahan at serbisyo. * Restoran ng [[Bistrot de Pays]].<ref>[https://www.bistrotdepays.com/la-cuisine-des-arrentes La charte Bistrot de Pays].</ref><ref>[https://www.bistrotdepays.com/ Fédération nationale des bistrots de pays].</ref> * Akomodasyon at pagtutustos ng pagkain sa Arrentès-de-Corcieux, Barbey-Seyroux, at Corcieux. * Kamping * Sentro ng kampo para sa bakasyon ==Mga lugar at monumento== [[File:Arrentès-de-Corcieux monument.jpg|thumb|250px|Sa Houssot, bantayog ng digmaan.]] * Alaala ng digmaan.<ref>[http://monumentsmorts.univ-lille3.fr/monument/23512/arrentes-de-corcieux-rue/ Monument aux morts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412134621/http://monumentsmorts.univ-lille3.fr/monument/23512/arrentes-de-corcieux-rue/ |date=2016-04-12 }}.</ref><ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/com_global.php?insee=88014&dpt=88&comm=Arrent%E8s-de-Corcieux& Monument aux morts et liste des relevés].</ref> * [[Col des Arrentès]] (684 m) * Noong unang bahagi ng 2017, ang bayan ay "kilala sa kawalan ng mga tore ng simbahan".<ref name="clochers"> {{Cite web | language = fr | url = https://clochers.org/Base_de_donnees_consultation/accueil_contributeur_dep.php | title = Recherches sur critères | editor = Clochers de France }}.</ref> * Pamanang kanayunan na nakalista ng rehiyonal na departamento ng [[Pangkalahatang Imbentaryo ng Pamanang Pangkultura]]: * Mga bahay at bukid. * Mga bukid. ==Eskudo de armas== [[File:Blason de la ville de Arrentès-de-Corcieux (Vosges).svg|thumb|Arrentès-de-Corcieux]] May apat na bahagi: Una, o, isang baluktot na gules na may karga na tatlong alerion na kulay argente; pangalawa, asul, dalawang pilak na piko, may tali o at pinagkrus sa kulay asin; pangatlo, asul, isang tungkos ng trigo o nakatali na gules; pang-apat, o, isang puno ng fir na may dalawang kurba.<ref>[https://armorialdefrance.fr/page_blason.php?ville=21095 Eskudo de armas ng Arrèntes-de-Corcieux]</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Arrentès-de-Corcieux]] [[Kategorya:Vosges]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] [[Kategorya:Mga komuna sa Pransiya]] buv02qdtn71947mxvx7vcn6c1zrahk6 0 339443 2223099 2222939 2026-09-01T03:55:37Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2223099 wikitext text/x-wiki {{Infobox German place |image_coa = DEU Krailling COA.svg |image_photo = St. Margaret (Krailling) 1.jpg |image_caption = Church of Saint Margaret |coordinates = {{coord|48|05|53|N|11|24|26|E|display=inline,title}} |image_plan = Krailling in STA.svg |state = Bayern |region = Oberbayern |district = Starnberg |elevation = 548 |area = 16 |postal_code = 82152 |area_code = 089 |licence = STA |Gemeindeschlüssel = 09 1 88 127 |website = [http://www.krailling.de www.krailling.de] |mayor = Rudolph Haux<ref>[https://www.statistik.bayern.de/wahlen/kommunalwahlen/bgm/ Liste der ersten Bürgermeister/Oberbürgermeister in kreisangehörigen Gemeinden], [[Bayerisches Landesamt für Statistik]], accessed 19 July 2021.</ref> |leader_term = 2019&ndash;25 |party = FDP }} Ang '''Krailling''' ({{IPA|de|ˈkʁaɪlɪŋ|-|LL-Q188 (deu)-Michael Schoenitzer (MichaelSchoenitzer)-Krailling.wav}}) ay isang munisipalidad sa distrito ng [[Starnberg]] sa [[Baviera]], [[Alemanya]]. ==Heograpiya== Ang munisipalidad ay matatagpuan sa rehiyon ng pagpaplano ng Munich. Sumasaklaw ito sa isang lugar na 16.0 km2 (6.2 sq mi). Ang bayan ay nasa [[Lambak ng Würm]], humigit-kumulang 14 na kilometro sa hilaga ng kabisera ng distrito na [[Starnberg]] at apat na kilometro sa timog-kanluran ng mga hangganan ng lungsod ng [[Munich]]. Ang lugar ng pamayanan ay pinagsama sa munisipalidad ng [[Planegg]]. Ito rin ay kabilang sa parokya ng Planegg at nagbabahagi ng parehong postal code. Gayunpaman, hindi tulad ng Planegg, ang Krailling ay bahagi ng distrito ng Starnberg sa halip na ang distrito ng Munich. Ang Krailling ang pinakahilagang bayan sa distrito ng Starnberg ngunit itinalaga sa Munich area code (089). Sa timog, ang lugar ng pamayanan ay maayos na lumilipat sa [[Stockdorf]], isang distrito ng [[Gauting]]. Ang munisipalidad ay binubuo ng apat na administratibong subdibisyon (na may mga uri ng pamayanan sa loob ng panaklong):<ref>Gemeinde Krailling, [http://www.freistaat.bayern/dokumente/behoerde/59663799618/ortsteile Liste der amtlichen Gemeindeteile/Ortsteile] im ''BayernPortal'' des Bayerischen Staatsministerium für Digitales, retrieved 13 December 2021.</ref> * Hüll (''manor estate'') * Frohnloh (nayon ng simbahan) * Krailling (nayon ng simbahan) * Pentenried (nayon ng simbahan) Ang parke ng negosyo na "KIM" (Krailling Innovation Mile) ay matatagpuan sa lugar ng kagubatan ng Kreuzlinger Forst. Kasama rin sa munisipalidad ang mga distrito ng kadastral ng Frohnloh at Krailling.<ref>{{Cite web |url=https://www.ldbv.bayern.de/service/publikationen/uebersichten.html |title=Cadastral and Municipal Directory |publisher=Bavarian State Office for Digitization, Broadband, and Surveying |date=September 13, 2022 |access-date=November 28, 2022 |archive-date=Disyembre 2, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202024533/https://www.ldbv.bayern.de/service/publikationen/uebersichten.html |url-status=dead }}</ref> ==Kasaysayan== Ang pinakamatandang bakas ng paninirahan na naitala rito ay mula 150 hanggang 100 BC. Ilang piraso ng alahas na [[Mga Keltiko|Keltiko]], mga piraso ng palayok, at mga poste ng bahay ang natuklasan sa bakuran ng Linnermühle. Dahil dito, ang Krailling, kasama ang [[Buchendorf]] at Steinebach am Wörthsee, ay isa sa ilang mga paninirahan ng Keltiko sa timog ng [[Munich]].