Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1320 2223216 2173374 2026-09-02T03:41:12Z Enderman1462 126386 /* Mga watawat at mga unang bandila ng rebolusyon */ s --> sa *very very very minor edit (1 letter added) 2223216 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit |unit_name= {{nobreak|Panghimagsikang Hukbong Katihan ng Pilipinas}} <br>Ejercito en la Republica de la Filipina |image= [[File:Seal of the Philippine Army (1897).svg]]|200px |caption= Sagisag ng ''Ejercito en la Republica de la Filipina'' (1897) |start_date= ika-22 ng Marso 1897 |established= 1897 |country= <!-- For SOVEREIGN states per infobox description--> |allegiance= {{flagcountry|Unang Republika ng Pilipinas}} |branch= |type= [[Militar]] |role= Sandatahan |size= 100,000 to 1,000,000 (1898)<ref name=deady2005p62>{{Harvnb|Deady|2005|p=62}}</ref> |garrison= |garrison_label= |equipment= |equipment_label= |nickname= |motto= |core values= |personnel= |colors= [[Bughaw]], [[Pula]], at [[Puti]] |colors_label= |march= |mascot= |battles= [[Himagsikang Pilipino]]{{-}}[[Digmaang Espanyol-Amerikano]]{{-}}[[Digmaang Pilipino-Amerikano]] |anniversaries= ika-22 ng Marso |decorations= |battle_honours= <!-- Commanders --> |current_commander= |current_commander_label= |ceremonial_chief=[[Emilio Aguinaldo]] |ceremonial_chief_label=[[Generalissimo]] |colonel_of_the_regiment= |colonel_of_the_regiment_label= |notable_commanders= [[Andres Bonifacio]], [[Emilio Aguinaldo]], [[Antonio Luna]], [[Artemio Ricarte]] }} Ang '''Panghimagsikang Hukbong Katihan ng Pilipinas''' ({{Lang-en|Philippine Revolutionary Army}}) ,<ref>{{Cite web |url=https://www.officialgazette.gov.ph/featured/ph-revolution-timeline/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-29 |archive-date=2021-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129053148/https://www.officialgazette.gov.ph/featured/ph-revolution-timeline/ |url-status=dead }}</ref> ({{Lang-es|Ejército Revolucionario Filipino}} ); ([[Tagalog language|Tagalog]]: ''Hukbong Pilipinong Naghihimagsik'') paglaon ay pinangalanang '''Hukbong Katihan ng Pilipinas''' ay ang opisyal na [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] mula sa [[Pagpapahayag ng Kalayaan ng Pilipinas|pagkatatag]] noong Marso ng 1899 at sa pagkabuwag noong Nobyembre ng taong iyon pabor sa mga operasyong guerilla sa [[Digmaang Pilipino–Amerikano]]. ==Kasaysayan== [[File:Insurgent soldiers in the Philippines 1899.jpg|thumb|Regular soldiers of the Philippine Revolutionary Army stand at attention for an inspection.|245x245px]] {{See also|[[:en:Military history of the Philippines|Military history of the Philippines]]|[[:en:List of weapons of the Philippine revolution|Listahan ng mga armas ng Rebolusyong Pilipino]]}} Ginamit ng Rebolusyunaryong Hukbo noong 1896 ang edisyon ng regular na Kastilang hukbo na ''Ordenanza del Ejército'' upang i-organisa ang mga puwersa nito at maitatag ang isang karakter ng isang makabagong hukbo.<ref name="Dumindin">{{cite web |title=Philippine-American War, 1899–1902 |url=http://philippineamericanwar.webs.com/thephilippinearmy.htm |access-date=January 28, 2012 |work=philippineamericanwar.webs.com |archive-date=Disyembre 30, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151230061900/http://philippineamericanwar.webs.com/thephilippinearmy.htm |url-status=dead }}</ref> Inilatag ang mga batas at regulasyong para sa re-organisasyon ng hukbo, kasama sa regulasyon ng ranggo at ang pag-akma ng makabagong pakikipaglaban, mga insinya ng bagong ranggo, at ang uniporme na kilala sa tawag na ''[[rayadillo]]''. Ang [[Filipino people|Pilipinong]] pintor na si [[Juan Luna]] ay nabigyan ng kredito sa disenyong ito.<ref name="Jose 1986 106">{{cite book |last=Jose |first=Vivencio R. |title=The Rise and Fall of Antonio Luna |publisher=Solar Publishing |year=1986 |pages=106}}</ref> Dinisenyo din ni Juan Luna ang insinya sa kuwelyo ng uniporme, ayon sa pagkaka-iba ng serbisyo: [[hukbong lakad|infantry]], [[Tauhang kabayuhan|kabalyero]], [[Pampaigkas|artilerya]], [[:en:sapper|mga inhinyerho]], at [[:en:medic|mediko]].<ref>{{cite web |title=Uniformology II |url=http://falangefilipinas.4t.com/photo5.html |access-date=May 20, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080502095850/http://falangefilipinas.4t.com/photo5.html |archive-date=May 2, 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080502095850/http://falangefilipinas.4t.com/photo5.html |date=Mayo 2, 2008 }}</ref><ref>{{cite book |last= Alejandrino |first=Jose |title=The Price of Freedom |year=1949}}</ref><ref>{{cite news |last=Opiña |first=Rimaliza |title=Military academy sheds West Point look |publisher=Sun.Star Baguio |date=November 14, 2004 |url=http://www.sunstar.com.ph/static/bag/2004/11/14/news/military.academy.sheds.west.point.look.html |access-date=May 19, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081029220704/http://www.sunstar.com.ph/static/bag/2004/11/14/news/military.academy.sheds.west.point.look.html |archive-date=October 29, 2008 }}</ref> Ang kanyang kapatid, si Heneral [[Antonio Luna]] ay kinomisyon siya sa isang gawain at binayaran ng personal para sa uniporme.<ref name="Jose 1986 106"/> Hindi bababa sa isang mananaliksik ang nag-sabi na si Juan Luna ay maaaring pinag-basehan ng tunika ayon sa [[England|English]] [[Norfolk jacket]], dahil ang bersiyon ng Filipino ay hindi kopya ng anumang unipormeng Espanyol.<ref name="combsfil">{{cite web |last=Combs |first=William K. |title=Filipino Rayadillo Norfolk-pattern Tunic |url=http://www.agmohio.com/LRNorfolkRayadillo.htm |access-date=May 18, 2008}}</ref> Ang [[hukbong lakad|infantry]] na opisyal ay nakasuot ng asul na pantalon na may guhit na itim sa gilid pababa, habang ang mga [[Tauhang kabayuhan|kabalyero]] na opisyal ay nakasuot ng pulang pantalaon na may itim na guhit.<ref>{{cite web|url=http://www.agmohio.com/LRNorfolkRayadillo.htm|title=Filipino Rayadillo Norfolk Pattern Tunic|access-date=October 18, 2015}}</ref><ref>{{cite web |title=Uniformology I |url=http://falangefilipinas.4t.com/photo2.html |access-date=May 20, 2008 |archive-date=Mayo 2, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080502095846/http://falangefilipinas.4t.com/photo2.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080502095846/http://falangefilipinas.4t.com/photo2.html |date=Mayo 2, 2008 }}</ref> Ang mga sundalo at batang mga opisyal naman ay ay may [[:en:Buntal hat|sobrerong gawa sa dayami]] senior habang ang mga mataas na opisyal ay may suot na [[:en:Peaked cap]]. Ang mga utos at sirkular ay inilabas sumasaklaw sa mga bagay tulad ng paggawa ng mga hukay at pagpapatibay, binigyan ng sandata ang mga kalalakihan na may edade 15 to 50 tulad ng pana at mga [[gulok]], at [[itak]] bagamat ang mga opisyal ay may hawak na Europeong mga espada, upang ma-engganyo ang mga sundalong Pilipino sa hukbong Espanyol na bumaligtad, pagkolekto ng mga walang laman na basyo ng bala para lagyan ng pulbura, pagbabawal ng mga hindi planadong atake, imbentaryo ng mga nakuhang armas at mga bala, pangangalap ng pondo, pagbili ng armas at suplay sa labas ng bansa, pagkakaisa ng kumandante militar, at hinihimok ang mayayaman na magbigay ng tulong sa mga sundalo .<ref name="Dumindin"/> Si Aguinaldo, matapos ang isang buwan ay nagdeklara ng kalayaan ng Pilipinas, lumikha ng pamantayan ng suweldo para sa mga opisyal sa hukbo: Kasunod ng lupon, ang isang brigada heneral ay tatanggap ng 600 piso taun-taon, at ang isang sarhento ng 72 na piso. Nang sumiklab ang Digmaang Pilipino-Amerikano noong Pebrero 4, 1899, matinding pagkatalo sa lahat ng sektor. Maging si [[Antonio Luna]] ay hinimok si [[Apolinario Mabini]], ang pinunong tagapayo ni Aguinaldo, na kumbinsihin ang Pangulo na ang [[pakikidigmang gerilya]] ay dpat na ipahayag ng mas maaga sa Abril 1899. Ginawa ni Aguinaldo ang taktikang gerilya noong November 13, 1899, binuwag ang natitirang regular na hukbo at pagkatapos ng marami sa kanyang mga yunit ay nasira at nagkawatak-watak sa mga laban .<ref>{{Harvnb|Linn|2000a|pp=186–187}}</ref> ==Arsenal== Ang mga Pilipino ay kapos sa mga modernong armas. karamihan sa kanilang mga sandata na nakuha mula sa mga Kastila, ay mga inayos lamang na armas kung hindi man ay mga tradisyunal na armas. Ang mga gamit na riple ng binubuong bagong hukbo ay ang [[:en:Spanish Mauser|Spanish M93]] at ang Spanish [[:en:Remington Rolling Block rifle|Remington Rolling Block rifle]]].<ref name="Dumindin" /> Dagdag pa, habang nasa Hong Kong, si [[Emilio Aguinaldo]] ay bumile ng mga riple sa mga Amerikano.<ref>{{cite book |last1=Agoncillo |first1=Teodoro |title=History of the Filipino People |date=1960}}</ref> Dalawang ''batch'' na 2,000 na riple bawat isa ay may kasamang mga bala ang inorder at binayaran. Ang unang ''batch'' ay dumating ngunit hindi ang pangalawa. Sa kanyang liham kay [[Galicano Apacible]], si [[Mariano Ponce]]naghanap din ng armas sa perhong domestiko at inetrnasyunal na nagbebenta sa bansang [[Hapon]].<ref>{{cite book |last1=Ponce |first1=Mariano |title=Cartas Sobre la Revolución}}</ref> Inalok siya ng ibang ''breech-loading'' o [[:en:single-shot|isang putok]] na riple sapagkat maraming mga bansa ay binabalewala ito pabor sa bago na [[:en:bolt-action|bolt-action]]] na riple. Gayunman, walang anuman na nabanggit na may naganap na pagbili. Isa pang planong pagbili ay ang [[:en:Murata rifle|Murata rifle]] mula sa bansang Hapon subalit walang anuman na nakatala na napasakamay ito ng mga rebolusyunaryong Pilipino. Nagsilbing armas ng Hukbong Pilipino ay ang mga nakuhang mga baril na Kastila katulad ng [[:en:Krupp]], [[:en:Ordóñez guns]], at [[:en:Nordenfelt gun|Maxim-Nordenfelt multi-barreled guns]]. Mayroon ding improbisadong artileryang armas na gawa sa tubo na pinatibay ng kawayan o troso na kilala sa tawag na [[lantaka]], na maari lamang paputukin ng minsan o dalawa.<ref name="Dumindin" /> [[File:Gen Aguinaldo.jpg|thumb|Si Hen. [[Emilio Aguinaldo]],ang Supremong Kumander ng Panghimagsikang Hukbo ng Pilipinas]] [[File:General Manuel Tinio, General Benito Natividad, LtCol Jose Alejandrino.jpg|thumb|Ang grupo na makikita si Heneral Manuel Tinio (nakaupo sa gitna), Si Heneral Benito Natividad (nakaupo, pangalawa sa kanan), sj Tinyente Koronel Jose Alejandrino (nakaupo, pangalawa sa kaliwa), at ang kanilang mga kasama]] <gallery> File:Murata gun.jpg|Ang paggamit ng [[:en:Murata rifle|Murata rifle]] ay iminungkahi ng ilang mga rebolusyonaryo. May naging plano sa pagbili nito sa bansang Hapon sa tulong ng mga nakikiramay na Hapon. File:Gevär m-1867 Sverige (Typexemplar serienummer 1 - Armémuseum).jpg|Ang Espanyol na [[:en:Remington Rolling Block rifle|Remington Rolling Block rifle]] ay isa sa mga unang riple na ginamit ng mga Pilipino sa [[Himagsikang Pilipino]]. File:Nordenfelt machine gun 10 barrels.jpg| ang multi-barreled na [[:en:Nordenfelt gun|Nordenfelt machine gun]]. File:Philippine Revolutionary Army Rifles.jpg|Mga labi ng mga [[:en:rifle|riple]] na ginamit ng impanteryang mga Pilipino noong Himagsikang Pilipino at Digmaang Pilipino Amerikano na naka-display sa Clark Museum . File:Filipino knives.jpg| ang mga [[Itak]] o [[gulok]] ay malawak na makukuha sa kapuloan at ginagamit ng mga rebolusyonaryo. </gallery> ==Ranggo== [[File:A luna.jpg|thumb|[[Antonio Luna]], kilalang Punong Kumandante ng Himagsikang Hukbo ng Pilipinas.]] [[File:Artemio Ricarte.jpg|thumb|[[Artemio Ricarte]], Kumandante ng Himagsikang Hukbo ng Pilipinas.]] [[File:Gregorio del Pilar and his troops, around 1898.jpg|thumb|right|Si Heneral [[Gregorio del Pilar]], at kanyang tropa noong 1898.]] [[File:Barasoain church1899.jpg|thumb|Mga sundalo ng hukbo na nakatalaga malapit sa simbahan ng Barasoain sa isang sesyon ng Kongreso.]] [[File:OFFICERS-UNIFORM-1899-1902 - Copy.jpg|thumb|Uniporme ng mga opisyal at sundalo, 1899–1902.]] Ang ebolusyon ng rebolusyonaryong ''insignia'' ng Pilipinas ay maaaring hatiin sa tatlong pangunahing yugto; maagang Katipunan, huling yugto ng Katipunan at hukbong Republikano. {| class="wikitable" align="center" !width="24%" |<small>Ranggo sa Hukbong</small> <small>Rebolusyunaryo</small> !Sa Tagalog !Sa Espanyol ![[Insigniya]] sa Manggas !Insignyang dekorasyon sa Balikat<br>(1899–1901) |- |[[:en:Field Marshal|Minister Marshal]] |''Ministrong Mariskal'' |''Ministro Mariscal'' |[[File:PR Ministro Mariscal.svg|45px|center]] | |- |[[:en:Captain General|Captain General]] |''Kapitán Heneral'' |''Capitán General'' |[[File:PR General.svg|45px|center]] |[[File:PR General SE.svg|46px|center]] |- |[[:en:Lieutenant General|Lieutenant General]] |''Tenyente Heneral'' |''Teniente General'' |[[File:PR Teniente General.svg|45px|center]] |[[File:PR Teniente General SE.svg|46px|center]] |-http://www.uniforminsignia.org/?option=com_insigniasearch&Itemid=53&result=270 |[[:en:Major General|Major General]] |''Heneral ng Dibisyon'' |''General de División'' |[[File:PR Mayor General.svg|45px|center]] |[[File:PR General de Division SE.svg|46px|center]] |- |[[:en:Brigadier General|Brigadier General]] |''Heneral ng Brigada'' |''General de Brigada'' |[[File:PR General de Brigada.svg|45px|center]] |[[File:PR General de Brigada SE.svg|46px|center]] |- |[[:en:Colonel|Colonel]] |''Koronel'' |''Coronel'' |[[File:PR Coronel.svg|45px|center]] |[[File:PR Coronel SE.svg|46px|center]] |- |[[:en:Lieutenant Colonel|Lieutenant Colonel]] |''Tenyente Koronel'' |''Teniente Coronel'' |[[File:PR Teniente Coronel.svg|45px|center]] |[[File:PR Teniente Coronel SE.svg|46px|center]] |- |[[:en:Major|Major]] |''Komandante'' |''Comandante'' |[[File:PR Mayor.svg|45px|center]] |[[File:PR Comandante SE.svg|46px|center]] |- |[[:en:Captain (armed forces)|Captain]] |''Kapitán'' |''Capitán'' |[[File:PR Capitán.svg|45px|center]] |[[File:PR Capitan SE.svg|46px|center]] |- |[[:en:Lieutenant|Lieutenant]] |''Tenyente'' |''Teniente'' |[[File:PR Teniente.svg|45px|center]] |[[File:PR Teniente SE.svg|46px|center]] |- |[[:en:Second lieutenant|Second lieutenant]] |''Alpéres'' ''Ikalawang Tenyente'' |''[[:en:Alférez (rank)|Alférez]]'' ''Segundo Teniente'' | |[[File:PR Alferez SE.svg|46px|center]] |} ==Kulay ng Sangay== Noong 1898, ang gobyernong Pilipino any nagbigay ng mga kulay sa sangay ng dalawang beses: {| class="wikitable" ! Sangay !Hulyo 30, 1898 !Nobyembre 25, 1898 |----- | Infantry | [[Black]] | [[Crimson|Deep Red]] |----- | Artillery | [[Red]] | [[Green]] |----- | Cavalry | Green | Black |----- | Engineer Corps | [[Violet (color)|Violet]] | [[Khaki]] |----- | General Staff | [[Blue]] | Blue |----- | Military Juridical Corps | [[White]] | White |----- | Commissary and Quarter-master Corps | [[Yellow]] | |----- | Medical Corps | [[Emblems of the International Red Cross and Red Crescent Movement#Red Cross|Red Cross]] | Yellow |----- | Military Administration | | [[Rayadillo]] |----- | Pharmacists | | Yellow and Violet Piping |----- | Secretary of War personnel | | Blue |----- | Military Academy | | Blue |----- | Chaplains | | Violet |----- | Telegraph Corps | | [[Hemp]] |----- |} ==Pagpapatala at panghihikayat== Noong rebolusyon laban sa [[Espanya]], ang [[Katipunan]] ay nagbigay ng mga pulyetos sa mga tao upang himukin sila na sumama sa himagsikan. Sapagkat ang mga rebolusyunaryo ang naging mga regular na sundalo noong panahon ni [[Emilio Aguinaldo]], inumpisahan nilang himukin ang mga kalalakihan ang ibang kababaihan na may edad 15 pataas bilang pagsisilbi sa bayan. Ilang mga Espanyol at Pilipinong naitala at mga opisyal og hukbong Espanya and hukbong dagat ng Espanya ay tumalikod sa Rebolusyunaryong hukbo, gayunpaman ang iba pang mga dayuhan at mga Amerikano ay boluntaryong sumama noong panahon ng rebolusyong Ang pagpili sa rebolusyonaryong hukbo ay nagkabisa sa [[Pilipinas]] at ang serbisyong militar ay naging was sapilitan noong panahon ni Hen. [[Antonio Luna]], ang pangunahing kumandante ng hukbo noong [[Digmaang Pilipino–Amerikano]].<ref>{{cite book|author=Gregorio F. Zaide|title=The Philippine Revolution|url=https://books.google.com/books?id=8nlCAAAAYAAJ|year=1968|publisher=Modern Book Company|page=[https://books.google.com.ph/books?ei=2w5nU_mYJYv38QWvg4GoBQ&id=8nlCAAAAYAAJ&dq=luna+philippines+conscription&focus=searchwithinvolume&q=conscription 279]}}</ref> ==Rebolusyunaryong Hukbong Pang-dagat== Itinatag ang Rebolusyunaryong Hukbong Pang-dagat noong ikalawang yugto ng [[Himagsikang Pilipino]] nang si Heneral [[Emilio Aguinaldo]] ay itinatag ito. Noong Mayo 1, 1898, ang unang barko ay ibinigay ni [[George Dewey|Admiral George Dewey]] sa Rebolusyunaryong Hukbong Pang-dagat ay isang maliit na [[:en:pinnace (ship's boat)|pinnace]] mula sa [[:en:Spanish cruiser Reina Cristina|Reina Cristina]] ni [[:en:Patricio Montojo|Admiral Patricio Montojo]],na pinangalanang ''Magdalo''.<ref name=pn>{{cite web |url=http://www.navy.mil.ph/history.htm |title=History of the Philippine Navy |author=Zulueta, Joselito |publisher=Philippine Navy |access-date=July 21, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217101436/http://www.navy.mil.ph/history.htm |archive-date=February 17, 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100217101436/http://www.navy.mil.ph/history.htm |date=Pebrero 17, 2010 }}</ref> Ang Hukbong pang-dagat ay maliit lamang noong una na may walong '' Spanish steam launches'' na nakuha mula sa mga Espanyolc. Ang barko ay nilagyan ng 9-centimeter ng mga baril. Ang mga mayayaman, sina Leon Apacible, Manuel Lopez at Gliceria Marella de Villavicencio, ay nagbigay ng lima pang mga sasakyang dagat na mas malalaki, ang ''Taaleño'', ang ''Balayan'', ang ''Bulusan'', ang ''Taal'' at ang ''Purísima Concepción''. Ang00-ton inter-island tobacco steamer paglaon ay nagpalaks sa hukbo, ang ''[[:en:Compania de Filipinas|Compania de Filipinas]]'' (pinangalanan na ''Filipinas''), na binili mula Tsina at iba pang sasakyang pang-tubig na bigay ng mayayamang makabayan.<ref name=pn /><ref name=dlsu>{{cite web |title=THE PHILIPPINE NAVY |url=http://www.dlsu.edu.ph/offices/osa/rotc/pdf/ms2/phil-navy-b.pdf |work=dlsu.edu.ph |publisher=De La Salle University-Manila (ROTC) |access-date=July 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120914074806/http://www.dlsu.edu.ph/offices/osa/rotc/pdf/ms2/phil-navy-b.pdf |archive-date=September 14, 2012 |url-status=live }}</ref> Ang mga istasyon ng hukbong-dagat kalaunan ay itinatag upang magsilbi bilang mga baseng tahanan ng mga barko sa mga sumusunod: <ref name=dlsu /> ::*Puerto ng Aparri ::*Puerto ng Legaspi ::*Puerto ng Balayan ::*Puerto ng Calapan ::*Puerto ng San Roque, Cavite Noong Setyembre 26, 1898, si Aguinaldo ay hinirang si Kapitan Pascual Ledesma (isang kapitan ng pang merkadong barko) bilang Direktor ng ''Bureau of the Navy'', katulong si Kapitan Angel Pabie (isang ding kapitan ng pang merkadong barko). Matapos maipasa ang [[Konstitusyon ng Malolos]] ang hukbong pang-dagat ay nailipat sa ''Ministry of Foreign Relations'' sa ''Department of War'' (matapos ay nakilalang ''Department of War and the Navy'') na pinamunuan ni [[Mariano Trías|Hen. Mariano Trías]].<ref name=pn /><ref name=dlsu /> Nang ang tensyon sa pagitan ng Pilipino at Amerikano ay sumiklab sa [[:en:Battle of Manila (1899)|1899]] at nagpatuloy ang pagharang sa hukbong pang-dagat ng mga Amerikano, ang Hukbong pang-dagat ng Pilipinas ay nagsimulang masira.<ref name=pn /> ==Mga watawat at mga unang bandila ng rebolusyon == {{main|:en:Flags of the Philippine Revolution}} <gallery> Talaksan:Flag of the Philippines (1898–1901).svg|Opisyal na watawat ng [[Unang Republika ng Pilipinas]]. Talaksan:Philippines Aguinaldo flag (obverse).svg|Ang ''banner'' ni Heneral [[Emilio Aguinaldo]] sa kanyang kampanya. Talaksan:Flag of the Tagalog people.svg|Watawat ng [[Republika ng Biak-na-Bato|Republika of Biak-na-Bato]]. Talaksan:Philippine revolution flag pugadlawin.svg|Watawat na ginamit sa [[Sigaw ng Pugad Lawin|Sigaw ng Pugadlawin]]. Talaksan:Philippine revolution flag magdiwang.svg|Watawat ngpaksyon na [[Magdiwang (Katipunan faction)|Magdiwang]] sa pangunguna ni [[Mariano Álvarez]] Talaksan:Philippine revolution flag magdalo alternate.svg|Watawat ng paksyon na [[Magdalo (Katipunan faction)|Magdalo]] sa pangunguna ni [[Baldomero Aguinaldo]] Talaksan:Philippine revolution flag kkk1.svg|Ang KKK na watawat ng [[Katipunan]] ay ginamit din sa maraming kampanya. Talaksan:Philippine revolution flag llanera.png|Ang watawat na bungo ni Heneral [[Mariano Llanera]] ng republikanong hukbo. Talaksan:Flag of Pio del Pilar.svg|Watawat ni [[Pío del Pilar|Pio del Pilar]], tinatawag na ''Bandila ng Matagumpay'' (Flag Of the Triumphants). Talaksan:Philippine revolution flag gregoriodelpilar.svg|Watawat ni Heneral [[Gregorio del Pilar]], na kanyang ginamit sa kanyang kampanya. Talaksan:Flag of the Katagalugan Republic.svg|Watawat ng "''Republika ng Katagalugan''" na itinatag ni [[Macario Sakay]] Talaksan:Red flag.svg|Ang dapat na watawat na pinagtibay ng Republikang Kakarong ay alinman sa watawat ng Katipunan o isang payak na pulang watawat na ipinapakita sa itaas . Talaksan:Flag of the Katipuneros of Bicol.svg|Watawat ng mga katipunero sa rehiyon ng [[Bicol]]. Talaksan:Flag of the Negros Republic.svg|Watawat ng Rebolusyunaryong Gobyerno sa Bacolod (1899), [[Republika ng Negros]]. Talaksan:Negrense revolution banner.svg|Watawat ng rebolusyon sa [[Himagsikang Negros]]. </gallery> ==Mga pangkalahatang opisyales== Sa panahon na umiral ang Rebolusyunaryong hukbo , mahigit 100 indibidwal ang hinirang na may [[Heneral]] na grado. Sa iba pang detalye, tignan ang [[:en:List of Filipino generals in the Philippine Revolution and the Philippine–American War|Listahan ng mga heneral na Pilipino sa Rebolusyong Pilipino at Digmaang Pilipino-Amerikano ]] na artikulo. ==Iba pang kilalang opisyales== [[File:Quezon.jpg|thumb|right|[[Manuel L. Quezon]], isang [[List of presidents of the Philippines|dating pangulo]] ng Pilipinas, na naging [[:en:Major]] sa Hukbo.]] [[File:Francisco "Paco" Roman, c. 1899.jpg|thumb|right|[[Paco Roman|Francisco "Paco" Román]] – kanang kamay ni Tinyente Heneral Antonio Luna.]] *Heneral [[Agueda Kahabagan|Águeda Kahabagan y Iniquinto]] - Kumandante ng Reserve Corps noong April 6, 1899. Ang nag-iisang babae sa talaan. *Korornel Agapito Bonzón *Korornel [[Felipe Salvador]] – Kumandante ng paksyon na [[Santa Iglesia]]. *Korornel [[Apolinar Velez|Apolinar Vélez]] *Korornel Alejandro Avecilla *Korornel [[Paco Roman|Francisco "Paco" Román]] – Katulong ni Tinyente Heneral [[Antonio Luna]]. *Korornel Manuel Bernal – Katulong ni Tinyente Heneral Antonio Luna. *Korornel Pablo Tecson – Pinuno, [[:en:Battle of Quingua|Labanan sa Quingua]]. *Korornel Alipio Tecson – Supremong Kumandante Militar sa [[Tarlac]] noong 1900 at ipinatapon sa [[Guam]]. *Korornel Simón Tecson – Namuno sa [[Pagkubkob ng Baler|Labanan sa Baler]]; isa sa mga lumagda sa Konstitusyon ng Biak-na-Bato. *Korornel Simeón Villa *Korornel Luciano San Miguel *Korornel José Tagle – Nakilala sa kanyang ginampanan sa [[Labanan sa Imus]]. *Tinyente Koronel [[Lazaro Macapagal|Lázaro Macapagal]] – Kumandante opisyal sa pagbitay sa magkapatid na Andrés at Procopio Bonifacio. *Tinyente Koronel [[José Torres Bugallón]] – Bayani ng [[:en:Battle of La Loma|Labanan sa La Loma]]. *Tinyente Koronel [[Regino Diaz Relova|Regino Díaz Relova]] – Lumaban bilang isa sa mga nanguna sa ilalim ni Heneral [[Juan Cailles]] sa lalawigan ng Laguna. *Major [[Manuel Quezon]] – Katulong ni Pangulong Emilio Aguinaldo. Pagkatapos ay sumunod sa kanya bilang [[Talaan ng mga Pangulo ng Pilipinas|pangalawang]] [[:en:president of the Philippines|pangulo ng Pilipinas]] sa ilalim ng itinataguyod ng Estados Unidos na [[Komonwelt ng Pilipinas|Komonwelt]]. *Major [[Eugenio Daza]] – ''Area Commander'' katimugang [[Samar]] at panglahatang kumandante at pangunahing nag-organisa ng [[:en:Balangiga massacre|Balangiga Encounter]]. *Major Juan Arce *Kapitan José Bernal – Katulong ni Tinyente Heneral Antonio Luna. *Kapitan Eduardo Rusca – Katulong ni Tinyente Heneral Antonio Luna. *Kapitan Pedro Janolino – Kumandante opisyal ng Batalyon ng Kawit. *Kapitan Vicente Roa *Kapitan Serapio Narváez – Opisyal ng 4th Company, Batalyon ng Morong. *Kapitan [[Cirilo Arenas]]- Kapitan ng Maguagui (Naic), Cavite. *Tinyente García – isa sa mga paboritong asintado ni Hen. Luna's sa Black Guard yunit. *Kabo Anastacio Félix – 4th Company, Batalyon ng Morong, unang Pilipinong nasawi sa Digmaang Pilipino-Amerikano.<ref>{{cite web|url=http://philippineamericanwar.webs.com/filamwarbreaksout.htm|title=FIL-AM WAR BREAKS OUT|work=philippineamericanwar.webs.com|access-date=2021-11-29|archive-date=2021-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129053154/https://philippineamericanwar.webs.com/filamwarbreaksout.htm|url-status=dead}}</ref> ==Kilalang mga opisyal at kanilang katutubong pinagmulan== [[File:Juan Cailles.jpg|thumb|[[Juan Cailles]].]] ;Army: {{div col|colwidth=30em}} *Heneral [[Juan Cailles]] – Franco-Indian ''[[mestizo]]'' pinangunahan ang puwersang Pilipino sa Laguna<ref name=tan2002p249>{{harvnb|Tan|2002|p=249}}.</ref> *Heneral José Valesy Nazaraire – Spanish.<ref name=tan2002p249 /> *Brigada Heneral [[Jose Ignacio Paua|José Ignacio Paua]] – Purong Intsik na Heneral sa Hukbo.<ref name=linn2000bp97>{{harvnb|Linn|2000b|p=[https://books.google.com.ph/books?id=-5WOrmt_VxcC&pg=PA97 97]}}.</ref> *Brigada Heneral B. Natividad – Gumanap na Kumandante ng Brigada sa Vigan sa ilalim ni Heneral Tinio.<ref name=tan2002p108 /> *Koronel [[Manuel Sityar]] – Kalahating Espanyol na Direktor ng Academía Militar de Malolos. Isang dating kapitan sa hukbong kolonyal ng Espanya na pumanig sa mga Pilipino.<ref name=tan2002p108,249>{{harvnb|Tan|2002|pp=108, 249}}.</ref> *Koronel Sebastian de Castro – Kastilang direktor ng hospital pang militar sa [[Malasiqui, Pangasinan]].<ref name=tan2002p249 /> *Koronel Dámaso Ybarra y Thomas – Kastila.<ref name=tan2002p249 /> *Tinyente Koronel Potenciano Andrade – Kastila.<ref name=tan2002p249 /> *Estaquio Castellor – Pranseng ''mestizo'' na nanguna sa isang batalyon ng mga asintado.<ref name=tan2002p249 /> *Kumandante [[Candido Reyes]] – Guro sa Academía Militar de Malolos. Dating Sarhento sa hukbo ng Espanya.<ref name=halili2004p169>{{harvnb|Halili|2004|p=[https://books.google.com.ph/books?id=gUt5v8ET4QYC&pg=PA169&dq=%22Candido+Reyes%22+%22Jose+Reyes%22 169]}}.</ref> *Kumandante [[José Reyes (sergeant)|José Reyes]] – Guro sa Academía Militar de Malolos.Dating Sarhento sa hukbo ng Espanya.<ref name=halili2004p169 /> *Kumandante José Torres Bugallón – Kastilang opisyal na nagsilbi sa ilalim ni Heneral Luna.<ref name=tan2002p249 /> *Kapitan [[Antonio Costosa]] – Dating opisyal sa hukbo ng espanya. *Kapitan Tei Hara – Opisyal na Hapon na nakipaglaban sa Digmaang Pilipino-Amerikano kasama ang mga boluntaryong sundalo.<ref>{{Cite web|url=https://opinion.inquirer.net/86364/japanese-with-a-different-face|title = Japanese with a different face|date = July 3, 2015}}</ref> *Kapitan Chizuno Iwamoto – Opisyal na Hapon na nagsilbi kay Emilio Aguinaldo.<ref name="INQ">{{cite web|url=http://opinion.inquirer.net/86364/japanese-with-a-different-face|title=Japanese with a different face|author=Ambeth R. Ocampo|work=inquirer.net|date=July 3, 2015}}</ref> Returned to Japan after Aguinaldo's capture.<ref name="INQ"/> *Isang Hapon na nagngangalang Tobira ("Tomvilla" sa talaan ng mga Amerikano) na isang adjutante kay Heneral Licerio Geronimo.<ref>Report of the United States Philippine Commission to the Secretary of War for the period from December 1, 1900, to October 15, 1901</ref> *Kapitan [[:en:David Fagen|David Fagen]] – Isang [[:en:African Americans|Aprikanong Amerikano]] Isang Kapitan na nagsilbi sa ilalim ni Heneral ng Brigada Urbano Lacuna. Dating Kabo sa [[:en:United States Army|United States Army]] [[:en:24th Infantry Regiment (United States)|24th Colored Regiment]].<ref>{{harvnb|Bowers|Hammond|MacGarrigle|1997|p=[https://books.google.com.ph/books?id=s5smqFkTmcIC&pg=PA12 12]}}.</ref><ref name=fantina2006p12>{{Harvnb|Fantina|2006|p=[https://books.google.com.ph/books?id=AD0B560nGVIC&pg=PA88 88]}}.</ref><ref name=tan2002p250 /> *Kapitan Francisco Espina – Kastila.<ref name=tan2002p108>{{harvnb|Tan|2002|p=108}}.</ref> *Kapitan Estanislao de los Reyes – Kastilang ''aide-de-camp'' kay Heneral Tinio.<ref name=tan2002p108 /> *Kapitan Feliciano Ramoso – Kastilang ''aide-de-camp'' kay Heneral Tinio.<ref name=tan2002p108 /> *Kapitan Mariano Queri – Kastilang opisyal na nagsilbi sa ilalim ni Heneral Luna bilang guro sa Academía Militar de Malolos at naging director-general ng departamentong pangdigmaan.<ref name=tan2002p249 /> *Kapitan Camillo Richairdi – Italiano.<ref name=tan2002p249 /> *Kapitan Telesforo Centeno – Kastila.<ref name=tan2002p249 /> *Kapitan Arthur Howard – Amerikano na tumakas mula sa ''1st California Volunteer''.<ref name=tan2002p250 /> *Kapitan Glen Morgan – Amerikano na nag-organisa ng mga pwersang paglaban sa gitnang Mindanao.<ref name=tan2002p250 /> *Kapitan John Miller – Amerikano na nag-organisa ng mga pwersang paglaban sa gitnang Mindanao.<ref name=tan2002p250 /> *Kapitan Russel – Amerikanong tumakas sa 10th Infantry.<ref name=tan2002p250 /> *Tinyente Danfort – Amerikanong tumakas sa 10th Infantry.<ref name=tan2002p250 /> *Tinyente Maximino Lazo – Kastila.<ref name=tan2002p249 /> *Tinyente Gabriel Badelly Méndez – Cubano.<ref name=tan2002p249 /> *ika-2 Tinyente Segundo Paz – Kastila.<ref name=tan2002p249 /> *Tinyente Alejandro Quirulgico – Kastila.<ref name=tan2002p108 /> *Tinyente Rafael Madina – Kastila.<ref name=tan2002p108 /> *Tinyente Saburo Nakamori – Hapon.<ref>Consistency Is the Hobgoblin: Manuel L. Quezon and Japan, 1899–1934 by Grant K. Goodman, Vol. 14, No. 1 (Mar. 1983), p.79.</ref> *Tinyente Arsenio Romero – Kastila.<ref name=tan2002p108 /> *Private [[:en:John Allane|John Allane]] – Hukbong Sandatahan ng Estados Unidos.<ref name=scott1986pp36-37>{{harvnb|Scott|1986|pp=36–37}}</ref> *Private [[:en:Harry Dennis|Harry Dennis]] Hukbong Sandatahan ng Estados Unidos- bumaligtad ng panig noong Digmaang Pilipino-Amerikano .<ref name=scott1986pp36-37 /> *Private [[William Hyer (bumaligtad ng panig noong Digmaang Pilipino-Amerikano)|William Hyer]] – Hukbong Sandatahan ng Estados Unidos.<ref>{{harvnb|Scott|1986|pp=36–37, 195}}</ref> *Private [[Meeks (bumaligtad ng panig noong Digmaang Pilipino-Amerikano)|Meeks]] (hindi nakilala ang buong pangalan)<!-- redo this characterization as needed if a target article is provided -- the WP article for Edward Walpole is for a different person--> – United States Army.<ref name=scott1986pp36-37 /> *Private [[George Raymond (Philippine–American War defector)|George Raymond]] – 41st Infantry, United States Army.{{citation needed|date=April 2012}} *Private [[Maurice Sibley (Philippine–American War defector)|Maurice Sibley]] – 16th Infantry, United States Army.<ref>{{cite book|first=Vic|last=Hurley|title=Jungle Patrol, the Story of the Philippine Constabulary (1901–1936)|url=https://books.google.com/books?id=WKPWJLDvyyoC|date=June 14, 2011|publisher=Cerberus Books|isbn=978-0-9834756-2-0|page=[https://books.google.com.ph/books?id=WKPWJLDvyyoC&pg=PA169&dq=%22Maurice+Sibley%22 169]}}</ref> *Private [[John Wagner (Philippine–American War defector)|John Wagner]]<!-- redo this characterization as needed if a target article is provided -- the WP article for John Wagner is for a different person--> – United States Army.<ref name=scott1986pp36-37 /> *Private [[Edward Walpole (Philippine–American War defector)|Edward Walpole]]<!-- redo this characterization as needed if a target article is provided -- the WP article for Edward Walpole is for a different person--> – United States Army.<ref name=scott1986pp36-37 /> *Henry Richter – Amerikanong tumakas mula sa 9th Cavalry.<ref name=tan2002p250 /> *Gorth Shores – Amerikanong tumakas mula sa 9th Cavalry.<ref name=tan2002p250 /> *Fred Hunter – Amerikanong tumakas mula sa 9th Cavalry.<ref name=tan2002p250 /> *William Denten – Amerikanong tumakas at nagsilbi kay Heneral Lukban sa Samar.<ref name=tan2002p250 /> *Enrique Warren – Amerikanong tumakas at nagsilbi kay [[Francisco Makabulos]] in Tarlac.<ref name=tan2002p250 /> *Frank Mekin - Amerikanong tumakas mula sa 37th Infantry at nagsilbi bilang Tinyente sa ilalim ni Heneral Juan Cailles.<ref>The Bamberg herald. June 27, 1901</ref> *Earl Guenther - Amerikanong tumakas at isang tagapangalaga ng kantina mula sa37th Infantry sa garison ng Paete na nagsilbi sa ilalim ni Heneral Juan Cailles.<ref>San Francisco Call, Volume 87, Number 23, 23 June 1901</ref> *Antonio Prisco – Kastila.<ref name=tan2002p249 /> *Manuel Alberto – Kastila.<ref name=tan2002p249 /> *Eugenia Plona – Kastila aide-de-camp kay Baldermo Aguinaldo.<ref name=tan2002p249 /> *Alexander MacIntosh – [[Ingles (grupong etniko)|Ingles]].<ref name=tan2002p250>{{harvnb|Tan|2002|p=250}}.</ref> *William McAllister – [[Ingles (grupong etniko)|Ingles]].<ref name=tan2002p250 /> *Charles MacKinley – Isang Ingles na nagsilbi sa Laoag.<ref name=tan2002p250 /> *James O'Brian – [[Ingles (grupong etniko)|Ingles]].<ref name=tan2002p250 /> {{div col end}} ;Navy: *Kapitan [[Vicente Catalan|Vicente Catalán]] – Flag officer in-Command ng [[Philippine Navy]]. Isang dating myembro ng [[Royal Spanish Navy]] at isang [[Criollo people|Criollo]] mula sa [[Cuba]]. ==Tignan din== {{Commons category}} *[[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *[[:en:Military History of the Philippines|Kasaysayang Militar ng Pilipinas]] *[[Hukbong Katihan ng Pilipinas]] *[[Katipunan]] *[[Hukbong Katihan ng Komonwelt ng Pilipinas]] *[[:en:Luna sharpshooters|Luna sharpshooters]] ==Sanggunian== {{reflist|2}} === Bibliograpiya === {{refbegin}} *{{cite book|last1=Bowers|first1=William T. |last2=Hammond|first2=William M. |last3=MacGarrigle|first3=George L. |title=Black Soldier, White Army: The 24th Infantry Regiment in Korea|url=https://books.google.com/books?id=s5smqFkTmcIC|year=1997|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-3990-1}} *{{cite journal|last=Deady |first=Timothy K. |title=Lessons from a Successful Counterinsurgency: The Philippines, 1899–1902 |url=http://www.carlisle.army.mil/usawc/Parameters/05spring/deady.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20090326184120/http://www.carlisle.army.mil/usawc/Parameters/05spring/deady.pdf|archive-date=March 26, 2009|journal=Parameters |volume=35|issue=1|pages=53–68 |date=Spring 2005|publisher=US Army War College}} *{{cite book|last=Fantina|first=Robert |title=Desertion and the American Soldier, 1776–2006|url=https://books.google.com/books?id=AD0B560nGVIC|year=2006|publisher=Algora Publishing|isbn=978-0-87586-453-2}} *{{cite book|last=Halili|first=Christine N.|title=Philippine History|url=https://books.google.com/books?id=gUt5v8ET4QYC|year=2004|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-3934-9}} * {{citation |last=Linn |first=Brian McAllister |author-link=Brian McAllister Linn |title=The Philippine War, 1899–1902 |url=https://books.google.com/books?unstot=PSJGPgAACAAJ |year=2000a |publisher=University Press of Kansas|isbn=978-0-7006-1225-3}} * {{cite book|last=Linn|first=Brian McAllister |title=The U.S. Army and Counterinsurgency in the Philippine War, 1899-1902|url=https://books.google.com/books?id=-5WOrmt_VxcC|date=2000b|publisher=UNC Press Books|isbn=978-0-8078-4948-4}} * {{cite book|last=Scott|first=William Henry |title=Ilocano responses to American aggression, 1900-1901|url=https://books.google.com/books?id=X_1wAAAAMAAJ|year=1986|publisher=New Day Publishers|isbn=978-971-10-0336-4}} * {{cite book|last=Tan|first=Samuel K.|title=The Filipino-American War, 1899-1913|url=https://books.google.com/books?id=O_qRAAAAIAAJ|year=2002|publisher=University of the Philippines Press|isbn=978-971-542-339-7}} {{refend}} == Sa popular na media == The Philippine revolutionary army has been mentioned in several books and films. === Aklat === === Pelikula === * ''Teniente Rosario'' (1937) * ''[[Dugo sa Kapirasong Lupa]]'' (1975) * ''[[Ganito Kami Noon, Paano Kayo Ngayon?]]'' (1976) * ''Aguila'' (1980) * ''[[Tirad Pass: The Last Stand of Gen. Gregorio del Pilar]] (1996) * ''[[José Rizal (film)|José Rizal]]'' (1998) * ''[[Baler (film)|Baler]]'' (2008) * ''[[Amigo (film)|Amigo]]'' (2010) * ''[[El Presidente (film)|El Presidente]]'' (2012) * ''[[Bonifacio: Ang Unang Pangulo]]'' (2014) * ''[[Heneral Luna]]'' (2015) * ''[[Goyo: Ang Batang Heneral]]'' (2018) == Panglabas na sanggunian == * [http://www.agmohio.com/LRenemyuniforms_Filipino_Insignia.htm Philippines Independence Armies: Insignia 1896 – 1902] * {{cite web |title=Artemio Ricarte |url=http://server.pvao.mil.ph/artemio_ricarte.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809163308/http://server.pvao.mil.ph/artemio_ricarte.html |archive-date=August 9, 2011 |access-date=January 28, 2012}} * [http://www.agmohio.com/LRNorfolkRayadillo.htm Images of Filipino Republican Army ''rayadillo'' tunics] {{Philippine Revolution}} [[Kategorya:Himagsikang Pilipino]] [[Kategorya:Kasaysayang militar ng Pilipinas]] 0mejuq9lehip2pd5t60qp5vlwqk423t 0 5958 2223153 2164749 2026-09-01T13:19:41Z ~2026-47725-15 165929 yung 67 2223153 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=Nobyembre 2009}} Ang '''Panatang Makabayan''' ay ang pambansang panunumpa ng mga Pilipino. Ito ay isa sa dalawang pambansang panunumpa; ang isa pang panunumpa ay ang [[Panunumpa ng Katapatan sa Watawat]], ang panunumpa sa [[watawat ng Pilipinas]]. Sinasambit ang Panatang Makabayan sa mga pagtitipong panglwatawat sa mga [[paaralan]], kung saan ito ay sinasambit pagkatapos ng [[pambansang awit]], [[Lupang Hinirang]], ngunit bago ang Panunumpa ng Katapatan sa Watawat. 67 Ang pagsasambit ng Panatang Makabayan ay kinakailangan ng batas sa lahat ng mga pangmadlang paaralan at mga panariling paaralan lalo na kung ang mayoria ng mga mag-aaral ay Pilipino: sa ganitong tagpo, [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 1265, isa ng mga maraming batas sa mga pambansang sagisag. Ito ay naging batas noong [[Hulyo 11]], [[1955]]. Pinatupad ang batas sa mga paaralan sa paggamit ng isang utos ng [[Kagawaran_ng_Edukasyon_(Pilipinas)|Kagawaran ng Edukasyon]], Kautusang Tagakagawaran Blg. 8, na naitatag noong [[Hulyo 21]], [[1955]]. Kahit na sabi ng Kautusang Tagakagawaran Blg. 8 na ang Panatang Makabayan ay maaring sambitin sa [[Wikang Ingles|Ingles]] o kahit anong wika, palagi paring sinasambit ang Panatang Makabayan sa [[Wikang Filipino]] lamang. Mayroong dalawang anyo ang Panatang Makabayan sa Filipino: ang kasalukuyang anyo na isang salin na maiksi at matulain, at ang dating anyo na ang wagas na salin o saling walang pagbabago mula sa tunay na pagkakasulat sa Ingles. ==Teksto ng panunumpa== ===Sa wikang Filipino=== ====DepEd Order 004-2023 version==== <poem> Iniibig ko ang Pilipinas, aking lupang sinilangan, tahanan ng aking lahi; kinukupkop ako at tinutulungang maging malakas, masipag, at marangal. Dahil mahal ko ang Pilipinas, diringgin ko ang payo ng aking magulang, susundin ko ang tuntunin ng paaralan, tutuparin ko ang tungkulin ng mamamayang makabayan: naglilingkod, nag-aaral at nananalangin nang buong katapatan. Iaalay ko ang aking buhay, pangarap, pagsisikap sa bansang Pilipinas.<ref>[https://web.archive.org/web/20120323002039/http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/DO%2054_11-09-01_00001.pdf The Revised Panatang Makabayan](archived from [http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/DO%2054_11-09-01_00001.pdf the original] on 2012-03-23), DepEd Order No. 54, November 9, 2001.</ref><ref>https://www.bomboradyo.com/deped-inamyendahan-ang-isang-salita-sa-panatang-makabayan/amp</ref> </poem> ====DepEd Order 54-2001 version==== <poem> Iniibig ko ang Pilipinas, aking lupang sinilangan, tahanan ng aking lahi; kinukupkop ako at tinutulungang maging malakas, masipag, at marangal. Dahil mahal ko ang Pilipinas, diringgin ko ang payo ng aking magulang, susundin ko ang tuntunin ng paaralan, tutuparin ko ang tungkulin ng mamamayang makabayan: naglilingkod, nag-aaral at nagdarasal nang buong katapatan. Iaalay ko ang aking buhay, pangarap, pagsisikap sa bansang Pilipinas.<ref>[https://web.archive.org/web/20120323002039/http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/DO%2054_11-09-01_00001.pdf The Revised Panatang Makabayan](archived from [http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/DO%2054_11-09-01_00001.pdf the original] on 2012-03-23), DepEd Order No. 54, November 9, 2001.</ref> </poem> ====Tunay na bersyon==== <poem> Iniibig ko ang Pilipinas Ito ang aking lupang sinilangan Ito ang tahanan ng aking lahi Ako'y kanyang kinukupkop at tinutulungan Upang maging malakas, maligaya at kapakipakinabang Bilang ganti, ay diringgin ko ang payo ng aking mga magulang Susundin ko ang mga tuntunin ng aking paaralan Tutuparin ko ang mga tungkulin ng isang mamamayang makabayan at masunurin sa batas Paglilingkuran ko ang aking bayan nang walang pag-iimbot at ng buong katapatan Sisikapin kong maging isang tunay na Pilipino sa isip, sa salita, at sa gawa.<ref name=SPCP>[https://web.archive.org/web/20120325052201/http://spcp75.com/spcp75/htm_spcp75/lifestyle/filipiniana/fil_pledge.htm Panatang Makabayan (Pledge of Allegiance)](archived from [http://spcp75.com/spcp75/htm_spcp75/lifestyle/filipiniana/fil_pledge.htm the original] on 2012-03-25), Saint Paul College of Parañaque.</ref> </poem> ===Sa wikang Ingles=== ====Tuwirang salin ng kasalukuyang bersyon==== <poem> I love the Philippines - the land of my birth, Home of my race - who kept me and has been helping me To become strong, industrious and honorable. I love the Philippines - and for this... I will heed the counsel of my parents, I will obey the rules of my school, I will perform the duties of a patriotic citizen, I shall Serve, study, and pray faithfully. I shall offer my life, my dreams and all my endeavors... To my country - The Philippines.{{cn|date=January 2016}} </poem> ====Tunay na bersyon==== I love the Philippines.<br> It is the land of my birth;<br> It is the home of my people.<br> It protects me and helps me to be strong, happy and useful.<br> In return, I will heed the counsel of my parents;<br> I will obey the rules of my school;<br> I will perform the duties of a patriotic, law-abiding citizen;<br> I will serve my country unselfishly and faithfully<br> I will be a true Filipino in thought, in word, and in deed.<ref>Department of Education rules and regulations quoted in {{Cite book |author=Joaquin G. Bernas |title=The 1987 Constitution of the Republic of the Philippines: a commentary |publisher=Rex Bookstore, Inc. |year=1996 |isbn=978-971-23-2013-2 |page=[http://books.google.com/books?id=3WzdhH8P1pYC&pg=PA297 297] |url=http://books.google.com/?id=3WzdhH8P1pYC}}.</ref><ref>{{citation|author=Sunga|title=My Country and My People 1|url=http://books.google.com/books?id=jEocXTBVlpQC|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-2250-1|page=[http://books.google.com.ph/books?id=jEocXTBVlpQC&pg=PA34 34]|display-authors=etal}}</ref> ==Tingnan din== *[[Watawat ng Pilipinas]] *[[Lupang Hinirang]] *[[Panunumpa ng Katapatan sa Watawat]] [[Kategorya:Mga panunumpa]] [[Kategorya:Nasyonalismo]] [[Kategorya:Pilipinas]] bt68km65l2nc2q0c8ddxt4mpfiraz4q 2223156 2223153 2026-09-01T13:36:38Z NDG 153598 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-47725-15|~2026-47725-15]] ([[User talk:~2026-47725-15|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:Cloverangel237|Cloverangel237]] 2164749 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=Nobyembre 2009}} Ang '''Panatang Makabayan''' ay ang pambansang panunumpa ng mga Pilipino. Ito ay isa sa dalawang pambansang panunumpa; ang isa pang panunumpa ay ang [[Panunumpa ng Katapatan sa Watawat]], ang panunumpa sa [[watawat ng Pilipinas]]. Sinasambit ang Panatang Makabayan sa mga pagtitipong panglwatawat sa mga [[paaralan]], kung saan ito ay sinasambit pagkatapos ng [[pambansang awit]], [[Lupang Hinirang]], ngunit bago ang Panunumpa ng Katapatan sa Watawat. Ang pagsasambit ng Panatang Makabayan ay kinakailangan ng batas sa lahat ng mga pangmadlang paaralan at mga panariling paaralan lalo na kung ang mayoria ng mga mag-aaral ay Pilipino: sa ganitong tagpo, [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 1265, isa ng mga maraming batas sa mga pambansang sagisag. Ito ay naging batas noong [[Hulyo 11]], [[1955]]. Pinatupad ang batas sa mga paaralan sa paggamit ng isang utos ng [[Kagawaran_ng_Edukasyon_(Pilipinas)|Kagawaran ng Edukasyon]], Kautusang Tagakagawaran Blg. 8, na naitatag noong [[Hulyo 21]], [[1955]]. Kahit na sabi ng Kautusang Tagakagawaran Blg. 8 na ang Panatang Makabayan ay maaring sambitin sa [[Wikang Ingles|Ingles]] o kahit anong wika, palagi paring sinasambit ang Panatang Makabayan sa [[Wikang Filipino]] lamang. Mayroong dalawang anyo ang Panatang Makabayan sa Filipino: ang kasalukuyang anyo na isang salin na maiksi at matulain, at ang dating anyo na ang wagas na salin o saling walang pagbabago mula sa tunay na pagkakasulat sa Ingles. ==Teksto ng panunumpa== ===Sa wikang Filipino=== ====DepEd Order 004-2023 version==== <poem> Iniibig ko ang Pilipinas, aking lupang sinilangan, tahanan ng aking lahi; kinukupkop ako at tinutulungang maging malakas, masipag, at marangal. Dahil mahal ko ang Pilipinas, diringgin ko ang payo ng aking magulang, susundin ko ang tuntunin ng paaralan, tutuparin ko ang tungkulin ng mamamayang makabayan: naglilingkod, nag-aaral at nananalangin nang buong katapatan. Iaalay ko ang aking buhay, pangarap, pagsisikap sa bansang Pilipinas.