<ref>Municipality of Krailling (2010): Zeitfenster der Vergangenheit. Die Geschichte des Linner-Grundstückes an der Würm in Krailling [Window into the Past: The History of the Linner Property on the Würm in Krailling]. Krailling. pp. 6–9.</ref> Mula 200 hanggang 300 AD, isang hurno ng palayok at isang hukay ng basura ang natagpuan din sa lugar, bagama't walang natukoy na mga bakas ng paninirahan ng mga [[Imperyong Romano|Romano]]. Gayunpaman, maraming artipakt ang nagpapatunay sa isang paninirahan ng [[Baiuvarii|Bavarian]] (Bajuvarian) sa kahabaan ng Ilog Würm mula 600 hanggang 900 AD.<ref>Zeitfenster der Vergangenheit. pp. 10–13.</ref> Hanggang sa huling bahagi ng ika-18 siglo, ang Krailling ay ang luklukan ng isang Hofmark (manorial estate) na pinamumunuan ng mga Baron ng Ruffin. Ang Hofmark na ito ay bahagi ng [[Elektorado ng Baviera]]. Ang modernong munisipalidad ay itinatag noong 1818 sa pamamagitan ng Municipal Edict noong 1818, bilang bahagi ng mga repormang administratibo sa [[Kaharian ng Baviera]]. Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], maraming mga refugee at mga pinatalsik ({{langx|de|Heimatvertriebene}}) ang nanirahan sa distrito ng Pentenried, na lubos na nahubog ng grupong ito ng populasyon. ===Eskudo de armas=== [[Eskudo de armas|Blason]]: "Nakakulay asul, isang pahilis na pilak na kulot na baras, na nasa gilid ng magkabilang gilid ng isang nakaugat na pilak na puno ng fir."<ref>Wappen von [https://hdbg.eu/gemeinden/index.php/detail?rschl=9188127 Krailling] in der Datenbank des [[Hauses der Bayerischen Geschichte]]</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Krailling]] [[Kategorya:Mga munisipalidad sa Alemanya]] sb3tty0v3mq09ztbpxpvpoziyfa3xzp 1 339450 2223069 2026-08-31T14:04:44Z JWilz12345 77302 Bagong pahina: {{Translated page|en|Wikimedia Commons}} 2223069 wikitext text/x-wiki {{Translated page|en|Wikimedia Commons}} 6vhph5m83xjolsh0jz31rb77r36ik59 2 339451 2223070 2026-08-31T14:53:04Z 1191peterparking 139386 Primera. 2223070 wikitext text/x-wiki {{userpage}} {{Infobox Wikipedia user | abovecolor = maroon | color = burgundy | fontcolor = | abovefontcolor = white | headerfontcolor = white | title = {{BASEPAGENAME}} | status = Aktibo kung minsan | name = {{BASEPAGENAME}} | location = [[Daigdig]], [[Lokal na pangkat]] | userboxes = }} nr003c8flodpzceb0ty823ton029muc 14 339452 2223079 2026-08-31T22:25:29Z Frodlekis 11588 Bagong pahina: [[Kaurian:Panitikan ayon sa wika|Tagalog]] [[Kaurian:Wikang Tagalog]] 2223079 wikitext text/x-wiki [[Kaurian:Panitikan ayon sa wika|Tagalog]] [[Kaurian:Wikang Tagalog]] 0fgw6fwpje9w6va1lyqzdh51sj983t2 0 339453 2223098 2026-09-01T03:52:04Z Jojit fb 38 Ikinakarga sa [[Araw (astronomiya)]] 2223098 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Araw (astronomiya)]] qk0u1abwzsk6vcge5fin2vasanp6hs4 1 339454 2223118 2026-09-01T05:37:50Z ~2026-47445-06 165917 /* RosaS */ bagong seksiyon 2223118 wikitext text/x-wiki == RosaS == ROSAS [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-47445-06|&#126;2026-47445-06]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-47445-06|talk]]) 05:37, 1 Setyembre 2026 (UTC) 6psy6muu7e156hmv7jrtrj99cy9u2da 0 339455 2223142 2026-09-01T10:47:58Z TentingZones1 122212 /* */ 2223142 wikitext text/x-wiki {{short description|Lalawigan ng Gabon}} {{Infobox settlement | name = Ogooué-Ivindo | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Mga lalawigan ng Gabon|Lalawigan]] | image_skyline = Waterfall ivindo gabon.jpg | image_alt = | image_caption = [[Pambansang Parke ng Ibindo]] | image_flag = Flag of Ogooué-Ivindo Province, Gabon.svg | image_shield = Coat of arms of Ogooué-Ivindo, Gabon.svg | image_map = Gabon - Ogooué-Ivindo.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = Lalawigan ng Ogooué-Ivindo sa Gabon | etymology = | nickname = | coordinates = {{coord|0|36|N|12|42|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{flag|Gabon}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | seat_type = Kabisera | seat = [[Makokou]] | area_total_km2 = 46075 | elevation_m = | population_as_of = 2013 census | population_footnotes = | population_total = 63293 | population_density_km2 = auto | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] (2017) | blank_info_sec1 = 0.690<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 September 2018}}</ref><br/>{{color|#fc0|katamtaman}} | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} Ang '''Lalawigan ng Ogooué-Ivindo''' ang pinakahilagang-silangan sa siyam na [[Mga lalawigan ng Gabon|lalawigan]] ng [[Gabon]], bagama't ang [[Departamento ng Lopé]] nito ay nasa pinakasentro ng bansa. Nakuha nito ang pangalan mula sa dalawang ilog, ang [[Ilog Ogowe|Ogooué]] at ang [[Ilog Ibindo|Ivindo]]. Ang lalawigang ito, na naglalaman ng libu-libong kilometro kuwadrado ng rainforest, ang pinakamalaki at pinakakaunting populasyon at hindi gaanong maunlad kaysa sa ibang bahagi ng bansa.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=D3s5DwAAQBAJ&dq=Ogoou%C3%A9-Ivindo+Province+largest+least+populated&pg=PA20|title=2017 global hunger index: The inequalities of hunger|publisher= Intl Food Policy Res Inst. |page=20|year=2017|isbn=9780896292710}}</ref> As of 2013 it had a population of 63,293 Noong 2013, mayroon itong populasyon na 63,293 katao.<ref>{{cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/gabon/admin/6__ogoou%C3%A9_ivindo/|title=Ogooué-Ivindo|website=Citypopulation.de|access-date=29 April 2020}}</ref> Ang pangunahing bayan ay ang [[Makokou]]. ==Kasaysayan== Noong 1873–4, ginalugad nina [[Antoine-Alfred Marche]] at [[Victor de Compiègne]] (ang Marquis de Compiegné) ang rehiyon ng Ilog Ogooué. Nakarating sila sa Lopé noong 1874 ngunit nakaranas ng poot mula sa mga taong [[Taong Fang|Fang-Meke]] sa bunganga ng Ivindo. Gayundin, naglakbay si [[Pierre Savorgnan de Brazza]] sa rehiyon noong Nobyembre 1875 at sa pagitan ng 1879 at 1882.