<ref>[https://web.archive.org/web/20120323002039/http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/DO%2054_11-09-01_00001.pdf The Revised Panatang Makabayan](archived from [http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/DO%2054_11-09-01_00001.pdf the original] on 2012-03-23), DepEd Order No. 54, November 9, 2001.</ref><ref>https://www.bomboradyo.com/deped-inamyendahan-ang-isang-salita-sa-panatang-makabayan/amp</ref> </poem> ====DepEd Order 54-2001 version==== <poem> Iniibig ko ang Pilipinas, aking lupang sinilangan, tahanan ng aking lahi; kinukupkop ako at tinutulungang maging malakas, masipag, at marangal. Dahil mahal ko ang Pilipinas, diringgin ko ang payo ng aking magulang, susundin ko ang tuntunin ng paaralan, tutuparin ko ang tungkulin ng mamamayang makabayan: naglilingkod, nag-aaral at nagdarasal nang buong katapatan. Iaalay ko ang aking buhay, pangarap, pagsisikap sa bansang Pilipinas.<ref>[https://web.archive.org/web/20120323002039/http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/DO%2054_11-09-01_00001.pdf The Revised Panatang Makabayan](archived from [http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/DO%2054_11-09-01_00001.pdf the original] on 2012-03-23), DepEd Order No. 54, November 9, 2001.</ref> </poem> ====Tunay na bersyon==== <poem> Iniibig ko ang Pilipinas Ito ang aking lupang sinilangan Ito ang tahanan ng aking lahi Ako'y kanyang kinukupkop at tinutulungan Upang maging malakas, maligaya at kapakipakinabang Bilang ganti, ay diringgin ko ang payo ng aking mga magulang Susundin ko ang mga tuntunin ng aking paaralan Tutuparin ko ang mga tungkulin ng isang mamamayang makabayan at masunurin sa batas Paglilingkuran ko ang aking bayan nang walang pag-iimbot at ng buong katapatan Sisikapin kong maging isang tunay na Pilipino sa isip, sa salita, at sa gawa.<ref name=SPCP>[https://web.archive.org/web/20120325052201/http://spcp75.com/spcp75/htm_spcp75/lifestyle/filipiniana/fil_pledge.htm Panatang Makabayan (Pledge of Allegiance)](archived from [http://spcp75.com/spcp75/htm_spcp75/lifestyle/filipiniana/fil_pledge.htm the original] on 2012-03-25), Saint Paul College of Parañaque.</ref> </poem> ===Sa wikang Ingles=== ====Tuwirang salin ng kasalukuyang bersyon==== <poem> I love the Philippines - the land of my birth, Home of my race - who kept me and has been helping me To become strong, industrious and honorable. I love the Philippines - and for this... I will heed the counsel of my parents, I will obey the rules of my school, I will perform the duties of a patriotic citizen, I shall Serve, study, and pray faithfully. I shall offer my life, my dreams and all my endeavors... To my country - The Philippines.{{cn|date=January 2016}} </poem> ====Tunay na bersyon==== I love the Philippines.<br> It is the land of my birth;<br> It is the home of my people.<br> It protects me and helps me to be strong, happy and useful.<br> In return, I will heed the counsel of my parents;<br> I will obey the rules of my school;<br> I will perform the duties of a patriotic, law-abiding citizen;<br> I will serve my country unselfishly and faithfully<br> I will be a true Filipino in thought, in word, and in deed.<ref>Department of Education rules and regulations quoted in {{Cite book |author=Joaquin G. Bernas |title=The 1987 Constitution of the Republic of the Philippines: a commentary |publisher=Rex Bookstore, Inc. |year=1996 |isbn=978-971-23-2013-2 |page=[http://books.google.com/books?id=3WzdhH8P1pYC&pg=PA297 297] |url=http://books.google.com/?id=3WzdhH8P1pYC}}.</ref><ref>{{citation|author=Sunga|title=My Country and My People 1|url=http://books.google.com/books?id=jEocXTBVlpQC|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-2250-1|page=[http://books.google.com.ph/books?id=jEocXTBVlpQC&pg=PA34 34]|display-authors=etal}}</ref> ==Tingnan din== *[[Watawat ng Pilipinas]] *[[Lupang Hinirang]] *[[Panunumpa ng Katapatan sa Watawat]] [[Kategorya:Mga panunumpa]] [[Kategorya:Nasyonalismo]] [[Kategorya:Pilipinas]] gru19npd410b6qzwciqikcg8ze0g1uc 0 11824 2223193 2223116 2026-09-02T02:03:24Z Jojit fb 38 /* Mga nasyonalidad */ 2223193 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 March 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 April 2013 |access-date=10 February 2013 |publisher=Russiajournal.com}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 October 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 May 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 February 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 September 2016|archive-date=21 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 December 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 December 2014 |access-date=29 December 2014}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 February 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 April 2019 |access-date=28 April 2019 |website=[[Berliner Morgenpost]] |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante.<ref>{{cite web |title=Fast jeder Dritte in Berlin hat einen Migrationshintergrund |url=https://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2017/05/migrationshintergrund-berlin-jeder-dritte.html |website=www.rbb-online.de}}{{Dead link|date=December 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 February 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 September 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 August 2017 |access-date=13 June 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga [[Mga Turko sa Berlin|Turko]], Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, [[Pamayanang Biyetnames ng Berlin|Biyetnames]], Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang [[Mga wikang Kanlurang Aleman|wikang Kanlurang Aleman]] na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong [[wikang pantrabaho]] ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang [[Diyalektong Brandeburges|Brandeburges]] na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang [[sosyolekto]], higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng [[karaniwang Aleman]] sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] jkwwxekeslxvi2la8rcauux7he2lvtv 2223194 2223193 2026-09-02T02:04:43Z Jojit fb 38 /* Mga nasyonalidad */ 2223194 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 October 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 May 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 February 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 September 2016|archive-date=21 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 December 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 December 2014 |access-date=29 December 2014}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 February 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 April 2019 |access-date=28 April 2019 |website=[[Berliner Morgenpost]] |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante.<ref>{{cite web |title=Fast jeder Dritte in Berlin hat einen Migrationshintergrund |url=https://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2017/05/migrationshintergrund-berlin-jeder-dritte.html |website=www.rbb-online.de}}{{Dead link|date=December 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 February 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 September 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 August 2017 |access-date=13 June 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga [[Mga Turko sa Berlin|Turko]], Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, [[Pamayanang Biyetnames ng Berlin|Biyetnames]], Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang [[Mga wikang Kanlurang Aleman|wikang Kanlurang Aleman]] na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong [[wikang pantrabaho]] ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang [[Diyalektong Brandeburges|Brandeburges]] na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang [[sosyolekto]], higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng [[karaniwang Aleman]] sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] aanxtnfryn97wghamnrac9svdjp1hym 2223195 2223194 2026-09-02T02:05:54Z Jojit fb 38 /* Mga nasyonalidad */ 2223195 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 February 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 September 2016|archive-date=21 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 December 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 December 2014 |access-date=29 December 2014}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 February 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 April 2019 |access-date=28 April 2019 |website=[[Berliner Morgenpost]] |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante.<ref>{{cite web |title=Fast jeder Dritte in Berlin hat einen Migrationshintergrund |url=https://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2017/05/migrationshintergrund-berlin-jeder-dritte.html |website=www.rbb-online.de}}{{Dead link|date=December 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 February 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 September 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 August 2017 |access-date=13 June 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga [[Mga Turko sa Berlin|Turko]], Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, [[Pamayanang Biyetnames ng Berlin|Biyetnames]], Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang [[Mga wikang Kanlurang Aleman|wikang Kanlurang Aleman]] na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong [[wikang pantrabaho]] ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang [[Diyalektong Brandeburges|Brandeburges]] na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang [[sosyolekto]], higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng [[karaniwang Aleman]] sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] min22ajptfp5hx1m7vhdo8zzmel2k6t 2223196 2223195 2026-09-02T02:07:17Z Jojit fb 38 /* Mga nasyonalidad */ 2223196 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 December 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 December 2014 |access-date=29 December 2014}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 February 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 April 2019 |access-date=28 April 2019 |website=[[Berliner Morgenpost]] |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante.<ref>{{cite web |title=Fast jeder Dritte in Berlin hat einen Migrationshintergrund |url=https://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2017/05/migrationshintergrund-berlin-jeder-dritte.html |website=www.rbb-online.de}}{{Dead link|date=December 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 February 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 September 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 August 2017 |access-date=13 June 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga [[Mga Turko sa Berlin|Turko]], Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, [[Pamayanang Biyetnames ng Berlin|Biyetnames]], Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang [[Mga wikang Kanlurang Aleman|wikang Kanlurang Aleman]] na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong [[wikang pantrabaho]] ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang [[Diyalektong Brandeburges|Brandeburges]] na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang [[sosyolekto]], higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng [[karaniwang Aleman]] sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] 8y249eetz6zgskb4q4m65ksss384a7k 2223197 2223196 2026-09-02T02:09:23Z Jojit fb 38 /* Mga nasyonalidad */ 2223197 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 February 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 April 2019 |access-date=28 April 2019 |website=[[Berliner Morgenpost]] |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante.<ref>{{cite web |title=Fast jeder Dritte in Berlin hat einen Migrationshintergrund |url=https://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2017/05/migrationshintergrund-berlin-jeder-dritte.html |website=www.rbb-online.de}}{{Dead link|date=December 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 February 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 September 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 August 2017 |access-date=13 June 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga [[Mga Turko sa Berlin|Turko]], Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, [[Pamayanang Biyetnames ng Berlin|Biyetnames]], Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang [[Mga wikang Kanlurang Aleman|wikang Kanlurang Aleman]] na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong [[wikang pantrabaho]] ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang [[Diyalektong Brandeburges|Brandeburges]] na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang [[sosyolekto]], higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng [[karaniwang Aleman]] sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] 3onxiu5tmzukt3yn2rjq84featoa5dd 2223198 2223197 2026-09-02T02:28:37Z Jojit fb 38 /* Mga nasyonalidad */ 2223198 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 September 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 August 2017 |access-date=13 June 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga [[Mga Turko sa Berlin|Turko]], Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, [[Pamayanang Biyetnames ng Berlin|Biyetnames]], Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang [[Mga wikang Kanlurang Aleman|wikang Kanlurang Aleman]] na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong [[wikang pantrabaho]] ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang [[Diyalektong Brandeburges|Brandeburges]] na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang [[sosyolekto]], higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng [[karaniwang Aleman]] sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] sewncppl5v1aizgf5uhxgw70dhyqiz7 2223199 2223198 2026-09-02T02:29:39Z Jojit fb 38 /* Mga nasyonalidad */ 2223199 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga [[Mga Turko sa Berlin|Turko]], Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, [[Pamayanang Biyetnames ng Berlin|Biyetnames]], Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang [[Mga wikang Kanlurang Aleman|wikang Kanlurang Aleman]] na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong [[wikang pantrabaho]] ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang [[Diyalektong Brandeburges|Brandeburges]] na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang [[sosyolekto]], higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng [[karaniwang Aleman]] sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] qivfx2vl4hsi7yfndysisaz3ao0l5ka 2223200 2223199 2026-09-02T02:30:23Z Jojit fb 38 /* Mga nasyonalidad */ 2223200 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang [[Mga wikang Kanlurang Aleman|wikang Kanlurang Aleman]] na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong [[wikang pantrabaho]] ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang [[Diyalektong Brandeburges|Brandeburges]] na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang [[sosyolekto]], higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng [[karaniwang Aleman]] sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] 6gxsjw1pp4591uohmcau0rmibzdwqyh 2223201 2223200 2026-09-02T02:38:04Z Jojit fb 38 /* Mga wika */ 2223201 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 September 2014 |access-date=29 July 2014}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] ji089jejh6293kwn694i2moy7lc72oo 2223202 2223201 2026-09-02T02:39:02Z Jojit fb 38 /* Mga wika */ 2223202 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 May 2011 |access-date=2 June 2011 |publisher=Morgenpost.de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] taarv434d4vuvntso7jqyl0cc1lryfy 2223203 2223202 2026-09-02T02:40:21Z Jojit fb 38 /* Mga wika */ 2223203 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2019 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] a0rgi3rw62mk61ylf71jf2y883r8e0g 2223204 2223203 2026-09-02T02:41:55Z Jojit fb 38 /* Relihiyon */ 2223204 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] [[Landeskirche|rehiyonal na samahang simbahan]] —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang [[Iisa at nagkakaisang simbahan|nagkakaisang simbahan]]. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang [[buwis sa simbahan]] sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] dvxi2g2cgso9rulzomvmm9dz4y7hual 2223205 2223204 2026-09-02T02:42:46Z Jojit fb 38 /* Relihiyon */ 2223205 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=November 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=10 March 2012 |publisher=[[Evangelical Church in Germany]] |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng [[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|Tanggapan ng Estadistika]] na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 November 2012 |access-date=10 February 2013 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 December 2019}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga [[Mga miyembrong estado ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko|estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko]].<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 February 2020 |access-date=8 April 2020 |website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 June 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 July 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 May 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=[[Berliner Zeitung]] |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 June 2017}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 November 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 December 2016 |access-date=19 August 2016 |website=[[The Boston Globe]]}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=December 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=4 January 2011 |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin–Brandenburg]] |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng [[Simbahang Bulgarong Ortodokso|Bulgarong Ortodokso]] na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming [[Talaan ng mga lugar ng pagsamba sa Berlin|lugar ng pagsamba sa Berlin]]. Ang [[Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano]] ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 March 2008 |access-date=19 August 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong [[Mga Bautista|Bautista]] (sa loob [[Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya]]), 29 [[Bagong Apostolikong Simbahan]], 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na [[Simbahan ni Kristo, Siyentipiko]] (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang [[Lumang Simbahang Katoliko|Lumang Simbahan]], at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 November 2018 |access-date=11 November 2018 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 November 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 November 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng [[Talaan ng mga alkalde ng Berlin|Namamahalang Alkalde]] (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 October 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 December 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[Berlin.de]] |language=de}}</ref> Hawak ng [[Partido Sosyo-Demokratiko ng Alemanya|Partido Sosyo-Demokratiko]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng [[Ang Kaliwa (Alemanya)|Kaliwa]] (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng [[Halalan estatal ng Berlin, 2001|halalang estatal noong 2001]] at nanalo ng isa pang termino sa [[Halalang estatal ng Berlin, 2006|halalang estatal noong 2006]].<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=17 August 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong [[Halalang estatal ng Berlin, 2016|halalang estatal noong 2016]], nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni [[Michael Müller (politiko, ipinanganak noong 1964)|Michael Müller]] ng mga Sosyo-Demokratiko.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time Europe]]}}</ref> === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 February 2021 |access-date=8 February 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=official web site}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 March 2021 |access-date=8 February 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[ekosistema ng startup]].<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang UNESCO "City of Design" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at [[startup ecosystem]]. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang tantos ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 December 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang tantos ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 February 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 September 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 June 2008}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 January 2017}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 January 2017 |access-date=13 January 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof}}</ref> Sa loob ng [[Eurozone]], ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang [[Pamumuhunan (macroeconomics)|pamumuhunan]].<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 June 2021 |access-date=13 November 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 December 2019 |access-date=11 December 2019 |website=Statista}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Tantos ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at Pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=26 August 2014 |website=berlin.de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 May 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang [[Französisches Gymnasium Berlin]], na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 June 2008 |access-date=17 August 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang [[Paaralang John F. Kennedy, Berlin|Paaralang John F. Kennedy]], isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 March 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 March 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 May 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang [[Alternatibong kultura|alternatibong]] Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng [[Pangkalahatang Grupo ng Musika|Universal Music Group]] na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng [[Malikhaing Network ng Lungsod|Creative Cities Network]] mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] gg6txvj1w2ya66zkq39i65p537uyu98 0 14287 2223239 2222365 2026-09-02T06:46:20Z Markadan 44880 /* Mga sanggunian */ 2223239 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Bella Flores | image = Flores bella.jpg | alt = | caption = | birth_name = Remedios Dancel | birth_date = {{Birth date|1929|02|27}} | birth_place = Santa Cruz, [[Maynila]] | death_date = {{Death date and age|2013|05|19|1929|02|12}} | death_place = [[Lungsod ng Quezon]], [[Kalakhang Maynila]] | nationality = [[Mga Pilipino|Pilipino]] | other_names = Reyna ng mga Kontrabida, Ina ng mga Kontrabida, Primera Kontrabida, | known_for = | occupation = | years_active = 1950–2013 | awards = ''FAMAS Best Supporting Actress''<br> 1967 ''Ang Kaibigan Kong Santo Niño'' | partner = | website = }} Si '''Remedios Papa Dancel''' (Pebrero 27, 1929 – Mayo 19, 2013),<ref name=ccp>{{cite encyclopedia |author=Lena Pareja |editor=Nicanor Tiongson |encyclopedia=CCP Encyclopedia of Philippine Art |title=Philippine Film |edition=1st |year=1994 |publisher=[[Cultural Center of the Philippines]]|volume=VIII |location=Manila |pages= 250 |isbn=971-8546-31-6}}</ref><ref name=Death/> mas kilala bilang '''Bella Flores''' ay isang [[mga Pilipino|Pilipinang]] aktres. Naging tanyag siya dahil sa mahusay na pagganap bilang kontrabida.<ref name=inq>{{cite news |url=http://showbizandstyle.inquirer.net/entertainment/entertainment/view_article.php?article_id=78511 |title=Guilty pleasures in the biz |author=Nestor U. Torre |work=Viewfinder |publisher=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=2007-07-24 |accessdate=2008-03-05 |archive-date=2008-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007063338/http://showbizandstyle.inquirer.net/entertainment/entertainment/view_article.php?article_id=78511 |url-status=dead }}</ref> Si Bella Flores ay kilala bilang Reyna ng mga Kontrabida at Primera Kontrabida sa kasaysayan ng mga pelikulang Pilipino.<ref>{{cite web |title=Bella Flores: The Philippine Cinema's Primera Kontrabida |url=https://kahimyang.com/articles/3276/bella-flores-the-philippine-cinemas-primera-kontrabida |website=The Kahimyang Project |access-date=June 14, 2026 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Quilingguing |first=Uriel C. |title=Bella Flores dies |url=https://www.sunstar.com.ph/bacolod/bella-flores-dies |work=SunStar |date=May 19, 2013 |access-date=June 14, 2026}}</ref> ==Pelikula== {| class="wikitable sortable" ! Taon !! Titulo !! Mga Ginampanan |- | 1951 || ''[[Roberta (1951 film)|Roberta]]'' || Bar girl |- | 1953 || ''Diwani'' || Ramona |- | rowspan="2"| 1978 || ''Mahal Mo, Mahal Ko'' || Bella |- | ''Atsay'' || Mrs. Aguila |- | rowspan="3"| 1980 || ''Kastilyong Buhangin'' || Viring |- | ''Under-Age'' || Berta |- | ''Waikiki: Sa Lupa ng Ating Mga Pangarap'' || Bella |- | 1982 || ''Diary of Cristina Gaston'' || Bella |- | rowspan="2"| 1983 || ''To Mama with Love'' || Store owner |- | ''Tulume Alyas Zorro'' || Doña Sabel |- |rowspan="2"| 1984 || ''Anak ni Waray vs. Anak ni Biday'' || Carol |- | ''[[Missing in Action (film)|Missing in Action]]'' || Madame Pearl |- | rowspan="2"| 1985 || ''Sanay'' || Doña Beatriz |- | ''[[Tinik sa Dibdib]]'' || Kikay |- | 1986 || ''[[Batang Quiapo]]'' || Mila |- | rowspan="2"| 1988 || ''[[Nakausap Ko ang Birhen]]'' || Sister Rafaelita |- | ''Buy One, Take One'' || Zarah |- | rowspan="2"| 1989 || ''Pulis, Pulis sa Ilalim ng Tulay'' || Belle |- | ''Sgt. Niñonuevo: The Fastest Gun Alive of WPD'' || Nana Toyang |- | rowspan="4"| 1990 || ''Petrang Kabayo 2: Anong Ganda Mo? Mukha Kang Kabayo!'' || Monina |- | ''Paikot-ikot'' || Dorothy |- | ''Patigasan ang Labanan'' || Bella |- | ''May Isang Tsuper ng Taxi'' || Aling Maring |- | 1992 || ''[[Shake, Rattle & Roll IV]]'' || Mama Monang <!-- (segment: Ang Madre) --> |- | 1993 || ''[[Dugo ng Panday]]'' || Bantay |- | 1994 || ''The Secrets of Sarah Jane: Sana'y Mapatawad Mo!'' || Recruiter |- | rowspan="2"| 1996 || ''Ang Misis Kong Hoodlum'' || Widow #1 |- | ''Ikaw ang Mahal Ko'' || Felipa |- | 1997 || ''Nakawin Mo ang Aking Puso'' || Mameng |- | rowspan="2"| 1998 || ''Tataynic'' || Colonel's wife |- | ''Ginto't Pilak'' || Landlady |- | 2000 || ''{{'}}Di Ko Kayang Tanggapin'' || Bella |- | 2005 || ''[[D' Anothers]]'' || Precious |- | 2011 || ''[[Way Back Home (2011 film)|Way Back Home]]'' || Lola Nita |- | 2012 || ''[[My Kontrabida Girl]]'' || Herself |} ===Telebisyon=== {| class="wikitable sortable" ! Taon !! Titulo !! Mga Ginampanan |- | 1997 || ''[[Esperanza (Philippine TV series)|Esperanza]]'' || Mrs. Sanidad |- | 2000–2001 || ''[[Marinella (TV series)|Marinella]]'' || Doña Guadalupe "Guada" Villareal |- | 2005 || ''[[Spirits (TV series)|Spirits]]'' || Milagros |- | 2005–2006 || ''[[Mga Anghel na Walang Langit]]'' || Gaudencia "Gude" Redondo-Hawkins |- | 2010 || ''[[Sine Novela]]: [[Trudis Liit (TV series)|Mars Ravelo's Trudis Liit]]'' || Doña Hershey Ferrer |} ==Kamatayan== Namatay ang batikang kontrabida na si Bella Flores noong Mayo 19, 2013, sa [[Quezon City General Hospital]].<ref name=Kamatayan>{{cite news |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/309069/showbiz/actress-bella-flores-dies-early-sunday-at-84 |title=Actress Bella Flores dies early Sunday at 84 |work=GMA News |accessdate=May 19, 2013 |archive-date=December 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206194612/http://www.gmanetwork.com/news/story/309069/showbiz/actress-bella-flores-dies-early-sunday-at-84 |url-status=live }}</ref> Ang kanyang pagkamatay ay bunga ng mga komplikasyon mula sa operasyon sa balakang.<ref>{{cite news|url=http://www.interaksyon.com/entertainment/legendary-actress-bella-flores-passes-away-at-84/|title=Legendary actress Bella Flores passes away at 84|publisher=InterAksyon|accessdate=May 19, 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130608102753/http://www.interaksyon.com/entertainment/legendary-actress-bella-flores-passes-away-at-84/|archivedate=June 8, 2013}}</ref> ==Sa popular na kultura== Ginampanan ng dating teen star na si [[Valerie Concepcion]] ang papel ng yumaong beteranong aktres na si Bella Flores sa isang drama anthology tungkol sa buhay nito sa Star Confessions na ipinalabas sa TV5 (The 5 Network na ngayon) noong 2011.Gumanap ang komedyante ng GMA 7 na si John Feir bilang si Belly Flori, isang parodiya o ginagayang bersyon ng yumaong beteranong aktres na si Bella Flores, sa defunct o wala nang gag show na Nuts Entertainment sa GMA 7 noong 2003. ==Talasanggunian== {{reflist|refs= <ref name=Death>{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/309069/showbiz/actress-bella-flores-dies-early-sunday-at-84 |title=Actress Bella Flores dies early Sunday at 84 |publisher=GMA News |accessdate=2013-05-19}}</ref> }} {{BD|1929|2013|LIVING|Flores, Bella}} ==Panlabas na kawing== *{{IMDb name|id=0282767|name=Bella Flores}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas|Flores, Bella]] 3oyqp9xg9wuz33zcmo4d02wz5f41cna 0 17849 2223234 2223003 2026-09-02T06:37:45Z Markadan 44880 /* Mga sanggunian */ 2223234 wikitext text/x-wiki {{Short description|Pilipinang aktres}} {{infobox person | name = Rosemarie Sonora | image_size = | birth_name = Rosa María Sonora y Levy | birth_date = {{Birth date and age|1948|04|14}} | birth_place = [[Bacolod]], Pilipinas | death_date = | death_place = | occupation = Aktres | years_active = 1953–1987; 1995 | spouse = {{marriage|[[Ricky Belmonte]]|1970|October 3, 2001|end=died}} | children = [[Sheryl Cruz]] <br/> Renzo Cruz <br/> Patrick Sonora | family = [[Susan Roces]] (kapatid) }} Si '''Rosemarie Sonora''' (ipinanganak Abril 14, 1948 sa [[Lungsod ng Bacolod]], Pilipinas) ay isang artista mula sa [[Pilipinas]]. Siya ay naging artista nang dalhin siya ng kanyang ate na si [[Susan Roces]] at isama sa isang pelikula. Una siyang nabigyan ng sarili niyang pelikula noong [[1958]] na ''Ulilang Anghel'', isang pampamilyang [[drama]], na nilahukan ng mga naglalakihang artista ng [[Sampaguita Pictures]]. Nilunsad siya noong 1966 kasama ang noo'y baguhan na sina [[Gina Pareño]], [[Loretta Marquez]], [[Blanca Gomez]], Shirley Moreno, [[Dindo Fernando]], [[Bert Leroy Jr.]], [[Edgar Salcedo]] at iba pa na tinawag bilang ''Stars of '66''.<ref>{{Cite web |url=http://www.newsflash.org/2000/01/sb/sb001092.htm |title=Newsflash.org |access-date=2006-11-29 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930165137/http://www.newsflash.org/2000/01/sb/sb001092.htm |url-status=dead }}</ref> ==Buod na talambuhay== Si Sonora ay ipinanganak sa isang inang Amerikana na may lahing Pranses at Judiyo, at sa isang amang Pilipino na may halong lahing Espanyol at Tsino-Pilipino.<ref>{{Cite web|url=https://tvtime.trakt.tv/people/rosemarie-sonora|title = People: Rosemary Sonora}}</ref> Ang kanyang kapatid na si [[Susan Roces]] at ang kanyang anak na si [[Sheryl Cruz]] ay mga aktres din.<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm0814489/bio/|title = Biography: Rosemary Sonora}}</ref> Naging asawa niya noon ang aktor na si Ricky Belmonte, ngunit naghiwalay sila. Kinalaunan, nagpakasal siya sa isang Amerikano at naninirahan na ngayon sa [[California]]; at matagal na siyang nagretiro sa pag-aartista.<ref>{{Cite web|url=https://www.philstar.com/entertainment/2007/07/22/7421/all-family|title = All in the Family| website=[[The Philippine Star]] }}</ref> ==Bilang aktres== Nakilala siya sa pangalang Rosemarie noong una niyang pelikulang "Ulilang Anghel" noong 1958, at maging noong kasagsagan ng kanyang karera bilang teen actress mula kalagitnaan hanggang sa huling bahagi ng dekada '60. Karamihan sa kanyang mga pelikula noon ay mga fantasy-comedy-musical na naging matagumpay sa takilya, tulad ng "Juanita Banana" (1968), "Rikkitik loves Rositik" (1969), at marami pang iba. Nabansagan siyang prinsesa ng [[Sampaguita Pictures]] at isa sa mga bida ng ''Maraming Kulay ang Pag-ibig'', kasama sina Loretta Marquez, [[Gina Pareño]], Blanca Gomez, at Shirley Moreno. Noong unang bahagi ng dekada '70, nagkaroon siya ng lingguhang drama show na pinamagatang "Rosemarie" sa [[ABS-CBN]]. Dapwat dito, kinailangan niyang huminto sa showbiz nang isilang niya ang kanyang mga anak na sina Wowie Cruz at Patrick Sonora.<ref>{{Cite web |last=Gabinete |first=Jojo |date=May 21, 2022 |title=Rosemarie Sonora, hindi makakauwi para sa burol at libing ng kapatid na si Susan Roces |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/165768/rosemarie-sonora-burol-libing-susan-roces-a713-20220521 |access-date=January 20, 2024 |website=Pep.ph}}</ref> ==Pilmograpiya== ===Pelikula=== *1958 - ''Ulilang Anghel'' *1962 - ''Ang Hiwaga ni Mariang Isda'' *1963 - ''Dance-O-Rama'' *1964 - ''Mga Batang Artista'' *1966 - ''Maraming Kulay ang Pag-ibig'' *1968 - ''Ikaw ay Akin, Ako ay sa Iyo'' *1968 - ''Juanita Banana'' *1969 - ''Rikkitik Loves Rositik'' *1970 - ''Gintong Alaala'' *1970 - ''The Young at Heart'' *1970 - ''First Kiss'' *1971 - ''Life Everlasting'' *1972 - ''Dearest, Forever...'' *1972 - ''Love Eternal'' *1973 - ''Binhi'' *1974 - ''The Manila Connection '' *1975 - ''Nagbabagang Silangan'' *1975 - ''At Lumaganap ang Lagim'' *1987 - ''Hari sa Hari, Lahi sa Lahi'' *1995 - ''Sana Maulit Muli'' ===Telebisyon=== *1970 (dekada) - ''Rosemarie'' (lingguhang serye) *1987 - ''Balintataw'' (pamagat ng episode: "Labinlimang Taon") ==Talasanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== * {{IMDb name|0814489|Rosemarie Sonora}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas|Sonora, Rosemarie]] [[Kategorya:Mga batang artista]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1948]] teavb7x2ixo4uk0ev4gb06opqp1blc7 0 26074 2223251 1901233 2026-09-02T07:57:21Z Markadan 44880 2223251 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Darling Julie Pearl Apostol Postigo''', na mas kilala sa tawag na '''Julie Vega''' (21 Mayo 1968 &ndash; 6 Mayo 1985), ay isang [[artista]] at [[mang-aawit]] mula sa [[Pilipinas]]. ==Talaan ng mga Ginampanan== ===Pelikula=== {| class="wikitable sortable" ! Taon !! Titulo !! Ginampanan |- | rowspan="3" | 1975 || ''Ang Pag-ibig Ko'y Huwag Mong Sukatin'' || Herself |- | ''Mortal'' || Mylene |- | ''Mga Tinik ng Babae'' || Herself |- | 1978 || ''Mga Mata ni Angelita'' || Angelita |- | rowspan="2" | 1979 || ''Roberta'' || Roberta |- | ''Durugin si Totoy Bato'' || Lucia |- | rowspan="4" | 1980 || ''Pompa'' || Pompa |- | ''Kape't Gatas'' || Wewet |- | ''Angelita ... Ako ang Iyong Ina'' || Angelita |- | ''Anak ng Atsay'' || Lisa |- | rowspan="2" | 1981 || ''Mga Basang Sisiw''|| Herself |- | ''[[Flor de Liza]]''|| Liza |- | rowspan="4" | 1982 || ''Ang Milagro sa Porta Vaga''|| Herself |- | ''Where Love Has Gone'' || Liza Grande |- | ''Mother Dear'' || Lagring |- | ''Roman Rapido''|| Carmen |- | rowspan="4" | 1983 || ''To Mama with Love''|| Mylene |- | ''Isang Bala Ka Lang!'' || Angela Rodriguez |- | ''Iiyak Ka Rin'' || April |- | ''Don't Cry for Me Papa'' || Gigi |- | rowspan="3" | 1984 || ''Dear Mama'' || Joy |- | ''Daddy's Little Darlings'' || Chiqui |- | ''[[Lovingly Yours, Helen|Lovingly Yours, Helen: The Movie]]'' || Ida |} ==Diskograpya== *''[[First Love (album)|First Love]]'' - kung saan tampok ang awiting "First Love". {{BD|1968|1985|Vega, Julie}} {{DEFAULTSORT:Vega, Julie}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga batang artista]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Irlandes]] {{Pilipinas-artista-stub}} o3498cax85601ghybpnzsgwbwr4uxxj 2223252 2223251 2026-09-02T07:59:15Z Markadan 44880 /* Pelikula */ 2223252 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Darling Julie Pearl Apostol Postigo''', na mas kilala sa tawag na '''Julie Vega''' (21 Mayo 1968 &ndash; 6 Mayo 1985), ay isang [[artista]] at [[mang-aawit]] mula sa [[Pilipinas]]. ==Talaan ng mga Ginampanan== ===Pelikula=== {| class="wikitable sortable" ! Taon !! Titulo !! Ginampanan |- | rowspan="3" | 1975 || ''Ang Pag-ibig Ko'y Huwag Mong Sukatin'' || Herself |- | ''Mortal'' || Mylene |- | ''Mga Tinik ng Babae'' || Herself |- | 1978 || ''Mga Mata ni Angelita'' || Angelita |- | rowspan="2" | 1979 || ''Roberta'' || Roberta |- | ''Durugin si Totoy Bato'' || Lucia |- | rowspan="4" | 1980 || ''Pompa'' || Pompa |- | ''Kape't Gatas'' || Wewet |- | ''Angelita ... Ako ang Iyong Ina'' || Angelita |- | ''Anak ng Atsay'' || Lisa |- | rowspan="2" | 1981 || ''Mga Basang Sisiw''|| Herself |- | ''[[Flor de Liza]]''|| Liza |- | rowspan="4" | 1982 || ''Ang Milagro sa Porta Vaga''|| Herself |- | ''Where Love Has Gone'' || Liza Grande |- | ''Mother Dear'' || Lagring |- | ''Roman Rapido''|| Carmen |- | rowspan="4" | 1983 || ''To Mama with Love''|| Mylene |- | ''Isang Bala Ka Lang!'' || Angela Rodriguez |- | ''Iiyak Ka Rin'' || April |- | ''Don't Cry for Me Papa'' || Gigi |- | rowspan="3" | 1984 || ''Dear Mama'' || Joy |- | ''Daddy's Little Darlings'' || Chiqui |- | ''[[Lovingly Yours, Helen|Lovingly Yours, Helen: The Movie]]'' || Ida |} ===Telebisyon=== {| class="wikitable sortable" ! Taon!! Titulo !! Mga Ginampanan |- | 1979–1985 || ''[[GMA Supershow]]'' || Co-host |- | 1979–1985 || ''[[Eat Bulaga!]]'' || Guest & Performer |- | 1980–1985 || ''[[Anna Liza]]'' || Anna Liza Santiago |- | 2003 || ''[[Maalaala Mo Kaya]]'' || rowspan="7" | Posthumously featured |- | rowspan="2" | 2015 || ''[[Tunay na Buhay]]'' |- | ''[[Sabado Badoo]]'' |- | 2016 || ''[[Kapuso Mo, Jessica Soho]]'' |- | 2017 || ''[[Matanglawin (TV program)|Matanglawin]]'' |- | 2019 || ''[[AHA!|Aha!]]'' |- | 2020 || ''Kahapon Lamang'' |} ==Diskograpya== *''[[First Love (album)|First Love]]'' - kung saan tampok ang awiting "First Love". {{BD|1968|1985|Vega, Julie}} {{DEFAULTSORT:Vega, Julie}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga batang artista]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Irlandes]] {{Pilipinas-artista-stub}} dxv8f36bxe8vdw5sxyyspgbeh47oioc 2223253 2223252 2026-09-02T08:03:58Z Markadan 44880 /* Diskograpya */ 2223253 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Darling Julie Pearl Apostol Postigo''', na mas kilala sa tawag na '''Julie Vega''' (21 Mayo 1968 &ndash; 6 Mayo 1985), ay isang [[artista]] at [[mang-aawit]] mula sa [[Pilipinas]]. ==Talaan ng mga Ginampanan== ===Pelikula=== {| class="wikitable sortable" ! Taon !! Titulo !! Ginampanan |- | rowspan="3" | 1975 || ''Ang Pag-ibig Ko'y Huwag Mong Sukatin'' || Herself |- | ''Mortal'' || Mylene |- | ''Mga Tinik ng Babae'' || Herself |- | 1978 || ''Mga Mata ni Angelita'' || Angelita |- | rowspan="2" | 1979 || ''Roberta'' || Roberta |- | ''Durugin si Totoy Bato'' || Lucia |- | rowspan="4" | 1980 || ''Pompa'' || Pompa |- | ''Kape't Gatas'' || Wewet |- | ''Angelita ... Ako ang Iyong Ina'' || Angelita |- | ''Anak ng Atsay'' || Lisa |- | rowspan="2" | 1981 || ''Mga Basang Sisiw''|| Herself |- | ''[[Flor de Liza]]''|| Liza |- | rowspan="4" | 1982 || ''Ang Milagro sa Porta Vaga''|| Herself |- | ''Where Love Has Gone'' || Liza Grande |- | ''Mother Dear'' || Lagring |- | ''Roman Rapido''|| Carmen |- | rowspan="4" | 1983 || ''To Mama with Love''|| Mylene |- | ''Isang Bala Ka Lang!'' || Angela Rodriguez |- | ''Iiyak Ka Rin'' || April |- | ''Don't Cry for Me Papa'' || Gigi |- | rowspan="3" | 1984 || ''Dear Mama'' || Joy |- | ''Daddy's Little Darlings'' || Chiqui |- | ''[[Lovingly Yours, Helen|Lovingly Yours, Helen: The Movie]]'' || Ida |} ===Telebisyon=== {| class="wikitable sortable" ! Taon!! Titulo !! Mga Ginampanan |- | 1979–1985 || ''[[GMA Supershow]]'' || Co-host |- | 1979–1985 || ''[[Eat Bulaga!]]'' || Guest & Performer |- | 1980–1985 || ''[[Anna Liza]]'' || Anna Liza Santiago |- | 2003 || ''[[Maalaala Mo Kaya]]'' || rowspan="7" | Posthumously featured |- | rowspan="2" | 2015 || ''[[Tunay na Buhay]]'' |- | ''[[Sabado Badoo]]'' |- | 2016 || ''[[Kapuso Mo, Jessica Soho]]'' |- | 2017 || ''[[Matanglawin (TV program)|Matanglawin]]'' |- | 2019 || ''[[AHA!|Aha!]]'' |- | 2020 || ''Kahapon Lamang'' |} ==Talasanggunian== {{Reflist}} ==Diskograpya== *''[[First Love (album)|First Love]]'' - kung saan tampok ang awiting "First Love". {{BD|1968|1985|Vega, Julie}} {{DEFAULTSORT:Vega, Julie}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga batang artista]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Irlandes]] {{Pilipinas-artista-stub}} 062j4c9vdna4tzp79axk0xsedmnc15x 2223254 2223253 2026-09-02T08:20:26Z Markadan 44880 2223254 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Darling Julie Pearl Apostol Postigo''', na mas kilala sa tawag na '''Julie Vega''' (21 Mayo 1968 &ndash; 6 Mayo 1985), ay isang [[artista]], [[mang-aawit]], at [[modelo]] mula sa [[Pilipinas]].<ref>"[https://web.archive.org/web/20170424174259/http://entertainment.inquirer.net/119323/fans-continue-to-remember-francis-m-julie-vega] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170424174259/http://entertainment.inquirer.net/119323/fans-continue-to-remember-francis-m-julie-vega|date=April 24, 2017}}" by Julliane Love de Jesus, Philippine Daily Inquirer, November 2, 2013.</ref> Bagama't namayapa sa murang edad na 16, nanatili siyang sikat sa Pilipinas. <ref name="pin">Skipojack (October 30, 2004). {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20041118125004/http://www.sunstar.com.ph/static/dav/2004/10/30/life/remembering.annaliza..html |date=November 18, 2004 |title=Remembering 'Annaliza' }}. [[Sun.Star]] Davao. Archived from [http://www.sunstar.com.ph/static/dav/2004/10/30/life/remembering.annaliza..html the original] on November 18, 2004. Retrieved September 02, 2026.</ref> ==Talaan ng mga Ginampanan== ===Pelikula=== {| class="wikitable sortable" ! Taon !! Titulo !! Ginampanan |- | rowspan="3" | 1975 || ''Ang Pag-ibig Ko'y Huwag Mong Sukatin'' || Herself |- | ''Mortal'' || Mylene |- | ''Mga Tinik ng Babae'' || Herself |- | 1978 || ''Mga Mata ni Angelita'' || Angelita |- | rowspan="2" | 1979 || ''Roberta'' || Roberta |- | ''Durugin si Totoy Bato'' || Lucia |- | rowspan="4" | 1980 || ''Pompa'' || Pompa |- | ''Kape't Gatas'' || Wewet |- | ''Angelita ... Ako ang Iyong Ina'' || Angelita |- | ''Anak ng Atsay'' || Lisa |- | rowspan="2" | 1981 || ''Mga Basang Sisiw''|| Herself |- | ''[[Flor de Liza]]''|| Liza |- | rowspan="4" | 1982 || ''Ang Milagro sa Porta Vaga''|| Herself |- | ''Where Love Has Gone'' || Liza Grande |- | ''Mother Dear'' || Lagring |- | ''Roman Rapido''|| Carmen |- | rowspan="4" | 1983 || ''To Mama with Love''|| Mylene |- | ''Isang Bala Ka Lang!'' || Angela Rodriguez |- | ''Iiyak Ka Rin'' || April |- | ''Don't Cry for Me Papa'' || Gigi |- | rowspan="3" | 1984 || ''Dear Mama'' || Joy |- | ''Daddy's Little Darlings'' || Chiqui |- | ''[[Lovingly Yours, Helen|Lovingly Yours, Helen: The Movie]]'' || Ida |} ===Telebisyon=== {| class="wikitable sortable" ! Taon!! Titulo !! Mga Ginampanan |- | 1979–1985 || ''[[GMA Supershow]]'' || Co-host |- | 1979–1985 || ''[[Eat Bulaga!]]'' || Guest & Performer |- | 1980–1985 || ''[[Anna Liza]]'' || Anna Liza Santiago |- | 2003 || ''[[Maalaala Mo Kaya]]'' || rowspan="7" | Posthumously featured |- | rowspan="2" | 2015 || ''[[Tunay na Buhay]]'' |- | ''[[Sabado Badoo]]'' |- | 2016 || ''[[Kapuso Mo, Jessica Soho]]'' |- | 2017 || ''[[Matanglawin (TV program)|Matanglawin]]'' |- | 2019 || ''[[AHA!|Aha!]]'' |- | 2020 || ''Kahapon Lamang'' |} ==Talasanggunian== {{Reflist}} ==Diskograpya== *''[[First Love (album)|First Love]]'' - kung saan tampok ang awiting "First Love". ==Panlabas na kawing== *{{IMDb name|id=1348487|name=Julie Vega}} {{BD|1968|1985|Vega, Julie}} {{DEFAULTSORT:Vega, Julie}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga batang artista]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Irlandes]] {{Pilipinas-artista-stub}} fcsb2gnjeyanp527enk8c2cp3xip9m0 2223255 2223254 2026-09-02T08:24:53Z Markadan 44880 /* Panlabas na kawing */ 2223255 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Darling Julie Pearl Apostol Postigo''', na mas kilala sa tawag na '''Julie Vega''' (21 Mayo 1968 &ndash; 6 Mayo 1985), ay isang [[artista]], [[mang-aawit]], at [[modelo]] mula sa [[Pilipinas]].<ref>"[https://web.archive.org/web/20170424174259/http://entertainment.inquirer.net/119323/fans-continue-to-remember-francis-m-julie-vega] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170424174259/http://entertainment.inquirer.net/119323/fans-continue-to-remember-francis-m-julie-vega|date=April 24, 2017}}" by Julliane Love de Jesus, Philippine Daily Inquirer, November 2, 2013.</ref> Bagama't namayapa sa murang edad na 16, nanatili siyang sikat sa Pilipinas. <ref name="pin">Skipojack (October 30, 2004). {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20041118125004/http://www.sunstar.com.ph/static/dav/2004/10/30/life/remembering.annaliza..html |date=November 18, 2004 |title=Remembering 'Annaliza' }}. [[Sun.Star]] Davao. Archived from [http://www.sunstar.com.ph/static/dav/2004/10/30/life/remembering.annaliza..html the original] on November 18, 2004. Retrieved September 02, 2026.</ref> ==Talaan ng mga Ginampanan== ===Pelikula=== {| class="wikitable sortable" ! Taon !! Titulo !! Ginampanan |- | rowspan="3" | 1975 || ''Ang Pag-ibig Ko'y Huwag Mong Sukatin'' || Herself |- | ''Mortal'' || Mylene |- | ''Mga Tinik ng Babae'' || Herself |- | 1978 || ''Mga Mata ni Angelita'' || Angelita |- | rowspan="2" | 1979 || ''Roberta'' || Roberta |- | ''Durugin si Totoy Bato'' || Lucia |- | rowspan="4" | 1980 || ''Pompa'' || Pompa |- | ''Kape't Gatas'' || Wewet |- | ''Angelita ... Ako ang Iyong Ina'' || Angelita |- | ''Anak ng Atsay'' || Lisa |- | rowspan="2" | 1981 || ''Mga Basang Sisiw''|| Herself |- | ''[[Flor de Liza]]''|| Liza |- | rowspan="4" | 1982 || ''Ang Milagro sa Porta Vaga''|| Herself |- | ''Where Love Has Gone'' || Liza Grande |- | ''Mother Dear'' || Lagring |- | ''Roman Rapido''|| Carmen |- | rowspan="4" | 1983 || ''To Mama with Love''|| Mylene |- | ''Isang Bala Ka Lang!'' || Angela Rodriguez |- | ''Iiyak Ka Rin'' || April |- | ''Don't Cry for Me Papa'' || Gigi |- | rowspan="3" | 1984 || ''Dear Mama'' || Joy |- | ''Daddy's Little Darlings'' || Chiqui |- | ''[[Lovingly Yours, Helen|Lovingly Yours, Helen: The Movie]]'' || Ida |} ===Telebisyon=== {| class="wikitable sortable" ! Taon!! Titulo !! Mga Ginampanan |- | 1979–1985 || ''[[GMA Supershow]]'' || Co-host |- | 1979–1985 || ''[[Eat Bulaga!]]'' || Guest & Performer |- | 1980–1985 || ''[[Anna Liza]]'' || Anna Liza Santiago |- | 2003 || ''[[Maalaala Mo Kaya]]'' || rowspan="7" | Posthumously featured |- | rowspan="2" | 2015 || ''[[Tunay na Buhay]]'' |- | ''[[Sabado Badoo]]'' |- | 2016 || ''[[Kapuso Mo, Jessica Soho]]'' |- | 2017 || ''[[Matanglawin (TV program)|Matanglawin]]'' |- | 2019 || ''[[AHA!|Aha!]]'' |- | 2020 || ''Kahapon Lamang'' |} ==Talasanggunian== {{Reflist}} ==Diskograpya== *''[[First Love (album)|First Love]]'' - kung saan tampok ang awiting "First Love". ==Panlabas na kawing== *{{IMDb name|id=1348487|name=Julie Vega}} *[https://video48.blogspot.com/2007/09/remembering-julie-vega.html#google_vignette Julie Vega Remembered] {{BD|1968|1985|Vega, Julie}} {{DEFAULTSORT:Vega, Julie}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga batang artista]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Irlandes]] {{Pilipinas-artista-stub}} immki541n68wi2667b7z917v7k25k9u 0 39811 2223269 2198058 2026-09-02T10:40:08Z ~2026-47662-56 165963 /* */ John Ternus 2223269 wikitext text/x-wiki {{Infobox |name = Apple Inc. |bodystyle = width:20em |title = Apple Inc. |image1 = [[Talaksan:Apple logo black.svg|100px]] |image2 = [[Talaksan:Apple_park_cupertino_2019.jpg|250px]] |caption2 = Apple Park (One Apple Park Way, [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]], [[Estados Unidos]]) |labelstyle = width:33% |label1 = Uri |data1 = Pampubliko ([[NASDAQ]]: [http://www.nasdaq.com/symbol/aapl AAPL]) |label2 = Industriya |data2 = ''Computer hardware<br>Computer software<br>Consumer electronics<br>Digital distribution'' |label3 = Itinatag |data3 = [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]], [[Estados Unidos]]<br>({{Start date|1976|04|01}}) |label4 = Mga tagapagtatag |data4 = [[Steve Jobs]]<br>[[Steve Wozniak]]<br>[[Ronald Wayne]] |label5 = Punong tanggapan |data5 = Apple Park, One Apple Park Way, [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]], [[Estados Unidos]] |label6 = Mga lugar na pinaglilingkuran |data6 = Buong mundo |label7 = Mga pangunahing tao |data7 = Michael Scott (1977–1981)<br>Mike Markkula (1981–1983)<br>John Sculley (1983–1993)<br>Michael Spindler (1993–1996)<br>Gil Amelio (1996–1997)<br>Steve Jobs (1997–2011)<br>[[Tim Cook]] (2011–2026)<br>[[John Ternus]] (2026–kasalukuyan) |label9 = Websayt |data9 = {{URL|apple.com}} }} Ang '''Apple Inc.''' ([[NASDAQ]]: '''AAPL''') ay isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] korporasyong multinasyunal na nakatuon sa pagbalangkas at paggawa ng mga elektronikong pang-konsyumer at produktong ''[[software]]'' na may kaugnayan dito. Itinatag nila [[Steve Jobs]], Steve Wozniak, at Ronald Wayne ang kompanya sa [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]] noong 1 Abril 1976.<ref>{{Cite news |last=Williams |first=Rhiannon |date=Abril 1, 2015 |title=Apple celebrates 39th year on April 1 |website=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/apple/11507451/Apple-celebrates-39th-year-on-April-1.html |access-date=Hulyo 9, 2017}}</ref> Ginawa itong isang inkorporasyon noong 3 Enero 1977 bilang '''Apple Computer, Inc.<ref name="Apple FAQ">{{Cite web |title=Frequently Asked Questions |url=https://investor.apple.com/faq/default.aspx |access-date=Enero 19, 2020 |publisher=Apple Inc.}}</ref>''' Gumagawa ang Apple ng mga [[Hardware (kompyuter)|hardware]] kagaya ng [[iPhone]] na ''[[Teleponong selular|cellphone]]'', iPad na tablet na kompyuter, [[Macintosh]] na [[Kompyuter|personal na kompyuter]], Apple Watch na ''[[smartwatch]]'', [[iPod]] na ''[[portable media player]]'', AirPods na ''wireless [[earphones]]'', at ang HomePod na ''smart speaker''. Kabilang sa mga produktong software ng kompanya ang [[macOS]], [[iOS]], iPadOS, watchOS, at tvOS na mga ''[[operating system]]'', ang iTunes na ''media player'', [[Safari (web browser)|Safari]] na [[Web browser|''web browser'']], Shazam na kinikilala ang mga kanta at musika, at ang iLife at iWork ''suites'', pati rin ang mga propesyonal na aplikasyon katulad ng Final Cut Pro at Logic Pro. Kabilang naman sa mga serbisyo ng Apple ang iTunes Store, App Store, Apple Store, AppleCare at Genius Bar, Apple Pay, Apple Pay Cash, Apple Card, Apple Arcade, [[Apple Music]], Apple TV+, Apple Fitness+, iMessage, at iCloud. Ang Apple ay ang pinakamalaking kompanya ng teknolohiya sa mundo sa tuntunin ng kita at isa sa mga pinakamahalagang kumpanya sa buong mundo.<ref>{{cite news |last1=Nicas |first1=Jack |date=19 Agosto 2020 |title=Apple Reaches $2 Trillion, Punctuating Big Tech's Grip |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/08/19/technology/apple-2-trillion.html |access-date=21 Agosto 2020}}</ref> Sila din ang pangatlong pinakamalaking tagagawa ng mga ''cellphone'' pagkatapos ng [[Huawei]] at [[Samsung]].<ref>{{Cite news |date=Agosto 3, 2018 |title=Huawei beats Apple to become second-largest smartphone maker |language=en |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/aug/01/huawei-beats-apple-smartphone-manufacturer-samsung-iphone |access-date=Agosto 3, 2018}}</ref> == Mga produkto == === Macintosh === {{Main|Macintosh}}Ang Macintosh ay isang pamilya ng mga personal na kompyuter na dinidesenyo, ginagawa, at binebenta ng Apple simula pa noong Enero 1984.<ref>{{cite web |last=Polsson |first=Ken |date=Hulyo 29, 2009 |title=Chronology of Apple Computer Personal Computers |url=http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090821105822/http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm |archive-date=Agosto 21, 2009 |access-date=Agosto 27, 2009}}</ref> Mga Macintosh na ginagawa: * iMac: pang-konsyumer na all-in-one desktop na kompyuter. Ang introduksyon nito ay noong 1998. * Mac Mini: pang-konsyumer na desktop na kompyuter. Ang introduksyon nito ay noong 2005. * Mac Pro: pang-propesyonal na desktop na kompyuter. Ang introduksyon nito ay noong 2006. * MacBook Air: pang-konsyumer na laptop na kompyuter. Ang introduksyon nito ay noong 2008. * MacBook Pro: pang-propesyonal na notebook na kompyuter. Ang introduksyon nito ay noong 2006. === iPhone === {{Main|iPhone}}Ang iPhone ay isang linya ng mga [[teleponong selular]] na dinedesenyo ng Apple Inc. Ginagamit nito ang iOS na operating system. Unang ipinakilala ng dating CEO ng Apple na si Steve Jobs ang iPhone noong Enero 2007.<ref>[https://www.nytimes.com/2002/08/19/business/apple-s-chief-in-the-risky-land-of-the-handhelds.html Apple's Chief in the Risky Land of the Handhelds] ''[[The New York Times]]''</ref> Simula noon, mayroon nang labing-apat na henerasyon ng iPhone. Naglalabas ang Apple ng mga bagong iPhone taun-taon. Ang mga kasalukuyang iPhone ay ang iPhone SE (pangalawang henerasyon), iPhone XR, iPhone 11, iPhone 12 at 12 Mini, at iPhone 12 Pro at 12 Pro Max. === iPad === Ang iPad ay isang pamilya ng mga tablet na kompyuter na binebenta at ginagawa ng Apple. Inilabas ng kompanya ang unang iPad noong 27 Enero 2010.<ref>{{Cite web |last=Rose |first=Michael |date=Enero 27, 2013 |title=January 27, 2010: Apple announces the iPad |url=https://www.engadget.com/2013/01/27/january-27-2010-apple-announces-the-ipad/ |access-date=Abril 18, 2017 |website=[[Engadget]] |publisher=[[AOL]]}}</ref> Sa kasulukuyan, may apat na linya ng iPad: iPad, iPad Mini, iPad Air, at iPad Pro.<ref>{{Cite web |last1= |first1= |last2= |first2= |date= |title=iPad - Apple |url=https://apple.com/ipad |access-date=3 Enero 2021 |website=Apple Inc.}}</ref> === Apple Watch === Ang Apple Watch ay isang linya ng mga [[smartwatch]] na ginagawa at dinedesenyo ng Apple. Ang unang henerasyon ng Apple Watch ay ipinakita noong Setyembre 2014 at inilabas noong Abril 2015.<ref>{{Cite web |last=Garun |first=Natt |date=Septyembre 9, 2014 |title=Everything Apple announced at its September 2014 keynote |url=https://thenextweb.com/apple/2014/09/09/everything-apple-announced-september-2014-keynote/ |access-date=Marso 23, 2017 |website=The Next Web}}</ref><ref>{{Cite web |last=Machkovech |first=Sam |date=Marso 9, 2015 |title=Apple Watch starts at $349, launching April 24 |url=https://arstechnica.com/apple/2015/03/apple-watch-launching-on-april-24-starting-at-349/ |access-date=Marso 23, 2017 |website=[[Ars Technica]]}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Gibbs |first1=Samuel |last2=Hern |first2=Alex |date=Marso 9, 2015 |title=Apple Watch: available 24 April for between $349 and $17,000 |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/mar/09/apple-watch-available-april-24-for-between-349-and-10000 |access-date=Marso 23, 2017 |website=[[The Guardian]]}}</ref> Simula noon, naglabas na ang Apple ng anim na henerasyon ng Apple Watch. Ang Apple Watch Series 6 ang pinakabagong bersyon nito. Kasabay ng pag-labas ng Apple Watch Series 6 ay ang introduksyon ng isang mas mababang modelo, ang Apple Watch SE.<ref>{{Cite web|title=Apple Events – September 2020|url=https://www.apple.com/apple-events/september-2020/|access-date=2020-09-16|website=Apple|language=en-US}}</ref> === Apple TV === Ang Apple TV ay isang digital na ''media player'' na binibenta ng Apple. Maaari itong tumanggap ng [[datos]] katulad ng mga bidyo, larawan, at mga larong bidyo, at i-play ang mga ito.<ref>{{Cite web |last=Editor |title=Apple TV Review 2019: Power and Quality with a price |url=https://networkencyclopedia.com/product-review/apple-tv-review-2019-power-quality-with-a-price/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810044300/https://networkencyclopedia.com/product-review/apple-tv-review-2019-power-quality-with-a-price/ |archive-date=Agosto 10, 2020 |access-date=2020-11-06 |website=Network Encyclopedia |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Editor |title=Apple TV Review 2019: Power and Quality with a price |url=https://networkencyclopedia.com/product-review/apple-tv-review-2019-power-quality-with-a-price/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810044300/https://networkencyclopedia.com/product-review/apple-tv-review-2019-power-quality-with-a-price/ |archive-date=Agosto 10, 2020 |access-date=2020-11-06 |website=Network Encyclopedia |language=en-US}}</ref> ==== Apple TV+ ==== Ang Apple TV+ ay isang suskripsyon para sa panonood ng mga palabas na mula sa Apple nang walang mga [[Pagpapatalastas|talastas]].<ref>{{Cite news |last1=Kirkland |first1=Justin |last2=Westenfeld |first2=Adrienne |last3=Miller |first3=Matt |date=Nobyembre 1, 2019 |title=Every Debut Apple TV+ Show Ranked From Worst to Best |work=Esquire |url=https://www.esquire.com/entertainment/tv/g29657973/best-apple-tv-plus-shows/ |url-status=live |access-date=3 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111121417/https://www.esquire.com/entertainment/tv/g29657973/best-apple-tv-plus-shows/ |archive-date=11 Enero 2020}}</ref> === Mga serbisyo at software === Bumubuo ang Apple ng mga operating system para sa kanilang mga device. Ilang halimbawa nito ang [[macOS]] para sa Macintosh,<ref>{{Cite web |last=Statt |first=Nick |date=Septyembre 7, 2016 |title=Apple to release macOS Sierra on September 20th |url=https://www.theverge.com/2016/9/7/12758218/apple-mac-os-sierra-update-release-date-announced |access-date=Hunyo 9, 2017 |website=[[The Verge]]}}</ref> [[iOS]] para sa iPhone at iPod Touch,<ref>{{Cite web |last=Warren |first=Tom |date=Septyembre 7, 2016 |title=iOS 10 will be available on September 13th |url=https://www.theverge.com/2016/9/7/12739682/apple-ios-10-update-release-date-features-announced |access-date=Hunyo 9, 2017 |website=[[The Verge]]}}</ref> iPadOS para sa iPad, watchOS para sa Apple Watch,<ref>{{Cite web |last=Tepper |first=Fitz |date=Hunyo 13, 2016 |title=Apple overhauls watchOS with new UI and faster app launching |url=https://techcrunch.com/2016/06/13/apple-overhauls-watchos-with-new-ui-and-faster-app-launching/ |access-date=Hunyo 9, 2017 |website=[[TechCrunch]] |publisher=[[AOL]]}}</ref> at tvOS para sa Apple TV.<ref>{{Cite web |last=Dillet |first=Romain |date=Septyembre 13, 2016 |title=Apple just released tvOS 10 and here's what's new |url=https://techcrunch.com/2016/09/13/apple-just-released-tvos-10-and-heres-whats-new/ |access-date=Hunyo 9, 2017 |website=[[TechCrunch]] |publisher=[[AOL]]}}</ref> Sa macOS at iOS, gumagawa din ang Apple ng mga software para sa mga ito kagaya ng Pages sa pagsusulat, Numbers para sa paggawa ng mga spreadsheet, at Keynote para sa paggawa ng mga presentasyon bilang parte ng isang ''productivity suite'', ang iWork.<ref>{{Cite web|title=iWork|url=https://www.apple.com/iwork/|website=Apple Inc.|access-date=3 Enero 2021}}</ref> Bukod dito, mayroon din na mga software kagaya ng Final Cut Pro at iMovie para sa pag-edit ng mga bidyo,<ref>{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=Abril 13, 2017 |title=iMovie and Final Cut Pro for Mac Get Bug Fixes in New Updates |url=https://www.macrumors.com/2017/04/13/imovie-for-mac-bug-fix-update/ |access-date=Hunyo 9, 2017 |website=[[MacRumors]]}}</ref> at Logic Pro at Garageband para sa paggawa ng musika.<ref>{{Cite web |last=Griffin |first=Andrew |date=19 Enero 2017 |title=Apple releases huge updates for music apps GarageBand and Logic Pro X |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/apple-music-garageband-logic-pro-x-macbook-pro-touch-bar-update-103-a7534906.html |access-date=3 Enero 2021 |website=[[The Independent]]}}</ref> Nag-aalok din ang Apple ng maraming serbisyo na umaakma sa kanilang hardware at software. Kabilang dito ang Apple Music para sa pag-stream ng mga kanta, Apple TV+, Apple Arcade, isang serbisyong suskripsyon para sa mga [[larong bidyo]], Apple Fitness+ para sa pag-stream ng mga bidyo na may gabay na pag-eehersisyo, at iCloud, isang ''cloud-based file storage system''. Kasama pa sa mga serbisyong online nito ang iTunes Store, App Store, Apple News+, Apple One, Shazam, at iMessage.<ref>{{Cite news |date=Septyembre 6, 2018 |title=EU clears Apple's purchase of song-recognition app Shazam |work=[[CNBC]] |url=https://www.cnbc.com/2018/09/06/the-associated-press-eu-clears-apples-purchase-of-song-recognition-app-shazam.html |url-status=dead |access-date=Septyembre 7, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180907144731/https://www.cnbc.com/2018/09/06/the-associated-press-eu-clears-apples-purchase-of-song-recognition-app-shazam.html |archive-date=Septyembre 7, 2018}}</ref><ref name="1-6-10-PCMAG-MACAPPSTORE">{{Cite news |last=Muchmore |first=Michael |date=Enero 6, 2011 |title=Apple's Mac App Store: Hands On |work=[[PC Magazine]] |publisher=[[Ziff Davis]] |url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2375320,00.asp |access-date=Enero 6, 2011}}</ref><ref name="Verge">{{cite news |last1=Alexander |first1=Julia |date=15 Septyembre 2020 |title=Apple confirms Apple One subscription bundle, bringing together Music, TV Plus, Arcade, and more |language=en |work=[[The Verge]] |url=https://www.theverge.com/2020/9/15/21433205/apple-one-subscription-bundle-price-music-tv-plus-arcade-icloud |accessdate=3 Enero 2021}}</ref> Kabilang sa iba pang mga serbisyo ng Apple ang AppleCare, Genius Bar, Apple Store, Apple Pay, Apple Pay Cash, at Apple Card.<ref>{{Cite news |last=Flandez |first=Raymund |date=Agosto 5, 2008 |title=Programmers Jockey for iPhone Users at Apple Site |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB121789232442511743 |url-access=subscription |access-date=Agosto 16, 2008}}</ref><ref name="Apple Support HT208531">{{cite web |date=12 Agosto 2019 |title=Apple Pay is compatible with these devices |url=https://support.apple.com/en-us/HT208531 |access-date=3 Enero 2021 |publisher=[[Apple Inc.|Apple]]}}</ref><ref name="Apple Support HT209225">{{cite web |date=20 Agosto 2019 |title=How to use Apple Card |url=https://support.apple.com/en-us/HT209225 |access-date=3 Enero 2021 |publisher=[[Apple Inc.|Apple]]}}</ref> === Iba pang produkto === ==== iPod ==== {{Pangunahing artikulo|iPod}}Ang iPod ay isang linya ng mga nabibitbit na media player na dinisenyo at ibinebenta ng Apple Inc. Sa kasalukuyan, ang iPod Touch na lamang ang maaaring mabili; ang iPod Classic, iPod Nano, at iPod Shuffle ay hindi na ibinebenta ng Apple simula 2017.<ref>{{Cite web |last=Welch |first=Chris |date=27 Hulyo 2017 |title=Apple confirms iPod nano and iPod shuffle have been discontinued |url=https://www.theverge.com/circuitbreaker/2017/7/27/16050420/apple-ipod-nano-shuffle-discontinued |access-date=3 Enero 2021 |website=[[The Verge]]}}</ref> ==== AirPods ==== Ang AirPods<ref>{{Cite web|url=https://mobilesyrup.com/2018/12/03/apple-updated-airpods-release-2019/|title=Apple's updated AirPods will release in 2019: report|date=2018-12-03|website=MobileSyrup|language=en|access-date=2020-04-03}}</ref> ay isang linya ng mga [[wireless]] na [[Bluetooth]] [[earphones]]. May tatlong uri ng AirPods; ang regular na AirPods, ang AirPods Pro, at ang ''over-ear headphones'' na AirPods Max. ==== HomePod ==== Ang HomePod ay ang smart speaker ng Apple na inilabas noong 2018.<ref>{{Cite news |last=Gartenberg |first=Chaim |date=5 Hunyo 2017 |title=Apple announces HomePod speaker to take on Sonos |website=[[The Verge]] |publisher=[[Vox Media]] |url=https://www.theverge.com/2017/6/5/15732144/apple-homepod-speaker-announced-siri-price-release-date-wwdc-2017 |access-date=3 Enero 2021}}</ref> Ito ay dinesenyo ng Apple na kaugnay ng Apple Music. Kinokontrol ito gamit ng Siri na ''virtual assistant''. Bukod sa HomePod, inilabas ng Apple ang HomePod Mini, isang mas maliit na bersyon ng HomePod, noong 2020.<ref name="mini">{{Cite web |title=HomePod mini |url=https://www.apple.com/homepod-mini/ |access-date=3 Enero 2021 |website=Apple |language=en-US}}</ref> ==== Mga aksesorya ==== Nagbebenta ang Apple ng mga aksesorya para sa kanilang mga produkto. Sa iPad, gumagawa ang Apple ng Smart Cover, Smart Keyboard, Smart Keyboard Folio, Magic Keyboard for iPad, Apple Pencil, at marami pang iba.<ref>{{cite web |date= |title=Buy iPad Accessories |url=https://www.apple.com/shop/ipad/accessories |access-date=3 Enero 2021 |publisher=[[Apple Inc.|Apple]]}}</ref><ref>{{cite web |date= |title=Apple Pencil |url=https://www.apple.com/apple-pencil/ |access-date=3 Enero 2021 |publisher=[[Apple Inc.|Apple]]}}</ref> Para naman sa Macintosh, mayroong Pro Display XDR, Magic Keyboard, Magic Trackpad, Magic Mouse, at iba pa.<ref>{{cite web |date= |title=Buy Mac Accessories |url=https://www.apple.com/shop/mac/accessories |access-date=3 Enero 2021 |publisher=[[Apple Inc.|Apple]]}}</ref> Nagbebenta din ang Apple ng mga aksesorya para sa iPhone katulad ng mga ''[[smartphone]] case'' at iba pa. Mabibili din sa Apple ang mga charger, adapter, at iba pang mga aksesorya na first-party. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga kompanya sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga kompanyang panteknolohiya]] [[Kategorya:Apple Inc.]] f4m1k7phnwxza5v6f92rr3x5zzbkxr6 2223270 2223269 2026-09-02T10:56:32Z ~2026-47662-56 165963 /* Mga produkto */ binago ang mga produkto 2223270 wikitext text/x-wiki {{Infobox |name = Apple Inc. |bodystyle = width:20em |title = Apple Inc. |image1 = [[Talaksan:Apple logo black.svg|100px]] |image2 = [[Talaksan:Apple_park_cupertino_2019.jpg|250px]] |caption2 = Apple Park (One Apple Park Way, [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]], [[Estados Unidos]]) |labelstyle = width:33% |label1 = Uri |data1 = Pampubliko ([[NASDAQ]]: [http://www.nasdaq.com/symbol/aapl AAPL]) |label2 = Industriya |data2 = ''Computer hardware<br>Computer software<br>Consumer electronics<br>Digital distribution'' |label3 = Itinatag |data3 = [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]], [[Estados Unidos]]<br>({{Start date|1976|04|01}}) |label4 = Mga tagapagtatag |data4 = [[Steve Jobs]]<br>[[Steve Wozniak]]<br>[[Ronald Wayne]] |label5 = Punong tanggapan |data5 = Apple Park, One Apple Park Way, [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]], [[Estados Unidos]] |label6 = Mga lugar na pinaglilingkuran |data6 = Buong mundo |label7 = Mga pangunahing tao |data7 = Michael Scott (1977–1981)<br>Mike Markkula (1981–1983)<br>John Sculley (1983–1993)<br>Michael Spindler (1993–1996)<br>Gil Amelio (1996–1997)<br>Steve Jobs (1997–2011)<br>[[Tim Cook]] (2011–2026)<br>[[John Ternus]] (2026–kasalukuyan) |label9 = Websayt |data9 = {{URL|apple.com}} }} Ang '''Apple Inc.''' ([[NASDAQ]]: '''AAPL''') ay isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] korporasyong multinasyunal na nakatuon sa pagbalangkas at paggawa ng mga elektronikong pang-konsyumer at produktong ''[[software]]'' na may kaugnayan dito. Itinatag nila [[Steve Jobs]], Steve Wozniak, at Ronald Wayne ang kompanya sa [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]] noong 1 Abril 1976.<ref>{{Cite news |last=Williams |first=Rhiannon |date=Abril 1, 2015 |title=Apple celebrates 39th year on April 1 |website=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/apple/11507451/Apple-celebrates-39th-year-on-April-1.html |access-date=Hulyo 9, 2017}}</ref> Ginawa itong isang inkorporasyon noong 3 Enero 1977 bilang '''Apple Computer, Inc.<ref name="Apple FAQ">{{Cite web |title=Frequently Asked Questions |url=https://investor.apple.com/faq/default.aspx |access-date=Enero 19, 2020 |publisher=Apple Inc.}}</ref>''' Gumagawa ang Apple ng mga [[Hardware (kompyuter)|hardware]] kagaya ng [[iPhone]] na ''[[Teleponong selular|cellphone]]'', iPad na tablet na kompyuter, [[Macintosh]] na [[Kompyuter|personal na kompyuter]], Apple Watch na ''[[smartwatch]]'', [[iPod]] na ''[[portable media player]]'', AirPods na ''wireless [[earphones]]'', at ang HomePod na ''smart speaker''. Kabilang sa mga produktong software ng kompanya ang [[macOS]], [[iOS]], iPadOS, watchOS, at tvOS na mga ''[[operating system]]'', ang iTunes na ''media player'', [[Safari (web browser)|Safari]] na [[Web browser|''web browser'']], Shazam na kinikilala ang mga kanta at musika, at ang iLife at iWork ''suites'', pati rin ang mga propesyonal na aplikasyon katulad ng Final Cut Pro at Logic Pro. Kabilang naman sa mga serbisyo ng Apple ang iTunes Store, App Store, Apple Store, AppleCare at Genius Bar, Apple Pay, Apple Pay Cash, Apple Card, Apple Arcade, [[Apple Music]], Apple TV+, Apple Fitness+, iMessage, at iCloud. Ang Apple ay ang pinakamalaking kompanya ng teknolohiya sa mundo sa tuntunin ng kita at isa sa mga pinakamahalagang kumpanya sa buong mundo.<ref>{{cite news |last1=Nicas |first1=Jack |date=19 Agosto 2020 |title=Apple Reaches $2 Trillion, Punctuating Big Tech's Grip |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/08/19/technology/apple-2-trillion.html |access-date=21 Agosto 2020}}</ref> Sila din ang pangatlong pinakamalaking tagagawa ng mga ''cellphone'' pagkatapos ng [[Huawei]] at [[Samsung]].<ref>{{Cite news |date=Agosto 3, 2018 |title=Huawei beats Apple to become second-largest smartphone maker |language=en |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/aug/01/huawei-beats-apple-smartphone-manufacturer-samsung-iphone |access-date=Agosto 3, 2018}}</ref> == Mga produkto == === Macintosh === {{Main|Macintosh}} Ang '''Macintosh''', na karaniwang tinatawag na '''Mac''', ay isang pamilya ng mga personal na kompyuter na dinidisenyo, ginagawa, at ibinebenta ng Apple. Unang ipinakilala ang Macintosh noong Enero 1984.<ref>{{Cite web |last=Polsson |first=Ken |title=Chronology of Apple Computer Personal Computers |url=http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090821105822/http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm |archive-date=Agosto 21, 2009 |access-date=Agosto 27, 2009}}</ref> Kabilang sa kasalukuyang linya ng Mac ang mga sumusunod:<ref>{{Cite web |title=Mac |url=https://www.apple.com/ph/mac/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> * '''MacBook Neo''': laptop na kompyuter na nakatuon sa mas abot-kayang bahagi ng linya ng Mac. * '''MacBook Air''': manipis at magaan na laptop na kompyuter. * '''MacBook Pro''': laptop na kompyuter na nakatuon sa propesyonal na paggamit. * '''iMac''': all-in-one na desktop na kompyuter. * '''Mac mini''': maliit na desktop na kompyuter. * '''Mac Studio''': desktop na kompyuter na nakatuon sa mataas na pagganap. * '''Mac Pro''': propesyonal na desktop na kompyuter na may mataas na pagganap at kakayahang palawakin. === iPhone === {{Main|iPhone}} Ang '''iPhone''' ay isang linya ng mga [[teleponong selular]] na dinidisenyo at ibinebenta ng Apple. Ginagamit nito ang [[iOS]] na operating system. Unang ipinakilala ng dating CEO ng Apple na si [[Steve Jobs]] ang iPhone noong Enero 2007.<ref>{{Cite web |title=Apple Reinvents the Phone with iPhone |url=https://www.apple.com/newsroom/2007/01/09Apple-Reinvents-the-Phone-with-iPhone/ |website=Apple |date=Enero 9, 2007 |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Naglalabas ang Apple ng mga bagong pangunahing modelo ng iPhone nang regular. Noong 2026, kabilang sa mga kasalukuyang modelo sa Apple Store ng Pilipinas ang iPhone 17 Pro, iPhone 17 Pro Max, iPhone Air, iPhone 17, iPhone 17e, at iPhone 16.<ref>{{Cite web |title=Buy iPhone |url=https://www.apple.com/ph/shop/buy-iphone |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> === iPad === Ang '''iPad''' ay isang pamilya ng mga [[tablet computer]] na dinidisenyo, ginagawa, at ibinebenta ng Apple. Inilabas ng kompanya ang unang iPad noong Enero 27, 2010.<ref>{{Cite web |last=Rose |first=Michael |date=Enero 27, 2013 |title=January 27, 2010: Apple announces the iPad |url=https://www.engadget.com/2013/01/27/january-27-2010-apple-announces-the-ipad/ |access-date=Abril 18, 2017 |website=[[Engadget]]}}</ref> May apat na pangunahing linya ng iPad: '''iPad Pro''', '''iPad Air''', '''iPad''', at '''iPad mini'''.<ref>{{Cite web |title=iPad |url=https://www.apple.com/ph/ipad/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> === Apple Watch === Ang '''Apple Watch''' ay isang linya ng mga [[smartwatch]] na dinidisenyo at ibinebenta ng Apple. Ang unang henerasyon ng Apple Watch ay ipinakita noong Setyembre 2014 at inilabas noong Abril 2015.<ref>{{Cite web |last=Garun |first=Natt |date=Setyembre 9, 2014 |title=Everything Apple announced at its September 2014 keynote |url=https://thenextweb.com/apple/2014/09/09/everything-apple-announced-september-2014-keynote/ |access-date=Marso 23, 2017 |website=The Next Web}}</ref><ref>{{Cite web |last=Machkovech |first=Sam |date=Marso 9, 2015 |title=Apple Watch starts at $349, launching April 24 |url=https://arstechnica.com/apple/2015/03/apple-watch-launching-on-april-24-starting-at-349/ |access-date=Marso 23, 2017 |website=[[Ars Technica]]}}</ref> Noong 2026, kabilang sa kasalukuyang linya ng Apple Watch ang '''Apple Watch Series 11''', '''Apple Watch SE (ika-3 henerasyon)''', at '''Apple Watch Ultra 3'''.<ref>{{Cite web |title=Apple Watch |url=https://www.apple.com/ph/watch/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> === Apple TV === Ang '''Apple TV''' ay isang digital na [[media player]] at [[set-top box]] na ibinebenta ng Apple. Maaari itong gamitin upang magpatugtog at magpakita ng mga bidyo, musika, larawan, at iba pang nilalaman sa telebisyon. Ang kasalukuyang modelo ay ang '''Apple TV 4K'''.<ref>{{Cite web |title=Apple TV 4K |url=https://www.apple.com/ph/apple-tv-4k/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> ==== Apple TV+ ==== Ang '''Apple TV+''' ay isang serbisyo ng [[streaming media]] na nag-aalok ng mga orihinal na palabas sa telebisyon, pelikula, at iba pang nilalaman ng Apple. Bahagi ito ng mga serbisyong inaalok ng Apple para sa entertainment.<ref>{{Cite web |title=Entertainment - Services |url=https://www.apple.com/ph/services/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> === Mga serbisyo at software === Bumubuo ang Apple ng mga operating system para sa mga device nito. Kabilang dito ang [[macOS]] para sa Mac, [[iOS]] para sa iPhone, [[iPadOS]] para sa iPad, [[watchOS]] para sa Apple Watch, at [[tvOS]] para sa Apple TV. Sa macOS at iOS, gumagawa rin ang Apple ng mga software tulad ng Pages para sa paglikha ng mga dokumento, Numbers para sa mga spreadsheet, at Keynote para sa mga presentasyon. Ang mga ito ay bahagi ng ''productivity suite'' na [[iWork]].<ref>{{Cite web |title=iWork |url=https://www.apple.com/iwork/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Kabilang din sa mga software ng Apple ang Final Cut Pro at iMovie para sa pag-edit ng bidyo, at Logic Pro at GarageBand para sa paggawa ng musika. Nag-aalok din ang Apple ng iba't ibang serbisyo na kaugnay ng hardware at software nito. Kabilang dito ang Apple Music para sa [[streaming media|pag-stream]] ng musika, Apple TV para sa mga palabas at pelikula, Apple Arcade para sa mga larong bidyo, Apple Fitness+ para sa mga programang pang-ehersisyo, at iCloud+ para sa pag-iimbak at pagsi-sync ng mga datos sa internet. Kabilang din sa mga serbisyo at app ng Apple ang Apple News+, Apple Podcasts, Apple Books, at iba pa.<ref>{{Cite web |title=Entertainment - Services |url=https://www.apple.com/ph/services/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Pinagsasama ng '''Apple One''' ang ilang serbisyo ng Apple sa isang subscription. Kabilang dito ang Apple Music, Apple TV, Apple Arcade, at iCloud+, habang ang ilang plano ay maaari ring magsama ng Apple News+ at Apple Fitness+ depende sa rehiyon.<ref>{{Cite web |title=Apple One |url=https://www.apple.com/ph/apple-one/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Kabilang sa iba pang serbisyo ng Apple ang AppleCare at Apple Pay. === Iba pang produkto === ==== iPod ==== {{Pangunahing artikulo|iPod}} Ang '''iPod''' ay isang linya ng mga nabibitbit na media player na dinisenyo at ibinebenta ng Apple. Ang huling modelo nito, ang iPod touch, ay itinigil noong Mayo 2022. Dahil dito, wala nang iPod na kasalukuyang ginagawa o ibinebenta ng Apple. ==== AirPods ==== Ang '''AirPods''' ay isang linya ng mga [[wireless]] na [[Bluetooth]] earphone at headphone ng Apple. Kabilang sa linya ang AirPods, AirPods Pro, at AirPods Max. Noong 2026, kabilang sa mga kasalukuyang modelo ang '''AirPods 4''', '''AirPods 4 na may Active Noise Cancellation''', '''AirPods Pro 3''', at '''AirPods Max 2'''.<ref>{{Cite web |title=AirPods |url=https://www.apple.com/ph/airpods/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> ==== HomePod ==== Ang '''HomePod''' ay isang linya ng mga [[smart speaker]] ng Apple. Unang inilabas ang HomePod noong 2018. Kasunod nito ang HomePod mini, isang mas maliit na bersyon ng HomePod. ==== Mga aksesorya ==== Nagbebenta ang Apple ng iba't ibang aksesorya para sa mga produkto nito. Kabilang dito ang Apple Pencil at iba't ibang keyboard at cover para sa iPad, pati na rin ang Magic Keyboard, Magic Trackpad, Magic Mouse, at mga display para sa Mac. Nagbebenta rin ang Apple ng mga aksesorya para sa iPhone, Apple Watch, AirPods, at iba pang produkto nito.<ref>{{Cite web |title=Made by Apple - All Accessories |url=https://www.apple.com/ph/shop/accessories/all/made-by-apple |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Mabibili rin ang mga charger, kable, power adapter, case, at iba pang aksesorya ng Apple. ==== Power Mac Center ==== Sa Pilipinas, ang '''[[Power Mac Center]]''' ay isang nangungunang tagapagbenta ng mga produkto ng Apple at isang Apple Premium Partner. Nagbebenta ito ng mga produkto ng Apple, kabilang ang Mac, iPhone, iPad, Apple Watch, Apple TV, AirPods, at iba't ibang aksesorya. Nagbibigay din ito ng mga serbisyo bilang isang Apple Authorized Service Provider.<ref>{{Cite web |title=Who We Are |url=https://powermaccenter.com/pages/about-us |website=Power Mac Center |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Itinalaga ng Apple ang Power Mac Center bilang isang Apple Premium Partner sa Pilipinas. Ang Power Mac Center ay kabilang din sa mga Apple Authorized Reseller na nakalista ng Apple sa bansa.<ref>{{Cite web |title=Sales locations |url=https://locate.apple.com/ph/en/sales |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Noong 2022, binuksan ng Power Mac Center ang unang Apple Premium Partner store nito sa Pilipinas sa Power Plant Mall sa Makati.<ref>{{Cite web |title=Power Mac Center opens first 'Apple Premium Partner' store in the country |url=https://powermaccenter.com/blogs/news/power-mac-center-opens-first-apple-premium-partner-store-in-ph |website=Power Mac Center |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga kompanya sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga kompanyang panteknolohiya]] [[Kategorya:Apple Inc.]] gg8fw7p69dp1o36khl5rucphnhgnkc9 2223271 2223270 2026-09-02T11:15:20Z ~2026-47662-56 165963 /* Mga produkto */ Added more info about PowerMacCenter 2223271 wikitext text/x-wiki {{Infobox |name = Apple Inc. |bodystyle = width:20em |title = Apple Inc. |image1 = [[Talaksan:Apple logo black.svg|100px]] |image2 = [[Talaksan:Apple_park_cupertino_2019.jpg|250px]] |caption2 = Apple Park (One Apple Park Way, [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]], [[Estados Unidos]]) |labelstyle = width:33% |label1 = Uri |data1 = Pampubliko ([[NASDAQ]]: [http://www.nasdaq.com/symbol/aapl AAPL]) |label2 = Industriya |data2 = ''Computer hardware<br>Computer software<br>Consumer electronics<br>Digital distribution'' |label3 = Itinatag |data3 = [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]], [[Estados Unidos]]<br>({{Start date|1976|04|01}}) |label4 = Mga tagapagtatag |data4 = [[Steve Jobs]]<br>[[Steve Wozniak]]<br>[[Ronald Wayne]] |label5 = Punong tanggapan |data5 = Apple Park, One Apple Park Way, [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]], [[Estados Unidos]] |label6 = Mga lugar na pinaglilingkuran |data6 = Buong mundo |label7 = Mga pangunahing tao |data7 = Michael Scott (1977–1981)<br>Mike Markkula (1981–1983)<br>John Sculley (1983–1993)<br>Michael Spindler (1993–1996)<br>Gil Amelio (1996–1997)<br>Steve Jobs (1997–2011)<br>[[Tim Cook]] (2011–2026)<br>[[John Ternus]] (2026–kasalukuyan) |label9 = Websayt |data9 = {{URL|apple.com}} }} Ang '''Apple Inc.''' ([[NASDAQ]]: '''AAPL''') ay isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] korporasyong multinasyunal na nakatuon sa pagbalangkas at paggawa ng mga elektronikong pang-konsyumer at produktong ''[[software]]'' na may kaugnayan dito. Itinatag nila [[Steve Jobs]], Steve Wozniak, at Ronald Wayne ang kompanya sa [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]] noong 1 Abril 1976.<ref>{{Cite news |last=Williams |first=Rhiannon |date=Abril 1, 2015 |title=Apple celebrates 39th year on April 1 |website=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/apple/11507451/Apple-celebrates-39th-year-on-April-1.html |access-date=Hulyo 9, 2017}}</ref> Ginawa itong isang inkorporasyon noong 3 Enero 1977 bilang '''Apple Computer, Inc.<ref name="Apple FAQ">{{Cite web |title=Frequently Asked Questions |url=https://investor.apple.com/faq/default.aspx |access-date=Enero 19, 2020 |publisher=Apple Inc.}}</ref>''' Gumagawa ang Apple ng mga [[Hardware (kompyuter)|hardware]] kagaya ng [[iPhone]] na ''[[Teleponong selular|cellphone]]'', iPad na tablet na kompyuter, [[Macintosh]] na [[Kompyuter|personal na kompyuter]], Apple Watch na ''[[smartwatch]]'', [[iPod]] na ''[[portable media player]]'', AirPods na ''wireless [[earphones]]'', at ang HomePod na ''smart speaker''. Kabilang sa mga produktong software ng kompanya ang [[macOS]], [[iOS]], iPadOS, watchOS, at tvOS na mga ''[[operating system]]'', ang iTunes na ''media player'', [[Safari (web browser)|Safari]] na [[Web browser|''web browser'']], Shazam na kinikilala ang mga kanta at musika, at ang iLife at iWork ''suites'', pati rin ang mga propesyonal na aplikasyon katulad ng Final Cut Pro at Logic Pro. Kabilang naman sa mga serbisyo ng Apple ang iTunes Store, App Store, Apple Store, AppleCare at Genius Bar, Apple Pay, Apple Pay Cash, Apple Card, Apple Arcade, [[Apple Music]], Apple TV+, Apple Fitness+, iMessage, at iCloud. Ang Apple ay ang pinakamalaking kompanya ng teknolohiya sa mundo sa tuntunin ng kita at isa sa mga pinakamahalagang kumpanya sa buong mundo.<ref>{{cite news |last1=Nicas |first1=Jack |date=19 Agosto 2020 |title=Apple Reaches $2 Trillion, Punctuating Big Tech's Grip |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/08/19/technology/apple-2-trillion.html |access-date=21 Agosto 2020}}</ref> Sila din ang pangatlong pinakamalaking tagagawa ng mga ''cellphone'' pagkatapos ng [[Huawei]] at [[Samsung]].<ref>{{Cite news |date=Agosto 3, 2018 |title=Huawei beats Apple to become second-largest smartphone maker |language=en |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/aug/01/huawei-beats-apple-smartphone-manufacturer-samsung-iphone |access-date=Agosto 3, 2018}}</ref> == Mga produkto == === Macintosh === {{Main|Macintosh}} Ang '''Macintosh''', na karaniwang tinatawag na '''Mac''', ay isang pamilya ng mga personal na kompyuter na dinidisenyo, ginagawa, at ibinebenta ng Apple. Unang ipinakilala ang Macintosh noong Enero 1984.<ref>{{Cite web |last=Polsson |first=Ken |title=Chronology of Apple Computer Personal Computers |url=http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090821105822/http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm |archive-date=Agosto 21, 2009 |access-date=Agosto 27, 2009}}</ref> Kabilang sa kasalukuyang linya ng Mac ang mga sumusunod:<ref>{{Cite web |title=Mac |url=https://www.apple.com/ph/mac/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> * '''MacBook Neo''': laptop na kompyuter na nakatuon sa mas abot-kayang bahagi ng linya ng Mac. * '''MacBook Air''': manipis at magaan na laptop na kompyuter. * '''MacBook Pro''': laptop na kompyuter na nakatuon sa propesyonal na paggamit. * '''iMac''': ''[[All-in-one|all-in-one]]'' na desktop na kompyuter. * '''Mac mini''': maliit na desktop na kompyuter. * '''Mac Studio''': desktop na kompyuter na nakatuon sa mataas na pagganap. * '''Mac Pro''': propesyonal na desktop na kompyuter na may mataas na pagganap at kakayahang palawakin. === iPhone === {{Main|iPhone}} Ang '''iPhone''' ay isang linya ng mga [[teleponong selular]] na dinidisenyo at ibinebenta ng Apple. Ginagamit nito ang [[iOS]] na operating system. Unang ipinakilala ng dating CEO ng Apple na si [[Steve Jobs]] ang iPhone noong Enero 2007.<ref>{{Cite web |title=Apple Reinvents the Phone with iPhone |url=https://www.apple.com/newsroom/2007/01/09Apple-Reinvents-the-Phone-with-iPhone/ |website=Apple |date=Enero 9, 2007 |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Naglalabas ang Apple ng mga bagong pangunahing modelo ng iPhone nang regular. Noong 2026, kabilang sa mga kasalukuyang modelo sa Apple Store ng Pilipinas ang iPhone 17 Pro, iPhone 17 Pro Max, iPhone Air, iPhone 17, iPhone 17e, at iPhone 16.<ref>{{Cite web |title=Buy iPhone |url=https://www.apple.com/ph/shop/buy-iphone |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> === iPad === Ang '''iPad''' ay isang pamilya ng mga [[tablet computer]] na dinidisenyo, ginagawa, at ibinebenta ng Apple. Inilabas ng kompanya ang unang iPad noong Enero 27, 2010.<ref>{{Cite web |last=Rose |first=Michael |date=Enero 27, 2013 |title=January 27, 2010: Apple announces the iPad |url=https://www.engadget.com/2013/01/27/january-27-2010-apple-announces-the-ipad/ |access-date=Abril 18, 2017 |website=[[Engadget]]}}</ref> May apat na pangunahing linya ng iPad: '''iPad Pro''', '''iPad Air''', '''iPad''', at '''iPad mini'''.<ref>{{Cite web |title=iPad |url=https://www.apple.com/ph/ipad/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> === Apple Watch === Ang '''Apple Watch''' ay isang linya ng mga [[smartwatch]] na dinidisenyo at ibinebenta ng Apple. Ang unang henerasyon ng Apple Watch ay ipinakita noong Setyembre 2014 at inilabas noong Abril 2015.<ref>{{Cite web |last=Garun |first=Natt |date=Setyembre 9, 2014 |title=Everything Apple announced at its September 2014 keynote |url=https://thenextweb.com/apple/2014/09/09/everything-apple-announced-september-2014-keynote/ |access-date=Marso 23, 2017 |website=The Next Web}}</ref><ref>{{Cite web |last=Machkovech |first=Sam |date=Marso 9, 2015 |title=Apple Watch starts at $349, launching April 24 |url=https://arstechnica.com/apple/2015/03/apple-watch-launching-on-april-24-starting-at-349/ |access-date=Marso 23, 2017 |website=[[Ars Technica]]}}</ref> Noong 2026, kabilang sa kasalukuyang linya ng Apple Watch ang '''Apple Watch Series 11''', '''Apple Watch SE (ika-3 henerasyon)''', at '''Apple Watch Ultra 3'''.<ref>{{Cite web |title=Apple Watch |url=https://www.apple.com/ph/watch/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> === Apple TV === Ang '''Apple TV''' ay isang digital na ''[[Media player|media player]]'' at ''[[Set-top box|set-top box]]'' na ibinebenta ng Apple. Maaari itong gamitin upang magpatugtog at magpakita ng mga bidyo, musika, larawan, at iba pang nilalaman sa telebisyon. Ang kasalukuyang modelo ay ang '''Apple TV 4K'''.<ref>{{Cite web |title=Apple TV 4K |url=https://www.apple.com/ph/apple-tv-4k/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> ==== Apple TV+ ==== Ang '''Apple TV+''' ay isang serbisyo ng ''[[streaming media]]'' na nag-aalok ng mga orihinal na palabas sa telebisyon, pelikula, at iba pang nilalaman ng Apple. Bahagi ito ng mga serbisyong inaalok ng Apple para sa libangan.<ref>{{Cite web |title=Entertainment - Services |url=https://www.apple.com/ph/services/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> === Mga serbisyo at software === Bumubuo ang Apple ng mga operating system para sa mga device nito. Kabilang dito ang [[macOS]] para sa Mac, [[iOS]] para sa iPhone, [[iPadOS]] para sa iPad, [[watchOS]] para sa Apple Watch, at [[tvOS]] para sa Apple TV. Sa macOS at iOS, gumagawa rin ang Apple ng mga ''[[Software|software]]'' tulad ng Pages para sa paglikha ng mga dokumento, Numbers para sa mga ''[[Spreadsheet|spreadsheet]]'', at Keynote para sa mga presentasyon. Ang mga ito ay bahagi ng ''[[Office suite|productivity suite]]'' na [[iWork]].<ref>{{Cite web |title=iWork |url=https://www.apple.com/iwork/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Kabilang din sa mga ''[[Software|software]]'' ng Apple ang Final Cut Pro at iMovie para sa pag-edit ng bidyo, at Logic Pro at GarageBand para sa paggawa ng musika. Nag-aalok din ang Apple ng iba't ibang serbisyo na kaugnay ng hardware at software nito. Kabilang dito ang Apple Music para sa ''[[Streaming media|streaming]]'' ng musika, Apple TV para sa mga palabas at pelikula, Apple Arcade para sa mga larong bidyo, Apple Fitness+ para sa mga programang pang-ehersisyo, at iCloud+ para sa pag-iimbak at pagsi-sync ng mga datos sa internet. Kabilang din sa mga serbisyo at app ng Apple ang Apple News+, Apple Podcasts, Apple Books, at iba pa.<ref>{{Cite web |title=Entertainment - Services |url=https://www.apple.com/ph/services/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Pinagsasama ng '''Apple One''' ang ilang serbisyo ng Apple sa isang ''[[Subscription business model|subscription]]''. Kabilang dito ang Apple Music, Apple TV, Apple Arcade, at iCloud+, habang ang ilang plano ay maaari ring magsama ng Apple News+ at Apple Fitness+ depende sa rehiyon.