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WixiTjxYdkYC&dq=Ogoou%C3%A9-Ivindo&pg=PA932|title=Encyclopedia of African History 3-Volume Set|author=Shillington, Kevin|publisher=Routledge|page=932|year=2013|isbn=9781135456696}}</ref> Noong Enero 1995, sumiklab ang isang pagsiklab ng [[Ebola virus]] sa mga kagubatan ng Ogooué-Ivindo. Siyam sa 19 na tao ang namatay sa mga kaso na naitala mula sa populasyon na 350 katao.<ref>{{cite web|url=https://www.researchgate.net/figure/The-forest-area-of-the-Ogooue-Ivindo-province-in-Gabon-site-of-an-epidemic-of-Ebola_fig1_12951110|title=The forest area of Ogooué-Ivindo|date=May 1999|access-date=29 April 2020}}</ref> Noong 2010, naiulat na patuloy na nakakaapekto ang [[dilaw na lagnat]] sa probinsya.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2WUTIGSjMTgC&dq=Ogoou%C3%A9-Ivindo&pg=PT117|title=Yellow fever: Global Status 2010 edition: Global Status 2010 edition|author=Berger, Stephen|publisher=O'Reilly|page=117|year=2010|isbn=9781617554179}}</ref> ==Populasyon== Ang pinakamalaking grupong etniko na naninirahan sa lalawigang ito ay ang [[Taong Fang|Fang]], [[Taong Kota (Gabon)|Kota]], at [[Kwele]]. ==Heograpiya at mga hayop sa kagubatan== Ang lalawigan ay sumasaklaw sa bahagi ng sentro sa hilagang-silangan ng Gabon, na sumasaklaw sa isang lugar na 46,075 kilometro kuwadrado (17,790 milya kuwadrado).<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=447JDQAAQBAJ&dq=Ogoou%C3%A9-Ivindo+46,075&pg=PA596|title=The Statesman's Year-Book 1993-94|publisher=Springer|author=Hunter. B.|year=2016|isbn=9780230271227|page=596}}</ref> Ang Ogooué-Ivindo ay nasa hangganan ng mga departamento ng [[Sangha (Republika ng Kongo)|Sangha]] at [[Cuvette-Ouest]] ng [[Republika ng Kongo]] sa timog at timog-silangan, [[Lalawigan ng Haut-Ogooué|Haut-Ogooué]] sa timog-silangan, [[Lalawigan ng Ogooué-Lolo|Ogooué-Lolo]] sa timog, [[Lalawigan ng Ngounié|Ngounié]] sa timog-kanluran (sa isang kwadripoynt), [[Lalawigan ng Moyen Ogooué|Moyen-Ogooué]] sa kanluran, at [[Lalawigan ng Woleu-Ntem|Woleu-Ntem]] sa hilaga-hilagang-kanluran. Ang katimugang bahagi ng lalawigan ay tinatawid ng [[Ekwador]], kung saan ang [[Departamento ng Lopé]] ay kadalasang nasa [[Katimugang Hemispero]].<ref name="gm"/> Ang kabisera ng rehiyon ay [[Makokou]], 540 kilometro (340 mi) sa pamamagitan ng kalsada sa silangan ng pambansang kabisera ng [[Libreville]] at 175 kilometro (109 mi) sa timog-kanluran ng [[Mékambo]].<ref name="Hickendorff"/><ref name="gm">[https://www.google.com/maps/dir/Mekambo,+Gabon/Makokou,+Gabon/@0.7900226,13.1219587,143985m/data=!3m2!1e3!4b1!4m13!4m12!1m5!1m1!1s0x109c970991ab3baf:0xd8855b7c95eb0235!2m2!1d13.952106!2d1.011126!1m5!1m1!1s0x1082fe4667696681:0x45fcd99eb4d48dd3!2m2!1d12.857236!2d0.5633173 Makokou], Google Maps, Google. Retrieved 29 April 2020.</ref> Ang mga pangunahing ilog ng lalawigan ay ang Ogooué at ang Ivindo. Sa timog-kanluran ay ang [[Pambansang Parke ng Ivindo|Pambansang Parke ng Ivindo]],<ref name="Hickendorff"/> na itinatag noong 2002,<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/2058/|title=Parc national d'Ivindo|publisher=UNESCO|language=fr|access-date=29 April 2020}}</ref> na naglalaman ng mga talon ng Koungou, Mingouli at Djidji. Ang [[Pambansang Parke ng Lopé]], na nasa timog-kanluran din ng lalawigan, na sumasaklaw sa isang lugar na 5,360 kilometro kuwadrado (2,070 milya kuwadrado), ay nasa hilaga ng [[Bulubundukin ng Chaillu]] at silangan ng [[Ilog Mingoué]]. Ito ay lubos na mayaman sa biyolohikal, na may mahigit 1500 na naitalang uri ng halaman, 412 sa 700 uri ng ibon na matatagpuan sa Gabon, at malalaking populasyon ng mga [[mandril]], [[gorilya]] at [[tsimpanse]]. Ang Station D'Etudes des Gorilles et Chimpanzees, na pinamamahalaan ng CIRMF at CWS, ay isang pasilidad sa pagsubaybay sa Lopé. Sa silangang bahagi ng lalawigan ay ang [[Pambansang Parke ng Mwagna]], na naglalaman ng siksik na rainforest at halos walang nakatirang tao ngunit mayaman sa biyolohikal. Ang mga ilog Lodié at Louayé ay dumadaloy sa Pambansang Parke ng Mwagna. Ang Bundok Bélinga ay nagtataglay ng mga yamang bakal sa paligid, na plano ng gobyerno na samantalahin.<ref name="Hickendorff">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=g99xBAAAQBAJ&dq=Ogoou%C3%A9-Ivindo+makokou&pg=PA151|title=Gabon|author=Annelies Hickendorff|publisher=[[Bradt Travel Guides]]|year=2014|isbn=9781841625546|page=151}}</ref> Ang mga kagubatan sa mababang lupain sa basin ng Ilog Ivindo ay tahanan ng isa sa mga pinaka-magkakaibang uri ng avifauna sa kagubatan sa mababang lupain sa buong Africa. Ang Ipassa Research Station ay isang Mahalagang Lugar ng mga Ibon malapit sa kabisera ng probinsya na Makokou, kung saan 190 na uri ng ibon na limitado sa biome ng Kagubatan ng Guinea-Congo ang naitala, ito ang pinakamataas na kabuuan para sa anumang IBA sa loob ng biome.<ref name = ABC>{{cite web | url = https://www.africanbirdclub.org/countries/Gabon/introduction | title = Gabon: An Introduction | access-date = 30 April 2020 | publisher = African Bird Club}}</ref> ===Mga departamento=== Sa administratibo, ang Ogooué-Ivindo ay nahahati sa 4 na departamento: *[[Departmento ng Ivindo]] ([[Makokou]]) *[[Departmento ng Lopé]] ([[Booué]]) *[[Departmento ng Mvoung]] ([[Ovan, Gabon|Ovan]]) *[[Departmento ng Zadie]] ([[Mékambo]]) ==Mga Palatandaan== Nasa Makokou ang Katedral ng Mahal na Birhen ng mga Tagumpay.<ref name="gm"/> ==Transportasyon== Ang mga pangunahing kalsadang dumadaan sa probinsya ay ang mga kalsadang RN3 at RN4.<ref name="Hickendorff"/> Ang [[Makokou]] ay tahanan ng [[Paliparan ng Makokou]].<ref name="gm"/> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Lalawigan ng Ogooué-Ivindo]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Gabon]] 5efw74ysosvf4whjrn8mjezwlelwm8c 0 339456 2223143 2026-09-01T11:00:30Z TentingZones1 122212 /* */ 2223143 wikitext text/x-wiki {{More citations needed|date=December 2009}} {{short description|Lalawigan ng Gabon}} {{Infobox settlement | name = Woleu-Ntem | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Mga lalawigan ng Gabon|Lalawigan]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of Woleu-Ntem Province, Gabon.svg | image_shield = Coat of arms of Woleu-Ntem, Gabon.svg | image_map = Gabon - Woleu-Ntem.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = Lalawigan ng Woleu-Ntem sa Gabon | etymology = | nickname = | coordinates = {{coord|1|17|36|N|11|50|8|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{flag|Gabon}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | seat_type = Kabisera | seat = [[Oyem]] | area_total_km2 = 38465 | elevation_m = | population_as_of = 2013 census | population_footnotes = | population_total = 154986 | population_density_km2 = auto | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] (2017) | blank_info_sec1 = 0.641<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br/>{{color|#fc0|medium}} | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} Ang '''Woleu-Ntem''' ang pinakahilagang lalawigan sa siyam na [[Mga lalawigan ng Gabon|lalawigan]] ng [[Gabon]]. Sumasaklaw ito sa lawak na 38,465 km2 at ipinangalan sa mga ilog na Woleu at Ntem na tumatawid dito. Ang kabisera ng lalawigan ay ang Oyem, na may kabuuang 60,685 na naninirahan noong 2013. Dahil ang Woleu-Ntem ang pinakahilagang lalawigan ng Gabon, ito lamang ang lalawigan na may hangganan sa Cameroon, at ang tanging lalawigan na may maraming hangganan sa ibang bansa (ang dalawa pa ay ang mga Republika ng Congo at ng Equatorial Guinea). Hinahangganan nito ang mga sumusunod na lugar ng mga bansang ito: * [[Sangha (Republika ng Kongo)|Departamento ng Sangha]], Republika ng Kongo – silangan * [[Timog Lalawigan (Cameroon)|Timog Lalawigan]], [[Cameroon]] – hilaga * [[Lalawigan ng Kié-Ntem]], [[Ekwatoryal Guinea]] – hilagang-kanluran, hilaga ng Wele-Nzas * [[Lalawigan ng Wele-Nzas]], Ekwatoryal Guinea – hilagang-kanluran, silangan ng Centro Sur at timog ng Kié-Ntem * [[Lalawigan ng Centro Sur]], Ekwatoryal Guinea – hilagang-kanluran, kanluran ng Wele-Nzas Sa loob ng bansa, ito ay may hangganan sa mga sumusunod na lalawigan: * [[Lalawigan ng Estuaire|Estuaire]] – timog-kanluran * [[Lalawigan ng Moyen-Ogooué|Moyen-Ogooué]] – timog * [[Lalawigan ng Ogooué-Ivindo|Ogooué-Ivindo]] – timog-silangan ==Kasaysayan ng lalawigan== Malapit sa [[Mitzic]], sa gilid ng kagubatan, matatagpuan ang Mimbeng necropolis, isang sementeryo na gumugunita sa mga labanan noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{Cite web|title=Pendant la Première Guerre mondiale, les Poilus sont aussi tombés pour la France… en Afrique. |url=https://www.ouest-france.fr/leditiondusoir/2024-11-08/pendant-la-premiere-guerre-mondiale-les-poilus-sont-aussi-tombes-pour-la-france-en-afrique-b8a33ca1-3fe2-46c9-a006-06875fa9f51f}}</ref> Ginugunita ng lugar na ito ang mga sagupaan sa pagitan ng mga puwersang Pranses at Aleman para sa kontrol sa Woleu-Ntem, na noon ay bahagi ng [[Bagong Cameroon]]. Sa kabilang kalsada, na natutubuan ng mga halaman, makikita pa rin ang mga malalaking tangke at sasakyan mula sa panahong iyon. Karamihan sa mga sundalong inilibing dito ay mga [[riflemen ng Senegal]], gaya ng ipinahihiwatig ng mga plake ng paggunita. ==Mga departamento== [[File:WoleuNtemDepartments.svg|thumb|Mga departamento ng Woleu-Ntem.]] Ang Woleu-Ntem ay nahahati sa 5 departamento: *[[Departamento ng Haut-Komo]] ([[Médouneu]]) *[[Departamento ng Haut-Ntem]] ([[Minvoul]]) *[[Departamento ng Ntem]] ([[Bitam]]) *[[Departamento ng Okano]] ([[Mitzic]]) *[[Departamento ng Woleu]] ([[Oyem]]) [[File:Fleuve Ntem, région du sud Cameroun (forêt tropicale).jpg|thumb|Ilog Ntem, Rehiyon ng Timog Cameroon (tropikal na kagubatan)]] ==Ekonomiya== Ito ay isang rehiyon na kakaunti ang industriyalisasyon na gumagawa ng kakaw, kape, at goma. Ang pagsasaka at pangangaso sa kagubatan ay bumubuo pa rin ng isang malaking bahagi ng diyeta ng lokal na populasyon. Dahil sa kakulangan ng partikular na mayamang yamang lupa, ang ekonomiya ng lalawigan ng Woleu-Ntem ay umiikot sa mga produktong agrikultural. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Lalawigan ng Woleu-Ntem]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Gabon]] c7mad3x36un13k0mtzik0m4vipf4l8a 2223144 2223143 2026-09-01T11:00:51Z TentingZones1 122212 /* */ 2223144 wikitext text/x-wiki {{More citations needed|date=Disyembre 2009}} {{short description|Lalawigan ng Gabon}} {{Infobox settlement | name = Woleu-Ntem | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Mga lalawigan ng Gabon|Lalawigan]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of Woleu-Ntem Province, Gabon.svg | image_shield = Coat of arms of Woleu-Ntem, Gabon.svg | image_map = Gabon - Woleu-Ntem.