<ref>{{Cite web |title=Apple One |url=https://www.apple.com/ph/apple-one/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Kabilang sa iba pang serbisyo ng Apple ang AppleCare at Apple Pay. === Iba pang produkto === ==== iPod ==== {{Pangunahing artikulo|iPod}} Ang '''iPod''' ay isang linya ng mga nabibitbit na ''[[Media player|media player]]'' na dinisenyo at ibinebenta ng Apple. Ang huling modelo nito, ang iPod touch, ay itinigil noong Mayo 2022. Dahil dito, wala nang iPod na kasalukuyang ginagawa o ibinebenta ng Apple. ==== AirPods ==== Ang '''AirPods''' ay isang linya ng mga [[Wireless network|wireless]] na [[Bluetooth]] earphone at headphone ng Apple. Kabilang sa linya ang AirPods, AirPods Pro, at AirPods Max. Noong 2026, kabilang sa mga kasalukuyang modelo ang '''AirPods 4''', '''AirPods 4 na may Active Noise Cancellation''', '''AirPods Pro 3''', at '''AirPods Max 2'''.<ref>{{Cite web |title=AirPods |url=https://www.apple.com/ph/airpods/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> ==== HomePod ==== Ang '''HomePod''' ay isang linya ng mga ''[[Smart speaker|smart speaker]]'' ng Apple. Unang inilabas ang HomePod noong 2018. Kasunod nito ang HomePod mini, isang mas maliit na bersyon ng HomePod. ==== Mga aksesorya ==== Nagbebenta ang Apple ng iba't ibang aksesorya para sa mga produkto nito. Kabilang dito ang Apple Pencil at iba't ibang keyboard at cover para sa iPad, pati na rin ang Magic Keyboard, Magic Trackpad, Magic Mouse, at mga display para sa Mac. Nagbebenta rin ang Apple ng mga aksesorya para sa iPhone, Apple Watch, AirPods, at iba pang produkto nito.<ref>{{Cite web |title=Made by Apple - All Accessories |url=https://www.apple.com/ph/shop/accessories/all/made-by-apple |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Mabibili rin ang mga charger, kable, power adapter, case, at iba pang aksesorya ng Apple. ==== Power Mac Center ==== Sa Pilipinas, ang '''[[Power Mac Center]]''' ay isang pangunahing tagapagbenta ng mga produkto ng Apple at Apple Premium Reseller. Nagbebenta ito ng mga produkto ng Apple, kabilang ang Mac, iPhone, iPad, Apple Watch, Apple TV, AirPods, at iba't ibang aksesorya. Nagbibigay din ito ng mga serbisyo bilang isang Apple Authorized Service Provider.<ref>{{Cite web |title=Who We Are |url=https://powermaccenter.com/pages/about-us |website=Power Mac Center |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Ang Power Mac Center ay kabilang sa mga Apple Authorized Reseller na nakalista ng Apple sa Pilipinas at nagpapatakbo rin ng mga Apple Premium Partner store sa bansa.<ref>{{Cite web |title=Sales locations |url=https://locate.apple.com/ph/en/sales |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Noong Disyembre 2022, binuksan ng Power Mac Center ang unang Apple Premium Partner store sa Pilipinas sa Power Plant Mall sa Makati.<ref>{{Cite web |title=Power Mac Center opens first 'Apple Premium Partner' store in the country |url=https://powermaccenter.com/blogs/news/power-mac-center-opens-first-apple-premium-partner-store-in-ph |website=Power Mac Center |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Noong Setyembre 2025, binuksan ng Power Mac Center ang unang Apple Premium Partner store sa Mindanao sa SM Lanang Premier sa Davao City.<ref>{{Cite web |title=First in Mindanao: Power Mac Center elevates Apple experience with new SM Lanang APP store |url=https://powermaccenter.com/blogs/news/first-in-mindanao-power-mac-center-elevates-apple-experience-nbsp-with-new-sm-lanang-app-store |website=Power Mac Center |date=Setyembre 25, 2025 |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Noong Disyembre 2025, binuksan naman nito ang unang Apple Premium Partner store sa Visayas sa SM City Iloilo sa Iloilo City.<ref>{{Cite web |title=First in Visayas: Power Mac Center Apple Premium Partner store opens in SM City Iloilo |url=https://philstartech.com/news/2025/12/22/16472/first-in-visayas-power-mac-center-apple-premium-partner-store-opens-in-sm-city-iloilo/ |website=PhilSTAR Tech |date=Disyembre 22, 2025 |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga kompanya sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga kompanyang panteknolohiya]] [[Kategorya:Apple Inc.]] pa1u7xwuplkf74523o3gwkc5imyrmqc 2223272 2223271 2026-09-02T11:17:52Z ~2026-47662-56 165963 /* Power Mac Center */ 2223272 wikitext text/x-wiki {{Infobox |name = Apple Inc. |bodystyle = width:20em |title = Apple Inc. |image1 = [[Talaksan:Apple logo black.svg|100px]] |image2 = [[Talaksan:Apple_park_cupertino_2019.jpg|250px]] |caption2 = Apple Park (One Apple Park Way, [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]], [[Estados Unidos]]) |labelstyle = width:33% |label1 = Uri |data1 = Pampubliko ([[NASDAQ]]: [http://www.nasdaq.com/symbol/aapl AAPL]) |label2 = Industriya |data2 = ''Computer hardware<br>Computer software<br>Consumer electronics<br>Digital distribution'' |label3 = Itinatag |data3 = [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]], [[Estados Unidos]]<br>({{Start date|1976|04|01}}) |label4 = Mga tagapagtatag |data4 = [[Steve Jobs]]<br>[[Steve Wozniak]]<br>[[Ronald Wayne]] |label5 = Punong tanggapan |data5 = Apple Park, One Apple Park Way, [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]], [[Estados Unidos]] |label6 = Mga lugar na pinaglilingkuran |data6 = Buong mundo |label7 = Mga pangunahing tao |data7 = Michael Scott (1977–1981)<br>Mike Markkula (1981–1983)<br>John Sculley (1983–1993)<br>Michael Spindler (1993–1996)<br>Gil Amelio (1996–1997)<br>Steve Jobs (1997–2011)<br>[[Tim Cook]] (2011–2026)<br>[[John Ternus]] (2026–kasalukuyan) |label9 = Websayt |data9 = {{URL|apple.com}} }} Ang '''Apple Inc.''' ([[NASDAQ]]: '''AAPL''') ay isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] korporasyong multinasyunal na nakatuon sa pagbalangkas at paggawa ng mga elektronikong pang-konsyumer at produktong ''[[software]]'' na may kaugnayan dito. Itinatag nila [[Steve Jobs]], Steve Wozniak, at Ronald Wayne ang kompanya sa [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]] noong 1 Abril 1976.<ref>{{Cite news |last=Williams |first=Rhiannon |date=Abril 1, 2015 |title=Apple celebrates 39th year on April 1 |website=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/apple/11507451/Apple-celebrates-39th-year-on-April-1.html |access-date=Hulyo 9, 2017}}</ref> Ginawa itong isang inkorporasyon noong 3 Enero 1977 bilang '''Apple Computer, Inc.<ref name="Apple FAQ">{{Cite web |title=Frequently Asked Questions |url=https://investor.apple.com/faq/default.aspx |access-date=Enero 19, 2020 |publisher=Apple Inc.}}</ref>''' Gumagawa ang Apple ng mga [[Hardware (kompyuter)|hardware]] kagaya ng [[iPhone]] na ''[[Teleponong selular|cellphone]]'', iPad na tablet na kompyuter, [[Macintosh]] na [[Kompyuter|personal na kompyuter]], Apple Watch na ''[[smartwatch]]'', [[iPod]] na ''[[portable media player]]'', AirPods na ''wireless [[earphones]]'', at ang HomePod na ''smart speaker''. Kabilang sa mga produktong software ng kompanya ang [[macOS]], [[iOS]], iPadOS, watchOS, at tvOS na mga ''[[operating system]]'', ang iTunes na ''media player'', [[Safari (web browser)|Safari]] na [[Web browser|''web browser'']], Shazam na kinikilala ang mga kanta at musika, at ang iLife at iWork ''suites'', pati rin ang mga propesyonal na aplikasyon katulad ng Final Cut Pro at Logic Pro. Kabilang naman sa mga serbisyo ng Apple ang iTunes Store, App Store, Apple Store, AppleCare at Genius Bar, Apple Pay, Apple Pay Cash, Apple Card, Apple Arcade, [[Apple Music]], Apple TV+, Apple Fitness+, iMessage, at iCloud. Ang Apple ay ang pinakamalaking kompanya ng teknolohiya sa mundo sa tuntunin ng kita at isa sa mga pinakamahalagang kumpanya sa buong mundo.<ref>{{cite news |last1=Nicas |first1=Jack |date=19 Agosto 2020 |title=Apple Reaches $2 Trillion, Punctuating Big Tech's Grip |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/08/19/technology/apple-2-trillion.html |access-date=21 Agosto 2020}}</ref> Sila din ang pangatlong pinakamalaking tagagawa ng mga ''cellphone'' pagkatapos ng [[Huawei]] at [[Samsung]].<ref>{{Cite news |date=Agosto 3, 2018 |title=Huawei beats Apple to become second-largest smartphone maker |language=en |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/aug/01/huawei-beats-apple-smartphone-manufacturer-samsung-iphone |access-date=Agosto 3, 2018}}</ref> == Mga produkto == === Macintosh === {{Main|Macintosh}} Ang '''Macintosh''', na karaniwang tinatawag na '''Mac''', ay isang pamilya ng mga personal na kompyuter na dinidisenyo, ginagawa, at ibinebenta ng Apple. Unang ipinakilala ang Macintosh noong Enero 1984.<ref>{{Cite web |last=Polsson |first=Ken |title=Chronology of Apple Computer Personal Computers |url=http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090821105822/http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm |archive-date=Agosto 21, 2009 |access-date=Agosto 27, 2009}}</ref> Kabilang sa kasalukuyang linya ng Mac ang mga sumusunod:<ref>{{Cite web |title=Mac |url=https://www.apple.com/ph/mac/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> * '''MacBook Neo''': laptop na kompyuter na nakatuon sa mas abot-kayang bahagi ng linya ng Mac. * '''MacBook Air''': manipis at magaan na laptop na kompyuter. * '''MacBook Pro''': laptop na kompyuter na nakatuon sa propesyonal na paggamit. * '''iMac''': ''[[All-in-one|all-in-one]]'' na desktop na kompyuter. * '''Mac mini''': maliit na desktop na kompyuter. * '''Mac Studio''': desktop na kompyuter na nakatuon sa mataas na pagganap. * '''Mac Pro''': propesyonal na desktop na kompyuter na may mataas na pagganap at kakayahang palawakin. === iPhone === {{Main|iPhone}} Ang '''iPhone''' ay isang linya ng mga [[teleponong selular]] na dinidisenyo at ibinebenta ng Apple. Ginagamit nito ang [[iOS]] na operating system. Unang ipinakilala ng dating CEO ng Apple na si [[Steve Jobs]] ang iPhone noong Enero 2007.<ref>{{Cite web |title=Apple Reinvents the Phone with iPhone |url=https://www.apple.com/newsroom/2007/01/09Apple-Reinvents-the-Phone-with-iPhone/ |website=Apple |date=Enero 9, 2007 |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Naglalabas ang Apple ng mga bagong pangunahing modelo ng iPhone nang regular. Noong 2026, kabilang sa mga kasalukuyang modelo sa Apple Store ng Pilipinas ang iPhone 17 Pro, iPhone 17 Pro Max, iPhone Air, iPhone 17, iPhone 17e, at iPhone 16.<ref>{{Cite web |title=Buy iPhone |url=https://www.apple.com/ph/shop/buy-iphone |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> === iPad === Ang '''iPad''' ay isang pamilya ng mga [[tablet computer]] na dinidisenyo, ginagawa, at ibinebenta ng Apple. Inilabas ng kompanya ang unang iPad noong Enero 27, 2010.<ref>{{Cite web |last=Rose |first=Michael |date=Enero 27, 2013 |title=January 27, 2010: Apple announces the iPad |url=https://www.engadget.com/2013/01/27/january-27-2010-apple-announces-the-ipad/ |access-date=Abril 18, 2017 |website=[[Engadget]]}}</ref> May apat na pangunahing linya ng iPad: '''iPad Pro''', '''iPad Air''', '''iPad''', at '''iPad mini'''.<ref>{{Cite web |title=iPad |url=https://www.apple.com/ph/ipad/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> === Apple Watch === Ang '''Apple Watch''' ay isang linya ng mga [[smartwatch]] na dinidisenyo at ibinebenta ng Apple. Ang unang henerasyon ng Apple Watch ay ipinakita noong Setyembre 2014 at inilabas noong Abril 2015.<ref>{{Cite web |last=Garun |first=Natt |date=Setyembre 9, 2014 |title=Everything Apple announced at its September 2014 keynote |url=https://thenextweb.com/apple/2014/09/09/everything-apple-announced-september-2014-keynote/ |access-date=Marso 23, 2017 |website=The Next Web}}</ref><ref>{{Cite web |last=Machkovech |first=Sam |date=Marso 9, 2015 |title=Apple Watch starts at $349, launching April 24 |url=https://arstechnica.com/apple/2015/03/apple-watch-launching-on-april-24-starting-at-349/ |access-date=Marso 23, 2017 |website=[[Ars Technica]]}}</ref> Noong 2026, kabilang sa kasalukuyang linya ng Apple Watch ang '''Apple Watch Series 11''', '''Apple Watch SE (ika-3 henerasyon)''', at '''Apple Watch Ultra 3'''.<ref>{{Cite web |title=Apple Watch |url=https://www.apple.com/ph/watch/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> === Apple TV === Ang '''Apple TV''' ay isang digital na ''[[Media player|media player]]'' at ''[[Set-top box|set-top box]]'' na ibinebenta ng Apple. Maaari itong gamitin upang magpatugtog at magpakita ng mga bidyo, musika, larawan, at iba pang nilalaman sa telebisyon. Ang kasalukuyang modelo ay ang '''Apple TV 4K'''.<ref>{{Cite web |title=Apple TV 4K |url=https://www.apple.com/ph/apple-tv-4k/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> ==== Apple TV+ ==== Ang '''Apple TV+''' ay isang serbisyo ng ''[[streaming media]]'' na nag-aalok ng mga orihinal na palabas sa telebisyon, pelikula, at iba pang nilalaman ng Apple. Bahagi ito ng mga serbisyong inaalok ng Apple para sa libangan.<ref>{{Cite web |title=Entertainment - Services |url=https://www.apple.com/ph/services/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> === Mga serbisyo at software === Bumubuo ang Apple ng mga operating system para sa mga device nito. Kabilang dito ang [[macOS]] para sa Mac, [[iOS]] para sa iPhone, [[iPadOS]] para sa iPad, [[watchOS]] para sa Apple Watch, at [[tvOS]] para sa Apple TV. Sa macOS at iOS, gumagawa rin ang Apple ng mga ''[[Software|software]]'' tulad ng Pages para sa paglikha ng mga dokumento, Numbers para sa mga ''[[Spreadsheet|spreadsheet]]'', at Keynote para sa mga presentasyon. Ang mga ito ay bahagi ng ''[[Office suite|productivity suite]]'' na [[iWork]].<ref>{{Cite web |title=iWork |url=https://www.apple.com/iwork/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Kabilang din sa mga ''[[Software|software]]'' ng Apple ang Final Cut Pro at iMovie para sa pag-edit ng bidyo, at Logic Pro at GarageBand para sa paggawa ng musika. Nag-aalok din ang Apple ng iba't ibang serbisyo na kaugnay ng hardware at software nito. Kabilang dito ang Apple Music para sa ''[[Streaming media|streaming]]'' ng musika, Apple TV para sa mga palabas at pelikula, Apple Arcade para sa mga larong bidyo, Apple Fitness+ para sa mga programang pang-ehersisyo, at iCloud+ para sa pag-iimbak at pagsi-sync ng mga datos sa internet. Kabilang din sa mga serbisyo at app ng Apple ang Apple News+, Apple Podcasts, Apple Books, at iba pa.<ref>{{Cite web |title=Entertainment - Services |url=https://www.apple.com/ph/services/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Pinagsasama ng '''Apple One''' ang ilang serbisyo ng Apple sa isang ''[[Subscription business model|subscription]]''. Kabilang dito ang Apple Music, Apple TV, Apple Arcade, at iCloud+, habang ang ilang plano ay maaari ring magsama ng Apple News+ at Apple Fitness+ depende sa rehiyon.<ref>{{Cite web |title=Apple One |url=https://www.apple.com/ph/apple-one/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Kabilang sa iba pang serbisyo ng Apple ang AppleCare at Apple Pay. === Iba pang produkto === ==== iPod ==== {{Pangunahing artikulo|iPod}} Ang '''iPod''' ay isang linya ng mga nabibitbit na ''[[Media player|media player]]'' na dinisenyo at ibinebenta ng Apple. Ang huling modelo nito, ang iPod touch, ay itinigil noong Mayo 2022. Dahil dito, wala nang iPod na kasalukuyang ginagawa o ibinebenta ng Apple. ==== AirPods ==== Ang '''AirPods''' ay isang linya ng mga [[Wireless network|wireless]] na [[Bluetooth]] earphone at headphone ng Apple. Kabilang sa linya ang AirPods, AirPods Pro, at AirPods Max. Noong 2026, kabilang sa mga kasalukuyang modelo ang '''AirPods 4''', '''AirPods 4 na may Active Noise Cancellation''', '''AirPods Pro 3''', at '''AirPods Max 2'''.<ref>{{Cite web |title=AirPods |url=https://www.apple.com/ph/airpods/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> ==== HomePod ==== Ang '''HomePod''' ay isang linya ng mga ''[[Smart speaker|smart speaker]]'' ng Apple. Unang inilabas ang HomePod noong 2018. Kasunod nito ang HomePod mini, isang mas maliit na bersyon ng HomePod. ==== Mga aksesorya ==== Nagbebenta ang Apple ng iba't ibang aksesorya para sa mga produkto nito. Kabilang dito ang Apple Pencil at iba't ibang keyboard at cover para sa iPad, pati na rin ang Magic Keyboard, Magic Trackpad, Magic Mouse, at mga display para sa Mac. Nagbebenta rin ang Apple ng mga aksesorya para sa iPhone, Apple Watch, AirPods, at iba pang produkto nito.<ref>{{Cite web |title=Made by Apple - All Accessories |url=https://www.apple.com/ph/shop/accessories/all/made-by-apple |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Mabibili rin ang mga charger, kable, power adapter, case, at iba pang aksesorya ng Apple. ==== Power Mac Center ==== Sa Pilipinas, ang '''[[Power Mac Center]]''' ay isang nangungunang tagapagbenta ng mga produkto ng Apple at Apple Premium Reseller. Nagbebenta ito ng mga produkto ng Apple, kabilang ang Mac, iPhone, iPad, Apple Watch, Apple TV, AirPods, at iba't ibang aksesorya. Nagbibigay din ito ng mga serbisyo bilang isang Apple Authorized Service Provider.<ref>{{Cite web |title=Who We Are |url=https://powermaccenter.com/pages/about-us |website=Power Mac Center |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Ang Power Mac Center ay kabilang sa mga Apple Authorized Reseller na nakalista ng Apple sa Pilipinas at nagpapatakbo rin ng mga Apple Premium Partner store sa bansa.<ref>{{Cite web |title=Sales locations |url=https://locate.apple.com/ph/en/sales |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Noong Disyembre 2022, binuksan ng Power Mac Center ang unang Apple Premium Partner store sa Pilipinas sa Power Plant Mall sa Makati.<ref>{{Cite web |title=Power Mac Center opens first 'Apple Premium Partner' store in the country |url=https://powermaccenter.com/blogs/news/power-mac-center-opens-first-apple-premium-partner-store-in-ph |website=Power Mac Center |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Noong Setyembre 2025, binuksan ng Power Mac Center ang unang Apple Premium Partner store sa Mindanao sa SM Lanang Premier sa Davao City.<ref>{{Cite web |title=First in Mindanao: Power Mac Center elevates Apple experience with new SM Lanang APP store |url=https://powermaccenter.com/blogs/news/first-in-mindanao-power-mac-center-elevates-apple-experience-nbsp-with-new-sm-lanang-app-store |website=Power Mac Center |date=Setyembre 25, 2025 |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Noong Disyembre 2025, binuksan naman nito ang unang Apple Premium Partner store sa Visayas sa SM City Iloilo sa Iloilo City.<ref>{{Cite web |title=First in Visayas: Power Mac Center Apple Premium Partner store opens in SM City Iloilo |url=https://philstartech.com/news/2025/12/22/16472/first-in-visayas-power-mac-center-apple-premium-partner-store-opens-in-sm-city-iloilo/ |website=PhilSTAR Tech |date=Disyembre 22, 2025 |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga kompanya sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga kompanyang panteknolohiya]] [[Kategorya:Apple Inc.]] 6jy9wu18m6b5jexzr06kmz9n6korpbs 2223273 2223272 2026-09-02T11:18:46Z ~2026-47662-56 165963 /* iPad */ 2223273 wikitext text/x-wiki {{Infobox |name = Apple Inc. |bodystyle = width:20em |title = Apple Inc. |image1 = [[Talaksan:Apple logo black.svg|100px]] |image2 = [[Talaksan:Apple_park_cupertino_2019.jpg|250px]] |caption2 = Apple Park (One Apple Park Way, [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]], [[Estados Unidos]]) |labelstyle = width:33% |label1 = Uri |data1 = Pampubliko ([[NASDAQ]]: [http://www.nasdaq.com/symbol/aapl AAPL]) |label2 = Industriya |data2 = ''Computer hardware<br>Computer software<br>Consumer electronics<br>Digital distribution'' |label3 = Itinatag |data3 = [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]], [[Estados Unidos]]<br>({{Start date|1976|04|01}}) |label4 = Mga tagapagtatag |data4 = [[Steve Jobs]]<br>[[Steve Wozniak]]<br>[[Ronald Wayne]] |label5 = Punong tanggapan |data5 = Apple Park, One Apple Park Way, [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]], [[Estados Unidos]] |label6 = Mga lugar na pinaglilingkuran |data6 = Buong mundo |label7 = Mga pangunahing tao |data7 = Michael Scott (1977–1981)<br>Mike Markkula (1981–1983)<br>John Sculley (1983–1993)<br>Michael Spindler (1993–1996)<br>Gil Amelio (1996–1997)<br>Steve Jobs (1997–2011)<br>[[Tim Cook]] (2011–2026)<br>[[John Ternus]] (2026–kasalukuyan) |label9 = Websayt |data9 = {{URL|apple.com}} }} Ang '''Apple Inc.''' ([[NASDAQ]]: '''AAPL''') ay isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] korporasyong multinasyunal na nakatuon sa pagbalangkas at paggawa ng mga elektronikong pang-konsyumer at produktong ''[[software]]'' na may kaugnayan dito. Itinatag nila [[Steve Jobs]], Steve Wozniak, at Ronald Wayne ang kompanya sa [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]] noong 1 Abril 1976.<ref>{{Cite news |last=Williams |first=Rhiannon |date=Abril 1, 2015 |title=Apple celebrates 39th year on April 1 |website=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/apple/11507451/Apple-celebrates-39th-year-on-April-1.html |access-date=Hulyo 9, 2017}}</ref> Ginawa itong isang inkorporasyon noong 3 Enero 1977 bilang '''Apple Computer, Inc.<ref name="Apple FAQ">{{Cite web |title=Frequently Asked Questions |url=https://investor.apple.com/faq/default.aspx |access-date=Enero 19, 2020 |publisher=Apple Inc.}}</ref>''' Gumagawa ang Apple ng mga [[Hardware (kompyuter)|hardware]] kagaya ng [[iPhone]] na ''[[Teleponong selular|cellphone]]'', iPad na tablet na kompyuter, [[Macintosh]] na [[Kompyuter|personal na kompyuter]], Apple Watch na ''[[smartwatch]]'', [[iPod]] na ''[[portable media player]]'', AirPods na ''wireless [[earphones]]'', at ang HomePod na ''smart speaker''. Kabilang sa mga produktong software ng kompanya ang [[macOS]], [[iOS]], iPadOS, watchOS, at tvOS na mga ''[[operating system]]'', ang iTunes na ''media player'', [[Safari (web browser)|Safari]] na [[Web browser|''web browser'']], Shazam na kinikilala ang mga kanta at musika, at ang iLife at iWork ''suites'', pati rin ang mga propesyonal na aplikasyon katulad ng Final Cut Pro at Logic Pro. Kabilang naman sa mga serbisyo ng Apple ang iTunes Store, App Store, Apple Store, AppleCare at Genius Bar, Apple Pay, Apple Pay Cash, Apple Card, Apple Arcade, [[Apple Music]], Apple TV+, Apple Fitness+, iMessage, at iCloud. Ang Apple ay ang pinakamalaking kompanya ng teknolohiya sa mundo sa tuntunin ng kita at isa sa mga pinakamahalagang kumpanya sa buong mundo.<ref>{{cite news |last1=Nicas |first1=Jack |date=19 Agosto 2020 |title=Apple Reaches $2 Trillion, Punctuating Big Tech's Grip |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/08/19/technology/apple-2-trillion.html |access-date=21 Agosto 2020}}</ref> Sila din ang pangatlong pinakamalaking tagagawa ng mga ''cellphone'' pagkatapos ng [[Huawei]] at [[Samsung]].<ref>{{Cite news |date=Agosto 3, 2018 |title=Huawei beats Apple to become second-largest smartphone maker |language=en |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/aug/01/huawei-beats-apple-smartphone-manufacturer-samsung-iphone |access-date=Agosto 3, 2018}}</ref> == Mga produkto == === Macintosh === {{Main|Macintosh}} Ang '''Macintosh''', na karaniwang tinatawag na '''Mac''', ay isang pamilya ng mga personal na kompyuter na dinidisenyo, ginagawa, at ibinebenta ng Apple. Unang ipinakilala ang Macintosh noong Enero 1984.<ref>{{Cite web |last=Polsson |first=Ken |title=Chronology of Apple Computer Personal Computers |url=http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090821105822/http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm |archive-date=Agosto 21, 2009 |access-date=Agosto 27, 2009}}</ref> Kabilang sa kasalukuyang linya ng Mac ang mga sumusunod:<ref>{{Cite web |title=Mac |url=https://www.apple.com/ph/mac/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> * '''MacBook Neo''': laptop na kompyuter na nakatuon sa mas abot-kayang bahagi ng linya ng Mac. * '''MacBook Air''': manipis at magaan na laptop na kompyuter. * '''MacBook Pro''': laptop na kompyuter na nakatuon sa propesyonal na paggamit. * '''iMac''': ''[[All-in-one|all-in-one]]'' na desktop na kompyuter. * '''Mac mini''': maliit na desktop na kompyuter. * '''Mac Studio''': desktop na kompyuter na nakatuon sa mataas na pagganap. * '''Mac Pro''': propesyonal na desktop na kompyuter na may mataas na pagganap at kakayahang palawakin. === iPhone === {{Main|iPhone}} Ang '''iPhone''' ay isang linya ng mga [[teleponong selular]] na dinidisenyo at ibinebenta ng Apple. Ginagamit nito ang [[iOS]] na operating system. Unang ipinakilala ng dating CEO ng Apple na si [[Steve Jobs]] ang iPhone noong Enero 2007.<ref>{{Cite web |title=Apple Reinvents the Phone with iPhone |url=https://www.apple.com/newsroom/2007/01/09Apple-Reinvents-the-Phone-with-iPhone/ |website=Apple |date=Enero 9, 2007 |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Naglalabas ang Apple ng mga bagong pangunahing modelo ng iPhone nang regular. Noong 2026, kabilang sa mga kasalukuyang modelo sa Apple Store ng Pilipinas ang iPhone 17 Pro, iPhone 17 Pro Max, iPhone Air, iPhone 17, iPhone 17e, at iPhone 16.<ref>{{Cite web |title=Buy iPhone |url=https://www.apple.com/ph/shop/buy-iphone |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> === iPad === Ang '''iPad''' ay isang pamilya ng mga ''[[tablet computer]]'' na dinidisenyo, ginagawa, at ibinebenta ng Apple. Inilabas ng kompanya ang unang iPad noong Enero 27, 2010.<ref>{{Cite web |last=Rose |first=Michael |date=Enero 27, 2013 |title=January 27, 2010: Apple announces the iPad |url=https://www.engadget.com/2013/01/27/january-27-2010-apple-announces-the-ipad/ |access-date=Abril 18, 2017 |website=[[Engadget]]}}</ref> May apat na pangunahing linya ng iPad: '''iPad Pro''', '''iPad Air''', '''iPad''', at '''iPad mini'''.<ref>{{Cite web |title=iPad |url=https://www.apple.com/ph/ipad/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> === Apple Watch === Ang '''Apple Watch''' ay isang linya ng mga [[smartwatch]] na dinidisenyo at ibinebenta ng Apple. Ang unang henerasyon ng Apple Watch ay ipinakita noong Setyembre 2014 at inilabas noong Abril 2015.<ref>{{Cite web |last=Garun |first=Natt |date=Setyembre 9, 2014 |title=Everything Apple announced at its September 2014 keynote |url=https://thenextweb.com/apple/2014/09/09/everything-apple-announced-september-2014-keynote/ |access-date=Marso 23, 2017 |website=The Next Web}}</ref><ref>{{Cite web |last=Machkovech |first=Sam |date=Marso 9, 2015 |title=Apple Watch starts at $349, launching April 24 |url=https://arstechnica.com/apple/2015/03/apple-watch-launching-on-april-24-starting-at-349/ |access-date=Marso 23, 2017 |website=[[Ars Technica]]}}</ref> Noong 2026, kabilang sa kasalukuyang linya ng Apple Watch ang '''Apple Watch Series 11''', '''Apple Watch SE (ika-3 henerasyon)''', at '''Apple Watch Ultra 3'''.<ref>{{Cite web |title=Apple Watch |url=https://www.apple.com/ph/watch/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> === Apple TV === Ang '''Apple TV''' ay isang digital na ''[[Media player|media player]]'' at ''[[Set-top box|set-top box]]'' na ibinebenta ng Apple. Maaari itong gamitin upang magpatugtog at magpakita ng mga bidyo, musika, larawan, at iba pang nilalaman sa telebisyon. Ang kasalukuyang modelo ay ang '''Apple TV 4K'''.<ref>{{Cite web |title=Apple TV 4K |url=https://www.apple.com/ph/apple-tv-4k/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> ==== Apple TV+ ==== Ang '''Apple TV+''' ay isang serbisyo ng ''[[streaming media]]'' na nag-aalok ng mga orihinal na palabas sa telebisyon, pelikula, at iba pang nilalaman ng Apple. Bahagi ito ng mga serbisyong inaalok ng Apple para sa libangan.<ref>{{Cite web |title=Entertainment - Services |url=https://www.apple.com/ph/services/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> === Mga serbisyo at software === Bumubuo ang Apple ng mga operating system para sa mga device nito. Kabilang dito ang [[macOS]] para sa Mac, [[iOS]] para sa iPhone, [[iPadOS]] para sa iPad, [[watchOS]] para sa Apple Watch, at [[tvOS]] para sa Apple TV. Sa macOS at iOS, gumagawa rin ang Apple ng mga ''[[Software|software]]'' tulad ng Pages para sa paglikha ng mga dokumento, Numbers para sa mga ''[[Spreadsheet|spreadsheet]]'', at Keynote para sa mga presentasyon. Ang mga ito ay bahagi ng ''[[Office suite|productivity suite]]'' na [[iWork]].<ref>{{Cite web |title=iWork |url=https://www.apple.com/iwork/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Kabilang din sa mga ''[[Software|software]]'' ng Apple ang Final Cut Pro at iMovie para sa pag-edit ng bidyo, at Logic Pro at GarageBand para sa paggawa ng musika. Nag-aalok din ang Apple ng iba't ibang serbisyo na kaugnay ng hardware at software nito. Kabilang dito ang Apple Music para sa ''[[Streaming media|streaming]]'' ng musika, Apple TV para sa mga palabas at pelikula, Apple Arcade para sa mga larong bidyo, Apple Fitness+ para sa mga programang pang-ehersisyo, at iCloud+ para sa pag-iimbak at pagsi-sync ng mga datos sa internet. Kabilang din sa mga serbisyo at app ng Apple ang Apple News+, Apple Podcasts, Apple Books, at iba pa.<ref>{{Cite web |title=Entertainment - Services |url=https://www.apple.com/ph/services/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Pinagsasama ng '''Apple One''' ang ilang serbisyo ng Apple sa isang ''[[Subscription business model|subscription]]''. Kabilang dito ang Apple Music, Apple TV, Apple Arcade, at iCloud+, habang ang ilang plano ay maaari ring magsama ng Apple News+ at Apple Fitness+ depende sa rehiyon.<ref>{{Cite web |title=Apple One |url=https://www.apple.com/ph/apple-one/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Kabilang sa iba pang serbisyo ng Apple ang AppleCare at Apple Pay. === Iba pang produkto === ==== iPod ==== {{Pangunahing artikulo|iPod}} Ang '''iPod''' ay isang linya ng mga nabibitbit na ''[[Media player|media player]]'' na dinisenyo at ibinebenta ng Apple. Ang huling modelo nito, ang iPod touch, ay itinigil noong Mayo 2022. Dahil dito, wala nang iPod na kasalukuyang ginagawa o ibinebenta ng Apple. ==== AirPods ==== Ang '''AirPods''' ay isang linya ng mga [[Wireless network|wireless]] na [[Bluetooth]] earphone at headphone ng Apple. Kabilang sa linya ang AirPods, AirPods Pro, at AirPods Max. Noong 2026, kabilang sa mga kasalukuyang modelo ang '''AirPods 4''', '''AirPods 4 na may Active Noise Cancellation''', '''AirPods Pro 3''', at '''AirPods Max 2'''.<ref>{{Cite web |title=AirPods |url=https://www.apple.com/ph/airpods/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> ==== HomePod ==== Ang '''HomePod''' ay isang linya ng mga ''[[Smart speaker|smart speaker]]'' ng Apple. Unang inilabas ang HomePod noong 2018. Kasunod nito ang HomePod mini, isang mas maliit na bersyon ng HomePod. ==== Mga aksesorya ==== Nagbebenta ang Apple ng iba't ibang aksesorya para sa mga produkto nito. Kabilang dito ang Apple Pencil at iba't ibang keyboard at cover para sa iPad, pati na rin ang Magic Keyboard, Magic Trackpad, Magic Mouse, at mga display para sa Mac. Nagbebenta rin ang Apple ng mga aksesorya para sa iPhone, Apple Watch, AirPods, at iba pang produkto nito.<ref>{{Cite web |title=Made by Apple - All Accessories |url=https://www.apple.com/ph/shop/accessories/all/made-by-apple |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Mabibili rin ang mga charger, kable, power adapter, case, at iba pang aksesorya ng Apple. ==== Power Mac Center ==== Sa Pilipinas, ang '''[[Power Mac Center]]''' ay isang nangungunang tagapagbenta ng mga produkto ng Apple at Apple Premium Reseller. Nagbebenta ito ng mga produkto ng Apple, kabilang ang Mac, iPhone, iPad, Apple Watch, Apple TV, AirPods, at iba't ibang aksesorya. Nagbibigay din ito ng mga serbisyo bilang isang Apple Authorized Service Provider.<ref>{{Cite web |title=Who We Are |url=https://powermaccenter.com/pages/about-us |website=Power Mac Center |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Ang Power Mac Center ay kabilang sa mga Apple Authorized Reseller na nakalista ng Apple sa Pilipinas at nagpapatakbo rin ng mga Apple Premium Partner store sa bansa.<ref>{{Cite web |title=Sales locations |url=https://locate.apple.com/ph/en/sales |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Noong Disyembre 2022, binuksan ng Power Mac Center ang unang Apple Premium Partner store sa Pilipinas sa Power Plant Mall sa Makati.<ref>{{Cite web |title=Power Mac Center opens first 'Apple Premium Partner' store in the country |url=https://powermaccenter.com/blogs/news/power-mac-center-opens-first-apple-premium-partner-store-in-ph |website=Power Mac Center |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Noong Setyembre 2025, binuksan ng Power Mac Center ang unang Apple Premium Partner store sa Mindanao sa SM Lanang Premier sa Davao City.<ref>{{Cite web |title=First in Mindanao: Power Mac Center elevates Apple experience with new SM Lanang APP store |url=https://powermaccenter.com/blogs/news/first-in-mindanao-power-mac-center-elevates-apple-experience-nbsp-with-new-sm-lanang-app-store |website=Power Mac Center |date=Setyembre 25, 2025 |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Noong Disyembre 2025, binuksan naman nito ang unang Apple Premium Partner store sa Visayas sa SM City Iloilo sa Iloilo City.<ref>{{Cite web |title=First in Visayas: Power Mac Center Apple Premium Partner store opens in SM City Iloilo |url=https://philstartech.com/news/2025/12/22/16472/first-in-visayas-power-mac-center-apple-premium-partner-store-opens-in-sm-city-iloilo/ |website=PhilSTAR Tech |date=Disyembre 22, 2025 |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga kompanya sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga kompanyang panteknolohiya]] [[Kategorya:Apple Inc.]] fzeydp1yz8r17807439y7tagzaxxnmf 2223274 2223273 2026-09-02T11:19:39Z ~2026-47662-56 165963 /* Macintosh */ 2223274 wikitext text/x-wiki {{Infobox |name = Apple Inc. |bodystyle = width:20em |title = Apple Inc. |image1 = [[Talaksan:Apple logo black.svg|100px]] |image2 = [[Talaksan:Apple_park_cupertino_2019.jpg|250px]] |caption2 = Apple Park (One Apple Park Way, [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]], [[Estados Unidos]]) |labelstyle = width:33% |label1 = Uri |data1 = Pampubliko ([[NASDAQ]]: [http://www.nasdaq.com/symbol/aapl AAPL]) |label2 = Industriya |data2 = ''Computer hardware<br>Computer software<br>Consumer electronics<br>Digital distribution'' |label3 = Itinatag |data3 = [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]], [[Estados Unidos]]<br>({{Start date|1976|04|01}}) |label4 = Mga tagapagtatag |data4 = [[Steve Jobs]]<br>[[Steve Wozniak]]<br>[[Ronald Wayne]] |label5 = Punong tanggapan |data5 = Apple Park, One Apple Park Way, [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]], [[Estados Unidos]] |label6 = Mga lugar na pinaglilingkuran |data6 = Buong mundo |label7 = Mga pangunahing tao |data7 = Michael Scott (1977–1981)<br>Mike Markkula (1981–1983)<br>John Sculley (1983–1993)<br>Michael Spindler (1993–1996)<br>Gil Amelio (1996–1997)<br>Steve Jobs (1997–2011)<br>[[Tim Cook]] (2011–2026)<br>[[John Ternus]] (2026–kasalukuyan) |label9 = Websayt |data9 = {{URL|apple.com}} }} Ang '''Apple Inc.''' ([[NASDAQ]]: '''AAPL''') ay isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] korporasyong multinasyunal na nakatuon sa pagbalangkas at paggawa ng mga elektronikong pang-konsyumer at produktong ''[[software]]'' na may kaugnayan dito. Itinatag nila [[Steve Jobs]], Steve Wozniak, at Ronald Wayne ang kompanya sa [[Cupertino, California|Cupertino]], [[California]] noong 1 Abril 1976.<ref>{{Cite news |last=Williams |first=Rhiannon |date=Abril 1, 2015 |title=Apple celebrates 39th year on April 1 |website=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/apple/11507451/Apple-celebrates-39th-year-on-April-1.html |access-date=Hulyo 9, 2017}}</ref> Ginawa itong isang inkorporasyon noong 3 Enero 1977 bilang '''Apple Computer, Inc.<ref name="Apple FAQ">{{Cite web |title=Frequently Asked Questions |url=https://investor.apple.com/faq/default.aspx |access-date=Enero 19, 2020 |publisher=Apple Inc.}}</ref>''' Gumagawa ang Apple ng mga [[Hardware (kompyuter)|hardware]] kagaya ng [[iPhone]] na ''[[Teleponong selular|cellphone]]'', iPad na tablet na kompyuter, [[Macintosh]] na [[Kompyuter|personal na kompyuter]], Apple Watch na ''[[smartwatch]]'', [[iPod]] na ''[[portable media player]]'', AirPods na ''wireless [[earphones]]'', at ang HomePod na ''smart speaker''. Kabilang sa mga produktong software ng kompanya ang [[macOS]], [[iOS]], iPadOS, watchOS, at tvOS na mga ''[[operating system]]'', ang iTunes na ''media player'', [[Safari (web browser)|Safari]] na [[Web browser|''web browser'']], Shazam na kinikilala ang mga kanta at musika, at ang iLife at iWork ''suites'', pati rin ang mga propesyonal na aplikasyon katulad ng Final Cut Pro at Logic Pro. Kabilang naman sa mga serbisyo ng Apple ang iTunes Store, App Store, Apple Store, AppleCare at Genius Bar, Apple Pay, Apple Pay Cash, Apple Card, Apple Arcade, [[Apple Music]], Apple TV+, Apple Fitness+, iMessage, at iCloud. Ang Apple ay ang pinakamalaking kompanya ng teknolohiya sa mundo sa tuntunin ng kita at isa sa mga pinakamahalagang kumpanya sa buong mundo.<ref>{{cite news |last1=Nicas |first1=Jack |date=19 Agosto 2020 |title=Apple Reaches $2 Trillion, Punctuating Big Tech's Grip |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/08/19/technology/apple-2-trillion.html |access-date=21 Agosto 2020}}</ref> Sila din ang pangatlong pinakamalaking tagagawa ng mga ''cellphone'' pagkatapos ng [[Huawei]] at [[Samsung]].<ref>{{Cite news |date=Agosto 3, 2018 |title=Huawei beats Apple to become second-largest smartphone maker |language=en |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/aug/01/huawei-beats-apple-smartphone-manufacturer-samsung-iphone |access-date=Agosto 3, 2018}}</ref> == Mga produkto == === Macintosh === {{Main|Macintosh}} Ang '''Macintosh''', na karaniwang tinatawag na '''Mac''', ay isang pamilya ng mga personal na kompyuter na dinidisenyo, ginagawa, at ibinebenta ng Apple. Unang ipinakilala ang Macintosh noong Enero 1984.<ref>{{Cite web |last=Polsson |first=Ken |title=Chronology of Apple Computer Personal Computers |url=http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090821105822/http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm |archive-date=Agosto 21, 2009 |access-date=Agosto 27, 2009}}</ref> Kabilang sa kasalukuyang linya ng Mac ang mga sumusunod:<ref>{{Cite web |title=Mac |url=https://www.apple.com/ph/mac/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> * '''MacBook Neo''': laptop na kompyuter na nakatuon sa mas abot-kayang bahagi ng linya ng Mac. * '''MacBook Air''': manipis at magaan na laptop na kompyuter. * '''MacBook Pro''': laptop na kompyuter na nakatuon sa propesyonal na paggamit. * '''iMac''': ''[[All-in-one computer|all-in-one]]'' na desktop na kompyuter. * '''Mac mini''': maliit na desktop na kompyuter. * '''Mac Studio''': desktop na kompyuter na nakatuon sa mataas na pagganap. * '''Mac Pro''': propesyonal na desktop na kompyuter na may mataas na pagganap at kakayahang palawakin. === iPhone === {{Main|iPhone}} Ang '''iPhone''' ay isang linya ng mga [[teleponong selular]] na dinidisenyo at ibinebenta ng Apple. Ginagamit nito ang [[iOS]] na operating system. Unang ipinakilala ng dating CEO ng Apple na si [[Steve Jobs]] ang iPhone noong Enero 2007.<ref>{{Cite web |title=Apple Reinvents the Phone with iPhone |url=https://www.apple.com/newsroom/2007/01/09Apple-Reinvents-the-Phone-with-iPhone/ |website=Apple |date=Enero 9, 2007 |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Naglalabas ang Apple ng mga bagong pangunahing modelo ng iPhone nang regular. Noong 2026, kabilang sa mga kasalukuyang modelo sa Apple Store ng Pilipinas ang iPhone 17 Pro, iPhone 17 Pro Max, iPhone Air, iPhone 17, iPhone 17e, at iPhone 16.<ref>{{Cite web |title=Buy iPhone |url=https://www.apple.com/ph/shop/buy-iphone |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> === iPad === Ang '''iPad''' ay isang pamilya ng mga ''[[tablet computer]]'' na dinidisenyo, ginagawa, at ibinebenta ng Apple. Inilabas ng kompanya ang unang iPad noong Enero 27, 2010.<ref>{{Cite web |last=Rose |first=Michael |date=Enero 27, 2013 |title=January 27, 2010: Apple announces the iPad |url=https://www.engadget.com/2013/01/27/january-27-2010-apple-announces-the-ipad/ |access-date=Abril 18, 2017 |website=[[Engadget]]}}</ref> May apat na pangunahing linya ng iPad: '''iPad Pro''', '''iPad Air''', '''iPad''', at '''iPad mini'''.<ref>{{Cite web |title=iPad |url=https://www.apple.com/ph/ipad/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> === Apple Watch === Ang '''Apple Watch''' ay isang linya ng mga [[smartwatch]] na dinidisenyo at ibinebenta ng Apple. Ang unang henerasyon ng Apple Watch ay ipinakita noong Setyembre 2014 at inilabas noong Abril 2015.<ref>{{Cite web |last=Garun |first=Natt |date=Setyembre 9, 2014 |title=Everything Apple announced at its September 2014 keynote |url=https://thenextweb.com/apple/2014/09/09/everything-apple-announced-september-2014-keynote/ |access-date=Marso 23, 2017 |website=The Next Web}}</ref><ref>{{Cite web |last=Machkovech |first=Sam |date=Marso 9, 2015 |title=Apple Watch starts at $349, launching April 24 |url=https://arstechnica.com/apple/2015/03/apple-watch-launching-on-april-24-starting-at-349/ |access-date=Marso 23, 2017 |website=[[Ars Technica]]}}</ref> Noong 2026, kabilang sa kasalukuyang linya ng Apple Watch ang '''Apple Watch Series 11''', '''Apple Watch SE (ika-3 henerasyon)''', at '''Apple Watch Ultra 3'''.<ref>{{Cite web |title=Apple Watch |url=https://www.apple.com/ph/watch/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> === Apple TV === Ang '''Apple TV''' ay isang digital na ''[[Media player|media player]]'' at ''[[Set-top box|set-top box]]'' na ibinebenta ng Apple. Maaari itong gamitin upang magpatugtog at magpakita ng mga bidyo, musika, larawan, at iba pang nilalaman sa telebisyon. Ang kasalukuyang modelo ay ang '''Apple TV 4K'''.<ref>{{Cite web |title=Apple TV 4K |url=https://www.apple.com/ph/apple-tv-4k/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> ==== Apple TV+ ==== Ang '''Apple TV+''' ay isang serbisyo ng ''[[streaming media]]'' na nag-aalok ng mga orihinal na palabas sa telebisyon, pelikula, at iba pang nilalaman ng Apple. Bahagi ito ng mga serbisyong inaalok ng Apple para sa libangan.<ref>{{Cite web |title=Entertainment - Services |url=https://www.apple.com/ph/services/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> === Mga serbisyo at software === Bumubuo ang Apple ng mga operating system para sa mga device nito. Kabilang dito ang [[macOS]] para sa Mac, [[iOS]] para sa iPhone, [[iPadOS]] para sa iPad, [[watchOS]] para sa Apple Watch, at [[tvOS]] para sa Apple TV. Sa macOS at iOS, gumagawa rin ang Apple ng mga ''[[Software|software]]'' tulad ng Pages para sa paglikha ng mga dokumento, Numbers para sa mga ''[[Spreadsheet|spreadsheet]]'', at Keynote para sa mga presentasyon. Ang mga ito ay bahagi ng ''[[Office suite|productivity suite]]'' na [[iWork]].<ref>{{Cite web |title=iWork |url=https://www.apple.com/iwork/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Kabilang din sa mga ''[[Software|software]]'' ng Apple ang Final Cut Pro at iMovie para sa pag-edit ng bidyo, at Logic Pro at GarageBand para sa paggawa ng musika. Nag-aalok din ang Apple ng iba't ibang serbisyo na kaugnay ng hardware at software nito. Kabilang dito ang Apple Music para sa ''[[Streaming media|streaming]]'' ng musika, Apple TV para sa mga palabas at pelikula, Apple Arcade para sa mga larong bidyo, Apple Fitness+ para sa mga programang pang-ehersisyo, at iCloud+ para sa pag-iimbak at pagsi-sync ng mga datos sa internet. Kabilang din sa mga serbisyo at app ng Apple ang Apple News+, Apple Podcasts, Apple Books, at iba pa.<ref>{{Cite web |title=Entertainment - Services |url=https://www.apple.com/ph/services/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Pinagsasama ng '''Apple One''' ang ilang serbisyo ng Apple sa isang ''[[Subscription business model|subscription]]''. Kabilang dito ang Apple Music, Apple TV, Apple Arcade, at iCloud+, habang ang ilang plano ay maaari ring magsama ng Apple News+ at Apple Fitness+ depende sa rehiyon.<ref>{{Cite web |title=Apple One |url=https://www.apple.com/ph/apple-one/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Kabilang sa iba pang serbisyo ng Apple ang AppleCare at Apple Pay. === Iba pang produkto === ==== iPod ==== {{Pangunahing artikulo|iPod}} Ang '''iPod''' ay isang linya ng mga nabibitbit na ''[[Media player|media player]]'' na dinisenyo at ibinebenta ng Apple. Ang huling modelo nito, ang iPod touch, ay itinigil noong Mayo 2022. Dahil dito, wala nang iPod na kasalukuyang ginagawa o ibinebenta ng Apple. ==== AirPods ==== Ang '''AirPods''' ay isang linya ng mga [[Wireless network|wireless]] na [[Bluetooth]] earphone at headphone ng Apple. Kabilang sa linya ang AirPods, AirPods Pro, at AirPods Max. Noong 2026, kabilang sa mga kasalukuyang modelo ang '''AirPods 4''', '''AirPods 4 na may Active Noise Cancellation''', '''AirPods Pro 3''', at '''AirPods Max 2'''.<ref>{{Cite web |title=AirPods |url=https://www.apple.com/ph/airpods/ |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> ==== HomePod ==== Ang '''HomePod''' ay isang linya ng mga ''[[Smart speaker|smart speaker]]'' ng Apple. Unang inilabas ang HomePod noong 2018. Kasunod nito ang HomePod mini, isang mas maliit na bersyon ng HomePod. ==== Mga aksesorya ==== Nagbebenta ang Apple ng iba't ibang aksesorya para sa mga produkto nito. Kabilang dito ang Apple Pencil at iba't ibang keyboard at cover para sa iPad, pati na rin ang Magic Keyboard, Magic Trackpad, Magic Mouse, at mga display para sa Mac. Nagbebenta rin ang Apple ng mga aksesorya para sa iPhone, Apple Watch, AirPods, at iba pang produkto nito.<ref>{{Cite web |title=Made by Apple - All Accessories |url=https://www.apple.com/ph/shop/accessories/all/made-by-apple |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Mabibili rin ang mga charger, kable, power adapter, case, at iba pang aksesorya ng Apple. ==== Power Mac Center ==== Sa Pilipinas, ang '''[[Power Mac Center]]''' ay isang nangungunang tagapagbenta ng mga produkto ng Apple at Apple Premium Reseller. Nagbebenta ito ng mga produkto ng Apple, kabilang ang Mac, iPhone, iPad, Apple Watch, Apple TV, AirPods, at iba't ibang aksesorya. Nagbibigay din ito ng mga serbisyo bilang isang Apple Authorized Service Provider.<ref>{{Cite web |title=Who We Are |url=https://powermaccenter.com/pages/about-us |website=Power Mac Center |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Ang Power Mac Center ay kabilang sa mga Apple Authorized Reseller na nakalista ng Apple sa Pilipinas at nagpapatakbo rin ng mga Apple Premium Partner store sa bansa.<ref>{{Cite web |title=Sales locations |url=https://locate.apple.com/ph/en/sales |website=Apple |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Noong Disyembre 2022, binuksan ng Power Mac Center ang unang Apple Premium Partner store sa Pilipinas sa Power Plant Mall sa Makati.<ref>{{Cite web |title=Power Mac Center opens first 'Apple Premium Partner' store in the country |url=https://powermaccenter.com/blogs/news/power-mac-center-opens-first-apple-premium-partner-store-in-ph |website=Power Mac Center |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Noong Setyembre 2025, binuksan ng Power Mac Center ang unang Apple Premium Partner store sa Mindanao sa SM Lanang Premier sa Davao City.<ref>{{Cite web |title=First in Mindanao: Power Mac Center elevates Apple experience with new SM Lanang APP store |url=https://powermaccenter.com/blogs/news/first-in-mindanao-power-mac-center-elevates-apple-experience-nbsp-with-new-sm-lanang-app-store |website=Power Mac Center |date=Setyembre 25, 2025 |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> Noong Disyembre 2025, binuksan naman nito ang unang Apple Premium Partner store sa Visayas sa SM City Iloilo sa Iloilo City.<ref>{{Cite web |title=First in Visayas: Power Mac Center Apple Premium Partner store opens in SM City Iloilo |url=https://philstartech.com/news/2025/12/22/16472/first-in-visayas-power-mac-center-apple-premium-partner-store-opens-in-sm-city-iloilo/ |website=PhilSTAR Tech |date=Disyembre 22, 2025 |access-date=Setyembre 2, 2026}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga kompanya sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga kompanyang panteknolohiya]] [[Kategorya:Apple Inc.]] 1vukfd3fm38t6zbh498lgq7m3hxnr99 10 49825 2223185 1747365 2026-09-01T21:57:57Z Jojit fb 38 2223185 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{ safesubst:<noinclude/>Mod|(({{ safesubst:<noinclude/>#time:U}}+({{{2|{{ safesubst:<noinclude/>#time:z}}}}}))*({{{3|67}}})+({{ safesubst:<noinclude/>NUMBEROFARTICLES:R}} mod ({{{3|67}}})))|{{{1|100}}}}}<!-- Template:Random number --></includeonly><noinclude> {{documentation}} <!-- Please put all metadata in documentation page [[Template:Rand/doc]] --> </noinclude> 2ocr3jx8dndaet3xs1zoxyd0e2pul3c 0 77636 2223226 2216502 2026-09-02T05:55:47Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/Sedustinlizardo10112000|Sedustinlizardo10112000]] ([[User talk:Sedustinlizardo10112000|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:Glennznl|Glennznl]] 2017776 wikitext text/x-wiki {{Infobox television station | callsign = DYXX-TV (GMA TV-6 Iloilo) | logo = | logo_size = 200px | branding = ''GMA TV-6 Iloilo'' | analog = 6 ([[Very high frequency|VHF]]) | digital = 29 ([[Ultra high frequency|UHF]]) (''[[ISDB|ISDB-T]]'') (Test Broadcast) | virtual = 6.01 | subchannels = [[#Digital channels|See list]] | translators = (''see [[DYXX-TV#Rebroadcasters|article]]'') | affiliations = {{plainlist| * '''6.1''': [[GMA Network|GMA]] * '''6.2''': [[GTV (Philippine TV network)|GTV]] * '''6.3''': [[Heart of Asia (TV channel)|Heart of Asia]] * '''6.4''': [[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] * '''6.5''': [[I Heart Movies]] }} | founded = {{Start date and age|1967}} | location = [[Iloilo City]] | city = [[Iloilo City]] | owner = [[GMA Network (company)|GMA Network Inc.]] | callsign_meaning = | sister_stations = [[DYSI|GMA Super Radyo DYSI 1323 Iloilo]]<br>[[DYMK-FM|Barangay FM 93.5 Iloilo]]<br>DYKV-TV ([[GTV (Philippine TV network)|GTV]]) | former_affiliations = [[TV5 Network|Associated Broadcasting Corporation]] (1967–1972) | former_callsigns = | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission|NTC]] | power = Analog: 30 kW<br />Digital: 10 kW | erp = Analog: 72 kW | coordinates = {{nowrap|{{coord|10|38|37|N|122|37|09|E|region:PH_type:landmark}}}} | website = [http://www.gmanetwork.com/ www.GMANetwork.com] }} Ang '''DYXX-TV''', kanal 6, ay isang himpilang pantelebisyon ng [[GMA Network]] sa [[Pilipinas]]. Ang kanilang studio ay matatagpuan sa APBC-GMA Complex sa Alta Tierra Village sa [[Lungsod ng Iloilo]], habang ang transmisor nito ay matatagpuan sa [[Jordan, Guimaras]]. ==Digital na telebisyon== ===Digital channels=== UHF Channel 29 (563.143&nbsp;MHz) {| class="wikitable" |+Subchannels of DYXX-TV ! [[Digital subchannel#United States|Channel]] ! [[Display resolution|Video]] ! [[Aspect ratio (image)|Aspect]] ! Short name ! Programming ! Note |- | 06.01 | rowspan="6" | [[480i]] | rowspan="7" | [[16:9]] | GMA | GMA Iloilo <small>(Main DYXX-TV programming)</small> | rowspan="6" | Commercial broadcast (10&nbsp;kW) |- | 06.02 | GTV | [[GTV (Philippine TV network)|GTV]] |- | 06.03 | HEART OF ASIA | [[Heart of Asia (TV channel)|Heart of Asia]] |- | 06.04 | HALLYPOP | [[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- | 06.05 | I HEART MOVIES | [[I Heart Movies]] |- | 06.06 | PINOY HITS | Pinoy Hits |- |06.31 |[[240p]] |GMA1SEG |GMA Iloilo |[[1seg]] broadcast |} == Area of coverage == === Primary areas === * [[Iloilo City]] * [[Iloilo]] * [[Guimaras]] === Secondary areas === * [[Bacolod]] * Portion of [[Negros Occidental]] ==Rebroadcasters== [[File:GMA Iloilo coverage area.png|150px|thumbnail|right|'''Red:''' Home location of GMA Iloilo<br>'''Light red and red:''' Market audience of GMA Iloilo<br>'''Violet:''' Areas that may receive signals from GMA Iloilo]] [[File:GMA Bacolod coverage area.png|150px|thumbnail|right|'''Red:''' Home location of GMA Bacolod<br>'''Light red and red:''' Market audience of GMA Bacolod<br>'''Violet:''' Areas that may receive signals from GMA Bacolod]] {| class="wikitable" ! Station ! Location ! [[channel (broadcasting)|Channels]] ! [[effective radiated power|ERP]] |- style="vertical-align: top; text-align: left;" | '''[[DYAM-TV]]''' | [[Roxas, Capiz]] | 5 ([[very high frequency|VHF]]) | 2&nbsp;kW (5.39&nbsp;kW ERP) |- style="vertical-align: top; text-align: left;" | '''[[DYGM-TV]]''' | [[Bacolod]] | Analog: 13 ([[very high frequency|VHF]])<br>Digital: 44 ([[ultra high frequency|UHF]]) | 5&nbsp;kW<br>10&nbsp;kW |- style="vertical-align: top; text-align: left;" | '''[[DYBB-TV]]''' | [[Kalibo]] | 2 ([[very high frequency|VHF]]) | 1&nbsp;kW (5&nbsp;kW ERP) |- style="vertical-align: top; text-align: left;" | '''[[DYAQ-TV]]''' | [[Murcia, Negros Occidental]] | Analog: 30 ([[ultra high frequency|UHF]])<br>Digital: 15 ([[Ultra high frequency|UHF]]) | 40&nbsp;kW<br>10&nbsp;kW |- style="vertical-align: top; text-align: left;" | '''D-10-YA-TV''' | [[Sipalay]] | 10 ([[very high frequency|VHF]]) | 500&nbsp;W |- style="vertical-align: top; text-align: left;" | '''[[DWTR-TV]]''' | [[Tablas Island|Tablas, Romblon]] | 7 ([[very high frequency|VHF]]) | 10&nbsp;kW (20&nbsp;kW ERP) |- style="vertical-align: top; text-align: left;" |} ==Mga kaugnay na artikulo== * [[GMA Network]] * [[Tala ng mga himpilan ng GMA Network]] * [[DYMK-FM]] * [[DYSI]] {{Iloilo City TV}} {{GMA Network}} {{DEFAULTSORT:Dyxx-Tv}} [[Category:GMA Network]] [[Kaurian:Mga himpilang pangtelebisyon sa Lungsod ng Iloilo]] [[Kaurian:Mga himpilan ng GMA Network]] gw0jcr88fyw0bwyvdom9wsllop37mdn 0 88781 2223181 2115597 2026-09-01T19:24:54Z Allyriana000 119761 2223181 wikitext text/x-wiki {{Infobox number|number=1000000000000|cardinal=One trillion ([[long and short scales|short scale]])<br/>One billion ([[long and short scales|long scale]])<br/>One thousand billion<br/>One million million<ref>{{cite web|title=One million million|url=https://www.vocabulary.com/dictionary/one%20million%20million|publisher=Vocabulary.com. (n.d.)|access-date=15 October 2025}}</ref>|ordinal=One trillionth (short scale)<br/>One billionth (long scale)|factorization={{hlist|2¹²|5¹²}}|divisor=169 total|Greek prefix=[[tera-]]|roman=M̅̅̅ (M with three overlines)|base 36=yes|lang1=[[Hindu–Arabic numeral system|Arabic]]|lang1 symbol=<span style="font-size:150%;">١٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠</span>|lang2=[[Bengali language|Bengali]]|lang2 symbol=<span style="font-size:150%;">১০০০০০০০০০০০০</span>|lang3=[[Chinese numerals|Chinese]]|lang3 symbol=万亿 (standard), 兆 ([[Chinese numerals#Large numbers|myriad scale]])|lang4=[[Devanagari]]|lang4 symbol=<span style="font-size:150%;">१००००००००००००</span>|lang5=[[Japanese numerals|Japanese]]|lang5 symbol=兆|lang6=[[Khmer numerals|Khmer]]|lang6 symbol=១០០០០០០០០០០០០ (ពាន់ពាន់លាន)|lang7=[[Korean numerals|Korean]]|lang7 symbol=조|lang8=[[Tamil numerals|Tamil]]|lang8 symbol=௲௲௲௲, க௦௦௦௦௦௦௦௦௦௦௦௦|lang9=[[Thai numerals|Thai]]|lang9 symbol=๑๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ (หนึ่งล้านล้าน)}}Ang '''1,000,000,000,000''' ('''isang trilyon''') ay isang [[likas na bilang]] na pagkatapos ng 999,999,999,999 at bago ng 1,000,000,000,001. == Etimolohiya == Nabuo ang salitang ''trillion'' noong dekada 1680, hango sa salitang Pranses na ''trillion'' at Italyanong ''trilione''—mga salitang nagmula sa ''tri-'' ("tatlo") at ''million'' ("isang libong libo")''.'' Noong una, sa Britanikong Ingles, tumutukoy ang salitang "''trillion''" sa "''million million millions''" (samantalang ang "''billion''" ay tumutukoy sa "''million millions''", na katumbas ng ''trillion'' sa Amerikanong Ingles); gayunpaman, para sa maraming tao sa kasalukuyan, ang salita ay tumutukoy sa isang libong ''billion'' (1,000,000,000,000).<ref>{{cite web |title=Trillion - Etymology, Origin & Meaning |url=https://www.etymonline.com/word/trillion |access-date=2 Setyembre 2026 |website=Etymonline |language=en-US}}</ref> Madalas dinadaglat ang trilyon bilang '''T''', '''t''', o '''tn'''. Kabilang sa mga hindi gaanong karaniwang anyo ang '''tril''', '''trill''', '''tln''', at '''trn'''.<ref>{{cite web |title=Abbreviation for Trillion - Writing Explained |url=https://writingexplained.org/english-abbreviations/trillion#:~:text=The%20most%20common%20of%20which%20are%2C%20*%20T.%20*%20tn. |access-date=2 Setyembre 2026 |website=Writing Explained |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |title=Millions, Billions, and Other Large Numbers |url=https://www.antidote.info/en/blog/reports/millions-billions-and-other-large-numbers |access-date=2 Setyembre 2026 |website=Antidote's Blog |language=en-US}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Bilang]] b7jwa7af83w185yknnybwdo1qov1elo 0 89654 2223267 1978571 2026-09-02T10:25:57Z Rinconada227 157375 2223267 wikitext text/x-wiki {{unreferenced|date=Oktubre 2022}} [[File:Magnifying glass.jpg|thumb|right|Isang salaming pampalaki.]] Ang '''salaming pampalaki''', '''pandakô''', '''lenteng pampalaki''', o '''lenteng pangkamay''' ay isang [[lente]] na ginagamit na pangtanaw upang mapalaki ang anyo ng mga bagay, na may layuning matingnan ng mas maigi o mas mainam ang mga ito. Binubuo ito ng isang piraso ng maumbok o matambok (lukob o kukob, ''convex'') na salamin o plastiko. Kinakailangan hawak ito sa tamang layo sa pagitan ng mata at ng bagay na tinitingnan. Karaniwang mayroon itong hawakan. Isang uri ng mas pasulong na salaming pampalaki ang isang [[teleskopyo]], na binubuo ng hindi bababa sa dalawang mga lente. Katulad ng isang teleskopyo ang isang tambalan o paris ng mga [[binokular]], na para sa bawat isang mata. Gumagamit din ang [[salamin sa mata]] o [[ispektakulo]] ng mga lente upang maitama ang bisyon o paningin ng isang tao. {{usbong|Teknolohiya}} [[Kaurian:Mga kagamitang panglaboratoryo]] fwr65rnhauwvyzvtmxou4qwfrl0adaa 0 107144 2223192 2223096 2026-09-02T01:44:39Z Allyriana000 119761 2223192 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Setyembre 2017}} {{Infobox person/Wikidata|birth_name=José Mari Chan y Lim|birth_date=11 Marso 1945|birth_place=[[Lungsod ng Iloilo]]|image=Jose Mari Chan (cropped).jpg|caption=si Chan noong 2024}} Si '''José Mari Chan y Lim''' (ipinanganak noong 11 Marso 1945) ay isang [[Tsinong Pilipino]] na [[mang-aawit]], [[manunulat]] ng mga awitin, at negosyante sa kalakalan ng asukal. Itinuturing na isa sa mga pinakatanyag na balladeer at kompositor ng bansa, kilala siya sa bansag na "King of Philippine Christmas Carols". Kilalang-kilala siya sa kaniyang tanyag na awiting "Christmas in Our Hearts"—na siyang pinakamabentang awiting Pamasko ng Pilipino sa kasaysayan—pati na rin sa mga ''hit'' na tulad ng ''A Perfect Christmas'', ''Beautiful Girl'', at ''Please Be Careful with My Heart''. Sinimulan ni Chan ang kaniyang karera noong 1967 at inilabas ang kaniyang unang ''album'' na *Deep in My Heart* noong 1969. Mula noon, nakapaglabas na siya ng 14 na ''studio album'', kung saan ang pinakatanyag ay ang ''Constant Change'' (1989) at ''Christmas in Our Hearts'' (1990). Naging malaking tagumpay para kay Chan ang dalawang album; parehong ginawaran ng ''Double Diamond certification'' ng Philippine Association of the Record Industry at naging dalawa sa mga ''album'' na may pinakamataas na benta sa Pilipinas. Sa kaniyang karerang sumasaklaw ng limang dekada, pinarangalan siya ng iba't ibang mga organisasyong nagbibigay ng parangal, tulad ng Lifetime Achievement Award mula sa PMPC Star Awards for Music at dalawang "Album of the Year" mula sa Awit Awards. == Maagang buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Chan noong 11 Marso 1945, sa [[Lungsod ng Iloilo]], Pilipinas. Siya ang panganay na anak nina Antonio Chan, isang imigrante mula sa Fujian, Tsina na dumating sa Pilipinas sa edad na 13 at nagtayo ng isang kumpanya sa kalakalan ng asukal sa [[Bacolod]],<ref name="esquire1">{{cite news |last1=Ortiga |first1=Kari |date=19 Disyembre 2016 |title=Jose Mari Chan |language=en |work=Esquire |url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/what-ive-learned/jose-mari-chan-a1520-20161219 |access-date=2 Setyembre 2026}}</ref><ref name="honorary">{{cite news |last1=Guadalquiver |first1=Nanette |date=February 16, 2018 |title=Jose Mari Chan offers accolade to Chinese immigrant father |work=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1025544 |access-date=September 2, 2019}}</ref> at Florencia Lim, ang kaisa-isang anak ng isang mag-asawang Tsino-Pilipino na kinoronahan bilang Miss Visayas noong 1940.<ref name="easyrock">{{cite news |date=5 Disyembre 2017 |title=Jose Mari Chan: King of Christmas Carols |language=en |work=96.3 Easy Rock |url=http://www.easyrock.com.ph/featured-artist/jose-mari-chan-king-of-christmas-carols/ |access-date=2 Setyembre 2026}}</ref><ref name="sugarinhisheart">{{cite news |last1=Logarta |first1=Margie |date=28 Pebrero 2018 |title=Sugar in his hearts |language=en |work=Manila Times |url=https://www.manilatimes.net/sugar-in-his-heart/377765/ |access-date=2 Setyembre 2026}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Jacinto |first=Frannie |date=11 Hunyo 2014 |title=A musical tribute to Inday Chan |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2014/06/11/1333262/musical-tribute-inday-chan |access-date=2 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Star]]}}</ref> Kabilang sa kaniyang mga kapatid ay sina Anton, Nene Lily, at Steven.<ref name=":0" /> Lumaki si Chan sa isang pamilyang may malapit na ugnayan sa musika. Ang kaniyang ina ay isang pianista, habang ang kaniyang lola sa panig ng ina na mula sa [[Cebu]] ay mahilig magpatugtog ng musika sa kanilang tahanan. Ginugol ni Chan ang malaking bahagi ng kaniyang kabataan sa [[Lungsod ng Iloilo|Iloilo]], kung saan nagsimula rin ang kaniyang pagkahilig sa musika. Noong siyam na taong gulang siya, sumali siya sa ''Children's Hour'', isang programang pang-radyo sa [[DYRI]] kung saan ang mga bata ay umaawit, tumutugtog ng piano at bumibigkas ng tula. Sa kaniyang mga unang pagganap ay sinasamahan siya ng kanilang kasambahay patungo sa istasyon ng radyo.<ref name="esquire1" /> Madalas siyang pinipili sa paaralan upang magtanghal sa mga programa. Kabilang sina Paul Anka at Neil Sedaka sa mga kompositor na nagsilbing inspirasyon niya noong sa kaniyang kabataan.<ref name="esquire1" /> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{BD|1945||Chan, Jose Mari}} [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tsino]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Pilipinas]] {{stub|Talambuhay|Pilipinas}} nz1ahrsa0yfzqole817pjlarrcska2m 0 131382 2223179 2003960 2026-09-01T18:22:37Z Cromenio 165938 2223179 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Bibbiena|province=[[lalawigan ng Arezzo|Arezzo]] (AR)|website={{official website|http://www.comune.bibbiena.ar.it}}|area_code=0575|postal_code=52011|day=Agosto 13|saint=[[Hipolito ng Roma|Sant'Ippolito]]|elevation_m=425|elevation_footnotes=|population_demonym=Bibbienesi|population_footnotes=|area_total_km2=86|area_footnotes=|mayor=Filippo Vagnoli (simula Hunyo 2019)|mayor_party=|frazioni=Banzena, Bibbiena Stazione, Campi, Farneta, Marciano, Partina, Pian del ponte, Santa Maria del sasso, Serravalle, Soci, Terrossola|region=[[Toscana]]|official_name=Comune di Bibbiena|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|42|N|11|49|E|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Bibbiena-Stemma.svg|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Bibbiena - Panorama.jpg|native_name=Bibbliena|footnotes=}} Ang '''Bibbiena''' ({{IPA-it|bibˈbjɛːna}}) ay isang bayan at [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Arezzo]], rehiyon ng [[Toscana]], gitnang [[Italya]], ang pinakamalaking bayan sa lambak ng [[Casentino]]. Ito ay matatagpuan {{Convert|60|km|mi}} mula sa [[Florencia]], {{Convert|30|km|mi}} mula sa [[Arezzo]], {{Convert|60|km|mi}} mula sa [[Siena]], at {{Convert|20|km|mi}} mula sa Santuwaryo ng [[La Verna]]. Ang bayan ay nasa tuktok ng isang burol sa taas na {{Convert|425|m|ft}}. == Kasaysayan == Ang Bibbiena ay orihinal na isang mahalagang [[Kabihasnang Etrusko|bayang Etrusko]] na kalaunan ay naging isang [[kastilyo]]ng medyebal, ang mga bahagi nito, sa anyo ng "Torre dei Tarlati" at ang "Porta dei Fabbri", ay umiiral pa rin. == Twinnings == * {{Flagicon|FRA}} [[Boulazac]], [[Pransiya|France]], since 1989 == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20051025031413/http://www.comune.bibbiena.ar.it/ Opisyal na website] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Arezzo}} pvb9k97fbn75jnpfoeve82pkwsuqs0w 0 137498 2223178 2003021 2026-09-01T17:57:11Z Cromenio 165938 2223178 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Nichelino|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Turin|Turin]] (TO)|website={{official website|http://www.comune.nichelino.to.it/}}|area_code=011|postal_code=10042|day=Setyembre 21|saint=[[San Mateo]]|elevation_m=229|elevation_footnotes=|population_demonym=Nichelinesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=20.56|area_footnotes=|mayor=Giampiero Tolardo|mayor_party=|frazioni=[[Stupinigi]]|region=[[Piamonte]]|official_name=Comune di Nichelino|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Exterior of the Palazzina di caccia of Stupinigi.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang [[Palazzina di caccia ng Stupinigi]]|image_shield=Nichelino-Stemma.svg|shield_size=|coordinates_footnotes=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|0|N|7|39|E|type:city(48,297)_region:IT|display=inline,title}}|footnotes=}}Ang '''Nichelino''' ay isang ''[[komuna]]'' (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Turin]] sa rehiyong [[Italya]]no na [[Piemonte|Piamonte]], na matatagpuan mga {{Convert|8|km|0}} timog-kanluran ng [[Lungsod ng Turin|Turin]]. [[Talaksan:Chiesa_parrocchiale_SS_Trinità_Nichelino.jpg|left|thumb| Simbahan ng Trinidad.]] Ang Nichelino ay may mga hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Lungsod ng Turin|Turin]], [[Orbassano]], [[Beinasco]], [[Moncalieri]], [[Candiolo]], at [[Vinovo]]. == Kasaysayan == Noong 1559, ang Nichelino ay isang fief ng pamilya Ussel (Occelli), na naging isang lalawigan noong 1564. Sa huling bahagi ng ika-17 siglo mayroon itong 400 naninirahan, karamihan ay nagtatrabaho bilang mga magbubukid. Noong 1854, nang mayroon itong 1,700 mga naninirahan, ang unang estasyon ng tren ay itinayo sa bayan. Ang populasyon ay nanatiling halos matatag hanggang kalagitnaan ng ika-20 siglo, nang ang isang malaking daloy ng imigrasyon mula sa [[katimugang Italya]] ang nagpalobo sa populasyon mula sa c. 15,000&nbsp;ng 1961 hanggang sa mga 45,000&nbsp;ng 1971. == Mga pangunahing tanawin == Sa ''[[frazione]]'' ng [[Stupinigi]] matatagpuan ang tanyag na [[Palazzina di Stupinigi]], itinala ng [[UNESCO]] bilang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]. Kapansin-pansin din ang kastilyo, na kilala bilang ''Palazzo Occelli'' (1565). == Mga kambal-bayan == * {{Flagicon|FRA}} [[Caluire-et-Cuire]], France * {{Flagicon|MLT}} [[Victoria, Malta]], Malta == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.nichelino.to.it/ Opisyal na website] * [http://www.nichelino.com/ www.nichelino.com/] [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Piedmont]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 21bt6l8mvrkkozww4tyk2mgl5dmslnc 0 159319 2223182 2172036 2026-09-01T20:48:57Z ~2026-47823-22 165943 Medida yung title pero medina nakalagay sa paragraph 2223182 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Tape measure colored.jpeg|thumb|left|isang halimbawa ng medina]] Ang '''medida''' (Ingles: ''tape measure'' o ''measuring tape'') ay [[ginagamit]] sa [[pagsusukat]] ng [[tela]] at ng iba't-ibang bahagi ng [[katawan ng tao]]. Ito ay may haba ng 60 [[pulgada]]. Kailangang [[nakaiklid]] o [[nakarolyo]] ito pag hindi na [[ginagamit]]. {{usbong}} [[Kategorya:Mga panukat]] 2ucmy08ttw35qk6kusdvodusc3jh6sj 0 162234 2223170 2222565 2026-09-01T15:22:42Z TentingZones1 122212 /* Demograpiko */ 2223170 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = Kupang | official_name = Lungsod ng Kupang<br />Stad Koepang<br />''{{nobold|Kota Kupang}}'' | nickname = | settlement_type = [[Talaan ng mga rehensiya at lungsod sa Indonesya|Lungsod]] | motto = {{native phrase|heg|Lil Au Nol Dael Banan}}<br />"Buuin mo ako nang may tapat na puso" | image_flag = Flag of Kupang City.png | image_shield = Lambang Kota Kupang.jpg | shield_size = | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2 | image1 = Sasando Building Kupang.jpg | image2 = Kupang lighthouse and anchorage.JPG | image3 = Tenau Port Kupang.jpg | image4 = Kupang.jpg | image5 = Night at Kupang city.jpg}} | imagesize = | image_caption = Pakanan, mula sa itaas; [[Gusaling Sasando]], Kupang na makikita mula sa itaas, at parola ng Kupang | pushpin_map = Timor#Indonesia_Lesser Sunda Islands#Indonesia | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Lokasyon sa [[Timor]]##Lokasyon sa [[Mga Isla ng Mas Maliliit nas Sunda]]##Lokasyon sa [[Indonesya]] | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{flag|Indonesia}} | subdivision_type1 = [[Mga lalawigan ng Indonesia|Lalawigan]] | subdivision_name1 = [[Silangang Nusa Tenggara]] <!-- Politics -->| government_footnotes = | leader_title = [[Alkalde]] | leader_name = [[:id:Christian Widodo|Christian Widodo]] ([[Indonesian Solidarity Party|PSI]]) | leader_title1 = [[Bise Alkalde]] | leader_name1 = [[:id:Serena Cosgrova Franscies|Serena Cosgrova Franscies]] | leader_title2 = [[Regional House of Representatives|Lehislatura]] | leader_name2 = Rehiyonal na Kapulungan ng mga Kinatawan ng Lungsod ng Kupang (DPRD) | established_title = Itinatag | established_date = 1886 | established_title2 = Isinama | established_date2 = Hulyo 1, 1978 | established_title3 = Katayuan ng Lungsod | established_date3 = Abril 11, 1996 <!-- Area -->| area_magnitude = | unit_pref = | area_footnotes = | area_total_km2 = 180.27 | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -->| population_as_of = mid 2024 estimate | population_note = <ref name="Badan Pusat Statistik 2025">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 28 February 2025, ''Kota Kupang Dalam Angka 2025'' (Katalog 1102001.5371)</ref> | population_total = 474801 | population_density_km2 = auto | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|10|10|12.6|S|123|36|27.9|E|region:ID|display=inline,title}} | l3ongs = | elevation_footnotes = <ref>{{Cite web |url=http://population.mongabay.com/population/indonesia/2057087/kupang |title=Population of Kupang, Indonesia<!-- Bot generated title --> |access-date=14 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120618182128/http://population.mongabay.com/population/indonesia/2057087/kupang |archive-date=18 June 2012 }}</ref> | elevation_m = 62 <!-- Area/postal codes & others -->| postal_code = 85000 | area_code_type = [[Telephone numbers in Indonesia|Area code]] | area_code = (+62) 380 | timezone = [[Time in Indonesia|Pamantayang Oras ng Gitnang Indonesya]] | utc_offset = +8 | registration_plate_type = [[Vehicle registration plates of Indonesia|Pagpaparehistro ng sasakyan]] | registration_plate = DH | website = {{URL|kupangkota.go.id}} | footnotes = | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] (2022) | blank_info_sec1 = {{increase}} 0.802 ({{fontcolor|Darkgreen|Napakataas}})<ref>{{Cite web|url=https://www.bps.go.id/indicator/26/413/1/-metode-baru-indeks-pembangunan-manusia.html|title=[Metode Baru] Indeks Pembangunan Manusia 2021-2022 |website=Badan Pusat Statistik |language=id}}</ref> }} Ang '''Kupang''' ({{langx|id|Kota Kupang}}, {{IPA|id|ˈkupaŋ}}), dating kilala bilang '''Koepang''', ay ang kabisera ng lalawigan ng [[Silangang Nusa Tenggara]] ng [[Indonesya]]. Sa Senso noong 2020, ito ay may populasyon na 442,758;<ref name="Badan Pusat Statistik 2021">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2021.</ref> ang opisyal na pagtatantya noong kalagitnaan ng 2024 ay 474,801 (binubuo ng 238,997 lalaki at 235,804 babae).<ref name="Badan Pusat Statistik 2025">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 28 February 2025, ''Kota Kupang Dalam Angka 2025'' (Katalog 1102001.5371)</ref> Ito ang pinakamalaking lungsod at daungan (sa katunayan ang tanging malayang lungsod sa lalawigan) sa isla ng [[Timor]], at bahagi ng malayang sona ng kalakalan ng [[Triangle ng Paglago ng Timor Leste–Indonesya–Awstralya]] na sona [[ng malayang kalakalan]].<ref>{{Cite web|url=http://timor-leste.gov.tl/?p=14966&lang=en|title=Boosting Growth through the Growth Triangle « Government of Timor-Leste|website=timor-leste.gov.tl}}</ref> Sa heograpiya, ang Kupang ang pinakamalaking lungsod sa Indonesya na pinakatimog, at ang pinakamalapit sa [[Awstralya]]. ==Heograpiya== Ang Kupang ay matatagpuan sa timog-kanlurang dulo ng isla ng Timor. Ito ay napapaligiran lamang ng [[Rehensiya ng Kupang]] sa lupa at sa hilagang baybayin nito ay ang [[Dagat Savu]]. Ito ay may lawak na 180.27 kilometro kuwadrado (na nahahati sa anim na distrito administratibo), kasama ang lawak na 94.79 kilometro kuwadrado. Ang lugar sa paligid ng lungsod ay hindi aktibo sa heolohiya, na ang komposisyon ng lupa ay nailalarawan sa mga materyales na hindi bulkan tulad ng [[Latosol]] at [[Terra rossa]]. Sa pinakamataas na punto nito, ang lungsod ay 62 metro sa ibabaw ng antas ng dagat, na may inklinasyon na nag-iiba mula 0 - 5%.<ref name=":0" /> Ang topograpiya ng lungsod ay kadalasang mababa ngunit kabilang din ang mga grupo ng mga burol sa timog at timog-kanluran, na may epekto sa paglikha ng isang medyo matabang lugar ng pag-agos.<ref name=":1">{{Cite web|title=Profil Kota Kupang (PU)|url=https://sippa.ciptakarya.pu.go.id/sippa_online/ws_file/dokumen/rpi2jm/DOCRPIJM_dc4010330a_BAB%20IVBab%204%20PROFIL.pdf|access-date=23 April 2021|archive-date=23 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423222700/https://sippa.ciptakarya.pu.go.id/sippa_online/ws_file/dokumen/rpi2jm/DOCRPIJM_dc4010330a_BAB%20IVBab%204%20PROFIL.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Kota Kupang Dalam Angka 2021|url=https://kupangkota.bps.go.id/publication/2021/02/26/2de8cd41b21b588c342004b9/kota-kupang-dalam-angka-2021.html|access-date=2021-04-23|website=kupangkota.bps.go.id}}</ref> ===Klima=== Sa ilalim ng [[klasipikasyon ng klima ng Köppen]], ang Kupang ay may [[tropikal na klimang savanna]] (''Aw''). Hindi tulad ng maraming lungsod na may ganitong klima, ang temperatura ng Kupang ay halos hindi nagbabago sa pagitan ng tag-araw (Oktubre hanggang Marso) at taglamig (Abril hanggang Setyembre). Ang pinakamainit na buwan ay Oktubre (na may average na temperatura na 28.8 °C o 83.8 °F), habang ang pinakamalamig ay Hulyo (na may average na temperatura na 26.1 °C o 79.0 °F). Ang lungsod ay nakararanas ng matinding basa at tuyong panahon, kung saan ang Enero ang pinakamabasang buwan (na may average na kabuuang ulan na 386 milimetro o 15.20 pulgada), habang ang Agosto at Setyembre ang pinakamatuyo na buwan (na may average na 2 milimetro lamang o 0.079 pulgada ng ulan bawat buwan). {{Weather box | location = Kupang, West Timor, Indonesia (1991–2020 normals) | metric first = yes | single line = yes | Jan record high C = 35.0 | Feb record high C = 34.4 | Mar record high C = 35.6 | Apr record high C = 36.1 | May record high C = 35.6 | Jun record high C = 34.4 | Jul record high C = 35.0 | Aug record high C = 36.7 | Sep record high C = 37.2 | Oct record high C = 38.3 | Nov record high C = 38.3 | Dec record high C = 36.7 |Jan high C = 30.9 |Feb high C = 31.0 |Mar high C = 31.7 |Apr high C = 32.7 |May high C = 32.5 |Jun high C = 31.3 |Jul high C = 31.3 |Aug high C = 32.2 |Sep high C = 33.6 |Oct high C = 34.2 |Nov high C = 34.1 |Dec high C = 31.9 | year high C = |Jan mean C = 27.0 |Feb mean C = 26.5 |Mar mean C = 26.8 |Apr mean C = 27.3 |May mean C = 27.1 |Jun mean C = 26.1 |Jul mean C = 25.9 |Aug mean C = 26.0 |Sep mean C = 26.8 |Oct mean C = 28.3 |Nov mean C = 28.6 |Dec mean C = 27.5 | year mean C = |Jan low C = 24.2 |Feb low C = 23.8 |Mar low C = 23.5 |Apr low C = 23.4 |May low C = 23.3 |Jun low C = 22.6 |Jul low C = 21.8 |Aug low C = 21.4 |Sep low C = 21.5 |Oct low C = 23.0 |Nov low C = 24.1 |Dec low C = 24.5 | year low C = | Jan record low C = 21.1 | Feb record low C = 20.0 | Mar record low C = 20.6 | Apr record low C = 17.2 | May record low C = 17.8 | Jun record low C = 15.6 | Jul record low C = 15.6 | Aug record low C = 15.6 | Sep record low C = 16.7 | Oct record low C = 18.3 | Nov record low C = 20.0 | Dec record low C = 21.1 | rain colour = green | Jan rain mm = 386 | Feb rain mm = 347 | Mar rain mm = 234 | Apr rain mm = 65 | May rain mm = 30 | Jun rain mm = 10 | Jul rain mm = 5 | Aug rain mm = 2 | Sep rain mm = 2 | Oct rain mm = 17 | Nov rain mm = 83 | Dec rain mm = 232 | unit rain days = 1.0 mm | Jan rain days = 18.1 | Feb rain days = 15.5 | Mar rain days = 13.2 | Apr rain days = 5.0 | May rain days = 2.5 | Jun rain days = 1.2 | Jul rain days = 0.8 | Aug rain days = 0.3 | Sep rain days = 0.3 | Oct rain days = 1.3 | Nov rain days = 6.9 | Dec rain days = 14.7 | Jan humidity = 85 | Feb humidity = 86 | Mar humidity = 83 | Apr humidity = 75 | May humidity = 70 | Jun humidity = 67 | Jul humidity = 65 | Aug humidity = 63 | Sep humidity = 64 | Oct humidity = 66 | Nov humidity = 73 | Dec humidity = 81 | Jan sun = 189 | Feb sun = 195 | Mar sun = 223 | Apr sun = 267 | May sun = 276 | Jun sun = 276 | Jul sun = 288 | Aug sun = 304 | Sep sun = 306 | Oct sun = 288 | Nov sun = 264 | Dec sun = 205 | source 1 = [[Deutscher Wetterdienst]]<ref> {{cite web | url = http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_973720_kt.pdf | title = Klimatafel von Kupang / Insel Timor / Indonesien | publisher = [[Federal Ministry of Transport and Digital Infrastructure]] | access-date = 8 June 2016}} </ref> | source 2 = [[Danish Meteorological Institute]]<ref> {{cite web|url=http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf |title=STATIONSNUMMER 97372 |publisher=Danish Meteorological Institute |access-date=8 June 2016 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116071752/http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf |archive-date=16 January 2013 }} </ref> Starlings Roost Weather<ref>{{cite web |url=http://starlingsroost.ddns.net/weather/worldclimate/graphs.php?climate=9120&code=97372 |title= KUPANG/ELTARI Climate: 1991–2020 |publisher=Starlings Roost Weather |access-date= 27 December 2024}}</ref> }} ==Demograpiko== Dahil sa katayuan nito bilang isang kabisera ng probinsya, ang Kupang ay naging isang lungsod na may maraming etnikong pinagmulan at isang sikat na destinasyon para sa pandarayuhan mula sa mga kalapit na rehiyon. Ang populasyon ng lungsod ay tumaas ng 31% mula 2010 hanggang 2020. Sa taong iyon, ang ratio ng mga lalaki sa mga babae sa lungsod ay 51 sa 50. Tulad ng karamihan sa mga lungsod sa Indonesia, ang populasyon ay bata, kung saan 65% ng populasyon ng lungsod ay inuri sa potensyal na produktibong lakas-paggawa ng mga taong higit sa 15 taong gulang. Ang pangunahing pangkat ng edad ay nasa hanay na 20 hanggang 24 taong gulang, na maaaring maiugnay sa pagdagsa ng mga batang migrante mula sa ibang mga rehiyon. Ang paglago ng populasyon noong 2020 ay humigit-kumulang 3%, na bumaba sa 1.83% bawat taon sa average sa pagitan ng 2020 at 2023. Ang karamihan sa populasyon ng lungsod ay kinikilala bilang Protestante (326,229). Kabilang sa mas maliliit na grupong relihiyoso ang Katoliko (75,804), Muslim (44,419), Hindu (6,114), at Buddhist (205). Ang inaasahang haba ng buhay sa lungsod ay 70 taon, na, bagama't bahagyang mas mababa sa pambansang antas, ay mas mataas kaysa sa bilang ng mga probinsya.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite web|title=Statistik Daerah BPS Kota Kupang|url=https://kupangkota.bps.go.id/publication/2020/12/28/0257d81b6932c514368841bc/statistik-daerah--kota-kupang-2020.html|access-date=2021-04-23|website=kupangkota.bps.go.id}}</ref> ==Ekonomiya== [[File:Night at Kupang city.jpg|thumb|Lungsod ng Kupang sa gabi]] Ang [[sektor ng serbisyo]] ang pinakamalaking nag-aambag sa lokal na ekonomiya, na nagbibigay ng 48.29% ng kabuuang produktong rehiyonal ng lungsod at nagbibigay ng trabaho para sa 79.34% ng lakas-paggawa ng lungsod. Samantala, ang pangunahing sektor (na binubuo ng agrikultura at pagmimina) ay nagbibigay lamang ng 2.33% ng kabuuang produktong rehiyonal ng lungsod. Kabilang sa iba pang mahahalagang larangang pang-ekonomiya ang konstruksyon (16.29%), transportasyon (9.42%), pananalapi at seguro (7.38%), at real estate (3.03%). Ang profile na pang-ekonomiyang ito ay lubhang naiiba sa profile ng mga kalapit na rehiyon, na umaasa pa rin sa agrikultura at pagkuha ng mapagkukunan bilang pangunahing nag-aambag sa kanilang mga ekonomiya. Ang dami ng lupang ginagamit para sa agrikultura sa Kupang ay bumaba ng 41% mula 2018 hanggang 2019, habang ang sektor ng industriya ay lumago ng 11% sa parehong panahon. Kabilang sa mga pasilidad ng industriya sa lungsod ang tatlong planta ng semento na pinapatakbo ng PT Semen Kupang, na, sa kabuuan, ay gumagawa ng humigit-kumulang 250,000 tonelada bawat taon. Gayunpaman, ang bilang na ito ay itinuring na hindi sapat ng lokal na pamahalaan, dahil ang pinagsamang taunang pangangailangan ng semento para sa probinsya at sa kalapit na bansang East Timor ay lumampas sa 1.8 milyong tonelada bawat taon. Ito ang nagdulot ng plano ng pamahalaang panlalawigan na akuin ang pagmamay-ari ng PT Semen Kupang sa 2020 upang mapataas ang produksyon.<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |last=Jahang |first=Benediktus Sridin Sulu |date=2020-02-29 |editor-last=Suyanto |editor-first=Budi |title=Pemda NTT segera ambil alih PT Semen Kupang |url=https://www.antaranews.com/berita/1327290/pemda-ntt-segera-ambil-alih-pt-semen-kupang |access-date=2021-04-24 |website=Antara News}}</ref><ref>{{Cite web|title=PT Semen Kupang|url=http://www.ptsemenkupang.co.id/profil.html|access-date=2021-04-24|website=www.ptsemenkupang.co.id}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wibowo |first=Ageng |date=2015-07-25 |editor-last=Sari |editor-first=Heppy Ratna |title=Presiden tinjau pabrik Semen Kupang |url=https://www.antaranews.com/berita/508643/presiden-tinjau-pabrik-semen-kupang |access-date=2021-04-24 |website=Antara News}}</ref> Nakaranas ang lungsod ng deflation na may taunang rate na 0.5% noong 2019. Nakararanas ang lungsod ng average na taunang implasyon na bahagyang mas mababa kaysa sa pambansang average. Noong 2018, mayroong 31 bangko sa lungsod, na may pagtaas ng porsyento ng kredito na 53% sa parehong taon, na nag-ambag sa mabilis na paglago ng sektor ng pananalapi ng lungsod. Bukod pa rito, mayroong 4,534 na mga kompanya ng kalakalan na nakarehistro sa lungsod. Nakaranas ang lungsod ng mataas na paglago ng ekonomiya, na may bilang na 10% noong 2019, na mas mataas nang malaki kaysa sa pambansang antas. Sa taong iyon, ang antas ng kawalan ng trabaho ay 9.78%.<ref name=":2" /><ref name=":0" /> ==Imprastruktura== ===Kalusugan=== Sa taong 2021, mayroong 10 ospital, 45 [[puskesmas]] (Sentro ng pangangalagang pangkalusugan ng komunidad), 15 polikliniko, at 33 botika sa lungsod.<ref name=":0" /> Mayroong dalawang ospital na may internasyonal na antas sa lungsod, ang Ospital ng Siloam at Kupang ''Vertical Technical Implementation Unit Hospital''. Inaasahang ang huli ay magiging tertiary referral hospital ng lalawigan ng East Nusa Tenggara at ng kalapit na bansang East Timor pagkatapos itong makumpleto sa Hunyo 2022.<ref>{{Cite web |last=Bahfein |first=Suhaiela |date=2020-12-23 |editor-last=Alexander |editor-first=Hilda |title=[POPULER PROPERTI] Proyek Rumah Sakit Terbesar di NTT Senilai Rp 350,2 Miliar Halaman all |url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/123000521/-populer-properti-proyek-rumah-sakit-terbesar-di-ntt-senilai-rp-350-2 |access-date=2021-04-24 |website=KOMPAS.com |language=id}}</ref><ref>{{Cite web |last=Barus |first=Herry |date=2020-12-22 |title=Hutama Karya Garap Proyek RSUPT Kupang NTT |url=https://www.industry.co.id/read/78532/hutama-karya-garap-proyek-rsupt-kupang-ntt |access-date=2021-04-24 |website=Industry.co.id |language=id}}</ref> Ang ''W. Z. Johannes Regional Public Hospital'', na matatagpuan sa distrito ng Oebobo, ay pagmamay-ari ng pamahalaang lungsod, habang ang mga ospital ng hukbong pinapatakbo ng Hukbong Sandatahan ng Indonesia tulad ng Wirasakti Hospital (na matatagpuan din sa Distrito ng Oebobo) at ang Naval Army Hospital (na matatagpuan sa Distrito ng Alak) ay nagbibigay din ng pampublikong pangangalagang pangkalusugan. Ang lungsod ay naglalaman ng ilang mga medikal na laboratoryo, na ginagamit para sa iba't ibang layunin tulad ng pagsusuri ng tubig at pagkain, kalusugan ng agrikultura at hayop, at pagsusuri ng medikal na sample. Dalawang biyomolekiyular na laboratoryo ang pinasinayaan noong 2020.<ref>{{Cite web|title=Profil LABKESLING - LABKESLING KOTA KUPANG|url=https://labkes.dinkes-kotakupang.web.id/tentang-kami/profil-labkesling.html|access-date=2021-04-24|website=labkes.dinkes-kotakupang.web.id}}</ref><ref>{{Cite web|title=RL-00113-Laboratorium-UPT-BLH-Daerah-Nusa-Tenggara-Timur|url=http://standardisasi.menlhk.go.id/wp-content/uploads/2016/12/RL-00113-Laboratorium-UPT-BLH-Daerah-Nusa-Tenggara-Timur.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|title=Balai Pengkajian Teknologi Pertanian Balitbangtan (BPTP) Nusa Tenggara Timur|url=https://ntt.litbang.pertanian.go.id/index.php/layanan/laboratorium}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amalo |first=Palce |date=2020-10-16 |title=NTT kini Miliki Dua Laboratorium Biomolekuler |url=https://mediaindonesia.com/nusantara/353439/ntt-kini-miliki-dua-laboratorium-biomolekuler |access-date=2021-04-24 |website=mediaindonesia.com |language=id}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kaha |first=Kornelis |date=2020-10-16 |editor-last=Suryatmojo |editor-first=Heru Dwi |title=Menkes resmikan laboratorium biomolekuler Undana Kupang |url=https://www.antaranews.com/berita/1786785/menkes-resmikan-laboratorium-biomolekuler-undana-kupang |access-date=2021-04-24 |website=Antara News}}</ref>[[File:RSUD W Z Johannes Kupang.jpg|thumb|W. Z. Johannes Regional Hospital]] ===Edukasyon=== Ang lungsod ay binubuo ng 122 kindergarten, 150 elementarya, 59 junior high school, 42 senior high school, 24 vocational high school, at 16 na institusyon ng mas mataas na edukasyon. Ang Distrito ng Oebobo ang may pinakamalaking bilang ng mga paaralan, habang ang Distrito ng Kota Lama ang may pinakakaunti.<ref name=":0" /><ref name=":2" /> Isa sa mga pinakakilalang unibersidad sa lungsod ay ang Unibersidad ng Nusa Cendana, na matatagpuan sa Distrito ng Kelapa Lima, na siya ring pinakamatandang unibersidad sa lalawigan. Kabilang sa iba pang mga unibersidad at institusyon ng mas mataas na edukasyon ang Artha Wacana Christian University, Widya Mandira Catholic University, at Kupang State Polytech of Agriculture.<ref>{{Cite web|title=Kota Kupang|url=https://campus.quipper.com/directory?city=Kota%20Kupang}}</ref><ref>{{Cite web|title=UNDANA|url=https://campus.quipper.com/directory/universitas-nusa-cendana}}</ref><ref>{{Cite web|title=Universitas Nusa Cendana|url=https://undana.ac.id/|access-date=2021-04-24|language=en-US}}</ref> ===Mga lugar ng pagsamba=== Noong 2021, ang lungsod ay naglalaman ng 69 na moske, 327 simbahan, pitong templong Hindu, at isang templong Budismo na Tsino.