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = Lalawigan ng Woleu-Ntem sa Gabon | etymology = | nickname = | coordinates = {{coord|1|17|36|N|11|50|8|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{flag|Gabon}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | seat_type = Kabisera | seat = [[Oyem]] | area_total_km2 = 38465 | elevation_m = | population_as_of = 2013 census | population_footnotes = | population_total = 154986 | population_density_km2 = auto | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] (2017) | blank_info_sec1 = 0.641<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br/>{{color|#fc0|medium}} | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} Ang '''Woleu-Ntem''' ang pinakahilagang lalawigan sa siyam na [[Mga lalawigan ng Gabon|lalawigan]] ng [[Gabon]]. Sumasaklaw ito sa lawak na 38,465 km2 at ipinangalan sa mga ilog na Woleu at Ntem na tumatawid dito. Ang kabisera ng lalawigan ay ang Oyem, na may kabuuang 60,685 na naninirahan noong 2013. Dahil ang Woleu-Ntem ang pinakahilagang lalawigan ng Gabon, ito lamang ang lalawigan na may hangganan sa Cameroon, at ang tanging lalawigan na may maraming hangganan sa ibang bansa (ang dalawa pa ay ang mga Republika ng Congo at ng Equatorial Guinea). Hinahangganan nito ang mga sumusunod na lugar ng mga bansang ito: * [[Sangha (Republika ng Kongo)|Departamento ng Sangha]], Republika ng Kongo – silangan * [[Timog Lalawigan (Cameroon)|Timog Lalawigan]], [[Cameroon]] – hilaga * [[Lalawigan ng Kié-Ntem]], [[Ekwatoryal Guinea]] – hilagang-kanluran, hilaga ng Wele-Nzas * [[Lalawigan ng Wele-Nzas]], Ekwatoryal Guinea – hilagang-kanluran, silangan ng Centro Sur at timog ng Kié-Ntem * [[Lalawigan ng Centro Sur]], Ekwatoryal Guinea – hilagang-kanluran, kanluran ng Wele-Nzas Sa loob ng bansa, ito ay may hangganan sa mga sumusunod na lalawigan: * [[Lalawigan ng Estuaire|Estuaire]] – timog-kanluran * [[Lalawigan ng Moyen-Ogooué|Moyen-Ogooué]] – timog * [[Lalawigan ng Ogooué-Ivindo|Ogooué-Ivindo]] – timog-silangan ==Kasaysayan ng lalawigan== Malapit sa [[Mitzic]], sa gilid ng kagubatan, matatagpuan ang Mimbeng necropolis, isang sementeryo na gumugunita sa mga labanan noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{Cite web|title=Pendant la Première Guerre mondiale, les Poilus sont aussi tombés pour la France… en Afrique. |url=https://www.ouest-france.fr/leditiondusoir/2024-11-08/pendant-la-premiere-guerre-mondiale-les-poilus-sont-aussi-tombes-pour-la-france-en-afrique-b8a33ca1-3fe2-46c9-a006-06875fa9f51f}}</ref> Ginugunita ng lugar na ito ang mga sagupaan sa pagitan ng mga puwersang Pranses at Aleman para sa kontrol sa Woleu-Ntem, na noon ay bahagi ng [[Bagong Cameroon]]. Sa kabilang kalsada, na natutubuan ng mga halaman, makikita pa rin ang mga malalaking tangke at sasakyan mula sa panahong iyon. Karamihan sa mga sundalong inilibing dito ay mga [[riflemen ng Senegal]], gaya ng ipinahihiwatig ng mga plake ng paggunita. ==Mga departamento== [[File:WoleuNtemDepartments.svg|thumb|Mga departamento ng Woleu-Ntem.]] Ang Woleu-Ntem ay nahahati sa 5 departamento: *[[Departamento ng Haut-Komo]] ([[Médouneu]]) *[[Departamento ng Haut-Ntem]] ([[Minvoul]]) *[[Departamento ng Ntem]] ([[Bitam]]) *[[Departamento ng Okano]] ([[Mitzic]]) *[[Departamento ng Woleu]] ([[Oyem]]) [[File:Fleuve Ntem, région du sud Cameroun (forêt tropicale).jpg|thumb|Ilog Ntem, Rehiyon ng Timog Cameroon (tropikal na kagubatan)]] ==Ekonomiya== Ito ay isang rehiyon na kakaunti ang industriyalisasyon na gumagawa ng kakaw, kape, at goma. Ang pagsasaka at pangangaso sa kagubatan ay bumubuo pa rin ng isang malaking bahagi ng diyeta ng lokal na populasyon. Dahil sa kakulangan ng partikular na mayamang yamang lupa, ang ekonomiya ng lalawigan ng Woleu-Ntem ay umiikot sa mga produktong agrikultural. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Lalawigan ng Woleu-Ntem]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Gabon]] m123tv8wsnddf7i6vhlrp3n1mic3xsk 2223145 2223144 2026-09-01T11:03:20Z TentingZones1 122212 /* */ 2223145 wikitext text/x-wiki {{More citations needed|date=Disyembre 2009}} {{short description|Lalawigan ng Gabon}} {{Infobox settlement | name = Woleu-Ntem | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Mga lalawigan ng Gabon|Lalawigan]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of Woleu-Ntem Province, Gabon.svg | image_shield = Coat of arms of Woleu-Ntem, Gabon.svg | image_map = Gabon - Woleu-Ntem.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = Lalawigan ng Woleu-Ntem sa Gabon | etymology = | nickname = | coordinates = {{coord|1|17|36|N|11|50|8|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{flag|Gabon}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | seat_type = Kabisera | seat = [[Oyem]] | area_total_km2 = 38465 | elevation_m = | population_as_of = 2013 census | population_footnotes = | population_total = 154986 | population_density_km2 = auto | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] (2017) | blank_info_sec1 = 0.641<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br/>{{color|#fc0|medium}} | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} Ang '''Woleu-Ntem''' ang pinakahilagang lalawigan sa siyam na [[Mga lalawigan ng Gabon|lalawigan]] ng [[Gabon]]. Sumasaklaw ito sa lawak na 38,465&nbsp;km{{sup|2}} at ipinangalan sa mga ilog na [[Ilog Benito|Woleu]] at [[Ilog Campo|Ntem]] na tumatawid dito. Ang kabisera ng lalawigan ay ang [[Oyem]], na may kabuuang 60,685 na naninirahan noong 2013. Dahil ang Woleu-Ntem ang pinakahilagang lalawigan ng Gabon, ito lamang ang lalawigan na may hangganan sa [[Cameroon]], at ang tanging lalawigan na may maraming hangganan sa ibang bansa (ang dalawa pa ay ang mga [[Republika ng Kongo ]]at ng [[Ekwatoryal Guinea]]). Hinahangganan nito ang mga sumusunod na lugar ng mga bansang ito: * [[Sangha (Republika ng Kongo)|Departamento ng Sangha]], Republika ng Kongo – silangan * [[Timog Lalawigan (Cameroon)|Timog Lalawigan]], [[Cameroon]] – hilaga * [[Lalawigan ng Kié-Ntem]], [[Ekwatoryal Guinea]] – hilagang-kanluran, hilaga ng Wele-Nzas * [[Lalawigan ng Wele-Nzas]], Ekwatoryal Guinea – hilagang-kanluran, silangan ng Centro Sur at timog ng Kié-Ntem * [[Lalawigan ng Centro Sur]], Ekwatoryal Guinea – hilagang-kanluran, kanluran ng Wele-Nzas Sa loob ng bansa, ito ay may hangganan sa mga sumusunod na lalawigan: * [[Lalawigan ng Estuaire|Estuaire]] – timog-kanluran * [[Lalawigan ng Moyen-Ogooué|Moyen-Ogooué]] – timog * [[Lalawigan ng Ogooué-Ivindo|Ogooué-Ivindo]] – timog-silangan ==Kasaysayan ng lalawigan== Malapit sa [[Mitzic]], sa gilid ng kagubatan, matatagpuan ang Mimbeng necropolis, isang sementeryo na gumugunita sa mga labanan noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{Cite web|title=Pendant la Première Guerre mondiale, les Poilus sont aussi tombés pour la France… en Afrique. |url=https://www.ouest-france.fr/leditiondusoir/2024-11-08/pendant-la-premiere-guerre-mondiale-les-poilus-sont-aussi-tombes-pour-la-france-en-afrique-b8a33ca1-3fe2-46c9-a006-06875fa9f51f}}</ref> Ginugunita ng lugar na ito ang mga sagupaan sa pagitan ng mga puwersang Pranses at Aleman para sa kontrol sa Woleu-Ntem, na noon ay bahagi ng [[Bagong Cameroon]]. Sa kabilang kalsada, na natutubuan ng mga halaman, makikita pa rin ang mga malalaking tangke at sasakyan mula sa panahong iyon. Karamihan sa mga sundalong inilibing dito ay mga [[riflemen ng Senegal]], gaya ng ipinahihiwatig ng mga plake ng paggunita. ==Mga departamento== [[File:WoleuNtemDepartments.svg|thumb|Mga departamento ng Woleu-Ntem.]] Ang Woleu-Ntem ay nahahati sa 5 departamento: *[[Departamento ng Haut-Komo]] ([[Médouneu]]) *[[Departamento ng Haut-Ntem]] ([[Minvoul]]) *[[Departamento ng Ntem]] ([[Bitam]]) *[[Departamento ng Okano]] ([[Mitzic]]) *[[Departamento ng Woleu]] ([[Oyem]]) [[File:Fleuve Ntem, région du sud Cameroun (forêt tropicale).jpg|thumb|Ilog Ntem, Rehiyon ng Timog Cameroon (tropikal na kagubatan)]] ==Ekonomiya== Ito ay isang rehiyon na kakaunti ang industriyalisasyon na gumagawa ng kakaw, kape, at goma. Ang pagsasaka at pangangaso sa kagubatan ay bumubuo pa rin ng isang malaking bahagi ng diyeta ng lokal na populasyon. Dahil sa kakulangan ng partikular na mayamang yamang lupa, ang ekonomiya ng lalawigan ng Woleu-Ntem ay umiikot sa mga produktong agrikultural. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Lalawigan ng Woleu-Ntem]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Gabon]] 4vvypty5ectzi7avzp3vombn9j4xkd2 2223148 2223145 2026-09-01T11:17:37Z TentingZones1 122212 /* */ 2223148 wikitext text/x-wiki {{More citations needed|date=Disyembre 2009}} {{short description|Lalawigan ng Gabon}} {{Infobox settlement | name = Woleu-Ntem | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Mga lalawigan ng Gabon|Lalawigan]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of Woleu-Ntem Province, Gabon.svg | image_shield = Coat of arms of Woleu-Ntem, Gabon.svg | image_map = Gabon - Woleu-Ntem.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = Lalawigan ng Woleu-Ntem sa Gabon | etymology = | nickname = | coordinates = {{coord|1|17|36|N|11|50|8|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{flag|Gabon}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | seat_type = Kabisera | seat = [[Oyem]] | area_total_km2 = 38465 | elevation_m = | population_as_of = 2013 census | population_footnotes = | population_total = 154986 | population_density_km2 = auto | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] (2017) | blank_info_sec1 = 0.641<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br/>{{color|#fc0|katamtaman}} | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} Ang '''Woleu-Ntem''' ang pinakahilagang lalawigan sa siyam na [[Mga lalawigan ng Gabon|lalawigan]] ng [[Gabon]]. Sumasaklaw ito sa lawak na 38,465&nbsp;km{{sup|2}} at ipinangalan sa mga ilog na [[Ilog Benito|Woleu]] at [[Ilog Campo|Ntem]] na tumatawid dito. Ang kabisera ng lalawigan ay ang [[Oyem]], na may kabuuang 60,685 na naninirahan noong 2013. Dahil ang Woleu-Ntem ang pinakahilagang lalawigan ng Gabon, ito lamang ang lalawigan na may hangganan sa [[Cameroon]], at ang tanging lalawigan na may maraming hangganan sa ibang bansa (ang dalawa pa ay ang mga [[Republika ng Kongo ]]at ng [[Ekwatoryal Guinea]]). Hinahangganan nito ang mga sumusunod na lugar ng mga bansang ito: * [[Sangha (Republika ng Kongo)|Departamento ng Sangha]], Republika ng Kongo – silangan * [[Timog Lalawigan (Cameroon)|Timog Lalawigan]], [[Cameroon]] – hilaga * [[Lalawigan ng Kié-Ntem]], [[Ekwatoryal Guinea]] – hilagang-kanluran, hilaga ng Wele-Nzas * [[Lalawigan ng Wele-Nzas]], Ekwatoryal Guinea – hilagang-kanluran, silangan ng Centro Sur at timog ng Kié-Ntem * [[Lalawigan ng Centro Sur]], Ekwatoryal Guinea – hilagang-kanluran, kanluran ng Wele-Nzas Sa loob ng bansa, ito ay may hangganan sa mga sumusunod na lalawigan: * [[Lalawigan ng Estuaire|Estuaire]] – timog-kanluran * [[Lalawigan ng Moyen-Ogooué|Moyen-Ogooué]] – timog * [[Lalawigan ng Ogooué-Ivindo|Ogooué-Ivindo]] – timog-silangan ==Kasaysayan ng lalawigan== Malapit sa [[Mitzic]], sa gilid ng kagubatan, matatagpuan ang Mimbeng necropolis, isang sementeryo na gumugunita sa mga labanan noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{Cite web|title=Pendant la Première Guerre mondiale, les Poilus sont aussi tombés pour la France… en Afrique. |url=https://www.ouest-france.fr/leditiondusoir/2024-11-08/pendant-la-premiere-guerre-mondiale-les-poilus-sont-aussi-tombes-pour-la-france-en-afrique-b8a33ca1-3fe2-46c9-a006-06875fa9f51f}}</ref> Ginugunita