<ref name=":0" /> == Talaan ng mga distrito == # [[Alak]] (11 Baryo) # [[Kelapa Lima]] (15 Baryo) # [[Maulafa]] (9 Distrito) # [[Oebobo]] (14 Baryo) == Paliparan == * [[Paliparan El Tari]] == Radio == Pribadong estasyon ng radyo operating sa lungsod ng Kupang, bukod sa iba: * RADIO MADIKA 91.7 FM "THE TOP RADIO STATION" (JL. SK. LERIK NO.16 WALIKOTA) * RADIO TIRILOLOG SUARA FERBUM 101.1 FM * RADIO SWARA TIMOR 90.1 FM ''YOUR LOVELY FAMILY STATION'' * RADIO DMWS FM 103.5&nbsp;MHz * RHAMAGONG RADIO 96,8&nbsp;MHz " 100% Musik Asik " * KISORRA FM * AFB TV CHANEL 40 UHF & RADIO 95.2 Mhz * RADIO KAISAREA VOICE 97,6&nbsp;MHz * RADIO LIZBETH 98.4 FM * RADIO SWARA KUPANG 96.0 FM * RADIO SUARA KASIH 89.3 FM * RADIO SAHABAT (Kab. Kupang) == Telebisyon == Telebisyon estasyon ng operating sa lungsod ng Kupang, bukod sa iba: * [[TVRI]] Kupang * [[TVTL]] * [[Timor TV]] * [[Madika TV]] == Transportasyon == === Himpapawid === Kota Kupang sa pamamagitan ng paliparan, Paliparan El Tari upang kumonekta sa ilang mga iba pang malalaking lungsod sa Indonesia tulad ng [[Jakarta]], [[Surabaya]], [[Semarang]], [[Yogyakarta]], [[Mataram]] at [[Makassar]]. Sa karagdagan, ang airport na ito din ay may mga direktang flight sa at mula sa ibang bansa, namely sa [[Australia]] at [[Silangang Timor]]. Mula sa Kupang din ay maaaring maging nagsilbi pioneers abyasyon sa iba't ibang distrito sa kabisera ng [[Silangan Nusa Tenggara]]. === Dagat === [[Talaksan:COLLECTIE TROPENMUSEUM Haven van Kupang TMnr 10010359.jpg|thumb|300px|Port ng Kupang sa 1912.]] [[Port ng Kupang]] ay maaaring magsilbi ang mga sasakyan ng kalakal at mga pasahero. Advance sa pamamagitan ng ship docks madalas maglingkod pasahero heading [[Pante Makasar]], [[Ruteng]], [[Baa]], [[Dili]], [[Kalabahi]] at iba pa. === Lupain === Kupang lupain transport system ay nagsilbi sa pamamagitan ng lungsod transport minibuses karaniwang tinatawag oplet, taxi at ilang mga ruta ay nagsilbi sa pamamagitan ng lungsod bus. Karamihan ng mga ruta sa mga lungsod ay nagsilbi sa pamamagitan ng pagkonekta oplet ilang mga terminal. Para sa pag-alis mula sa bayan kalye serbisiyo sa Terminal Kupang. Sa pamamagitan ng kalye ay rin ay nagsilbi sa pamamagitan ng bus sa pagitan ng mga bansa, namely sa [[Dili]], [[Silangang Timor]]. Bus ay ibinigay sa pamamagitan ng iba't-ibang mga nagbibigay ng serbisyo kabilang ang mga [[DAMRI]]. Mga Serbisyo imigrasyon [[Indonesia]]-[[Silangang Timor]] na gaganapin sa [[Silangang Tasifeto]]- [[Batugade]]. == Mga kawing panlabas == {{Commonscat|Kupang (city)|Kupang}} {{portal|Indonesya}} {{Silangan Nusa Tenggara}} [[Kategorya:Mga lungsod ng Indonesia]] [[Kategorya:Silangan Nusa Tenggara]] 8241yx629w98tkc45hnm9ua4doau55j 0 229034 2223151 2214859 2026-09-01T12:09:55Z Niqkscribewondersandwise 142118 /* Mga Tauhan */ 2223151 wikitext text/x-wiki {{short description|Telenobelang pambata sa Brasil}} {{Infobox television |italic_title= Carrossel |name= Carrossel |image= Carrossel logo SBT.png |image_size= |image_upright= |image_alt= |alt= |image_class= |caption= |alt_name= |native_name= |genre= Telenobelang pambata<br>[[Komedya]]<br>[[Drama]] |creator= Íris Abravanel |based_on= ''Carrusel (1989)'' |inspired_by= ''Jacinta Pichimahuida, la Maestra que no se Olvida'' ni Abel Santa Cruz |developer= |writer= |screenplay= |story= |director= Reynaldo Boury |creative_director= |starring= Rosanne Mulholland<br>Larissa Manoela<br>Jean Paulo Campos<br>Maisa Silva |theme_music_composer= |music= |open_theme= ''Carro-céu'' nina Yudi Tamashiro at Priscilla Alcantara |end_theme= ''Carro-céu'' nina Yudi Tamashiro at Priscilla Alcantara |composer= |country= [[Brasil]] |language= [[Wikang Portuges|Portuges]] |num_seasons= |num_series= |num_episodes= 310<br>252 (Bersyong internasyonal) |executive_producer= |producer= |location= |cinematography= |editor= |camera= |runtime= 60 |company= |studio= |distributor= |budget= |network= [[SBT]] |channel= |first_aired= 21 Mayo 2012 |released= |last_aired= 26 Hulyo 2013 |related=}} {{italic title}} Ang '''''Carrossel''''' ay isang telenobelang pambata sa [[Brasil]] na ipinalabas sa [[SBT]] mula 21 Mayo 2012 hanggang 26 Hulyo 2013. == Mga Tauhan == * Rosanne Mulholland bilang si Bb. Helena Fernandes * Larissa Manoela bilang si Maria Joaquina Medsen * Jean Paulo Campos bilang si Cirilo Rivera * Maisa Silva bilang si Valéria Ferreira * Nicholas Torres bilang si Jaime Palillo * Stefany Vaz bilang si Carmem Carrilho * Gustavo Daneluz bilang si Mário Ayala * Guilherme Seta bilang si Davi Rabinovich * Thomaz Costa bilang si Daniel Zapata * Lucas Santos bilang si Paulo Guerra * Matheus Ueta bilang si Kokimoto Mishima * Léo Belmonte bilang si Jorge Cavalieri * Ana Vitória Zimmermann bilang si Marcelina Guerra * Fernanda Concon bilang si Alícia Gusman * Aysha Benelli bilang si Laura Gianolli * Konstantino Atan bilang si Adriano Ramos * Victória Diniz bilang si Bibi Smith * Esther Marcos bilang si Margarida Garcia * Noemi Gerbelli bilang si Olívia Veider * Lívia Andrade bilang si Bb. Suzana Bustamante * Fernando Benini bilang si Firmino Gonçalves * Márcia de Oliveira bilang si Graça * Gustavo Wabner bilang si G. Renê Magalhães * Ilana Kaplan bilang si Bb. Matilde == Internasyonal na pagsasahimpapawid == Ipinalabas ang ''Carrossel'' sa [[Pilipinas]] sa [[Telenovela Channel]] mula 23 Oktubre 2017 hanggang 9 ng Oktubre 2018.<ref>{{cite web |title= Carrosel Pilot Episode Airs October 23, 2017 |date= 20 Oktubre 2017 |url=http://telenovelachannel.com/2017/10/carrosel-pilot-episode-airs-october-23-2017/ |url-status= dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171113153823/http://telenovelachannel.com/2017/10/carrosel-pilot-episode-airs-october-23-2017/ |archive-date= 13 Nobyembre 2017 |access-date= 21 Abril 2026 }}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Drama]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon mula sa Brazil]] {{stub}} r8yyxe77wg063578lzvhato3v313el4 0 229474 2223174 2220964 2026-09-01T16:28:46Z LG4761 17096 Inilipat ni LG4761 ang pahinang [[Television Broadcast Limited]] sa [[TVB Limited]] 2205028 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | company_name = Television Broadcast Limited<br/>電視廣播有限公司 | company_logo = TVB Peacock logo.svg | image = Main Block, TVB City 20210521.jpg | image_caption = Headquarters at [[TVB City]] | native_name = 無綫集團有限公司 | company_type = [[Publiko]] | industry = [[Television broadcasting]]; media and entertainment | foundation = {{start date and age|1967|11|19}} sa [[Broadcast Drive]], [[Kowloon Tong]], [[British Hong Kong]] | key_people = {{ubl|[[Thomas Hui]] (Chairman & Non-Executive Director)|[[Li Ruigang]] (Non-Executive Director)|[[Eric Tsang]] (General Manager)}} | hq_location = [[77 Chun Choi Street]], [[Tseung Kwan O Industrial Estate]] | hq_location_city = [[New Territories]] | hq_location_country = [[Hong Kong]] | website = {{url|www.tvb.com|www.tvb.com}} }} Ang '''Television Broadcast Limited''' ({{lang-zh|電視廣播有限公司}}) ay isang kompanyang midyang pangmasa sa [[Hongkong]] at ang pinakamalaking network sa [[Asia]], itinatag sa 19 Nobyembre 1967. == Pamamahala == * [[Lee Hau-wo]]† ({{lang-zh|利孝和}}) (Tagapangulo, 1967–1980) * [[Run Run Shaw]]† ({{lang-zh|邵逸夫}}) (Tagapangulo, 1967–2012) * [[Steve Huang]]† ({{lang-zh|黃錫照}}) (Punong tagapamahala, 1967–1968) * [[Yu King-wai]]† ({{lang-zh|余經緯}}) (Punong tagapamahala, 1967–1976) * [[Sir Douglas Clague|Douglas Clague]]† ({{lang-zh|祈德尊}}) (Pangalawang tagapangulo, 1967–1981) * [[Chan Man-fai]]† ({{lang-zh|陳文輝}}) (Magkasundo artista, 1967–2004) * [[Walter Chu]] ({{lang-zh|朱維德}}) (Aktor, 1967–2020) * [[Lily Leung]]† ({{lang-zh|梁舜燕}}) (Aktres, 1967–1976; 1991–2019) * [[Sheung Kwun Kwan Wai]]† ({{lang-zh|上官筠慧}}) (Aktres, 1967–1971) * [[Mui Yan]]† ({{lang-zh|梅欣}}) (Aktor, 1967–1994) * [[Lam Tin (aktor)|Lam Tin]]† ({{lang-zh|藍天}}) (Aktor, 1967–1987) * [[Joseph Koo]]† ({{lang-zh|顧嘉煇}}) (Kompositor at tagapag-ayos, 1967–2015) * [[James Wong]]† ({{lang-zh|黃霑}}) (Lyricist, 1967–2004) * [[Tang Pik-wan]]† ({{lang-zh|鄧碧雲}}) (Aktres, 1968–1991) * [[Lee Tim-sing]] ({{lang-zh|李添勝}}) (Direktor at prodyuser, 1969–2016) * [[Ma Siu-ying]]† ({{lang-zh|馬笑英}}) (Aktres, 1970–1978) * [[Yau Chi-wan]]† ({{lang-zh|尤芷韻}}) (Aktres, 1970–1978) * [[Fenghuang Nu]]† ({{lang-zh|鳳凰女}}) (Aktres, 1971–1985) * [[Leung Sing-bor]]† ({{lang-zh|梁醒波}}) (Aktor, 1972–1981) * [[Lai Man|Lai Yung-fong]]† ({{lang-zh|黎雯}}) (Aktres, 1972–1983) * [[Wong Tin-lam]]† ({{lang-zh|王天林}}) (Direktor at prodyuser, 1973–1992) * [[Chow Yun-fat]] ({{lang-zh|周潤發}}) (Aktor, 1973–1984) * [[Cheung Wood-yau]]† ({{lang-zh|張活游}}) (Aktor, 1974–1981) * [[Leung Shuk-hing]]† ({{lang-zh|梁淑卿}}) (Aktres, 1975–1980) * [[Chan Lap-pun]]† ({{lang-zh|陳立品}}) (Aktres, 1975–1990) * [[Huang Yuanshen]] ({{lang-zh|黃元申}}) (Aktor, 1975–1980) * [[Chiu Chun-keung]] ({{lang-zh|招振強}}) (Direktor at prodyuser, 1975–1996) * [[Lau Si-yu]] ({{lang-zh|劉仕裕}}) (Direktor at prodyuser, 1975–2002) * [[Mak Dai-shing]]† ({{lang-zh|麥大成}}) (Aktor, 1975–1982) * [[Shih Kien]]† ({{lang-zh|石堅}}) (Aktor, 1975–1991) * [[Tsang Choh-lam]]† ({{lang-zh|曾楚霖}}) (Aktor, 1976–1988) * [[Ko Kong]]† ({{lang-zh|高崗}}) (Aktor, 1977–1980) * [[Dorothy Yu]]† ({{lang-zh|余綺霞}}) (Aktres, 1977–1988) * [[Chen Hung-lieh]]† ({{lang-zh|陳鴻烈}}) (Aktor, 1978–1979; 1995–2009) * [[Wong Jing]] ({{lang-zh|王晶}}) (Tagasulat ng senaryo, 1978–1980; 2015–kasalukuyan) * [[Veronica Mudd]]† ({{lang-zh|劉敏儀}}) (Aktres, 1980–1987) * Ang limang tigre mga heneral ng TVB ({{lang-zh|無綫五虎將}}) (1980–1985): ** [[Michael Miu]] ({{lang-zh|苗僑偉}}) (Aktor, 1980–1988; 2005–2014) ** [[Kenneth Tong]] ({{lang-zh|湯鎮業}}) (Aktor, 1978–1986; 2014–2018) ** [[Felix Wong]] ({{lang-zh|黃日華}}) (Aktor, 1980–2010) ** [[Andy Lau]] ({{lang-zh|劉德華}}) (Mang-aawit, 1981–1987) ** [[Tony Leung]] ({{lang-zh|梁朝偉}}) (Mang-aawit, 1981–1990) * [[Siu Sang]]† ({{lang-zh|蕭笙}}) (Direktor at prodyuser, 1981–1992) * [[Tsang Chi-cheung]] ({{lang-zh|曾謹昌}}) (Tagasulat ng senaryo, direktor at prodyuser, 1981–2000) * [[Gary Tang]] ({{lang-zh|鄧特希}}) (Tagasulat ng senaryo, direktor at prodyuser, 1981–2000) * [[Wai Kar-fai]] ({{lang-zh|韋家輝}}) (Tagasulat ng senaryo, direktor at prodyuser, 1981–1993) * [[Michael Lai]]† ({{lang-zh|黎小田}}) (Kompositor, 1982–1990) * [[Barbara Yung]]† ({{lang-zh|翁美玲}}) (Aktres, 1982–1985) * [[Keith Kwan]]† ({{lang-zh|關朝聰}}) (Aktor, 1984–1991) * [[Bonnie Law]]† ({{lang-zh|羅明珠}}) (Aktres, 1987–1988) * [[Chow Yuk-Ming]] ({{lang-zh|周旭明}}) (Tagasulat ng senaryo, 1994–2013) * [[Jonathan Chik]] ({{lang-zh|戚其義}}) (Direktor at prodyuser, 1976–2013) * [[Myolie Wu]] ({{lang-zh|胡杏兒}}) (Aktres, 1999–2015) * [[Tavia Yeung]] ({{lang-zh|楊怡}}) (Aktres, 1999–2016) * [[Sharon Leung]] ({{lang-zh|梁少霞}}) (Aktres, 1990–2023) * [[Kenneth Chan Yan]] ({{lang-zh|陳欣}}) (Aktor, 1994–2024) * [[Martin Lui]] ({{lang-zh|雷霆}}) (Aktor, 2000–kasalukuyan) * [[Louise Ho]] ({{lang-zh|何璐怡}}) (Aktres, 2004–2023) * [[Amanda Shing]] ({{lang-zh|成瑤孆}}) (Aktres, 2010–kasalukuyan) [[Kategorya:Mga network pantelebisyon]] [[Kategorya:Mga kompanya]] [[Kategorya:Mga estasyon ng telebisyon sa Hong Kong]] {{stub}} 3mct3963l9v4ejbsw5of7lpa73358z4 2223176 2223174 2026-09-01T16:29:55Z LG4761 17096 2223176 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | company_name = TVB Limited<br/>無綫集團有限公司 | company_logo = TVB Peacock logo.svg | image = Main Block, TVB City 20210521.jpg | image_caption = Headquarters at [[TVB City]] | native_name = | company_type = [[Publiko]] | industry = [[Television broadcasting]]; media and entertainment | foundation = {{start date and age|1967|11|19}} sa [[Broadcast Drive]], [[Kowloon Tong]], [[British Hong Kong]] | key_people = {{ubl|[[Thomas Hui]] (Chairman & Non-Executive Director)|[[Li Ruigang]] (Non-Executive Director)|[[Eric Tsang]] (General Manager)}} | hq_location = [[77 Chun Choi Street]], [[Tseung Kwan O Industrial Estate]] | hq_location_city = [[New Territories]] | hq_location_country = [[Hong Kong]] | website = {{url|www.tvb.com|www.tvb.com}} }} Ang '''TVB Limited''' ({{lang-zh|無綫集團有限公司}}) ay isang kompanyang midyang pangmasa sa [[Hongkong]] at ang pinakamalaking network sa [[Asia]], itinatag sa 19 Nobyembre 1967. == Pamamahala == * [[Lee Hau-wo]]† ({{lang-zh|利孝和}}) (Tagapangulo, 1967–1980) * [[Run Run Shaw]]† ({{lang-zh|邵逸夫}}) (Tagapangulo, 1967–2012) * [[Steve Huang]]† ({{lang-zh|黃錫照}}) (Punong tagapamahala, 1967–1968) * [[Yu King-wai]]† ({{lang-zh|余經緯}}) (Punong tagapamahala, 1967–1976) * [[Sir Douglas Clague|Douglas Clague]]† ({{lang-zh|祈德尊}}) (Pangalawang tagapangulo, 1967–1981) * [[Chan Man-fai]]† ({{lang-zh|陳文輝}}) (Magkasundo artista, 1967–2004) * [[Walter Chu]] ({{lang-zh|朱維德}}) (Aktor, 1967–2020) * [[Lily Leung]]† ({{lang-zh|梁舜燕}}) (Aktres, 1967–1976; 1991–2019) * [[Sheung Kwun Kwan Wai]]† ({{lang-zh|上官筠慧}}) (Aktres, 1967–1971) * [[Mui Yan]]† ({{lang-zh|梅欣}}) (Aktor, 1967–1994) * [[Lam Tin (aktor)|Lam Tin]]† ({{lang-zh|藍天}}) (Aktor, 1967–1987) * [[Joseph Koo]]† ({{lang-zh|顧嘉煇}}) (Kompositor at tagapag-ayos, 1967–2015) * [[James Wong]]† ({{lang-zh|黃霑}}) (Lyricist, 1967–2004) * [[Tang Pik-wan]]† ({{lang-zh|鄧碧雲}}) (Aktres, 1968–1991) * [[Lee Tim-sing]] ({{lang-zh|李添勝}}) (Direktor at prodyuser, 1969–2016) * [[Ma Siu-ying]]† ({{lang-zh|馬笑英}}) (Aktres, 1970–1978) * [[Yau Chi-wan]]† ({{lang-zh|尤芷韻}}) (Aktres, 1970–1978) * [[Fenghuang Nu]]† ({{lang-zh|鳳凰女}}) (Aktres, 1971–1985) * [[Leung Sing-bor]]† ({{lang-zh|梁醒波}}) (Aktor, 1972–1981) * [[Lai Man|Lai Yung-fong]]† ({{lang-zh|黎雯}}) (Aktres, 1972–1983) * [[Wong Tin-lam]]† ({{lang-zh|王天林}}) (Direktor at prodyuser, 1973–1992) * [[Chow Yun-fat]] ({{lang-zh|周潤發}}) (Aktor, 1973–1984) * [[Cheung Wood-yau]]† ({{lang-zh|張活游}}) (Aktor, 1974–1981) * [[Leung Shuk-hing]]† ({{lang-zh|梁淑卿}}) (Aktres, 1975–1980) * [[Chan Lap-pun]]† ({{lang-zh|陳立品}}) (Aktres, 1975–1990) * [[Huang Yuanshen]] ({{lang-zh|黃元申}}) (Aktor, 1975–1980) * [[Chiu Chun-keung]] ({{lang-zh|招振強}}) (Direktor at prodyuser, 1975–1996) * [[Lau Si-yu]] ({{lang-zh|劉仕裕}}) (Direktor at prodyuser, 1975–2002) * [[Mak Dai-shing]]† ({{lang-zh|麥大成}}) (Aktor, 1975–1982) * [[Shih Kien]]† ({{lang-zh|石堅}}) (Aktor, 1975–1991) * [[Tsang Choh-lam]]† ({{lang-zh|曾楚霖}}) (Aktor, 1976–1988) * [[Ko Kong]]† ({{lang-zh|高崗}}) (Aktor, 1977–1980) * [[Dorothy Yu]]† ({{lang-zh|余綺霞}}) (Aktres, 1977–1988) * [[Chen Hung-lieh]]† ({{lang-zh|陳鴻烈}}) (Aktor, 1978–1979; 1995–2009) * [[Wong Jing]] ({{lang-zh|王晶}}) (Tagasulat ng senaryo, 1978–1980; 2015–kasalukuyan) * [[Veronica Mudd]]† ({{lang-zh|劉敏儀}}) (Aktres, 1980–1987) * Ang limang tigre mga heneral ng TVB ({{lang-zh|無綫五虎將}}) (1980–1985): ** [[Michael Miu]] ({{lang-zh|苗僑偉}}) (Aktor, 1980–1988; 2005–2014) ** [[Kenneth Tong]] ({{lang-zh|湯鎮業}}) (Aktor, 1978–1986; 2014–2018) ** [[Felix Wong]] ({{lang-zh|黃日華}}) (Aktor, 1980–2010) ** [[Andy Lau]] ({{lang-zh|劉德華}}) (Mang-aawit, 1981–1987) ** [[Tony Leung]] ({{lang-zh|梁朝偉}}) (Mang-aawit, 1981–1990) * [[Siu Sang]]† ({{lang-zh|蕭笙}}) (Direktor at prodyuser, 1981–1992) * [[Tsang Chi-cheung]] ({{lang-zh|曾謹昌}}) (Tagasulat ng senaryo, direktor at prodyuser, 1981–2000) * [[Gary Tang]] ({{lang-zh|鄧特希}}) (Tagasulat ng senaryo, direktor at prodyuser, 1981–2000) * [[Wai Kar-fai]] ({{lang-zh|韋家輝}}) (Tagasulat ng senaryo, direktor at prodyuser, 1981–1993) * [[Michael Lai]]† ({{lang-zh|黎小田}}) (Kompositor, 1982–1990) * [[Barbara Yung]]† ({{lang-zh|翁美玲}}) (Aktres, 1982–1985) * [[Keith Kwan]]† ({{lang-zh|關朝聰}}) (Aktor, 1984–1991) * [[Bonnie Law]]† ({{lang-zh|羅明珠}}) (Aktres, 1987–1988) * [[Chow Yuk-Ming]] ({{lang-zh|周旭明}}) (Tagasulat ng senaryo, 1994–2013) * [[Jonathan Chik]] ({{lang-zh|戚其義}}) (Direktor at prodyuser, 1976–2013) * [[Myolie Wu]] ({{lang-zh|胡杏兒}}) (Aktres, 1999–2015) * [[Tavia Yeung]] ({{lang-zh|楊怡}}) (Aktres, 1999–2016) * [[Sharon Leung]] ({{lang-zh|梁少霞}}) (Aktres, 1990–2023) * [[Kenneth Chan Yan]] ({{lang-zh|陳欣}}) (Aktor, 1994–2024) * [[Martin Lui]] ({{lang-zh|雷霆}}) (Aktor, 2000–kasalukuyan) * [[Louise Ho]] ({{lang-zh|何璐怡}}) (Aktres, 2004–2023) * [[Amanda Shing]] ({{lang-zh|成瑤孆}}) (Aktres, 2010–kasalukuyan) [[Kategorya:Mga network pantelebisyon]] [[Kategorya:Mga kompanya]] [[Kategorya:Mga estasyon ng telebisyon sa Hong Kong]] {{stub}} 4pewn0ap2p707cwm7n811fedujret8e 0 240320 2223183 1478068 2026-09-01T21:21:28Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[TVB Limited]] 2223183 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[TVB Limited]] tmmb0kuwaytbagjd2y7oowh264uqf6e 0 243099 2223257 2187888 2026-09-02T08:26:14Z Ivan P. Clarin 84769 /* Galeriya */ 2223257 wikitext text/x-wiki Ang '''Yolanda''' o mas kilala sa tawag na '''Yolly''' o '''Yoli''' ay isang uri nang unang pangalan mula sa bansang (Greek) [[Griyego]], pero ito ay may maitatawag sa salitang kahulugan nang kulay byoleta (violet). At sa bansang Czech at Slovak ay tawag naman sa "Lolanthe" at ang spelled naman sa Czech Republic ay "Jolantha" at Polish. ==Mga kilalang tao na may pangalang Yolanda== * Yolanda Adams- ay isang Dutch-American at sikat na mang-aawit sa [[Estados Unidos]] * Yolanda Andrade- isang sikat na artista mula sa bansang [[Mehiko]]. * Yolanda Dominguez- isa sa mga nanalo bilang ''Reyna Elena'' nang kagandahan sa [[Pilipinas]]. * Yolanda Foster- ay isang artista mula sa Amerika. * [[Yolanda Guevarra]]- o Yolanda Gumabon Gatbonton ay isang tanyag na mang-aawit noong dekada (1960) na nag-awit nang ''Ang Ating Kahapon''. * Yolanda Marquez- ay isang mang-aawit sa musika. * Yolanda Saldívar- ay ipinanganak noong 1960 sa San Antonio, Texas, [[Estados Unidos]] ay isang empleyado ni Selena sa U.S kilala bilang pagpatay kay [[Selena]]. ==Iba pa== * [[Super Bagyong Yolanda]]- ang Bagyong Yolanda o Bagyong Haiyan ay isa sa mga pinakamalakas na bagyo sa buong mundo. Na dumaan sa kabisayaan sa Pilipinas noong taong 2013. * [[Super Yolanda]]- ang Super Yolanda ay isang malakas na uri nang paputok na hugis 1 litro ng bote. * [[Liwasang Barkong Eva Jocelyn|Yolanda Shrine]]- ang Yolanda Shrine o sa tawag na Liwasang Barko ni Yolanda, ay isang ginawang pasyalan sa [[Lungsod ng Tacloban]] sa [[Leyte]]. * [[Pang-alaalang Bantayog ng Yolanda|Yolanda Memorial Monument]] - ang Yolanda Memorial Monument o Yolanda Museum ay isang monumento na ginawa sa lungsod [[Tacloban]]. ==Galeriya== <gallery> Talaksan:Haiyan 2013 landfall.gif|Ang Super Bagyong Yolanda Talaksan:FULL STICK M-1000.jpg|Ang Super Yolanda (paputok) sa Bocaue. Talaksan:Yolanda Shrine MV Eva Jocelyn 2023-11-17.jpg|Ang Yolanda Shrine (monument) sa Anibong, Tacloban. Talaksan:Turnera subulata (2).jpg|Ang turner subulata na bulaklak na Yolanda. </gallery> {{disambiguation|bio}} [[Kategorya:Pangalan]] {{usbong|Tao}} 55d75cq9byrmxd3nxl8x5n69iwk3rah 0 246008 2223264 2200101 2026-09-02T09:34:58Z ~2026-47614-40 165960 /* Palakasan */ 2223264 wikitext text/x-wiki Ito ang mga pangyayari ng '''2013 sa Pilipinas'''. == Mga nanunungkulan == * [[President of the Philippines|Pangulo]]: [[Benigno Aquino III|Benigno S. Aquino III]] ([[Liberal Party (Philippines)|Liberal]]) * [[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]: [[Jejomar Binay|Jejomar C. Binay, Sr.]] ([[PDP–Laban|PDP-Laban]]) * [[Philippine Congress|Kongreso]]: ** [[Senate of the Philippines|Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)]]: *** Ika-15 na Kongreso: [[Juan Ponce Enrile|Juan Ponce Enrile, Sr.]] ([[Pwersa ng Masang Pilipino|PMP]]) <small>(Nagbitiw noong Hunyo 5)</small>; [[Jinggoy Estrada]] <small>(''Acting'' noong Hunyo 5-30)</small> *** Ika-16 na Kongreso: [[Franklin Drilon|Franklin M. Drilon]] ([[Partido Liberal (Pilipinas)|Liberal]]) <small>(Simula nang magbukas, Hulyo 22)</small> ** [[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]: *** Ika-15 na Kongreso: [[Feliciano Belmonte, Jr.|Feliciano R. Belmonte, Jr.]] ([[Partido Liberal (Pilipinas)|Liberal]]) <small>(Hanggang natapos noong Hunyo 30)</small> *** Ika-16 na Kongreso: [[Feliciano Belmonte, Jr.|Feliciano R. Belmonte, Jr.]] ([[Partido Liberal (Pilipinas)|Liberal]]) <small>(Nahalal noong Hulyo 22)</small> * [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]: [[Maria Lourdes Sereno|Maria Lourdes P.A. Sereno]] == Kaganapan == === Pebrero === * Pebrero 12 -- Nagpadala si [[Jamalul Kiram III]], ang sultan ng Sulu, ng 200 mga armadong tagasunod na sinasabing bahagi ng kanyang ''"royal army"'' ng [[Sultanato ng Sulu]], na sumalakay sa Lahad Datu, [[Sabah]], upang okupahin ang bahagi ng inaangking estado ng [[Sabah]], na nagiging sanhi ng isang [[Hidwaang Sabah|hidwaan]] na sumubok sa ugnayang ''bilateral'' ng [[Pilipinas]] at [[Malaysia]]. Pagkatapos ng 17 araw, ipinahayag ng [[Malaysia]] noong Marso 1, ng pagwawakas sa 17-araw na sagupaang inudyukan ng grupo. <ref>''[http://www.rappler.com/nation/22876-sabah-bloody-friday "TIMELINE Sabah's bloody Friday"] [[Rappler]].'' 03-01-2013. Hinango 11-02-2016.</ref> === Marso === * Inantala ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema ng Pilipinas]] ang pagpapatupad ng ''Responsible Parenthood at Reproductive Health Act'' na magbibigay sana ng libreng ''contraception'' sa mahihirap na kababaihan at kinakailangan ng ''sex education'' sa mga paaralan. === Mayo === * Mayo 9 -- Pinaputukan mula sa sasakyang-dagat ng ''[[Tanod Baybayin ng Pilipinas|Philippine Coast Guard]]'' vessel ang isang Taiwanese ''fishing vessel'' sa ''[[Balintang Channel]]'' na di-umano'y sa loob ng teritoryong ''maritime'' ng Pilipinas, ang territoryal na tubig at EEZ na kapwa inaangkin ng dalawang bansa, [[Pilipinas]] at [[Taiwan]], na ikinamatay ng isang mangingisdang Taiwanese. * Mayo 13 -- [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2013]]. * Mayo 15 -- Ang ''Enhanced Basic Education Act of 2013'', karaniwang kilala bilang ''[[K–12|K-12 program]]'' ay nilagdaan.<ref>''[http://monitor.icef.com/2013/08/philippines-creates-opportunities-in-overhaul-of-k-12-education-system/ "Philippines creates opportunities in overhaul of K-12 education system"] ICEF Monitor.'' 08-09-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> * Mayo 28 -- Naunang ipinahayag ng [[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|COMELEC]] ang 38 grupo bilang mga nagwaging ''party list'' sa Halalan. Nagwagi ang partidong ''pro-life'' na Buhay (nakakuha ng 1.2 milyong boto) na tanging nagkamit ng 3 upuan sa Kongreso, habang 13 ang nagkamit ng 2 upuan bawat isa, at 24 iba pa ang nagkamit ng tig-iisang upuan. May lima pang upuan ang nanatiling bakante.<ref>''[http://www.rappler.com/nation/politics/elections-2013/features/rich-media/29634-official-election-results-2013-party-list-race "Official tally of votes for the 2013 party-list race"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811051045/http://www.rappler.com/nation/politics/elections-2013/features/rich-media/29634-official-election-results-2013-party-list-race |date=2016-08-11 }} [[Rappler]].'' 05-22-2013. Hinango 09-20-2016.</ref><ref>''[http://www.rappler.com/nation/politics/elections-2013/30096-comelec-party-list-winners "53 'initial' party-list winners proclaimed"] [[Rappler]].'' 05-28-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> === Hunyo === * Hunyo 6 -- Inilabas ng [[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|COMELEC]] ang pinakahuling ''canvass report'' para sa Halalan sa pagka-Senador. Ang mga sumusunod ay mga nangunang labindalawang Senador ayon ritoː<ref>''[http://www.rappler.com/nation/politics/elections-2013/features/rich-media/29126-official-tally-votes-2013-senatorial-race "Official tally of votes for the 2013 senatorial race"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913012044/http://www.rappler.com/nation/politics/elections-2013/features/rich-media/29126-official-tally-votes-2013-senatorial-race |date=2016-09-13 }} [[Rappler]].'' Hinango 09-20-2016.</ref><ref>''[http://www.philstar.com/election-2013/2013/06/06/950868/comelec-releases-final-official-vote-tally-senate-polls "Comelec releases final, official vote tally for Senate polls"] The Philippine Star.'' 06-06-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> **[[Grace Poe]] (nakakuha ng 20.3 milyong mga boto) **[[Loren Legarda]] (18.6 milyong mga boto) **[[Alan Peter Cayetano]] (17.5 milyong mga boto) **[[Francis Escudero]] (17.5 milyong mga boto) **[[Nancy Binay]] (16.8 milyong mga boto) **[[Sonny Angara]] (16 milyong mga boto) **[[Bam Aquino]] (15.5 milyong mga boto) **[[Aquilino Pimentel III]] (14.7 milyong mga boto) **[[Antonio Trillanes]] (14.1 milyong mga boto) **[[Cynthia Villar]] (13.8 milyong mga boto) **[[Joseph Victor Ejercito]] (13.6 milyong mga boto) **[[Gregorio Honasan]] (13.2 milyong mga boto) ***Naunang ipinahayag ng [[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|COMELEC]] ang unang anim na nagwaging Senador sa Halalan noong Mayo 16, ang sumunod na tatlo pa noong Mayo 17, at ang natitirang tatlo noong Mayo 18.<ref>''[http://newsinfo.inquirer.net/411499/comelec-to-proclaim-last-3-winners-in-senate-race "Remaining Senate winners to be proclaimed"] [[Philippine Daily Inquirer]].'' 05-18-2013. Hinango 09-20-2016. </ref><ref>''[http://www.philstar.com/election-2013/2013/05/18/943579/comelec-proclaim-5-senators-tonight "Comelec to proclaim 5 senators tonight"] The Philippine Star.'' 05-18-2013. Hinango 09-20-2016.</ref><ref>''[http://www.thesummitexpress.com/2013/05/comelec-completes-magic-12-top-12-senators-list.html "COMELEC completes 'Magic 12' senators list"] The Summit Express.'' 05-18-2013. Hinango 09-20-2016.</ref><ref>''[http://www.philstar.com/headlines/2013/05/18/943879/update-comelec-proclaims-all-12-winning-senatorial-bets "(UPDATE) Comelec proclaims all 12 winning senatorial bets"] The Philippine Star.'' 05-18-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> === Hulyo === * Hulyo 22 ** Inihatid ni [[Benigno Aquino III|Pangulong Benigno Aquino III]] ang ika-apat na [[Talumpati sa Kalagayan ng Bansa (Pilipinas)|''State of the Nation Address'']] na ginanap sa [[Batasang Pambansa]], kasunod ng maraming protesta laban sa SONA. ** '''Politika at eleksiyon.''' Natuldukan ang tampuhan sa pagitan nina [[Juan Ponce Enrile]], [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|Pangulo ng Senado]], at [[Alan Peter Cayetano]], noon ay [[Pinuno ng Mayorya ng Senado ng Pilipinas|Pinuno ng Mayorya sa Senado]], nang magbukas ang ika-16 na Kongreso. Ang alitan ay nagsimula noong ika-15 na Kongreso kung saan nagpalitan ng maanghang na salita ang dalawa.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/319110/news/ulatfilipino/tampuhan-nina-enrile-at-alan-peter-cayetano-tinuldukan-na "Tampuhan nina Enrile at Alan Peter Cayetano, tinuldukan na"] [[GMA Network|GMA News]].'' 07-25-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Hulyo 26 -- '''Batas at krimen.''' Ayon sa LTFRB, ang pagbabawal sa mga bus sa pagpasok sa [[Maynila]] ay ilegal, ngunit nanindigan ang lokal na pamahalaan na legal ang ipinasa nilang resolusyon.<ref>''[http://news.abs-cbn.com/video/nation/metro-manila/07/25/13/manila-bus-ban-legal-isko-insists-0/ "Manila bus ban is legal, Isko insists"] [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN News]].'' 07-26-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Hulyo 27 ** Nagpahayag ng kanilang kasarinlan mula sa Pilipinas ang ''[[Republikang Bangsamoro|United Federated States of Bangsamoro Republik]]'' [[Republikang Bangsamoro|(UFSBR)]]. ** '''Alitang armado at mga pag-atake.''' Isang pagsabog sa [[Cagayan de Oro|Lungsod ng Cagayan De Oro]] na ikinasanhi ng pagkamatay ng 6 na tao at 37 sugatan.<ref>''[http://news.abs-cbn.com/video/nation/regions/07/27/13/cdo-blast-death-toll-rises-6 "CDO blast death toll rises to 6"] [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN News]].'' 07-27-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> ** '''Batas at krimen.''' Muling pinayagan ng lokal na pamahalaan ng [[Maynila]] ang pagpasok at pagdaan ng mga bus na may prangkisa sa mga kalsada ng lungsod. Naglabas si Alkade [[Joseph Estrada]] ng mga kundisyon: kailangang may disiplina, siguruhing hindi makakasagabal sa trapiko at higit sa lahat, bawal mag-terminal o umistambay saanmang panig ng Maynila. * Hulyo 29 -- '''Sining at kultura.''' Itinanghal na [[Mutya ng Pilipinas]] 2013 si Koreen Medina sa nakaraang patimpalak ng pagandahan sa [[Taguig|Lungsod ng Taguig]].<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/photo/41629/showbiz/mutya-ng-pilipinas-2013-winners-crowned "Mutya ng Pilipinas 2013 winners crowned"] [[GMA Network|GMA News]].'' 07-29-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> === Agosto === * Agosto 2 -- '''Internasyonal na relasyon.''' Dumating sa karagaran ng [[Pilipinas]] ang BRP Ramon Alcaraz, ang pinakabagong barkong pandigma ng bansa mula sa [[Estados Unidos]].<ref>''[http://news.abs-cbn.com/nation/08/02/13/newest-warship-arrives-ph-waters "Newest warship arrives in PH waters"] [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN News]].'' 08-02-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 5 ** '''Alitang armado at mga pag-atake.''' Umabot sa 8 katao ang namatay habang 24 iba pa ang sugatan matapos ang isang pagsabog sa [[Lungsod ng Cotabato]].<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/172474/kapeatbalita/bilang-ng-patay-sa-pagsabog-sa-cotabato-city-umakyat-na-sa-8- "Bilang ng patay sa pagsabog sa Cotabato City, umakyat na sa 8"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-06-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> ** '''Batas at krimen.''' Parehong nagdesisyon ang [[Senado ng Pilipinas|Senado]] at [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kamara]] na itigil ang planong pag-iimbestiga sa kontrobersiyal na ''[[pork barrel]] fund scam'' matapos mapagkasunduan ng mga senador na ipagpaliban muna ito hangga’t hindi pa natatapos ang imbestigasyon ng ilang ahensiya ng gobyerno.<ref>''[http://www.abante-tonite.com/issue/aug0613/news_story01.htm#.WGHkWvl95dh "SENADO AT KAMARA UMATRAS SA PORK BARREL PROBE"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131011174748/http://www.abante-tonite.com/issue/aug0613/news_story01.htm#.WGHkWvl95dh |date=2013-10-11 }} Abante-Tonite.'' 08-06-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 6 -- '''Kalusugan.''' Ayon sa [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kagarawan ng Kalusugan]], mahigit sa kalahating milyong Filipino ang may problema sa mata, ang tatlong pinakamadalas na sanhi ng pagkabulag ay katarata, glaucoma at macular degeneration.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/172473/kapeatbalita/doh-mahigit-sa-kalahating-milyong-pinoy-may-problema-sa-mata "DOH: Mahigit sa kalahating milyong Pinoy may problema sa mata"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-06-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 7 -- '''Alitang armado at mga pag-atake.''' Sugatan ang 7 sundalo sa [[Maguindanao]] matapos sumabog ang isang bomba.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/172662/balitanghali/7-sundalo-sa-maguindanao-sugatan-sa-pagsabog-ng-bomba "7 sundalo sa Maguindanao, sugatan sa pagsabog ng bomba"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-07-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 8 ** '''Batas at krimen.''' Inirekomenda ng [[Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat (Pilipinas)|Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat]] (NBI) ang pagsasampa ng kasong pagpatay sa kapwa laban sa walong tauhan ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas|Tanúrang Baybayin ng Pilipinas]] (PCG), kabilang ang kanilang namumunong opisyal, na sangkot sa pamamaril na nagresulta sa pagkamatay ng mangingisdang taga-[[Taiwan]] sa Balintang noong nakalipas na Mayo 9. ** '''Internasyonal na relasyon.''' Inalis ng [[Taiwan]] ang lahat ng pagbabawal na ipinataw sa [[Pilipinas]] pagkatapos humingi ng tawad ni Pangulong [[Benigno Aquino III|Benigno Aquino]] sa pamilya ng napatay na mangingisda sa Balintang noong Mayo 9.<ref>''[http://www.bbc.com/news/world-asia-23620068 "Taiwan lifts Philippines sanctions after shooting apology"] [[BBC|BBC News]].'' 08-09-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 9 -- '''Kalikasan.''' Ipinagbawal ang paghuli at pagkain ng mga hayop-dagat sa ilang parte ng probinsiya ng [[Kabite]] dahil sa pagtagas ng langis sa karagatan.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/321310/news/regions/gathering-eating-shellfish-banned-in-parts-of-cavite-due-to-oil-spill "Gathering, eating shellfish banned in parts of Cavite due to oil spill"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-09-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 12 **'''Sakuna at aksidente.''' Bagyong Labuyo (Utor - Internasyonal na pangalan), 2013: Nagsuspinde ng klase sa iba’t ibang antas ang ilang paaralan sa [[Maynila]] at maging sa mga probinsiya dahil sa pananalasa ng bagyong Labuyo. Isa ang patay dahil sa pagguho ng lupa sa probinsiya ng [[Benguet]]. Ipinasara rin ang [[Daang Kennon]]. Matinding hinagupit ng bagyo ang probinsiya ng [[Aurora]], matapos nitong lumapag sa lupain ng [[Casiguran, Aurora|Casiguran]].<ref>''[http://www.abante-tonite.com/issue/aug1213/news_story08.htm#.WGHpu_l95dh "Klase sa Metro Manila at iba pa suspendido"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409005009/http://www.abante-tonite.com/issue/aug1213/news_story08.htm#.WGHpu_l95dh |date=2016-04-09 }} Abante-Tonite.'' 08-12-2013. Hinango 12-27-2016.</ref><ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/321647/news/regions/1-killed-in-benguet-landslide-kennon-road-closed "1 killed in Benguet landslide; Kennon Road closed"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-12-2013. Hinango 12-27-2016.</ref><ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/173192/balitanghali/aurora-matinding-hinagupit-ng-bagyong-labuyo "Aurora, matinding hinagupit ng Bagyong Labuyo"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-12-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> **'''Palakasan.''' Tinalo ng [[Iran]] ang koponan ng [[Pilipinas]] sa [[Kampeonato ng FIBA Asya 2013]] sa talang 85-71. *Agosto 13 **'''Internasyonal na relasyon.''' Itinaas ni Pangulong [[Barack Obama]] ng [[Estados Unidos]] ang badyet ng tulong militar sa [[Pilipinas]] mula sa 30 milyong dolyar sa 50 milyong dolyar.<ref>''[http://www.abante-tonite.com/issue/aug1313/news_story04.htm#.WGHtAPl95dh "Military assistance ng US sa PH lumobo"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409005002/http://www.abante-tonite.com/issue/aug1313/news_story04.htm#.WGHtAPl95dh |date=2016-04-09 }} Abante-Tonite.'' 08-13-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> **'''Batas at krimen.''' Kinumpirma kahapon ni [[Leila de Lima]], kalihim ng [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawaran ng Katarungan]] na sa mga susu­nod na linggo ay inaasahang maisasampa na ang kaso laban sa ilang mambabatas na sangkot sa P10 bilyong ''[[Panloloko sa Priority Development Assistance Fund|pork barrel scam]]''. *Agosto 14 **'''Sakuna at aksidente.''' Isinailalim sa Katayuan ng Sakuna ang mga bayan ng [[Dinalungan, Aurora|Dinalungan]], [[Casiguran, Aurora|Casiguran]] at [[Dilasag, Aurora|Dilasag]] sa [[Aurora]] dahil sa bagyong Labuyo.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/173480/unangbalita/ilang-bayan-sa-aurora-isinailalim-sa-state-of-calamity "Ilang bayan sa Aurora, isinailalim sa state of calamity"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-14-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> **'''Batas at krimen.''' Kasalukuyan ng pinaghahanap ng [[Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat (Pilipinas)|Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat]] o NBI si [[Janet Lim-Napoles]], ang negosyanteng itinuturong nasa likod ng P10 bilyong ''[[Panloloko sa Priority Development Assistance Fund|pork barrel scam]]'' matapos magpalabas ng utos ng pagpapadakip o ''"warrant of arrest"'' ang ''Regional Trial Court'' ng [[Makati]].<ref>''[http://www.abante-tonite.com/issue/aug1513/index.htm "ARREST WARRANT VS NAPOLES IPINALABAS"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304125640/http://www.abante-tonite.com/issue/aug1513/index.htm |date=2016-03-04 }} Abante-Tonite.'' 08-15-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> *Agosto 15 -- '''Internasyonal na relasyon.''' Itinaas ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas (Pilipinas)|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] o DFA ang antas ng alerto bilang 3 sa [[Ehipto]] at pansamantalang ipinatigil ang pagpapadala ng mga manggagawa dahil sa kaguluhang nagaganap sa [[Cairo]].<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/322131/news/pinoyabroad/dfa-raises-alert-level-3-in-egypt-suspends-deployment-of-workers "DFA raises Alert Level 3 in Egypt, suspends deployment of workers"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-15-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> *Agosto 16 -- '''Sakuna at aksidente.''' Lumubog ang barko ng ''MV St. Thomas Aquinas'' pagkatapos bumangga sa isa pang barkong pangkargamento sa [[Cebu (lalawigan)|Cebu]], 26 katao ang unang naiulat na namatay. Noong Agosto 17, Tumaas sa bilang na 31 katao ang patay at 170 pa ang nawawala.<ref>''[http://worldmaritimenews.com/archives/91407/at-least-17-dead-after-ferry-collides-with-cargo-ship-in-philippines/ "At Least 17 Dead After Ferry Collides with Cargo Ship in Philippines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190909053041/http://worldmaritimenews.com/archives/91407/at-least-17-dead-after-ferry-collides-with-cargo-ship-in-philippines/ |date=2019-09-09 }} World Maritime News.'' 08-16-2013. Hinango 12-27-2016.</ref><ref>''[http://www.bbc.com/news/world-asia-23729996 "Philippines ferry Thomas Aquinas sinks, many missing"] BBC News.'' 08-17-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> [[Talaksan:Miss World 2013 Megan Young (cropped).jpg|thumb|Nagwagi si [[Megan Young]] ng titulong ''[[Miss World Philippines]]'' at kalaunan ay nakoronahan bilang ''Miss World 2013.'']] * Agosto 19 -- '''Sining at kultura.''' Itinanghal si [[Megan Young]] bilang ''[[Miss World Philippines|Miss World-Philippines]]'' 2013.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/174051/balitanghali/megan-young-itinanghal-na-miss-world-philippines-2013 "Megan Young, itinanghal na Miss World-Philippines 2013"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-19-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> *Agosto 21 **'''Sakuna at aksidente.''' Umabot na sa 7 ang nasawi at mahigit 600,000-katao ang naapektuhan ng hagupit ng nagsanib-puwersang bagyong "Maring" at habagat, naparalisa ang buong [[Kalakhang Maynila|Maynila]] at malaking bahagi ng [[Luzon]]. **'''Sakuna at aksidente.''' Natagpuang buhay ang isang mangingisdang taga-[[Batanes]] na nawala noon pang Agosto 11, sa bansang [[Hapon]] matapos tangayin ng kanyang bangka ng malalakas na alon. <ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/322978/news/regions/batanes-fisherman-found-alive-in-japan-after-drifting-at-sea-for-days "Batanes fisherman found alive in Japan after drifting at sea for days"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-21-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> *Agosto 22 -- '''Sakuna at aksidente.''' Pumasok na sa [[Tsina|teritoryo ng Tsina]] ang bagyong Maring "Trami" (internasyonal na pangalan) pagkatapos manalanta at kumitil ng 17 katao sa [[Pilipinas]].<ref>''[https://archive.today/20130822102607/www.charlotteobserver.com/2013/08/22/4254324/storm-lashes-china-after-killing.html#selection-1519.1-1519.51 "Storm lashes China after killing 17 in Philippines"] Associated Press via Charlotte Observer.'' 08-21-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> *Agosto 23 -- '''Sakuna at aksidente.''' Nasa 662 pa ring mga lugar ang nananatiling lubog sa baha dahil sa [[habagat]], mula ito sa 88 munisipalidad na sakop ng Rehiyon [[Ilocos|I]], [[Gitnang Luzon|III]], [[Calabarzon|IV-A]], [[MIMAROPA|IV-B]] at [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] o [[Maynila]]. * Agosto 26 -- '''Politika at eleksiyon.''' Binuo at ginawa ang ang malawakang kilos protesta laban sa ''[[Panloloko sa Priority Development Assistance Fund|Priority Development Assistance Fund scam]]'' sa iba't-ibang lugar sa buong bansa. Nagsagawa rin ang komunidad ng mga Pilipino sa buong mundo ng welga ng pagkakaisa. Ang pinakamalaking demonstrasyon na ginanap ay ang [[Martsa ng Milyong Katao]] sa [[Liwasang Rizal|Luneta Park]] sa [[Maynila]].<ref>''[http://www.rappler.com/nation/37282-pork-barrel-protests-nationwide "'Scrap pork barrel! Punish the corrupt'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181122175845/https://www.rappler.com/nation/37282-pork-barrel-protests-nationwide |date=2018-11-22 }} [[Rappler]].'' 08-26-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 28 -- '''Batas at krimen.''' Sumuko si [[Janet Lim-Napoles]] kay Pangulong [[Benigno Aquino III]], kasunod ng pag-anunsuyo ng Pangulo na gagantimpalaan ng 10-milyong piso kung sino ang makakapagturo sa kanyang kinaroroonan. Si Napoloes ay hinanap ng awtoridad dahil sa kaugnayan nito sa ''[[Panloloko sa Priority Development Assistance Fund|pork barrel scam]]''.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/324034/news/nation/napoles-surrenders-to-pnoy-now-in-pnp-custody-palace "Napoles surrenders to PNoy, now in PNP custody - Palace"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-28-2013. Hinango 12-27-2016.</ref><ref>''[http://www.interaksyon.com/article/69587/janet-napoles-surrenders "Janet Napoles surrenders"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160317153706/http://interaksyon.com/article/69587/janet-napoles-surrenders |date=2016-03-17 }} [[TV5 Network, Inc.|InterAksyon]].'' 08-28-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> === Setyembre === [[Talaksan:Zamboanga City Hall y Rizal Monument.JPG|thumb|Ang Munisipyo ng [[Lungsod ng Zamboanga]] kung saan inakala ng [[Moro National Liberation Front|MNLF]] na magtaas ng bandila ng [[Republikang Bangsamoro|Bangsamoro Republik]] sa kasagsagan ng [[2013 Krisis sa Lungsod ng Zamboanga|krisis sa lungsod]].]] * Setyembre 9-28 -- '''Alitang armado at mga pag-atake.''' [[2013 Krisis sa Lungsod ng Zamboanga]]: [[2013 Krisis sa Lungsod ng Zamboanga|Sagupaan]] ng nasa 200 mga tagasunod ng ''[[Moro National Liberation Front]]'' na pinamumunuan ni Nur Misuari, at pwersa ng pamahalaan, sa [[Lungsod ng Zamboanga]], na nagparalisa ng aktibidad pang-ekonomiyang sa lungsod.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/325855/news/regions/timeline-crisis-in-zamboanga-city "Timeline: Crisis in Zamboanga City"] [[GMA Network|GMA News]].'' 09-10-2013. Hinango 10-15-2016.</ref><ref>''[http://www.philstar.com/headlines/2013/09/10/1192371/chronology-zambo-standoff "Chronology of Zamboanga standoff"] The Philippine Star.'' 09-10-2013. Hinango 10-15-2016.</ref> ** Setyembre 9 -- Ang mga tagasunod ni Nur Misuari, lider ng mga separatistang [[Muslim]], ay nagsagawa ng isang pag-atake sa lungsod.<ref>''[http://www.foxnews.com/world/2013/09/08/muslim-rebel-attack-shuts-down-philippine-city.html "Muslim rebel attack shuts down Philippine city"] [[Agence France-Presse]] via [[Fox News Channel|Fox News]].'' 09-08-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> ** Setyembre 16 -- Naglunsad ang [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] ng isang pag-atake gamit ang helikopter laban sa mga rebeldeng [[Moro National Liberation Front]] sa ilang parte ng lungsod. ** Setyembre 17 -- Napalaya ng [[Hukbong Katihan ng Pilipinas]] ang dosenang mga katao mula sa pagkakabihag ng mga [[Moro National Liberation Front]] sa lungsod.<ref>''[http://www.bbc.com/news/world-asia-24121935 "Troops free civilians in Philippine rebel stand-off"] [[BBC|BBC News]].'' 09-17-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> ** Setyembre 21 -- Anim na katao ang namatay sa lungsod sa pagpapatuloy ng bakbakan sa pagitan ng [[Hukbong Katihan ng Pilipinas]] at mga miyembro ng [[Moro National Liberation Front]]. ** Setyembre 28 -- Itinigil ang pag-iral ng UFSBR bilang pagkatalo sa [[2013 Krisis sa Lungsod ng Zamboanga|krisis sa lungsod]]. * Setyembre 20 -- '''Sakuna at aksidente.''' Inilikas ang mga nakatira sa malalapit sa dagat sa [[Pilipinas]] at ipinatigil ang mga serbisyong pandagat maging ang mga pangingisda dahil sa paparating na Bagyong Usagi na may lakas na katergoryang 5.<ref>''[http://uk.reuters.com/article/uk-asia-typhoon-idUKBRE98J04A20130920 "Philippines evacuates coastal villages as super typhoon approaches en route for China"]{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Reuters]].'' 09-20-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Setyembre 21 --'''Sakuna at aksidente.''' Tumama ang bagyong Usagi sa hilagang bahagi ng [[Pilipinas]] na naging sanhi ng pagbaha, pagguho ng mga lupa at pagparalisa sa mga sasakyan, komunikasyon at elektrisidad.<ref>''[http://www.reuters.com/article/us-asia-typhoon-idUSBRE98K02120130921 "Super typhoon cuts power, unleashes landslides in northern Philippines"] [[Reuters]].'' 09-21-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Setyembre 28 -- '''Teatro, kultura at sining:''' Kinoronahang ''[[Miss World]] 2013'' si ''Miss Philippines'' [[Megan Young]] sa [[Bali, Indonesia]]. === Oktubre === [[Talaksan:Basilica of the Holy Child after 2013 Bohol earthquake.jpg|thumb|Ang ''Basilica of the Holy Child'' sa [[Lungsod ng Cebu]] pagkatapos ng [[Lindol sa Bohol (2013)|lindol sa Bohol]].]] * Oktubre 15 -- Bandang 8:12 ng umaga (PST), niyanig ng matinding [[Lindol sa Bohol (2013)|lindol]] ang [[Bohol|lalawigan ng Bohol]] na may ''magnitude'' ng 7.2 M_s na nagresulta sa 222 nasawi, 976 nasugatan, at 8 nawawala. [[Talaksan:Davao Occidental in Philippines.svg|thumb|Kinaroroonan ng [[Davao Occidental|Lalawigan ng Davao Occidental]].]] * Oktubre 28 -- Nilikha ang [[Davao Occidental]] bilang ika-81 lalawigan ng [[Philippines|Pilipinas]] sa Bisa ng Batas Republika Blg. 10360. === Nobyembre === * November 7 - Sa unang pagkakataon, humarap sa [[Senado ng Pilipinas|Senado]] ang umano'y mastermind sa P10 billion pork barrel scam na si [[Janet Lim-Napoles]] upang sagutin ang mga paratang laban sa kanya. [[Talaksan:Haiyan 2013 track.png|thumb|Ang rutang tinahak ng [[Super Bagyong Yolanda|Bagyong ''Haiyan'', o ''Yolanda'']]'','' ang pinakamalakas na bagyo sa Pilipinas.]] * Nobyembre 8 -- Tinamaan ng ''[[Super Bagyong Yolanda|Typhoon Haiyan]],'' kilala sa [[Pilipinas]] bilang Bagyong "Yolanda", ang mga Rehiyon ng [[MIMAROPA]], [[Kanlurang Kabisayaan|Kanlurang Visayas]], [[Gitnang Kabisayaan|Gitnang Visayas]], at [[Silangang Kabisayaan|Silangang Visayas]]. Nanalasa ito sa [[Tacloban|Tacloban, Leyte]]. Umabot sa Babala Bilang 4 ang mga probinsya nito. Ito ay nagresulta sa 6,201 nasawi, 27,665 nasugatan, 1,785 nawawala at ₱ 138,552,546.55 (US $ 3,208,322.78) kabuuang pinsala.<ref>''[http://www.rappler.com/nation/43316-timeline-super-typhoon-yolanda "TIMELINE: Super Typhoon Yolanda (Haiyan)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160911110421/http://www.rappler.com/nation/43316-timeline-super-typhoon-yolanda |date=2016-09-11 }} [[Rappler]].'' 11-09-2013. Hinango 10-15-2016.</ref> === Disyembre === [[Talaksan:Ph locator laguna san pedro.png|thumb|Mapa ng [[Laguna|Lalawigan ng Laguna]] na nagpapakita ng kinaroroonan ng [[San Pedro, Laguna|Lungsod ng San Pedro]].]] * Disyembre 28 -- Ipinatupad ang pagiging lungsod ng bayan ng [[San Pedro, Laguna]], ang [[Tala ng mga lungsod sa Pilipinas|ika-144]] na lungsod sa bansa, matapos magwagi sa isang plebisito.