ng lugar na ito ang mga sagupaan sa pagitan ng mga puwersang Pranses at Aleman para sa kontrol sa Woleu-Ntem, na noon ay bahagi ng [[Bagong Cameroon]]. Sa kabilang kalsada, na natutubuan ng mga halaman, makikita pa rin ang mga malalaking tangke at sasakyan mula sa panahong iyon. Karamihan sa mga sundalong inilibing dito ay mga [[riflemen ng Senegal]], gaya ng ipinahihiwatig ng mga plake ng paggunita. ==Mga departamento== [[File:WoleuNtemDepartments.svg|thumb|Mga departamento ng Woleu-Ntem.]] Ang Woleu-Ntem ay nahahati sa 5 departamento: *[[Departamento ng Haut-Komo]] ([[Médouneu]]) *[[Departamento ng Haut-Ntem]] ([[Minvoul]]) *[[Departamento ng Ntem]] ([[Bitam]]) *[[Departamento ng Okano]] ([[Mitzic]]) *[[Departamento ng Woleu]] ([[Oyem]]) [[File:Fleuve Ntem, région du sud Cameroun (forêt tropicale).jpg|thumb|Ilog Ntem, Rehiyon ng Timog Cameroon (tropikal na kagubatan)]] ==Ekonomiya== Ito ay isang rehiyon na kakaunti ang industriyalisasyon na gumagawa ng kakaw, kape, at goma. Ang pagsasaka at pangangaso sa kagubatan ay bumubuo pa rin ng isang malaking bahagi ng diyeta ng lokal na populasyon. Dahil sa kakulangan ng partikular na mayamang yamang lupa, ang ekonomiya ng lalawigan ng Woleu-Ntem ay umiikot sa mga produktong agrikultural. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Lalawigan ng Woleu-Ntem]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Gabon]] 9qovojdn9iclpjjmku26zy6e531daut 0 339457 2223147 2026-09-01T11:17:13Z TentingZones1 122212 /* */ 2223147 wikitext text/x-wiki {{short description|Lalawigan ng Gabon}} {{Infobox settlement | name = Ogooué-Lolo | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Mga lalawigan ng Gabon|Lalawigan]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of Ogooué-Lolo Province, Gabon.svg | image_shield = Coat of arms of Ogooué-Lolo, Gabon.svg | image_map = Gabon - Ogooué-Lolo.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = Lalawigan ng Ogooué-Lolo sa Gabon | etymology = | nickname = | coordinates = {{coord|1|0|S|12|30|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{flag|Gabon}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | seat_type = Kabisera | seat = [[Koulamoutou]] | area_total_km2 = 25380 | elevation_m = | population_as_of = 2013 census | population_footnotes = | population_total = 65771 | population_density_km2 = auto | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] (2017) | blank_info_sec1 = 0.633<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br/>{{color|#fc0|katamtaman}} | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} Ang '''Lalawigan ng Ogooué-Lolo''' ay isa sa siyam na [[Mga lalawigan ng Gabon|lalawigan ng Gabon]], bahagyang timog-silangan ng gitnang [[Gabon]]. Ang kabisera ng rehiyon ay ang [[Koulamoutou]], isang lungsod na may humigit-kumulang 16,000 katao. Ito ang ikasiyam na pinakamalaking lungsod sa Gabon at tahanan ng mahigit sa isang-katlo ng populasyon ng probinsya. Ang haba nito ay mula 3 T hanggang 2 H at mula 10 S hanggang 11 S. Sa timog, ang Ogooué-Lolo ay nasa hangganan ng [[Niari|Rehiyon ng Niari]] ng [[Republika ng Kongo]]. Sa loob ng bansa, ito ay nasa hangganan ng mga sumusunod na lalawigan: * [[Lalawigan ng Ngounié|Ngounié]] – kanluran-timog-kanluran * [[Lalawigan ng Moyen-Ogooué|Moyen-Ogooué]] – hilagang-kanluran, sa isang kwadripoynt * [[Lalawigan ng Ogooué-Ivindo|Ogooué-Ivindo]] – hilaga at hilagang-kanluran * [[Lalawigan ng Haut-Ogooué|Haut-Ogooué]] – silangan Ang lalawigan ay may mainit at mahalumigmig na klima, na nailalarawan sa pamamagitan ng dalawang tagtuyot at dalawang tag-ulan. Ang kabisera nito ay ang lungsod ng [[Koulamoutou]], at ang mga naninirahan sa lalawigan ay tinatawag na ''Logovéens''. ==Heograpiya== Ang pinakamalaking ilog sa lalawigan ng Ogooué-Lolo ay ang [[Ilog Ogooué|Ogooué]], na siyang nagbigay ng pangalan nito sa bawat lalawigan ng Gabon na dinadaluyan nito. Ang departamento ng [[Departamento ng Mulundu|Mulundu]] ay matatagpuan sa kaliwang pampang nito. Sa kanang pampang nito, sa hilaga ng Ogooué, ay matatagpuan ang rehiyon ng [[Taong Kota (Gabon)|Kota]], na natatakpan ng mga [[talampas]] na may average na altitud na 300 hanggang 400 metro. ==Kasaysayan== Ang lalawigan ng Ogooué-Lolo ay tinawag na rehiyon ng [[Taong Duma|Duma]] mula 1882 hanggang 1953, kung saan ang kabisera nito ay sunod-sunod na naging [[Madiville]] at pagkatapos ay Lastoursville. Noong 1949, ang kabisera ay inilipat sa Koulamoutou, sa kabila ng pagtutol mula sa ilan sa mga residente ng [[Lastoursville]]. Noong Mayo 1953, opisyal na inampon ng administrasyong kolonyal na nakabase sa [[Brazzaville]] ang pangalang "rehiyon ng Ogooué-Lolo," na siyang hudyat ng pagkakatatag ng ikapitong rehiyon ng Gabon. Ilang tradisyonal na pinuno at lokal na pigura ang gumanap ng mahalagang papel sa kasaysayan ng paglaban sa kolonisasyon sa rehiyon: * Si Bamba, isang tradisyonal na pinuno ng Awandji, na matinding tumututol sa paninirahan ng mga kolonyal sa Lastoursville, ang siyang pasimuno ng pag-aalsa ng Adouma noong 1886, ang taon ng kanyang pagkamatay. * Si Mopéma, isang tradisyonal na pinuno ng Bungum, ay kakampi ni Bamba sa paglabang ito. * Si Wongo, isang pinuno at mandirigma ng Awandji mula sa nayon ng Bembekani, ang namuno sa pag-aalsa ng Awandji noong 1928-1929 laban sa pagbubuwis at sapilitang paggawa. Isang stele bilang parangal ang nakatayo sa Independence Square sa Lastoursville. * Si Biboumi, isang tradisyonal na pinuno ng Ndasa at malapit na tagapayo ni Wongo, ay kilala sa kanyang mga mahiwagang talento. * Si Lessibi, ang tinyente ni Wongo, ay aktibong lumahok sa mga pag-aalsa noong 1928-1929. * Si Issire Mongou, isang tradisyonal na pinuno ng Masangu, pinunong espirituwal, at mandirigma, ay tumutol sa paninirahan ng mga kolonyal sa rehiyon ng Soke at sa Konadembé. Pinaniniwalaang namatay siya sa pagitan ng 1914 at 1915. * Si Ghimbi-Ghi-Pagha, isang tradisyonal na pinuno at mandirigma ng Pové-Masangu, ay lumaban sa kolonyal na pagpapalawak sa rehiyon ng Kune, malapit sa Iboundji. ==Mga departamento== [[File:OgooueLoloDepartments.svg|thumb|Mga departamento ng Ogooué-Lolo.]] Ang Ogooué-Lolo ay nahahati sa 4 na departamento:<ref>{{cite web |url=http://www.geohive.com/cntry/gabon_ext.aspx |title=Gabon: administrative units, extended |work=geohive.com }}</ref> * [[Departamento ng Lolo-Bouenguidi]] ([[Koulamoutou]]) * [[Departamento ng Lombo-Bouenguidi]] ([[Pana, Gabon|Pana]]) * [[Departamento ng Mouloundou]] ([[Lastoursville]]) * [[Departamento ng Offoué-Onoye]] ([[Iboundji]]) ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Lalawigan ng Ogooué-Lolo]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Gabon]] 3p1w9bnrmupg40imqnnpchlma74bjwn 0 339458 2223149 2026-09-01T11:30:58Z TentingZones1 122212 /* */ 2223149 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Haut-Ogooué | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Mga lalawigan ng Gabon|Lalawigan]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_map = Gabon - Haut-Ogooué.svg | image_flag = Flag of Haut-Ogooué Province, Gabon.svg | image_shield = Coat of arms of Haut-Ogooué, Gabon.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = Lalawigan ng Haut-Ogooué sa Gabon | etymology = | nickname = | coordinates = {{Coord|1|38|S|13|35|E|type:adm1st_region:GA-2|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{flag|Gabon}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | seat_type = Kabisera | seat = [[Franceville]] | area_total_km2 = 36547 | elevation_m = | population_as_of = 2013 | population_footnotes = | population_total = 250799<ref>{{cite book | url=http://www.mays-mouissi.com/wp-content/uploads/2016/07/Recensement-general-de-la-population-et-des-logements-de-2013-RGPL.pdf | title=Resultats globaux du recensement general de la population et des logements de 2013 du gabon | publisher=Direction Générale de la Statistique | year=2015 | pages=6 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20161013220549/http://www.mays-mouissi.com/wp-content/uploads/2016/07/Recensement-general-de-la-population-et-des-logements-de-2013-RGPL.pdf | archivedate=2016-10-13 }}</ref> | population_density_km2 = 6.9 | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] (2017) | blank_info_sec1 = 0.683<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br/>{{color|#fc0|katamtaman}} | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} Ang '''Haut-Ogooué''' ay ang pinakatimog-silangang bahagi ng siyam na [[Mga lalawigan ng Gabon|lalawigan]] ng [[Gabon]]. Ipinangalan ito sa Ilog Ogooué. Sumasaklaw ito sa lawak na {{Convert|36,547|km2|sqmi|abbr=on|sp=us}}. Ang kabisera ng lalawigan ay ang [[Franceville]]. Isa sa mga pangunahing industriya nito ay ang pagmimina, kung saan matatagpuan ang [[manganeso]], [[ginto]], at [[uranium]] sa rehiyon. Ang [[mineral]] na may uranium na [[francevillite]] ay hango sa pangalan ng pangunahing lungsod. Ito ang makasaysayang tahanan ng tatlong kultura, ang [[Obamba]], [[Ndzebi]], at [[Téké]]. Tulad ng maraming rehiyon sa Aprika, ang mas tradisyonal na paggamit ng lupa ay napalitan ng migrasyon sa kanayunan patungo sa mas malalaking lungsod.<ref>{{cite web |title=La culture dans le Haut-Ogooué |url=http://www.masuku.org/HO.html |website=Maison du Tourisme et de la Nature de Franceville |archive-url=https://web.archive.org/web/20070303173928/http://www.masuku.org/HO.html |archive-date=3 March 2007}}</ref> Sa hilagang-silangan, silangan, at timog, ang Haut-Ogooué ay may hangganan sa ilang rehiyon ng [[Republika ng Kongo]]: * [[Cuvette-Ouest]] – hilagang-silangan * [[Cuvette]] – silangan * [[Plateaux (Republika ng Kongo)|Plateaux]] – timog-silangan * [[Lékoumou]] – timog * [[Niari]] – timog-kanluran Sa loob ng bansa, ito ay may hangganan sa mga sumusunod na lalawigan: * [[Lalawigan ng Ogooué-Lolo|Ogooué-Lolo]] – kanluran * [[Lalawigan ng Ogooué-Jvindo|Ogooué-Ivindo]] – hilaga ==Heograpiya== Ang lawak nito ay {{Convert|36,547|km2|sqmi|abbr=on|sp=us}}. Binubuo ito ng mga talampas na natatakpan ng mga kagubatan. Ang lalawigan ng Haut-Ogooué ay matatagpuan sa silangan ng bansa, na nasa hangganan ng [[Republika ng Kongo]]. ==Mga departamento== [[Image:Départements du Haut-Ogooué.svg|thumb|right|300px|Mga departamento ng Haut-Ogooué]] Ang Haut-Ogooué ay nahahati sa 11 departamento: * [[Djoue Department|Djoue]] ({{ill|Onga, Gabon|lt=Onga|es|Onga (Gabón)}}) * [[Djououri-Aguilli Department|Djououri-Aguilli]] ([[Bongoville]]) * [[Lekoni-Lekori Department|Lekoni-Lekori]] ([[Akieni|Akiéni]]) * [[Lekoko Department|Lekoko]] ([[Bakoumba]]) * [[Lemboumbi-Leyou Department|Lemboumbi-Leyou]] ([[Moanda, Gabon|Moanda]]) * [[Mpassa Department|Mpassa]] ([[Franceville]]) * [[Plateaux Department (Gabon)|Plateaux]] ([[Lékoni, Gabon|Lékoni]]) * [[Sebe-Brikolo Department|Sebe-Brikolo]] ([[Okondja]]) * [[Ogooué-Létili (department)|Ogooué-Létili]] ({{Ill|Boumango|fr}}) * [[Lékabi-Léwolo (department)|Lékabi-Léwolo]] (Ngouoni) * [[Bayi-Brikolo (department)|Bayi-Brikolo]] ({{Ill|Aboumi|fr}}) ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Lalawigan ng Haut-Ogooué]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Gabon]] q8rse65f4n5x7qzhxmll3idtw94pls8