<ref>''[http://www.philstar.com/nation/2013/12/30/1273267/san-pedro-now-component-city-laguna "San Pedro now a component city of Laguna"] The Philippine Star.'' 12-30-2013. Hinango 09-20-2016.</ref><ref>''[http://newsinfo.inquirer.net/554979/its-official-san-pedro-town-in-laguna-now-a-city "It’s official: San Pedro town in Laguna now a city"] [[Philippine Daily Inquirer]].'' 12-31-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> Naunang nilagdaan ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] ang Batas Republika Blg. 10420<ref>''[http://www.gov.ph/2013/03/27/republic-act-no-10420/ "Republic Act No. 10420"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161011202930/http://www.gov.ph/2013/03/27/republic-act-no-10420/ |date=2016-10-11 }} [[Politika sa Pilipinas|Official Gazette of the Republic of the Philippines]].'' 03-27-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> na nagsabatas na gawing lungsod ang naturang bayan.<ref>''[http://www.rappler.com/nation/46884-san-pedro-laguna-cityhood-plebiscite-results "San Pedro approved as Laguna's 6th city"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015035727/http://www.rappler.com/nation/46884-san-pedro-laguna-cityhood-plebiscite-results |date=2015-10-15 }} [[Rappler]].'' 12-31-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> == Mga paggunita == Mga okasyon sa italiko ay "special holidays ," mga nasa bold ay ang "regular holidays." Sa karagdagan, inoobserbahan ng maraming lugar ang mga lokal na pista opisyal, tulad ng pagkakatatag ng kanilang bayan. Ito rin ay "espesyal na araw." * [[January 1|Enero 1]] – '''Unang Araw ng Bagong Taon''' * Enero 23 – ''[[Bagong Taong Tsino]]'' * Pebrero 25 – ''[[Rebolusyong EDSA ng 1986]]'' * Abril 5 – '''[[Holy Thursday|Huwebes Santo]]''' * Abril 6 – '''[[Good Friday|Biyernes Santo]]''' * Abril 7 – ''[[Holy Saturday|Sabado de Gloria]]'' * Abril 9 – '''[[Bataan Day|Araw ng Kagitingan]]''' * Mayo 1 – '''[[Araw ng Paggawa]]''' * Hunyo 12 – '''[[Araw ng Kalayaan]]''' * Agosto 9: '''[[Eid al-Fitr]]''' * Agosto 21 – ''Araw ni Ninoy Aquino'' * Agosto 25 – '''Araw ng mga Bayani''' * Oktubre 15 – '''[[Eid al-Adha]]''' * Nobyembre 1 – ''[[Undas|Araw ng mga Patay]]'' * Nobyembre 2 -- ''[[Araw ng mga Kaluluwa]]'' * Nobyembre 30 – '''Araw ni Bonifacio''' * Disyembre 25 – '''[[Pasko|Araw ng Pasko]]''' * Disyembre 30 – '''Araw ni Rizal''' * Disyembre 31 – ''[[Bisperas ng Bagong Taon]]'' ==Teatro, kultura at sining == *[[April 14]] – [[Ariella Arida]], [[Bea Rose Santiago]], Joanna Cindy Miranda, [[Mutya Johanna Datul]] and Pia Wurtzbach was crowned as the new [[Binibining Pilipinas 2013|Binibining Pilipinas]] winners. Si Arida ay kinoronahan ng [[Miss Universe 2012]] 1st runner-up [[Janine Tugonon]] bilang bagong Miss Universe–Philippines 2013. Si Santiago ay kinoronahan bilang bagong Binibining Pilipinas–International 2013 ng outgoing titleholder [[Nicole Schmitz]]. Miranda bilang bagong Binibining Pilipinas–Tourism 2013 na kinoronahan ni [[Katrina Jayne Dimaranan]]. Kinoronahan si Datul bilang bagong Binibining Pilipinas–Supranational 2013 ni Miss Supranational 2012 3rd runner-up Elaine Kay Moll. Si Wurtzbach naman ay nagtapos bilang 1st runner-up sa Binibining Pilipinas 2013.<ref>{{cite news |url= http://www.rappler.com/life-and-style/specials/bb-pilipinas/news/26248-binibining-pilipinas-2013-winners-crowned |title=Mga nagwagi sa Binibining Pilipinas 2013 kinoronahan |work=Rappler|year=2013 |access-date=Hulyo 11, 2014}}</ref> *[[Agosto 18]] – Kinoronahan si [[Megan Young]] bilang [[Miss World Philippines 2013]] sa [[Solaire Resort & Casino]] sa [[Parañaque]]<ref>{{cite balita|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/08/18/13/megan-young-miss-world-ph-2013|title=Si Megan Young ang Miss World PH 2013|work=ABS-CBN News|access-date=Agosto 19, 2013}}</ref> *[[Setyembre 6]] – Si [[Mutya Johanna Datul]] ay kinoronahan bilang Miss Supranational 2013 at siya ang unang [[Mga Asyano|Asyano]] at unang Pilipina na nanalo ng titulo.<ref name="supra">{{cite news|url=http://lifestyle.inquirer.net/124155/philippine-bet-wins-ms-supranational-2013|title=Philippine bet ang nanalo sa Ms Supranational 2013|last=de Jesus|first=Julliane Love|work=Philippine Daily Inquirer|access-date=Setyembre 8, 2013}}</ref> *[[Setyembre 28]] – Kinoronahan si Miss Philippines [[Megan Young]] bilang [[Miss World 2013]] at siya ang unang Pilipina na nanalo ng titulo.<ref>{{cite web|title=Kinoronahan si Miss Philippines Megan Young bilang Miss World 2013|url=http://news.biharprabha.com/2013/09/miss-philippines-megan-young-crowned-as-miss-world-2013/|access-date=Setyembre 28, 2013}}</ref> *[[Oktubre 5]]–6 – Ginugunita ng [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN]] ​​ang ika-60 anibersaryo ng Philippine Television sa pamamagitan ng Grand Kapamilya Weekend na gaganapin sa Quezon City Memorial Circle, [[Smart Araneta Coliseum]] at Marikina Sports Complex. *[[Nobyembre 9]] – Nanalo si Miss Philippines [[Ariella Arida]] ng ikatlong runner-up sa [[Miss Universe 2013]] sa [[Moscow Oblast]], Russia.<ref>{{cite news|last=Smith|first=Chuck|title=Nanalo si Ariella Arida ng ikatlong runner-up sa Miss Universe 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/11/10/1255146/ariella-arida-takes-3rd-runner-miss-universe-2013|work=The Philippine Star|date=Nobyembre 10, 2013}}</ref> *[[Nobyembre 19]] – Nanalo si Miss Philippines Annalie Forbes ng ikatlong runner-up sa Miss Grand International 2013 sa [[Bangkok]], [[Thailand]]<ref>{{cite web|last=Herriman|first=Robert|title=Pilipinang kagandahan, si Annalie Forbes, nagwagi bilang ikatlong runner-up sa Miss Grand International 2013|url=http://www.theglobaldispatch.com/filipina-beauty-annalie-forbes-takes-third-runner-up-at-miss-grand-international-2013-2013/|publisher=The Global Dispatch|date=Disyembre 13, 2013|access-date=Marso 15, 2026|archive-date=Hunyo 16, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616083935/https://www.theglobaldispatch.com/filipina-beauty-annalie-forbes-takes-third-runner-up-at-miss-grand-international-2013-2013/|url-status=dead}}</ref> *[[Nobyembre 21]] ** Nanalo si Miss Philippines Amber Delos Reyes bilang Miss Teen Expoworld Universe 2013 na ginanap sa [[Guatemala]].<ref>{{cite news |url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/11/25/13/another-pinay-wins-beauty-pageant |title=Isa pang Pinay ang nanalo sa beauty pageant |work=ABS-CBN News |access-date=2026-03-15 |archive-date=2013-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213133253/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/11/25/13/another-pinay-wins-beauty-pageant |url-status=dead }}</ref> ** Nanalo si Mister Philippines Gil Wagas bilang ikaapat na runner-up sa Mister International 2013 na ginanap sa Skenoo Hall, Gandaria City Mall, [[Jakarta]], [[Indonesia]]<ref>{{cite web|title=Pilipino ang Mister International na ika-4 na runner-up|url=http://rp3.abs-cbnnews.com/lifestyle/11/22/13/filipino-mister-international-4th-runner|publisher=ABS=CBN News|date=Nobyembre 22, 2013}}{{dead link|date=Nobyembre 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Disyembre 7]] – Si [[Alyz Henrich]] mula sa [[Venezuela]] ay kinoronahan bilang [[Miss Earth 2013]].<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/338805/showbiz/venezuelan-alyz-henrich-declared-miss-earth-2013|title=Si Venezuelan Alyz Henrich ay idineklarang Miss Earth 2013|work=GMA News}}</ref> *[[Disyembre 14]] – Nanalo si Miss Philippines Koreen Medina bilang ikatlong runner-up sa Miss Intercontinental 2013 na ginanap sa [[Magdeburg]], Germany.<ref>{{cite web|url=http://adventuresofabeautyqueen.com/2013/12/14/koreen-medina-wins-3rd-runner-up-in-miss-intercontinental-2013/|title=Nanalo si Koreen Medina bilang ikatlong runner-up sa Miss Intercontinental 2013!|work=Adventures of a Beauty Queen|access-date=2026-03-15|archive-date=2013-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218034459/http://adventuresofabeautyqueen.com/2013/12/14/koreen-medina-wins-3rd-runner-up-in-miss-intercontinental-2013/|url-status=dead}}</ref> *[[Disyembre 17]] – Nanalo si Miss Philippines [[Bea Rose Santiago]] bilang [[Miss International 2013]] na ginanap sa Tokyo, Japan<ref>{{cite balita|huling=Smith|una=Chuck|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/18/1269412/miss-philippines-bea-rose-santiago-miss-international-2013|title=Si Miss Philippines Bea Rose Santiago ay Miss International 2013|work=The Philippine Star|petsa=Disyembre 18, 2013}}</ref> *[[Disyembre 31]] – Nanalo si Miss Philippines Angeli Dione Gomez ng [[Miss Tourism International]] 2013 sa Putrajaya, Malaysia.<ref>{{cite web |url=http://felixmanuel.opmbworldwide.com/post/mutya-ng-pilipinas-queens-off-to-compete-in |title=Makasaysayang Proklamasyon mula kay Gobernador Cuomo na Ipinagkaloob sa Komunidad ng mga Pilipino |publisher=Felixmanuel.opmbworldwide.com |access-date=Oktubre 17, 2015 |archive-date=Pebrero 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203220223/http://felixmanuel.opmbworldwide.com/post/mutya-ng-pilipinas-queens-off-to-compete-in |url-status=dead }}</ref> ==Musika== ===Mga Konsiyerto=== *[[Enero 5]] – [[Regine Velasquez]] Silver Rewind live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Enero 16]] – [[Swedish House Mafia]]: Ang [[One Last Tour]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Enero 16]]–[[Enero 20|20]] – [[Jabbawockeez]] live sa Ayala Malls *[[Enero 19]] – Dream K-Pop Fantasy Concert Tampok ang [[Girls' Generation]], [[Infinite (grupo)|Infinite]], [[U-Kiss]], Exo M/K, Tasty, at [[Tahiti]] live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Pebrero 2]] – TM Astig Panalo Fest [[Mall of Asia Arena]] *[[Pebrero 14]]: **Foursome live sa [[Mall of Asia Arena]] **[[Jessica Sanchez]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Pebrero 15]] – [[Paramore]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Pebrero 16]] – [[Psy (tagapaglibang)|Psy]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Pebrero 22]] – [[Jose Feliciano]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Pebrero 28]] – [[Cliff Richard]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Marso 2]] – [[2PM]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Marso 15]] – [[Jose Manalo|Jose]] & [[Wally Bayola|Wally]] Konsiyerto: Isang Party para kay Juan at sa Lahat nang live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Marso 16]] – Foursome: The Repeat nang live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Marso 20]] – [[Demi Lovato]] nang live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Marso 22]] – [[Bloc Party]] nang live sa [[World Trade Center (Pasay)|World Trade Center]], Hall D *[[Marso 31]] – [[The Script]] nang live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Abril 5]] – [[Gloria Gaynor]]: I Will Survive nang live sa NBC Tent, Fort Bonifacio, [[Taguig]] *[[Abril 6]] – [[Julio Iglesias]] nang live sa [[Manila Hotel]] Tent City *[[Abril 9]] – [[Lawson (banda)|Lawson]] live sa Eastwood Mall Open Park *[[Abril 27]] – [[Close-Up (toothpaste)|Close-Up]] Summer Solstice 2013 Tampok sina [[Afrojack]], [[Alex Gaudino]], [[Cedric Gervais]], [[Dev (mang-aawit)|Dev]], [[Jump Smokers]], [[Sandwich]], [[Spongecola]], [[Urbandub]], at [[Cobra Starship]] live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Abril 30]] – [[Daniel Padilla]]: Isang Konsiyerto para sa Kaarawan live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Mayo 3]] – [[Modern English (banda)|Modern English]] at [[The Alarm]]: Balik sa Dekada 80 – [[New wave music|New Wave]] Concert Party live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Mayo 4]] – [[Slash (musikero)|Slash]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Mayo 8]] – [[Aerosmith]]: Ang Pandaigdigang Paglilibot para sa Pag-init ng Mundo! live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Mayo 11]] – [[Julie Anne San Jose]]: Konsiyerto ng It's My Time live sa Music Museum *[[Mayo 14]] – [[Jason Mraz]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Mayo 15]] – [[Avicii]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Mayo 17]] – [[Vice Ganda]] Konsiyerto: I-Vice Ganda Mo Ako sa Araneta! live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Mayo 20]] – [[Nick Vujicic]]: Unstoppable Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Mayo 26]] – [[Alden Richards]] live sa [[Trinoma]] *[[Hunyo 7]] – [[Switch (banda)|Switch]] Tampok sina [[Callalily]] at [[6cyclemind]] live sa Music Museum *[[Hunyo 12]] – Freedom Rocks Independence Day Concert live sa Araneta Center *[[Hunyo 14]]: **[[Rico Blanco]] live sa Music Museum **[[Sungha Jung]] live sa J Centre Convention Hall, [[Mandaue City]], [[Cebu]] *[[Hunyo 15]]: **[[Sungha Jung]] live sa [[Newport Performing Arts Theater]], [[Resorts World Manila]] **[[CNBlue]]: Ang Blue Moon World Tour live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Hunyo 24]] – Isang Maharlikang Gabi Kasama si Prinsesa Velasco live sa Off The Grill *[[Hunyo 27]] – Antipolo Music Festival live sa [[Ynares Center]] *[[Hunyo 29]]: **Big Fish Innovation White live sa World Trade Center **The Pianist's Pianist live sa CCP Theater *[[Hulyo 6]] – [[Lee Min-ho]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Hulyo 19]] – [[Spongecola]]: Pinakamataas na Kapasidad live sa Music Museum *[[Hulyo 20]] – [[Dionne Warwick]] at [[Tavares (grupo)|Tavares]] live sa The Manila Hotel Tent. *[[Hulyo 21]] – [[Dionne Warwick]] at [[Tavares (grupo)|Tavares]] live sa [[SMX Convention Center]] [[Davao City|Davao]] *[[Hulyo 23]] – [[Dionne Warwick]] at [[Tavares (grupo)|Tavares]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Hulyo 26]]: **[[Juris Fernandez]] live sa [[Ynares Sports Arena]] **[[The XX]] live sa NBC Tent *[[Hulyo 31]] – [[Killswitch Engage]] live sa SM Skydome *[[Agosto 6]] – [[Pet Shop Boys]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Agosto 7]] – [[Carly Rae Jepsen]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Agosto 8]] – [[Fall Out Boy]] Save Rock and Roll live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Agosto 9]] – [[Mark Bautista]] The Sound of Love live sa Music Museum *[[Agosto 13]]: **[[Linkin Park]]: Living Things World Tour live sa [[Mall of Asia Arena]] **[[Air Supply]]: The Greatest Hits live sa Solaire Resort *[[Agosto 16]] – [[Ogie Alcasid]]: 25 I Write The Songs: The 25th Anniversary Celebration live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Agosto 17]]: **[[Abra (rapper)|Abra]] Ang Grand Concert nang live sa Globe Circuit Event Grounds, [[Makati]] **[[Bamboo]] at [[Yeng Constantino]]: By Request nang live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Agosto 19]] – [[Jampandroids]] nang live sa [[Hard Rock Cafe]], Glorietta III, [[Makati]] *[[Agosto 20]] – [[Side A (banda)|Side A]] {{Pangalan ng sarili|iHelp Concert for a Cause}} nang live sa Music Museum *[[Agosto 25]] – Bazooka Rocks Festival nang live sa [[SMX Convention Center]] *[[Agosto 30]] – [[Renee Olstead]] nang live sa Fairmont Hotel *[[Agosto 31]] – Big Fish Innovation Black nang live sa World Trade Center *[[Setyembre 4]] – [[Pitbull (tagapaglibang)|Pitbull]]: Global Warming Tour live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Setyembre 5]] – [[George Benson]] kasama si [[Patti Austin]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Setyembre 7]]: **K-Pop Republic Tampok sina [[Dal Shabet]], Exo K at [[SHINee]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **[[The Piano Guys]] live sa [[SM Mall of Asia]] Center Stage **[[Patti Austin]] kasama si [[Joe Pizzulo]] live sa Crowne Plaza Ballroom *[[Setyembre 9]] – [[Patti Austin]] kasama si [[Joe Pizzulo]] live sa [[SMX Convention Center]] [[Davao City|Davao]] *[[Setyembre 10]] – [[Frankie Valli]] at ang [[The Four Seasons (banda)|Four Seasons]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Setyembre 13]] – [[Martin Nievera]] 3D Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Setyembre 14]] – [[Sandwich]] 15th Anniversary Concert live sa 19 East Bar *[[Setyembre 17]] – [[Tony Bennett]] live sa PICC Plenary Hall *[[Setyembre 19]] – [[Rihanna]]: [[Diamonds World Tour]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Setyembre 26]]: **[[The Killers]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **[[Zia Quizon]]: A Little Bit of Lovin live sa Music Museum *[[Setyembre 27]] – 202: Debut Performance Live sa D.L. Umali, UPLB *[[Setyembre 27]]–[[Setyembre 29|29]] – Relient K live sa Ayala Malls *[[Setyembre 28]]: **Ang Mahiwagang Musika ng Disney live sa CCP Main Theater **[[Charice]] at [[Aiza Seguerra|Aiza]]: Ang Kapangyarihan ng Dalawa live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **P.O.D. Live sa Dutdutan 13 live sa [[World Trade Center (Pasay)|World Trade Center]] **Mga Bikes, Boards at Bands live sa Republic Wake Park *[[Oktubre 2]] – Biodiversity Rocks Concert live sa [[Hard Rock Cafe]] *[[Oktubre 3]] – Club Life: [[Tiesto]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Oktubre 4]]: **[[Planetshakers]]: Night of Fire live sa Qimonda I.T. Center [[Cebu City]] **[[Smart Communications|Smart Bro]] Live at Malakas na Interactive Concert live sa Trinoma Mindanao Open Parking *[[Oktubre 10]] – [[Fatboy Slim]] live sa Republiq *[[Oktubre 12]] – One More Try: My Husband's Lover The Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Oktubre 18]] – Michael Johnson, Stephen Bishop, Joe Puerta Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Oktubre 21]] – [[Sugar Ray]], [[Smash Mouth]] at [[Gin Blossoms]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Oktubre 24]]: **[[Kesha]]: [[Warrior Tour]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **[[Super Junior]]: Super Show 5 live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Oktubre 25]] – [[Tanduay]] Rhum Rockfest Year 7 live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Oktubre 26]]: **Black Party Manila X live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **Big Fish Cream Halloween Ball live sa [[World Trade Center (Pasay)|World Trade Center]] *[[Oktubre 28]] – [[Rob Schneider]] live sa Solaire Resort *[[Oktubre 29]] – [[Libera (koro)|Libera]] live sa PICC Plenary Hall *[[Oktubre 30]] – [[Explosions in the Sky]] live sa Samsung Hall SM Aura *[[Nobyembre 3]] – [[Infinite (grupo)|Infinite]]: [[One Great Step]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Nobyembre 6]] – [[OneRepublic]]: [[The Native Tour]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Nobyembre 7]] – [[Aljur Abrenica]] Come and Get Me Concert live sa Music Museum *[[Nobyembre 8]] – [[Matchbox Twenty]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Nobyembre 9]]: **[[Close-Up (toothpaste)|Close-Up]] Forever Summer live sa [[Bonifacio Global City]] **[[Erik Santos]] inTENse Concert live sa PICC Plenary Hall **[[Mocha Girls]] Red Hot Mocha Night live sa Music Museum *[[Nobyembre 11]] – [[The Lettermen]] live sa [[Newport Performing Arts Theater]], [[Resorts World Manila]] *[[Nobyembre 12]] – Myx Mo 2013 live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Nobyembre 13]] – Love Overload Over Asia kasama si [[John Ford Coley]] live sa Solaire Resort *[[Nobyembre 15]]: **[[Sarah Geronimo]] Perfect 10 Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **[[Jed Madela]] 10th Anniversary Concert live sa PICC Plenary Hall **Greenlight Music Festival live sa Greenfield District *[[Nobyembre 16]]: **[[Richard Clayderman]] live sa PICC Plenary Hall **David Elkins live sa [[Hard Rock Cafe]] [[Makati]] **Tulong Na, Tabang Na, Tayo Na A Benefit Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Nobyembre 20]] – [[Lani Misalucha]] Reyna ng Gabi live sa Solaire Resort *[[Nobyembre 21]] – United Republiq tampok si [[Axwell]] live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Nobyembre 22]] – [[Martin Nievera]] 3D The Repeat live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Nobyembre 25]]: **[[Alicia Keys]]: [[Set the World on Fire Tour]] live sa [[Mall of Asia Arena]] **[[Tegan at Sara]] live sa NBC Tent *[[Nobyembre 26]] – [[Two Door Cinema Club]] live sa NBC Tent *[[Nobyembre 28]] – Sitti Bossa Love Concert live sa Music Museum *[[Nobyembre 29]] – [[Enrique Gil]] King of the Gil live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Nobyembre 30]]: **Cinema Jam Outdoor Movie and Music Fest live sa Circuit Makati **[[Sarah Geronimo]] Perfect 10 Concert The Repeat live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Disyembre 6]] at [[Disyembre 7|7]]: [[Lea Salonga]] Playlist Concert live sa PICC Plenary Hall *[[Disyembre 7]] – Sonic Carnival Feast live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Disyembre 11]] – [[Air Supply]] live sa Solaire Resort *[[Disyembre 12]] – [[Zedd (musikero)|Zedd]] live sa [[SMX Convention Center]] *[[Disyembre 14]]: **[[Otto Knows]] live sa Republiq Club **Exception Music Festival live sa Circuit Makati *[[Disyembre 30]] – [[Boyce Avenue]] live sa [[Resorts World Manila]] ==Palakasan== *[[Enero 16]] – '''Basketball:''' Nanalo ang [[Talk 'N Text Tropang Texters]] ng ikaanim na kampeonato sa PBA matapos talunin ang Rain or Shine Elasto Painters sa [[2012–13 PBA Philippine Cup Finals]] sa seryeng ito, 4–0. *[[Marso 6]] – '''Volleyball:''' Tinalo ng [[De La Salle Lady Archers|La Salle]] ang [[Ateneo Lady Eagles|Ateneo]] sa tatlong set, 25–23, 25–20, 25–16, upang tapusin ang serye sa dalawang laro at mapanalunan ang kanilang ikawalong titulong [[UAAP Season 76 volleyball tournaments|UAAP women's volleyball championship]]. Si [[Michele Gumabao]] ay itinanghal na Most Valuable Player (MVP) ng Finals. *[[Marso 9]] – '''Cheerleading:''' Nanalo ang Altas Perpsquad sa [[NCAA Cheerleading Competition]]. Pumangalawa ang AU Dancing Chiefs, habang pangatlo ang EAC Pep Squad. *[[Abril 13]] – '''Boksing:''' Natalo si [[Nonito Donaire]] kay [[Guillermo Rigondeaux]] sa pamamagitan ng unanimous decision, na nagtapos sa kanyang 12-taong sunod-sunod na panalo simula noong una siyang natalo kay Rosendo Sanchez.<ref>{{cite web|url=http://www.badlefthook.com/2013/2/8/3969424/donaire-vs-rigondeaux-fight-reportedly-done-april-13-new-york-hbo-boxing-news|title=Ang laban nina Donaire at Rigondeaux ay naiulat na natapos sa Abril 13 sa NYC|may-akda =Christ, Scott |date=Pebrero 8, 2013|access-date=Pebrero 9, 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.boxingnews24.com/2013/02/donaire-vs-rigondeaux-a-done-deal-for-april-13th/|title=Donaire vs. Rigondeaux, tapos na ang kasunduan para sa Abril 13!|author =Dan Ambrose|date=Pebrero 8, 2013|access-date=Pebrero 9, 2013}}</ref> *[[Mayo 19]] – '''Basketball:''' Nanalo ang [[Alaska Aces (PBA)|Alaska Aces]] nang talunin ang [[Barangay Ginebra San Miguel]] sa iskor na 104–80, at nanalo sa [[2013 PBA Commissioner's Cup Finals]]. *[[Hunyo 29]] – [[Hulyo 6]] – '''Multi Sport Event:''' ''' Ang Pilipinas''' ay lumahok sa '''[[2013 Asian Indoor and Martial Arts Games]]''' na ginanap sa [[Incheon]], [[South Korea]] mula Hunyo 29 hanggang Hulyo 6. *[[Hulyo 22]] – '''Basketball:''' Ang NBA 2013 MVP at Finals MVP na si [[LeBron James]] ng [[Miami Heat]] ay bumisita sa Pilipinas sa [[Bonifacio Global City]], Taguig. *[[Agosto 1]]–11 – '''Basketball:''' Ang [[2013 FIBA ​​Asia Championship]] ay ginanap sa Pilipinas mula Agosto 1–11, 2013 at ginanap sa [[Mall of Asia Arena]] sa [[Pasay]], Maynila. Nanalo ng medalyang pilak ang [[pambansang koponan ng basketball ng mga lalaki sa Pilipinas]]. *[[Agosto 16]]–24 – '''Multi Sport Event:''' Ang '''Pilipinas''' ay nakipagkumpitensya sa '''2013 [[Asian Youth Games]]''' na ginanap sa [[Nanjing]], People's Republic of China mula Agosto 16, 2013, hanggang Agosto 24, 2013. Ang Pilipinas ay nagkaroon ng kanilang unang gintong medalya para sa Asian Youth Games matapos makuha nina Mia Legaspi at Princess Superal ang Ginto at Pilak ayon sa pagkakabanggit sa Women's Golf.<ref>{{cite news|title=Nakuha ng mga golf girls ang gintong medalya para sa unang medalya ng Pilipinas sa Asian Youth Games|url=http://www.interaksyon.com/interaktv/golf-girls-bag-gold-silver-finish-for-philippines-first-medals-in-asian-youth-games|publisher=InterAksyon|date=Agosto 21, 2013|access-date=Agosto 22, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140322083354/http://www.interaksyon.com/interaktv/golf-girls-bag-gold-silver-finish-for-philippines-first-medals-in-asian-youth-games|archive-date=Marso 22, 2014|url-status=dead}}</ref> *[[Setyembre 15]] – '''Cheerleading:''' Nanalo ang NU Pep Squad sa [[UAAP Cheerdance Competition]]. Pumangalawa ang UP Pep Squad, habang pangatlo ang DLSU Animo Squad. *[[Oktubre 10]] – '''Basketball:''' Ang kauna-unahang laro ng pre-season na [[NBA]] ay ginanap sa [[Mall of Asia Arena]] sa laro sa pagitan ng [[Houston Rockets]] at ng [[Indiana Pacers]]. Ang larong pre-season ay ang unang ginanap sa Timog-silangang Asya.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/sports/2013/03/05/916101/pacers-rockets-play-first-ever-nba-preseason-game-manila |title=Maglalaro ang Pacers at Rockets sa kauna-unahang laro ng NBA preseason sa Maynila |work=The Philippine Star|date=Marso 5, 2013 |access-date=Marso 5, 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=http://sports.inquirer.net/123683/rockets-beat-pacers-in-first-ever-nba-game-in-manila |title=Tinalo ng Rockets ang Pacers sa kauna-unahang laro ng NBA sa Maynila |work=Philippine Daily Inquirer|date=Oktubre 10, 2013 |access-date=Disyembre 9, 2013}}</ref> *[[Oktubre 11]]–15 – '''Football:''' Ang Pilipinas ang nag-host ng [[2013 Philippine Peace Cup]] sa Bacolod. Nanalo ang Pilipinas sa paligsahan. *[[Oktubre 12]] – '''Basketball:''' Tinalo ng koponan ng basketball na [[De La Salle Green Archers]] ang [[UST Growling Tigers]] ng 2–1 sa kanilang huling serye upang mapanalunan ang kanilang ikawalong titulo sa kalalakihan sa [[UAAP Season 76 basketball tournaments|UAAP Championships]]. *[[Oktubre 25]] – '''Basketball''' Tinalo ng [[San Mig Coffee Mixers|San Mig Coffee]] ang [[Petron Blaze Boosters|Petron]] sa [[2013 PBA Governors' Cup]] Finals sa [[Smart Araneta Coliseum|Big Dome]] sa [[Quezon City]] ang nanalo ng iskor na 87–77 *[[Nobyembre 10]] – '''Boksing:''' Nanalo si [[Nonito Donaire]] sa pamamagitan ng TKO sa ika-9 na round laban kay [[Vic Darchinyan]]. *[[Nobyembre 16]] – '''Basketball:''' Tinalo ng club ng basketball na [[San Beda Red Lions]] ang [[Letran Knights]] ng 2–1 sa kanilang huling serye upang mapanalunan ang kanilang ikalabinsiyam na titulo sa kalalakihan sa [[NCAA Season 89 basketball tournaments|NCAA Championships]]. *[[Nobyembre 23]] – '''Boksing:''' Nanalo si [[Manny Pacquiao]] sa pamamagitan ng unanimous decision laban kay [[Brandon Rios]] upang mapanatili ang titulong WBO International Welterweight. *[[Disyembre 11]]–22 – '''[[2013 Palarong Timog-Silangang Asya]]:''' Pumang-pitong pwesto ang Koponan ng Pilipinas *[[Disyembre 17]] – '''Basketbol:''' Tinalo ng [[De La Salle Green Archers|La Salle]] ang SWU ng 2–0 sa best-of-3 finals para mapanalunan ang kanilang ika-2 [[2013 Kampeonato ng Kolehiyo ng Pilipinas|kampeonato ng PCCL]]. ==Kapanganakan== *Enero 4 – Sophia Corullo, batang aktres (d. [[2019 sa Pilipinas|2019]] == Kamatayan == * Enero 2 – Stephanie Nicole Ella, biktima ng ligaw na bala. (namatay sa edad 7) * Enero 7 – Gonzalo "Lito" G. Puyat II, dating pangulo ng [[FIBA]] (isinilang Mayo 21, 1933) * Enero 8 – Fr. Anscar J. Chupungco, <small>OSB</small>, liturhista at teologo. (isinilang Nobyembre 10, 1939) * Enero 22 – Erlinda Domingo, Alkalde ng [[Maconacon, Isabela]]. * Enero 24 – [[Pepe Pimentel]], ''TV host.'' (isinilang Abril 30, 1929) * Enero 30 – Egay Navarro, ''cameraman'' at ''cinematographer''. (isinilang 1950) * Pebrero 5 – Dennis Aranas, suspek na tumestigo (sa kaso ng pagpaslang). * Pebrero 6 ** Gerardo Espina, Sr., dating Kinatawan (Unang Distrito ng [[Biliran]]) sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Mababang Kapulungan]]. (namatay sa edad 77) ** [[Henry Halasan]], tagapamahayag na pantelebisyon (isinilang Hulyo 15, 1924) * Pebrero 8 – Elvie Villasanta, komedyante. (isinilang Disyembre 14, 1927) [[Talaksan:Lolong crocodile.jpg|thumb|[[Lolong]]]] * Pebrero 10 – [[Lolong]], pinakamalaking buwayang naitala''.'' * Marso 10 ** [[Edelmiro Amante|Edelmiro Amante, Sr.]], Kinatawan ng Ikalawang Distrito ng [[Agusan del Norte]] sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Mababang Kapulungan]] (2007-2010) at dating ''Executive Secretary'' (isinilang Abril 21, 1933) ** Danny Zialcita, direktor sa pelikula. (isinilang Nobyembre 24, 1939) * Marso 15 – Subas Herrero, aktor. (isinilang Abril 3, 1949) * Marso 21 – [[Isagani Cruz]], dating mahistrado ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]]. (isinilang 1924)<ref>''[http://newsinfo.inquirer.net/377567/ex-sc-justice-isagani-a-cruz-passes-away "Isagani Cruz, SC justice, Inquirer columnist; 88"] [[Philippine Daily Inquirer]].'' 03-22-2013. Hinango 11-02-2016.</ref> * Marso 23 – Dr. Onofre Copuz, Pambansang Siyentista. (isinilang Disyembre 1, 1926)<ref>''[http://www.philstar.com/business/2013/04/03/926205/dr.-onofre-d.-corpuz-significant-life "Dr. Onofre D. Corpuz, a significant life"] [[The Philippine Star]].'' 04-03-2013. Hinango 4-21-2017.</ref> * Marso 30 – Bobby Parks, Sr., manlalaro ng basketball. * Abril 3 – Vicente “Ting” Jayme, dating Kalihim ng Pananalapi. (isinilang Oktubre 27, 1928) * Abril 7 – Billy Esposo, kolumnista. (namatay sa edad 64) * Abril 24 – [[Pedro Romualdo|Pedro P. Romualdo]], Kinatawan ([[Distritong Pambatas ng Lalawigan ng Camiguin]]) sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (apat na beses: 1987-1998, at 2007-Abril 24, 2013). (isinilang Hunyo 29, 1935) * Abril 30 -- Roberto Chabet, Ama ng Sining Konseptuwal ng Pilipinas. (isinilang Marso 29, 1937) * Mayo 12 ** [[Daisy Avellana|Daisy Hontiveros-Avellana]], ''National Artist for Theater.'' (isinilang Enero 26, 1917) ** Jose Jay Pernes, kandidato sa pagka-Kongresista noong Halalan 2013. (namatay sa edad 49) * Mayo 15 – [[Raul M. Gonzalez|Raul Gonzalez]], mamamahayag at ''Vice President of Public Affairs'' ng ''[[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan|Government Service Insurance System]].'' (isinilang 1935) * Mayo 19 – [[Bella Flores|Bella Flores (Remedios Papa Dancel)]], aktres. (isinilang Pebrero 27, 1929) * Mayo 20 – Emmanuel Velasco, dating ''state prosecutor''. (namatay sa edad 54) * Mayo 28 – Edgar “Eddie” Sinco Romero, ''National Artist for Cinema and Broadcast Arts.'' (isinilang Hulyo 7, 1924) * Hunyo 2 – Brig. Gen. Daniel Lucero, dating tagapagsalita ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]]. * Hunyo 12 – [[Hugo Gutierrez, Jr.]], dating mahistrado ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]]. (isinilang Enero 29, 1927) * Hunyo 26 – Sammy Lagmay, aktor at komedyante. (namatay sa edad 55) * Hulyo 5 – Amable “Ama” Quiambao, aktres sa mga pelikula, telebisyon, at teatro. (isinilang Enero 19, 1947) * Hulyo 9 – [[Andrea Veneracion]], ''National Artist for Music''. (isinilang Hulyo 11, 1928) * Agosto 15 – Behn Cervantes, direktor at aktor. (isinilang Agosto 26, 1938) * Agosto 19 – [[Romeo Candazo]],  Kinatawan ng [[Distritong pambatas ng Marikina#Solong Distrito|nag-iisang distrito]] ng [[Lungsod ng Marikina]] sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Mababang Kapulungan]] (1992-2001). (isinilang Hunyo 18, 1952) * Agosto 21 – Rodolfo Tan Cardoso, manlalaro ng ''chess''. (isinilang Disyembre 25, 1937) * Agosto 25 – Erwin Chiongbian, dating Kinatawan (nag-iisang distrito ng [[Sarangani]]) sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Mababang Kapulungan]]. (namatay sa edad 69) * Setyembre 7 – [[Susan Fuentes]] (Susan Toyogon), ''Queen of Visayan Songs.'' (isinilang Nobyembre 1, 1954) * Setyembre 11 – Francisco “Frank” Chavez, dating ''Solicitor General''. (isinilang Pebrero 6, 1947) * Setyembre 13 – Nora Daza, personalidad sa pagluluto''.'' (isinilang Disyembre 2, 1928) * Oktubre 7 – Leandro Mendoza, dating hepe ng [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas|pulisya]]. (isinilang Marso 24, 1946) * Oktubre 9 – Maximiano Tuazon Cruz, prelado ng Simbahang Romano Katoliko. (isinilang Abril 4, 1923) * Oktubre 15 – Cancio C. Garcia, dating ''Associate Justice'' ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema ng Pilipinas]]. (isinilang Oktubre 20, 1937) * Oktubre 18 – Alberto Romualdez, Jr., dating Kalihim ng Kalusugan (1998-2001). (isinilang Setyembre 14, 1940) * Oktubre 20 – Sultan [[Jamalul Kiram III]], [[Sultanate of Sulu|Sultanato ng Sulu]]. (isinilang Hulyo 16, 1938) * Oktubre 27 – F. Landa Jocano, [[antropologo]]. (isinilang Pebrero 5, 1930)<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/332871/lifestyle/f-landa-jocano-anthropologist-and-up-professor-emeritus-passes-away "F. Landa Jocano, anthropologist and UP professor emeritus, passes away"] [[GMA Network|GMA News]].'' 10-28-2013. Hinango 11-02-2016.</ref> * Oktubre 31 – [[Andres Narvasa|Andres R. Narvasa]], dating [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]] ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] (1991-1998) (isinilang Nobyembre 30, 1928) * Nobyembre 2 – Renato “Guido” del Prado, aktor. (isinilang 1940)<ref>''[http://news.abs-cbn.com/entertainment/11/02/13/actor-renato-del-prado-dies-73 "Actor Renato del Prado dies at 73"] [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN News]].'' 11-02-2013. Hinango 11-02-2016.</ref> * Nobyembre 4 – Fr. Jose “Joe” Dizon, aktibista. (isinilang 1948) * Nobyembre 23 – [[June Keithley|June Keithley-Castro]], personalidad ng ''[[People Power Revolution|People Power]]'' (isinilang Marso 10, 1947) * Nobyembre 29 – Col. Manuel F. Segura, beterano ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at may-akda ng aklat. (isinilang Enero 1, 1919) * Disyembre 4 – Pedro Subido, ''gold medalist''. (namatay sa edad 83) * Disyembre 13 – ''Ret. Gen.'' Delfin Bangit, dating hepe ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]]. (isinilang 1955 o 1956) * Disyembre 15 – Jonas Joshua Garcia, baguhang boksingero. (namatay sa edad 16)<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/339947/news/metro/comatose-16-year-old-boxer-passes-away "Comatose 16-year-old boxer passes away"] [[GMA Network|GMA News]].'' 12-15-2013. Hinango 11-02-2016.</ref> * Disyembre 18 – Dominic “Papadom” Gamboa, pangunahing bokalista ng bandang ''Tropical Depression.'' (isinilang Disyembre 19, 1965) * December 20 – Ukol Talumpa, Alkalde ng [[Labangan, Zamboanga del Sur]]. * Disyembre 25 – [[Ismael Mathay, Jr.|Ismael "Mel" A. Mathay, Jr.]], dating Alkalde ng [[Lungsod Quezon]] (1992-2001). (isinilang Hunyo 26, 1932) '''Sa Larangan ng Pamamahayag''' Mga mamamahayag na pinaslang sa bansa sa taong 2013 (siyam)<ref>''[https://cpj.org/killed/asia/philippines/ "Journalists Killed in Philippines."] Committee to Protect Journalists.'' Hinango Agosto 29, 2016.</ref>ː * Abril 22, 2013 -- Mario Vendiola Baylosis (Radyo Natin and dxNC-Radyo Suhnann), [[Kabasalan, Zamboanga Sibugay]] * Hulyo 30, 2013 -- Bonifacio Loreto at Richard Kho (''Aksyon Ngayon'' tabloid), [[Lungsod Quezon]] * Agosto 1, 2013 -- Mario Sy (malayang mamamahayag), [[Heneral Santos|General Santos City]] * Agosto 29, 2013 -- Fernando Solijon (dxLS Love Radio), [[Iligan|Iligan City]] * Setyembre 4, 2013 -- Vergel Bico, (''Kalahi'' tabloid), [[Calapan|Calapan City]] * Setyembre 14, 2013 -- Jesus "Jessie" Tabanao (dyRC Radyo Calungsod), [[Lungsod ng Cebu|Cebu City]] * Nobyembre 29, 2013 -- Joas Dignos (dxGT Radio), [[Valencia, Bukidnon|Valencia City]] * Disyembre 11, 2013 -- Rogelio Butalib (107.9 FM Radyo Natin), [[Tagum|Tagum City, Davao Del Norte]] == Estatistika == {| class="wikitable" ! colspan="2" |Iba pang impormasyon |- !Lawak |300,000 kilometro kwadrado (115,831 milya kwadrado) |- !Populasyon |(Pagtataya noong 2013): 97,571,700<ref>''[https://www.google.com.ph/publicdata/explore?ds=d5bncppjof8f9_&met_y=sp_pop_totl&idim=country:PHL:CAN:AUS&hl=en&dl=en World Development Indicators.] Google Public Data Explorer.'' Hinango Set. 20, 2016.</ref> |- !Kabisera |[[Maynila]] (ang ilang mga opisina ng pamahalaan at mga kagawaran ay matatagpuan sa [[Lungsod Quezon|Lungsod ng Quezon]] at iba pang mga lugar sa [[Kalakhang Maynila]]) |} == Sanggunian == * ''[http://www.bworldonline.com/content.php?section=Economy&title=the-philippines-year-in-review-2013&id=82465 "The Philippines Year in Review 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115181351/https://www.bworldonline.com/content.php?section=Economy&title=the-philippines-year-in-review-2013&id=82465 |date=2021-01-15 }} BusinessWorld.'' 01-24-2014. * ''[http://www.manilatimes.net/yahoo-ph-reveals-2013-year-in-review/63051/ "Yahoo Ph reveals '2013 Year in Review'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140425141107/http://www.manilatimes.net/yahoo-ph-reveals-2013-year-in-review/63051/ |date=2014-04-25 }} Manila Times.'' 12-25-2013. * ''[https://www.britannica.com/place/Philippines-Year-In-Review-2013 "Philippines in 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161011200349/https://www.britannica.com/place/Philippines-Year-In-Review-2013 |date=2016-10-11 }} Britannica.com'' * ''[http://www.philippineflightnetwork.com/2013/12/philippine-aviation-2013-year-in-review.html "Philippine Aviation: 2013 Year In Review"] Philippine Flight Network.'' 12-31-2013. * ''[https://sg.news.yahoo.com/top-news-searches-in-ph-year-in-review-2013-072344242.html "Top news searches in PH - Year in Review 2013"] Yahoo News.'' 12-09-2013 * ''[http://www.pinoyadventurista.com/2013/12/top-travel-trends-for-103.html "Year in Review: Top Travel Trends for 2013 according to Skyscanner"] Pinoy Adventurista.'' 12-16-2013. * ''[http://www.hardwarezone.com.ph/tech-news-intel-philippines-wraps-2013-year-review "Intel Philippines Wraps Up 2013 With Year in Review"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140420040123/http://www.hardwarezone.com.ph/tech-news-intel-philippines-wraps-2013-year-review |date=2014-04-20 }} HardwareZone.com.ph.'' 12-11-2013. * ''[http://filipinojournal.com/alberta/2013-year-review/ "2013 Year in Review"] Filipino Journal Alberta'' * ''[http://www.rappler.com/sports/by-sport/boxing-mma/48151-filipino-mma-2013-year-in-review "Filipino MMA in 2013 – A Year in Review"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181122152816/https://www.rappler.com/sports/by-sport/boxing-mma/48151-filipino-mma-2013-year-in-review |date=2018-11-22 }} Rappler.'' 01-16-2014. *''"Top 7 Youth Newsmakers of 2013 (Parts [http://thepoc.net/index.php/top-7-youth-newsmakers-of-2013/ 1]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} and 2)" The Philippine Online Chronicle.'' 12-29-2013. *''[https://sg.news.yahoo.com/photos/year-in-review-2013-top-newsmakers-1385986521-slideshow/ "Top newsmakers - Year in Review 2013"]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Yahoo News.'' 12-02-2013. *''[http://www.philippineedition.com/2013/09/winners-philippine-editions-1st.html "WINNERS: Philippine Edition's 1st Newsmakers Of The Year 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130923084218/http://www.philippineedition.com/2013/09/winners-philippine-editions-1st.html |date=2013-09-23 }} Philippine Edition.'' 09-13-2013. *''[http://www.rappler.com/newsbreak/46488-in-memoriam-obituary-philippines-wrap2013 "In Memoriam: Newsmakers who died in 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151205002543/http://www.rappler.com/newsbreak/46488-in-memoriam-obituary-philippines-wrap2013 |date=2015-12-05 }} Rappler.'' 12-30-2013. *''[http://www.interaksyon.com/infotech/telecom-exec-2013-newsmakers-feted-in-cyberpress-awards "Telecom exec, 2013 newsmakers feted in CyberPress Awards"]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Interaksyon.com.'' 01-08-2014 *''[http://business.inquirer.net/157533/spotlight-on-the-past-years-automotive-newsmakers "Spotlight on the past year's automotive newsmakers"] Inquirer Business.'' 12-24-2013. *''[http://www.newsflash.org/2004/02/sb/sb008094.htm "KIM CHIU, JAMES YAP NAMED 2013's NEWSMAKERS"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190523133609/http://www.newsflash.org/2004/02/sb/sb008094.htm |date=2019-05-23 }} Philippine Entertainment Portal.'' *''[http://www.tinigngplaridel.net/features/2013/the-top-newsmakers-of-2013/ "The top newsmakers of 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160302225012/http://www.tinigngplaridel.net/features/2013/the-top-newsmakers-of-2013/ |date=2016-03-02 }}'' Tinig ng Plaridel. 12-31-2013. *''[https://www.inquirer.net/the-story-of-2013 "The Story of 2013"]{{Dead link|date=Disyembre 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Inquirer.net.'' *''[http://en.wikipilipinas.org/index.php/Top_10_Headlines_of_2013 "Top 10 Headlines of 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170526085122/http://en.wikipilipinas.org/index.php/Top_10_Headlines_of_2013 |date=2017-05-26 }} WikiPilipinas.'' *''[http://www.gmanetwork.com/news/story/341636/lifestyle/in-memoriam-notable-pinoys-who-passed-away-in-2013 "In memoriam: Notable Pinoys who passed away in 2013"] GMA News Online.'' 12-28-2013 '''Tingnan din''' *[http://www.bornglorious.com/deathanniversary/?ct=/m/05v8c&pd=10 ''"Famous People's Death Anniversary, Philippines"''] {{Taon sa Pilipinas}} == Mga sanggunian == [[Kategorya:2013 sa Pilipinas|*]] t2yiqk22otc75ftkbapcds41tg2elc1 2223265 2223264 2026-09-02T09:35:24Z ~2026-47614-40 165960 /* Kapanganakan */ 2223265 wikitext text/x-wiki Ito ang mga pangyayari ng '''2013 sa Pilipinas'''. == Mga nanunungkulan == * [[President of the Philippines|Pangulo]]: [[Benigno Aquino III|Benigno S. Aquino III]] ([[Liberal Party (Philippines)|Liberal]]) * [[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]: [[Jejomar Binay|Jejomar C. Binay, Sr.]] ([[PDP–Laban|PDP-Laban]]) * [[Philippine Congress|Kongreso]]: ** [[Senate of the Philippines|Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)]]: *** Ika-15 na Kongreso: [[Juan Ponce Enrile|Juan Ponce Enrile, Sr.]] ([[Pwersa ng Masang Pilipino|PMP]]) <small>(Nagbitiw noong Hunyo 5)</small>; [[Jinggoy Estrada]] <small>(''Acting'' noong Hunyo 5-30)</small> *** Ika-16 na Kongreso: [[Franklin Drilon|Franklin M. Drilon]] ([[Partido Liberal (Pilipinas)|Liberal]]) <small>(Simula nang magbukas, Hulyo 22)</small> ** [[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]: *** Ika-15 na Kongreso: [[Feliciano Belmonte, Jr.|Feliciano R. Belmonte, Jr.]] ([[Partido Liberal (Pilipinas)|Liberal]]) <small>(Hanggang natapos noong Hunyo 30)</small> *** Ika-16 na Kongreso: [[Feliciano Belmonte, Jr.|Feliciano R. Belmonte, Jr.]] ([[Partido Liberal (Pilipinas)|Liberal]]) <small>(Nahalal noong Hulyo 22)</small> * [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]: [[Maria Lourdes Sereno|Maria Lourdes P.A. Sereno]] == Kaganapan == === Pebrero === * Pebrero 12 -- Nagpadala si [[Jamalul Kiram III]], ang sultan ng Sulu, ng 200 mga armadong tagasunod na sinasabing bahagi ng kanyang ''"royal army"'' ng [[Sultanato ng Sulu]], na sumalakay sa Lahad Datu, [[Sabah]], upang okupahin ang bahagi ng inaangking estado ng [[Sabah]], na nagiging sanhi ng isang [[Hidwaang Sabah|hidwaan]] na sumubok sa ugnayang ''bilateral'' ng [[Pilipinas]] at [[Malaysia]]. Pagkatapos ng 17 araw, ipinahayag ng [[Malaysia]] noong Marso 1, ng pagwawakas sa 17-araw na sagupaang inudyukan ng grupo. <ref>''[http://www.rappler.com/nation/22876-sabah-bloody-friday "TIMELINE Sabah's bloody Friday"] [[Rappler]].'' 03-01-2013. Hinango 11-02-2016.</ref> === Marso === * Inantala ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema ng Pilipinas]] ang pagpapatupad ng ''Responsible Parenthood at Reproductive Health Act'' na magbibigay sana ng libreng ''contraception'' sa mahihirap na kababaihan at kinakailangan ng ''sex education'' sa mga paaralan. === Mayo === * Mayo 9 -- Pinaputukan mula sa sasakyang-dagat ng ''[[Tanod Baybayin ng Pilipinas|Philippine Coast Guard]]'' vessel ang isang Taiwanese ''fishing vessel'' sa ''[[Balintang Channel]]'' na di-umano'y sa loob ng teritoryong ''maritime'' ng Pilipinas, ang territoryal na tubig at EEZ na kapwa inaangkin ng dalawang bansa, [[Pilipinas]] at [[Taiwan]], na ikinamatay ng isang mangingisdang Taiwanese. * Mayo 13 -- [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2013]]. * Mayo 15 -- Ang ''Enhanced Basic Education Act of 2013'', karaniwang kilala bilang ''[[K–12|K-12 program]]'' ay nilagdaan.<ref>''[http://monitor.icef.com/2013/08/philippines-creates-opportunities-in-overhaul-of-k-12-education-system/ "Philippines creates opportunities in overhaul of K-12 education system"] ICEF Monitor.'' 08-09-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> * Mayo 28 -- Naunang ipinahayag ng [[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|COMELEC]] ang 38 grupo bilang mga nagwaging ''party list'' sa Halalan. Nagwagi ang partidong ''pro-life'' na Buhay (nakakuha ng 1.2 milyong boto) na tanging nagkamit ng 3 upuan sa Kongreso, habang 13 ang nagkamit ng 2 upuan bawat isa, at 24 iba pa ang nagkamit ng tig-iisang upuan. May lima pang upuan ang nanatiling bakante.<ref>''[http://www.rappler.com/nation/politics/elections-2013/features/rich-media/29634-official-election-results-2013-party-list-race "Official tally of votes for the 2013 party-list race"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811051045/http://www.rappler.com/nation/politics/elections-2013/features/rich-media/29634-official-election-results-2013-party-list-race |date=2016-08-11 }} [[Rappler]].'' 05-22-2013. Hinango 09-20-2016.</ref><ref>''[http://www.rappler.com/nation/politics/elections-2013/30096-comelec-party-list-winners "53 'initial' party-list winners proclaimed"] [[Rappler]].'' 05-28-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> === Hunyo === * Hunyo 6 -- Inilabas ng [[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|COMELEC]] ang pinakahuling ''canvass report'' para sa Halalan sa pagka-Senador. Ang mga sumusunod ay mga nangunang labindalawang Senador ayon ritoː<ref>''[http://www.rappler.com/nation/politics/elections-2013/features/rich-media/29126-official-tally-votes-2013-senatorial-race "Official tally of votes for the 2013 senatorial race"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913012044/http://www.rappler.com/nation/politics/elections-2013/features/rich-media/29126-official-tally-votes-2013-senatorial-race |date=2016-09-13 }} [[Rappler]].'' Hinango 09-20-2016.</ref><ref>''[http://www.philstar.com/election-2013/2013/06/06/950868/comelec-releases-final-official-vote-tally-senate-polls "Comelec releases final, official vote tally for Senate polls"] The Philippine Star.'' 06-06-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> **[[Grace Poe]] (nakakuha ng 20.3 milyong mga boto) **[[Loren Legarda]] (18.6 milyong mga boto) **[[Alan Peter Cayetano]] (17.5 milyong mga boto) **[[Francis Escudero]] (17.5 milyong mga boto) **[[Nancy Binay]] (16.8 milyong mga boto) **[[Sonny Angara]] (16 milyong mga boto) **[[Bam Aquino]] (15.5 milyong mga boto) **[[Aquilino Pimentel III]] (14.7 milyong mga boto) **[[Antonio Trillanes]] (14.1 milyong mga boto) **[[Cynthia Villar]] (13.8 milyong mga boto) **[[Joseph Victor Ejercito]] (13.6 milyong mga boto) **[[Gregorio Honasan]] (13.2 milyong mga boto) ***Naunang ipinahayag ng [[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|COMELEC]] ang unang anim na nagwaging Senador sa Halalan noong Mayo 16, ang sumunod na tatlo pa noong Mayo 17, at ang natitirang tatlo noong Mayo 18.<ref>''[http://newsinfo.inquirer.net/411499/comelec-to-proclaim-last-3-winners-in-senate-race "Remaining Senate winners to be proclaimed"] [[Philippine Daily Inquirer]].'' 05-18-2013. Hinango 09-20-2016. </ref><ref>''[http://www.philstar.com/election-2013/2013/05/18/943579/comelec-proclaim-5-senators-tonight "Comelec to proclaim 5 senators tonight"] The Philippine Star.'' 05-18-2013. Hinango 09-20-2016.</ref><ref>''[http://www.thesummitexpress.com/2013/05/comelec-completes-magic-12-top-12-senators-list.html "COMELEC completes 'Magic 12' senators list"] The Summit Express.'' 05-18-2013. Hinango 09-20-2016.</ref><ref>''[http://www.philstar.com/headlines/2013/05/18/943879/update-comelec-proclaims-all-12-winning-senatorial-bets "(UPDATE) Comelec proclaims all 12 winning senatorial bets"] The Philippine Star.'' 05-18-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> === Hulyo === * Hulyo 22 ** Inihatid ni [[Benigno Aquino III|Pangulong Benigno Aquino III]] ang ika-apat na [[Talumpati sa Kalagayan ng Bansa (Pilipinas)|''State of the Nation Address'']] na ginanap sa [[Batasang Pambansa]], kasunod ng maraming protesta laban sa SONA. ** '''Politika at eleksiyon.''' Natuldukan ang tampuhan sa pagitan nina [[Juan Ponce Enrile]], [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|Pangulo ng Senado]], at [[Alan Peter Cayetano]], noon ay [[Pinuno ng Mayorya ng Senado ng Pilipinas|Pinuno ng Mayorya sa Senado]], nang magbukas ang ika-16 na Kongreso. Ang alitan ay nagsimula noong ika-15 na Kongreso kung saan nagpalitan ng maanghang na salita ang dalawa.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/319110/news/ulatfilipino/tampuhan-nina-enrile-at-alan-peter-cayetano-tinuldukan-na "Tampuhan nina Enrile at Alan Peter Cayetano, tinuldukan na"] [[GMA Network|GMA News]].'' 07-25-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Hulyo 26 -- '''Batas at krimen.''' Ayon sa LTFRB, ang pagbabawal sa mga bus sa pagpasok sa [[Maynila]] ay ilegal, ngunit nanindigan ang lokal na pamahalaan na legal ang ipinasa nilang resolusyon.<ref>''[http://news.abs-cbn.com/video/nation/metro-manila/07/25/13/manila-bus-ban-legal-isko-insists-0/ "Manila bus ban is legal, Isko insists"] [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN News]].'' 07-26-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Hulyo 27 ** Nagpahayag ng kanilang kasarinlan mula sa Pilipinas ang ''[[Republikang Bangsamoro|United Federated States of Bangsamoro Republik]]'' [[Republikang Bangsamoro|(UFSBR)]]. ** '''Alitang armado at mga pag-atake.''' Isang pagsabog sa [[Cagayan de Oro|Lungsod ng Cagayan De Oro]] na ikinasanhi ng pagkamatay ng 6 na tao at 37 sugatan.<ref>''[http://news.abs-cbn.com/video/nation/regions/07/27/13/cdo-blast-death-toll-rises-6 "CDO blast death toll rises to 6"] [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN News]].'' 07-27-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> ** '''Batas at krimen.''' Muling pinayagan ng lokal na pamahalaan ng [[Maynila]] ang pagpasok at pagdaan ng mga bus na may prangkisa sa mga kalsada ng lungsod. Naglabas si Alkade [[Joseph Estrada]] ng mga kundisyon: kailangang may disiplina, siguruhing hindi makakasagabal sa trapiko at higit sa lahat, bawal mag-terminal o umistambay saanmang panig ng Maynila. * Hulyo 29 -- '''Sining at kultura.''' Itinanghal na [[Mutya ng Pilipinas]] 2013 si Koreen Medina sa nakaraang patimpalak ng pagandahan sa [[Taguig|Lungsod ng Taguig]].<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/photo/41629/showbiz/mutya-ng-pilipinas-2013-winners-crowned "Mutya ng Pilipinas 2013 winners crowned"] [[GMA Network|GMA News]].'' 07-29-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> === Agosto === * Agosto 2 -- '''Internasyonal na relasyon.''' Dumating sa karagaran ng [[Pilipinas]] ang BRP Ramon Alcaraz, ang pinakabagong barkong pandigma ng bansa mula sa [[Estados Unidos]].<ref>''[http://news.abs-cbn.com/nation/08/02/13/newest-warship-arrives-ph-waters "Newest warship arrives in PH waters"] [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN News]].'' 08-02-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 5 ** '''Alitang armado at mga pag-atake.''' Umabot sa 8 katao ang namatay habang 24 iba pa ang sugatan matapos ang isang pagsabog sa [[Lungsod ng Cotabato]].<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/172474/kapeatbalita/bilang-ng-patay-sa-pagsabog-sa-cotabato-city-umakyat-na-sa-8- "Bilang ng patay sa pagsabog sa Cotabato City, umakyat na sa 8"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-06-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> ** '''Batas at krimen.''' Parehong nagdesisyon ang [[Senado ng Pilipinas|Senado]] at [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kamara]] na itigil ang planong pag-iimbestiga sa kontrobersiyal na ''[[pork barrel]] fund scam'' matapos mapagkasunduan ng mga senador na ipagpaliban muna ito hangga’t hindi pa natatapos ang imbestigasyon ng ilang ahensiya ng gobyerno.<ref>''[http://www.abante-tonite.com/issue/aug0613/news_story01.htm#.WGHkWvl95dh "SENADO AT KAMARA UMATRAS SA PORK BARREL PROBE"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131011174748/http://www.abante-tonite.com/issue/aug0613/news_story01.htm#.WGHkWvl95dh |date=2013-10-11 }} Abante-Tonite.'' 08-06-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 6 -- '''Kalusugan.''' Ayon sa [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kagarawan ng Kalusugan]], mahigit sa kalahating milyong Filipino ang may problema sa mata, ang tatlong pinakamadalas na sanhi ng pagkabulag ay katarata, glaucoma at macular degeneration.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/172473/kapeatbalita/doh-mahigit-sa-kalahating-milyong-pinoy-may-problema-sa-mata "DOH: Mahigit sa kalahating milyong Pinoy may problema sa mata"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-06-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 7 -- '''Alitang armado at mga pag-atake.''' Sugatan ang 7 sundalo sa [[Maguindanao]] matapos sumabog ang isang bomba.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/172662/balitanghali/7-sundalo-sa-maguindanao-sugatan-sa-pagsabog-ng-bomba "7 sundalo sa Maguindanao, sugatan sa pagsabog ng bomba"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-07-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 8 ** '''Batas at krimen.''' Inirekomenda ng [[Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat (Pilipinas)|Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat]] (NBI) ang pagsasampa ng kasong pagpatay sa kapwa laban sa walong tauhan ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas|Tanúrang Baybayin ng Pilipinas]] (PCG), kabilang ang kanilang namumunong opisyal, na sangkot sa pamamaril na nagresulta sa pagkamatay ng mangingisdang taga-[[Taiwan]] sa Balintang noong nakalipas na Mayo 9. ** '''Internasyonal na relasyon.''' Inalis ng [[Taiwan]] ang lahat ng pagbabawal na ipinataw sa [[Pilipinas]] pagkatapos humingi ng tawad ni Pangulong [[Benigno Aquino III|Benigno Aquino]] sa pamilya ng napatay na mangingisda sa Balintang noong Mayo 9.<ref>''[http://www.bbc.com/news/world-asia-23620068 "Taiwan lifts Philippines sanctions after shooting apology"] [[BBC|BBC News]].'' 08-09-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 9 -- '''Kalikasan.''' Ipinagbawal ang paghuli at pagkain ng mga hayop-dagat sa ilang parte ng probinsiya ng [[Kabite]] dahil sa pagtagas ng langis sa karagatan.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/321310/news/regions/gathering-eating-shellfish-banned-in-parts-of-cavite-due-to-oil-spill "Gathering, eating shellfish banned in parts of Cavite due to oil spill"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-09-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 12 **'''Sakuna at aksidente.''' Bagyong Labuyo (Utor - Internasyonal na pangalan), 2013: Nagsuspinde ng klase sa iba’t ibang antas ang ilang paaralan sa [[Maynila]] at maging sa mga probinsiya dahil sa pananalasa ng bagyong Labuyo. Isa ang patay dahil sa pagguho ng lupa sa probinsiya ng [[Benguet]]. Ipinasara rin ang [[Daang Kennon]]. Matinding hinagupit ng bagyo ang probinsiya ng [[Aurora]], matapos nitong lumapag sa lupain ng [[Casiguran, Aurora|Casiguran]].<ref>''[http://www.abante-tonite.com/issue/aug1213/news_story08.htm#.WGHpu_l95dh "Klase sa Metro Manila at iba pa suspendido"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409005009/http://www.abante-tonite.com/issue/aug1213/news_story08.htm#.WGHpu_l95dh |date=2016-04-09 }} Abante-Tonite.'' 08-12-2013. Hinango 12-27-2016.</ref><ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/321647/news/regions/1-killed-in-benguet-landslide-kennon-road-closed "1 killed in Benguet landslide; Kennon Road closed"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-12-2013. Hinango 12-27-2016.</ref><ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/173192/balitanghali/aurora-matinding-hinagupit-ng-bagyong-labuyo "Aurora, matinding hinagupit ng Bagyong Labuyo"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-12-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> **'''Palakasan.''' Tinalo ng [[Iran]] ang koponan ng [[Pilipinas]] sa [[Kampeonato ng FIBA Asya 2013]] sa talang 85-71. *Agosto 13 **'''Internasyonal na relasyon.''' Itinaas ni Pangulong [[Barack Obama]] ng [[Estados Unidos]] ang badyet ng tulong militar sa [[Pilipinas]] mula sa 30 milyong dolyar sa 50 milyong dolyar.<ref>''[http://www.abante-tonite.com/issue/aug1313/news_story04.htm#.WGHtAPl95dh "Military assistance ng US sa PH lumobo"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409005002/http://www.abante-tonite.com/issue/aug1313/news_story04.htm#.WGHtAPl95dh |date=2016-04-09 }} Abante-Tonite.'' 08-13-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> **'''Batas at krimen.''' Kinumpirma kahapon ni [[Leila de Lima]], kalihim ng [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawaran ng Katarungan]] na sa mga susu­nod na linggo ay inaasahang maisasampa na ang kaso laban sa ilang mambabatas na sangkot sa P10 bilyong ''[[Panloloko sa Priority Development Assistance Fund|pork barrel scam]]''. *Agosto 14 **'''Sakuna at aksidente.''' Isinailalim sa Katayuan ng Sakuna ang mga bayan ng [[Dinalungan, Aurora|Dinalungan]], [[Casiguran, Aurora|Casiguran]] at [[Dilasag, Aurora|Dilasag]] sa [[Aurora]] dahil sa bagyong Labuyo.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/173480/unangbalita/ilang-bayan-sa-aurora-isinailalim-sa-state-of-calamity "Ilang bayan sa Aurora, isinailalim sa state of calamity"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-14-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> **'''Batas at krimen.''' Kasalukuyan ng pinaghahanap ng [[Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat (Pilipinas)|Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat]] o NBI si [[Janet Lim-Napoles]], ang negosyanteng itinuturong nasa likod ng P10 bilyong ''[[Panloloko sa Priority Development Assistance Fund|pork barrel scam]]'' matapos magpalabas ng utos ng pagpapadakip o ''"warrant of arrest"'' ang ''Regional Trial Court'' ng [[Makati]].<ref>''[http://www.abante-tonite.com/issue/aug1513/index.htm "ARREST WARRANT VS NAPOLES IPINALABAS"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304125640/http://www.abante-tonite.com/issue/aug1513/index.htm |date=2016-03-04 }} Abante-Tonite.'' 08-15-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> *Agosto 15 -- '''Internasyonal na relasyon.''' Itinaas ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas (Pilipinas)|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] o DFA ang antas ng alerto bilang 3 sa [[Ehipto]] at pansamantalang ipinatigil ang pagpapadala ng mga manggagawa dahil sa kaguluhang nagaganap sa [[Cairo]].<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/322131/news/pinoyabroad/dfa-raises-alert-level-3-in-egypt-suspends-deployment-of-workers "DFA raises Alert Level 3 in Egypt, suspends deployment of workers"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-15-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> *Agosto 16 -- '''Sakuna at aksidente.''' Lumubog ang barko ng ''MV St. Thomas Aquinas'' pagkatapos bumangga sa isa pang barkong pangkargamento sa [[Cebu (lalawigan)|Cebu]], 26 katao ang unang naiulat na namatay. Noong Agosto 17, Tumaas sa bilang na 31 katao ang patay at 170 pa ang nawawala.<ref>''[http://worldmaritimenews.com/archives/91407/at-least-17-dead-after-ferry-collides-with-cargo-ship-in-philippines/ "At Least 17 Dead After Ferry Collides with Cargo Ship in Philippines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190909053041/http://worldmaritimenews.com/archives/91407/at-least-17-dead-after-ferry-collides-with-cargo-ship-in-philippines/ |date=2019-09-09 }} World Maritime News.'' 08-16-2013. Hinango 12-27-2016.</ref><ref>''[http://www.bbc.com/news/world-asia-23729996 "Philippines ferry Thomas Aquinas sinks, many missing"] BBC News.'' 08-17-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> [[Talaksan:Miss World 2013 Megan Young (cropped).jpg|thumb|Nagwagi si [[Megan Young]] ng titulong ''[[Miss World Philippines]]'' at kalaunan ay nakoronahan bilang ''Miss World 2013.'']] * Agosto 19 -- '''Sining at kultura.''' Itinanghal si [[Megan Young]] bilang ''[[Miss World Philippines|Miss World-Philippines]]'' 2013.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/174051/balitanghali/megan-young-itinanghal-na-miss-world-philippines-2013 "Megan Young, itinanghal na Miss World-Philippines 2013"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-19-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> *Agosto 21 **'''Sakuna at aksidente.''' Umabot na sa 7 ang nasawi at mahigit 600,000-katao ang naapektuhan ng hagupit ng nagsanib-puwersang bagyong "Maring" at habagat, naparalisa ang buong [[Kalakhang Maynila|Maynila]] at malaking bahagi ng [[Luzon]]. **'''Sakuna at aksidente.''' Natagpuang buhay ang isang mangingisdang taga-[[Batanes]] na nawala noon pang Agosto 11, sa bansang [[Hapon]] matapos tangayin ng kanyang bangka ng malalakas na alon. <ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/322978/news/regions/batanes-fisherman-found-alive-in-japan-after-drifting-at-sea-for-days "Batanes fisherman found alive in Japan after drifting at sea for days"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-21-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> *Agosto 22 -- '''Sakuna at aksidente.''' Pumasok na sa [[Tsina|teritoryo ng Tsina]] ang bagyong Maring "Trami" (internasyonal na pangalan) pagkatapos manalanta at kumitil ng 17 katao sa [[Pilipinas]].<ref>''[https://archive.today/20130822102607/www.charlotteobserver.com/2013/08/22/4254324/storm-lashes-china-after-killing.html#selection-1519.1-1519.51 "Storm lashes China after killing 17 in Philippines"] Associated Press via Charlotte Observer.'' 08-21-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> *Agosto 23 -- '''Sakuna at aksidente.''' Nasa 662 pa ring mga lugar ang nananatiling lubog sa baha dahil sa [[habagat]], mula ito sa 88 munisipalidad na sakop ng Rehiyon [[Ilocos|I]], [[Gitnang Luzon|III]], [[Calabarzon|IV-A]], [[MIMAROPA|IV-B]] at [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] o [[Maynila]]. * Agosto 26 -- '''Politika at eleksiyon.''' Binuo at ginawa ang ang malawakang kilos protesta laban sa ''[[Panloloko sa Priority Development Assistance Fund|Priority Development Assistance Fund scam]]'' sa iba't-ibang lugar sa buong bansa. Nagsagawa rin ang komunidad ng mga Pilipino sa buong mundo ng welga ng pagkakaisa. Ang pinakamalaking demonstrasyon na ginanap ay ang [[Martsa ng Milyong Katao]] sa [[Liwasang Rizal|Luneta Park]] sa [[Maynila]].<ref>''[http://www.rappler.com/nation/37282-pork-barrel-protests-nationwide "'Scrap pork barrel! Punish the corrupt'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181122175845/https://www.rappler.com/nation/37282-pork-barrel-protests-nationwide |date=2018-11-22 }} [[Rappler]].'' 08-26-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 28 -- '''Batas at krimen.''' Sumuko si [[Janet Lim-Napoles]] kay Pangulong [[Benigno Aquino III]], kasunod ng pag-anunsuyo ng Pangulo na gagantimpalaan ng 10-milyong piso kung sino ang makakapagturo sa kanyang kinaroroonan. Si Napoloes ay hinanap ng awtoridad dahil sa kaugnayan nito sa ''[[Panloloko sa Priority Development Assistance Fund|pork barrel scam]]''.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/324034/news/nation/napoles-surrenders-to-pnoy-now-in-pnp-custody-palace "Napoles surrenders to PNoy, now in PNP custody - Palace"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-28-2013. Hinango 12-27-2016.</ref><ref>''[http://www.interaksyon.com/article/69587/janet-napoles-surrenders "Janet Napoles surrenders"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160317153706/http://interaksyon.com/article/69587/janet-napoles-surrenders |date=2016-03-17 }} [[TV5 Network, Inc.|InterAksyon]].'' 08-28-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> === Setyembre === [[Talaksan:Zamboanga City Hall y Rizal Monument.JPG|thumb|Ang Munisipyo ng [[Lungsod ng Zamboanga]] kung saan inakala ng [[Moro National Liberation Front|MNLF]] na magtaas ng bandila ng [[Republikang Bangsamoro|Bangsamoro Republik]] sa kasagsagan ng [[2013 Krisis sa Lungsod ng Zamboanga|krisis sa lungsod]].]] * Setyembre 9-28 -- '''Alitang armado at mga pag-atake.''' [[2013 Krisis sa Lungsod ng Zamboanga]]: [[2013 Krisis sa Lungsod ng Zamboanga|Sagupaan]] ng nasa 200 mga tagasunod ng ''[[Moro National Liberation Front]]'' na pinamumunuan ni Nur Misuari, at pwersa ng pamahalaan, sa [[Lungsod ng Zamboanga]], na nagparalisa ng aktibidad pang-ekonomiyang sa lungsod.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/325855/news/regions/timeline-crisis-in-zamboanga-city "Timeline: Crisis in Zamboanga City"] [[GMA Network|GMA News]].'' 09-10-2013. Hinango 10-15-2016.</ref><ref>''[http://www.philstar.com/headlines/2013/09/10/1192371/chronology-zambo-standoff "Chronology of Zamboanga standoff"] The Philippine Star.'' 09-10-2013. Hinango 10-15-2016.</ref> ** Setyembre 9 -- Ang mga tagasunod ni Nur Misuari, lider ng mga separatistang [[Muslim]], ay nagsagawa ng isang pag-atake sa lungsod.<ref>''[http://www.foxnews.com/world/2013/09/08/muslim-rebel-attack-shuts-down-philippine-city.html "Muslim rebel attack shuts down Philippine city"] [[Agence France-Presse]] via [[Fox News Channel|Fox News]].'' 09-08-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> ** Setyembre 16 -- Naglunsad ang [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] ng isang pag-atake gamit ang helikopter laban sa mga rebeldeng [[Moro National Liberation Front]] sa ilang parte ng lungsod. ** Setyembre 17 -- Napalaya ng [[Hukbong Katihan ng Pilipinas]] ang dosenang mga katao mula sa pagkakabihag ng mga [[Moro National Liberation Front]] sa lungsod.<ref>''[http://www.bbc.com/news/world-asia-24121935 "Troops free civilians in Philippine rebel stand-off"] [[BBC|BBC News]].'' 09-17-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> ** Setyembre 21 -- Anim na katao ang namatay sa lungsod sa pagpapatuloy ng bakbakan sa pagitan ng [[Hukbong Katihan ng Pilipinas]] at mga miyembro ng [[Moro National Liberation Front]]. ** Setyembre 28 -- Itinigil ang pag-iral ng UFSBR bilang pagkatalo sa [[2013 Krisis sa Lungsod ng Zamboanga|krisis sa lungsod]]. * Setyembre 20 -- '''Sakuna at aksidente.''' Inilikas ang mga nakatira sa malalapit sa dagat sa [[Pilipinas]] at ipinatigil ang mga serbisyong pandagat maging ang mga pangingisda dahil sa paparating na Bagyong Usagi na may lakas na katergoryang 5.<ref>''[http://uk.reuters.com/article/uk-asia-typhoon-idUKBRE98J04A20130920 "Philippines evacuates coastal villages as super typhoon approaches en route for China"]{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Reuters]].'' 09-20-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Setyembre 21 --'''Sakuna at aksidente.''' Tumama ang bagyong Usagi sa hilagang bahagi ng [[Pilipinas]] na naging sanhi ng pagbaha, pagguho ng mga lupa at pagparalisa sa mga sasakyan, komunikasyon at elektrisidad.<ref>''[http://www.reuters.com/article/us-asia-typhoon-idUSBRE98K02120130921 "Super typhoon cuts power, unleashes landslides in northern Philippines"] [[Reuters]].'' 09-21-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Setyembre 28 -- '''Teatro, kultura at sining:''' Kinoronahang ''[[Miss World]] 2013'' si ''Miss Philippines'' [[Megan Young]] sa [[Bali, Indonesia]]. === Oktubre === [[Talaksan:Basilica of the Holy Child after 2013 Bohol earthquake.jpg|thumb|Ang ''Basilica of the Holy Child'' sa [[Lungsod ng Cebu]] pagkatapos ng [[Lindol sa Bohol (2013)|lindol sa Bohol]].]] * Oktubre 15 -- Bandang 8:12 ng umaga (PST), niyanig ng matinding [[Lindol sa Bohol (2013)|lindol]] ang [[Bohol|lalawigan ng Bohol]] na may ''magnitude'' ng 7.2 M_s na nagresulta sa 222 nasawi, 976 nasugatan, at 8 nawawala. [[Talaksan:Davao Occidental in Philippines.svg|thumb|Kinaroroonan ng [[Davao Occidental|Lalawigan ng Davao Occidental]].]] * Oktubre 28 -- Nilikha ang [[Davao Occidental]] bilang ika-81 lalawigan ng [[Philippines|Pilipinas]] sa Bisa ng Batas Republika Blg. 10360. === Nobyembre === * November 7 - Sa unang pagkakataon, humarap sa [[Senado ng Pilipinas|Senado]] ang umano'y mastermind sa P10 billion pork barrel scam na si [[Janet Lim-Napoles]] upang sagutin ang mga paratang laban sa kanya. [[Talaksan:Haiyan 2013 track.png|thumb|Ang rutang tinahak ng [[Super Bagyong Yolanda|Bagyong ''Haiyan'', o ''Yolanda'']]'','' ang pinakamalakas na bagyo sa Pilipinas.]] * Nobyembre 8 -- Tinamaan ng ''[[Super Bagyong Yolanda|Typhoon Haiyan]],'' kilala sa [[Pilipinas]] bilang Bagyong "Yolanda", ang mga Rehiyon ng [[MIMAROPA]], [[Kanlurang Kabisayaan|Kanlurang Visayas]], [[Gitnang Kabisayaan|Gitnang Visayas]], at [[Silangang Kabisayaan|Silangang Visayas]]. Nanalasa ito sa [[Tacloban|Tacloban, Leyte]]. Umabot sa Babala Bilang 4 ang mga probinsya nito. Ito ay nagresulta sa 6,201 nasawi, 27,665 nasugatan, 1,785 nawawala at ₱ 138,552,546.55 (US $ 3,208,322.78) kabuuang pinsala.<ref>''[http://www.rappler.com/nation/43316-timeline-super-typhoon-yolanda "TIMELINE: Super Typhoon Yolanda (Haiyan)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160911110421/http://www.rappler.com/nation/43316-timeline-super-typhoon-yolanda |date=2016-09-11 }} [[Rappler]].'' 11-09-2013. Hinango 10-15-2016.</ref> === Disyembre === [[Talaksan:Ph locator laguna san pedro.png|thumb|Mapa ng [[Laguna|Lalawigan ng Laguna]] na nagpapakita ng kinaroroonan ng [[San Pedro, Laguna|Lungsod ng San Pedro]].]] * Disyembre 28 -- Ipinatupad ang pagiging lungsod ng bayan ng [[San Pedro, Laguna]], ang [[Tala ng mga lungsod sa Pilipinas|ika-144]] na lungsod sa bansa, matapos magwagi sa isang plebisito.<ref>''[http://www.philstar.com/nation/2013/12/30/1273267/san-pedro-now-component-city-laguna "San Pedro now a component city of Laguna"] The Philippine Star.'' 12-30-2013. Hinango 09-20-2016.</ref><ref>''[http://newsinfo.inquirer.net/554979/its-official-san-pedro-town-in-laguna-now-a-city "It’s official: San Pedro town in Laguna now a city"] [[Philippine Daily Inquirer]].'' 12-31-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> Naunang nilagdaan ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] ang Batas Republika Blg. 10420<ref>''[http://www.gov.ph/2013/03/27/republic-act-no-10420/ "Republic Act No. 10420"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161011202930/http://www.gov.ph/2013/03/27/republic-act-no-10420/ |date=2016-10-11 }} [[Politika sa Pilipinas|Official Gazette of the Republic of the Philippines]].'' 03-27-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> na nagsabatas na gawing lungsod ang naturang bayan.<ref>''[http://www.rappler.com/nation/46884-san-pedro-laguna-cityhood-plebiscite-results "San Pedro approved as Laguna's 6th city"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015035727/http://www.rappler.com/nation/46884-san-pedro-laguna-cityhood-plebiscite-results |date=2015-10-15 }} [[Rappler]].'' 12-31-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> == Mga paggunita == Mga okasyon sa italiko ay "special holidays ," mga nasa bold ay ang "regular holidays." Sa karagdagan, inoobserbahan ng maraming lugar ang mga lokal na pista opisyal, tulad ng pagkakatatag ng kanilang bayan. Ito rin ay "espesyal na araw." * [[January 1|Enero 1]] – '''Unang Araw ng Bagong Taon''' * Enero 23 – ''[[Bagong Taong Tsino]]'' * Pebrero 25 – ''[[Rebolusyong EDSA ng 1986]]'' * Abril 5 – '''[[Holy Thursday|Huwebes Santo]]''' * Abril 6 – '''[[Good Friday|Biyernes Santo]]''' * Abril 7 – ''[[Holy Saturday|Sabado de Gloria]]'' * Abril 9 – '''[[Bataan Day|Araw ng Kagitingan]]''' * Mayo 1 – '''[[Araw ng Paggawa]]''' * Hunyo 12 – '''[[Araw ng Kalayaan]]''' * Agosto 9: '''[[Eid al-Fitr]]''' * Agosto 21 – ''Araw ni Ninoy Aquino'' * Agosto 25 – '''Araw ng mga Bayani''' * Oktubre 15 – '''[[Eid al-Adha]]''' * Nobyembre 1 – ''[[Undas|Araw ng mga Patay]]'' * Nobyembre 2 -- ''[[Araw ng mga Kaluluwa]]'' * Nobyembre 30 – '''Araw ni Bonifacio''' * Disyembre 25 – '''[[Pasko|Araw ng Pasko]]''' * Disyembre 30 – '''Araw ni Rizal''' * Disyembre 31 – ''[[Bisperas ng Bagong Taon]]'' ==Teatro, kultura at sining == *[[April 14]] – [[Ariella Arida]], [[Bea Rose Santiago]], Joanna Cindy Miranda, [[Mutya Johanna Datul]] and Pia Wurtzbach was crowned as the new [[Binibining Pilipinas 2013|Binibining Pilipinas]] winners. Si Arida ay kinoronahan ng [[Miss Universe 2012]] 1st runner-up [[Janine Tugonon]] bilang bagong Miss Universe–Philippines 2013. Si Santiago ay kinoronahan bilang bagong Binibining Pilipinas–International 2013 ng outgoing titleholder [[Nicole Schmitz]]. Miranda bilang bagong Binibining Pilipinas–Tourism 2013 na kinoronahan ni [[Katrina Jayne Dimaranan]]. Kinoronahan si Datul bilang bagong Binibining Pilipinas–Supranational 2013 ni Miss Supranational 2012 3rd runner-up Elaine Kay Moll. Si Wurtzbach naman ay nagtapos bilang 1st runner-up sa Binibining Pilipinas 2013.<ref>{{cite news |url= http://www.rappler.com/life-and-style/specials/bb-pilipinas/news/26248-binibining-pilipinas-2013-winners-crowned |title=Mga nagwagi sa Binibining Pilipinas 2013 kinoronahan |work=Rappler|year=2013 |access-date=Hulyo 11, 2014}}</ref> *[[Agosto 18]] – Kinoronahan si [[Megan Young]] bilang [[Miss World Philippines 2013]] sa [[Solaire Resort & Casino]] sa [[Parañaque]]<ref>{{cite balita|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/08/18/13/megan-young-miss-world-ph-2013|title=Si Megan Young ang Miss World PH 2013|work=ABS-CBN News|access-date=Agosto 19, 2013}}</ref> *[[Setyembre 6]] – Si [[Mutya Johanna Datul]] ay kinoronahan bilang Miss Supranational 2013 at siya ang unang [[Mga Asyano|Asyano]] at unang Pilipina na nanalo ng titulo.<ref name="supra">{{cite news|url=http://lifestyle.inquirer.net/124155/philippine-bet-wins-ms-supranational-2013|title=Philippine bet ang nanalo sa Ms Supranational 2013|last=de Jesus|first=Julliane Love|work=Philippine Daily Inquirer|access-date=Setyembre 8, 2013}}</ref> *[[Setyembre 28]] – Kinoronahan si Miss Philippines [[Megan Young]] bilang [[Miss World 2013]] at siya ang unang Pilipina na nanalo ng titulo.<ref>{{cite web|title=Kinoronahan si Miss Philippines Megan Young bilang Miss World 2013|url=http://news.biharprabha.com/2013/09/miss-philippines-megan-young-crowned-as-miss-world-2013/|access-date=Setyembre 28, 2013}}</ref> *[[Oktubre 5]]–6 – Ginugunita ng [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN]] ​​ang ika-60 anibersaryo ng Philippine Television sa pamamagitan ng Grand Kapamilya Weekend na gaganapin sa Quezon City Memorial Circle, [[Smart Araneta Coliseum]] at Marikina Sports Complex. *[[Nobyembre 9]] – Nanalo si Miss Philippines [[Ariella Arida]] ng ikatlong runner-up sa [[Miss Universe 2013]] sa [[Moscow Oblast]], Russia.<ref>{{cite news|last=Smith|first=Chuck|title=Nanalo si Ariella Arida ng ikatlong runner-up sa Miss Universe 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/11/10/1255146/ariella-arida-takes-3rd-runner-miss-universe-2013|work=The Philippine Star|date=Nobyembre 10, 2013}}</ref> *[[Nobyembre 19]] – Nanalo si Miss Philippines Annalie Forbes ng ikatlong runner-up sa Miss Grand International 2013 sa [[Bangkok]], [[Thailand]]<ref>{{cite web|last=Herriman|first=Robert|title=Pilipinang kagandahan, si Annalie Forbes, nagwagi bilang ikatlong runner-up sa Miss Grand International 2013|url=http://www.theglobaldispatch.com/filipina-beauty-annalie-forbes-takes-third-runner-up-at-miss-grand-international-2013-2013/|publisher=The Global Dispatch|date=Disyembre 13, 2013|access-date=Marso 15, 2026|archive-date=Hunyo 16, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616083935/https://www.theglobaldispatch.com/filipina-beauty-annalie-forbes-takes-third-runner-up-at-miss-grand-international-2013-2013/|url-status=dead}}</ref> *[[Nobyembre 21]] ** Nanalo si Miss Philippines Amber Delos Reyes bilang Miss Teen Expoworld Universe 2013 na ginanap sa [[Guatemala]].<ref>{{cite news |url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/11/25/13/another-pinay-wins-beauty-pageant |title=Isa pang Pinay ang nanalo sa beauty pageant |work=ABS-CBN News |access-date=2026-03-15 |archive-date=2013-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213133253/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/11/25/13/another-pinay-wins-beauty-pageant |url-status=dead }}</ref> ** Nanalo si Mister Philippines Gil Wagas bilang ikaapat na runner-up sa Mister International 2013 na ginanap sa Skenoo Hall, Gandaria City Mall, [[Jakarta]], [[Indonesia]]<ref>{{cite web|title=Pilipino ang Mister International na ika-4 na runner-up|url=http://rp3.abs-cbnnews.com/lifestyle/11/22/13/filipino-mister-international-4th-runner|publisher=ABS=CBN News|date=Nobyembre 22, 2013}}{{dead link|date=Nobyembre 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Disyembre 7]] – Si [[Alyz Henrich]] mula sa [[Venezuela]] ay kinoronahan bilang [[Miss Earth 2013]].<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/338805/showbiz/venezuelan-alyz-henrich-declared-miss-earth-2013|title=Si Venezuelan Alyz Henrich ay idineklarang Miss Earth 2013|work=GMA News}}</ref> *[[Disyembre 14]] – Nanalo si Miss Philippines Koreen Medina bilang ikatlong runner-up sa Miss Intercontinental 2013 na ginanap sa [[Magdeburg]], Germany.<ref>{{cite web|url=http://adventuresofabeautyqueen.com/2013/12/14/koreen-medina-wins-3rd-runner-up-in-miss-intercontinental-2013/|title=Nanalo si Koreen Medina bilang ikatlong runner-up sa Miss Intercontinental 2013!|work=Adventures of a Beauty Queen|access-date=2026-03-15|archive-date=2013-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218034459/http://adventuresofabeautyqueen.com/2013/12/14/koreen-medina-wins-3rd-runner-up-in-miss-intercontinental-2013/|url-status=dead}}</ref> *[[Disyembre 17]] – Nanalo si Miss Philippines [[Bea Rose Santiago]] bilang [[Miss International 2013]] na ginanap sa Tokyo, Japan<ref>{{cite balita|huling=Smith|una=Chuck|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/18/1269412/miss-philippines-bea-rose-santiago-miss-international-2013|title=Si Miss Philippines Bea Rose Santiago ay Miss International 2013|work=The Philippine Star|petsa=Disyembre 18, 2013}}</ref> *[[Disyembre 31]] – Nanalo si Miss Philippines Angeli Dione Gomez ng [[Miss Tourism International]] 2013 sa Putrajaya, Malaysia.<ref>{{cite web |url=http://felixmanuel.opmbworldwide.com/post/mutya-ng-pilipinas-queens-off-to-compete-in |title=Makasaysayang Proklamasyon mula kay Gobernador Cuomo na Ipinagkaloob sa Komunidad ng mga Pilipino |publisher=Felixmanuel.opmbworldwide.com |access-date=Oktubre 17, 2015 |archive-date=Pebrero 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203220223/http://felixmanuel.opmbworldwide.com/post/mutya-ng-pilipinas-queens-off-to-compete-in |url-status=dead }}</ref> ==Musika== ===Mga Konsiyerto=== *[[Enero 5]] – [[Regine Velasquez]] Silver Rewind live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Enero 16]] – [[Swedish House Mafia]]: Ang [[One Last Tour]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Enero 16]]–[[Enero 20|20]] – [[Jabbawockeez]] live sa Ayala Malls *[[Enero 19]] – Dream K-Pop Fantasy Concert Tampok ang [[Girls' Generation]], [[Infinite (grupo)|Infinite]], [[U-Kiss]], Exo M/K, Tasty, at [[Tahiti]] live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Pebrero 2]] – TM Astig Panalo Fest [[Mall of Asia Arena]] *[[Pebrero 14]]: **Foursome live sa [[Mall of Asia Arena]] **[[Jessica Sanchez]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Pebrero 15]] – [[Paramore]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Pebrero 16]] – [[Psy (tagapaglibang)|Psy]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Pebrero 22]] – [[Jose Feliciano]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Pebrero 28]] – [[Cliff Richard]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Marso 2]] – [[2PM]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Marso 15]] – [[Jose Manalo|Jose]] & [[Wally Bayola|Wally]] Konsiyerto: Isang Party para kay Juan at sa Lahat nang live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Marso 16]] – Foursome: The Repeat nang live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Marso 20]] – [[Demi Lovato]] nang live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Marso 22]] – [[Bloc Party]] nang live sa [[World Trade Center (Pasay)|World Trade Center]], Hall D *[[Marso 31]] – [[The Script]] nang live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Abril 5]] – [[Gloria Gaynor]]: I Will Survive nang live sa NBC Tent, Fort Bonifacio, [[Taguig]] *[[Abril 6]] – [[Julio Iglesias]] nang live sa [[Manila Hotel]] Tent City *[[Abril 9]] – [[Lawson (banda)|Lawson]] live sa Eastwood Mall Open Park *[[Abril 27]] – [[Close-Up (toothpaste)|Close-Up]] Summer Solstice 2013 Tampok sina [[Afrojack]], [[Alex Gaudino]], [[Cedric Gervais]], [[Dev (mang-aawit)|Dev]], [[Jump Smokers]], [[Sandwich]], [[Spongecola]], [[Urbandub]], at [[Cobra Starship]] live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Abril 30]] – [[Daniel Padilla]]: Isang Konsiyerto para sa Kaarawan live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Mayo 3]] – [[Modern English (banda)|Modern English]] at [[The Alarm]]: Balik sa Dekada 80 – [[New wave music|New Wave]] Concert Party live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Mayo 4]] – [[Slash (musikero)|Slash]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Mayo 8]] – [[Aerosmith]]: Ang Pandaigdigang Paglilibot para sa Pag-init ng Mundo! live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Mayo 11]] – [[Julie Anne San Jose]]: Konsiyerto ng It's My Time live sa Music Museum *[[Mayo 14]] – [[Jason Mraz]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Mayo 15]] – [[Avicii]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Mayo 17]] – [[Vice Ganda]] Konsiyerto: I-Vice Ganda Mo Ako sa Araneta! live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Mayo 20]] – [[Nick Vujicic]]: Unstoppable Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Mayo 26]] – [[Alden Richards]] live sa [[Trinoma]] *[[Hunyo 7]] – [[Switch (banda)|Switch]] Tampok sina [[Callalily]] at [[6cyclemind]] live sa Music Museum *[[Hunyo 12]] – Freedom Rocks Independence Day Concert live sa Araneta Center *[[Hunyo 14]]: **[[Rico Blanco]] live sa Music Museum **[[Sungha Jung]] live sa J Centre Convention Hall, [[Mandaue City]], [[Cebu]] *[[Hunyo 15]]: **[[Sungha Jung]] live sa [[Newport Performing Arts Theater]], [[Resorts World Manila]] **[[CNBlue]]: Ang Blue Moon World Tour live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Hunyo 24]] – Isang Maharlikang Gabi Kasama si Prinsesa Velasco live sa Off The Grill *[[Hunyo 27]] – Antipolo Music Festival live sa [[Ynares Center]] *[[Hunyo 29]]: **Big Fish Innovation White live sa World Trade Center **The Pianist's Pianist live sa CCP Theater *[[Hulyo 6]] – [[Lee Min-ho]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Hulyo 19]] – [[Spongecola]]: Pinakamataas na Kapasidad live sa Music Museum *[[Hulyo 20]] – [[Dionne Warwick]] at [[Tavares (grupo)|Tavares]] live sa The Manila Hotel Tent. *[[Hulyo 21]] – [[Dionne Warwick]] at [[Tavares (grupo)|Tavares]] live sa [[SMX Convention Center]] [[Davao City|Davao]] *[[Hulyo 23]] – [[Dionne Warwick]] at [[Tavares (grupo)|Tavares]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Hulyo 26]]: **[[Juris Fernandez]] live sa [[Ynares Sports Arena]] **[[The XX]] live sa NBC Tent *[[Hulyo 31]] – [[Killswitch Engage]] live sa SM Skydome *[[Agosto 6]] – [[Pet Shop Boys]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Agosto 7]] – [[Carly Rae Jepsen]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Agosto 8]] – [[Fall Out Boy]] Save Rock and Roll live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Agosto 9]] – [[Mark Bautista]] The Sound of Love live sa Music Museum *[[Agosto 13]]: **[[Linkin Park]]: Living Things World Tour live sa [[Mall of Asia Arena]] **[[Air Supply]]: The Greatest Hits live sa Solaire Resort *[[Agosto 16]] – [[Ogie Alcasid]]: 25 I Write The Songs: The 25th Anniversary Celebration live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Agosto 17]]: **[[Abra (rapper)|Abra]] Ang Grand Concert nang live sa Globe Circuit Event Grounds, [[Makati]] **[[Bamboo]] at [[Yeng Constantino]]: By Request nang live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Agosto 19]] – [[Jampandroids]] nang live sa [[Hard Rock Cafe]], Glorietta III, [[Makati]] *[[Agosto 20]] – [[Side A (banda)|Side A]] {{Pangalan ng sarili|iHelp Concert for a Cause}} nang live sa Music Museum *[[Agosto 25]] – Bazooka Rocks Festival nang live sa [[SMX Convention Center]] *[[Agosto 30]] – [[Renee Olstead]] nang live sa Fairmont Hotel *[[Agosto 31]] – Big Fish Innovation Black nang live sa World Trade Center *[[Setyembre 4]] – [[Pitbull (tagapaglibang)|Pitbull]]: Global Warming Tour live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Setyembre 5]] – [[George Benson]] kasama si [[Patti Austin]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Setyembre 7]]: **K-Pop Republic Tampok sina [[Dal Shabet]], Exo K at [[SHINee]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **[[The Piano Guys]] live sa [[SM Mall of Asia]] Center Stage **[[Patti Austin]] kasama si [[Joe Pizzulo]] live sa Crowne Plaza Ballroom *[[Setyembre 9]] – [[Patti Austin]] kasama si [[Joe Pizzulo]] live sa [[SMX Convention Center]] [[Davao City|Davao]] *[[Setyembre 10]] – [[Frankie Valli]] at ang [[The Four Seasons (banda)|Four Seasons]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Setyembre 13]] – [[Martin Nievera]] 3D Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Setyembre 14]] – [[Sandwich]] 15th Anniversary Concert live sa 19 East Bar *[[Setyembre 17]] – [[Tony Bennett]] live sa PICC Plenary Hall *[[Setyembre 19]] – [[Rihanna]]: [[Diamonds World Tour]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Setyembre 26]]: **[[The Killers]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **[[Zia Quizon]]: A Little Bit of Lovin live sa Music Museum *[[Setyembre 27]] – 202: Debut Performance Live sa D.L. Umali, UPLB *[[Setyembre 27]]–[[Setyembre 29|29]] – Relient K live sa Ayala Malls *[[Setyembre 28]]: **Ang Mahiwagang Musika ng Disney live sa CCP Main Theater **[[Charice]] at [[Aiza Seguerra|Aiza]]: Ang Kapangyarihan ng Dalawa live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **P.O.D. Live sa Dutdutan 13 live sa [[World Trade Center (Pasay)|World Trade Center]] **Mga Bikes, Boards at Bands live sa Republic Wake Park *[[Oktubre 2]] – Biodiversity Rocks Concert live sa [[Hard Rock Cafe]] *[[Oktubre 3]] – Club Life: [[Tiesto]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Oktubre 4]]: **[[Planetshakers]]: Night of Fire live sa Qimonda I.T. Center [[Cebu City]] **[[Smart Communications|Smart Bro]] Live at Malakas na Interactive Concert live sa Trinoma Mindanao Open Parking *[[Oktubre 10]] – [[Fatboy Slim]] live sa Republiq *[[Oktubre 12]] – One More Try: My Husband's Lover The Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Oktubre 18]] – Michael Johnson, Stephen Bishop, Joe Puerta Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Oktubre 21]] – [[Sugar Ray]], [[Smash Mouth]] at [[Gin Blossoms]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Oktubre 24]]: **[[Kesha]]: [[Warrior Tour]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **[[Super Junior]]: Super Show 5 live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Oktubre 25]] – [[Tanduay]] Rhum Rockfest Year 7 live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Oktubre 26]]: **Black Party Manila X live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **Big Fish Cream Halloween Ball live sa [[World Trade Center (Pasay)|World Trade Center]] *[[Oktubre 28]] – [[Rob Schneider]] live sa Solaire Resort *[[Oktubre 29]] – [[Libera (koro)|Libera]] live sa PICC Plenary Hall *[[Oktubre 30]] – [[Explosions in the Sky]] live sa Samsung Hall SM Aura *[[Nobyembre 3]] – [[Infinite (grupo)|Infinite]]: [[One Great Step]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Nobyembre 6]] – [[OneRepublic]]: [[The Native Tour]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Nobyembre 7]] – [[Aljur Abrenica]] Come and Get Me Concert live sa Music Museum *[[Nobyembre 8]] – [[Matchbox Twenty]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Nobyembre 9]]: **[[Close-Up (toothpaste)|Close-Up]] Forever Summer live sa [[Bonifacio Global City]] **[[Erik Santos]] inTENse Concert live sa PICC Plenary Hall **[[Mocha Girls]] Red Hot Mocha Night live sa Music Museum *[[Nobyembre 11]] – [[The Lettermen]] live sa [[Newport Performing Arts Theater]], [[Resorts World Manila]] *[[Nobyembre 12]] – Myx Mo 2013 live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Nobyembre 13]] – Love Overload Over Asia kasama si [[John Ford Coley]] live sa Solaire Resort *[[Nobyembre 15]]: **[[Sarah Geronimo]] Perfect 10 Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **[[Jed Madela]] 10th Anniversary Concert live sa PICC Plenary Hall **Greenlight Music Festival live sa Greenfield District *[[Nobyembre 16]]: **[[Richard Clayderman]] live sa PICC Plenary Hall **David Elkins live sa [[Hard Rock Cafe]] [[Makati]] **Tulong Na, Tabang Na, Tayo Na A Benefit Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Nobyembre 20]] – [[Lani Misalucha]] Reyna ng Gabi live sa Solaire Resort *[[Nobyembre 21]] – United Republiq tampok si [[Axwell]] live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Nobyembre 22]] – [[Martin Nievera]] 3D The Repeat live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Nobyembre 25]]: **[[Alicia Keys]]: [[Set the World on Fire Tour]] live sa [[Mall of Asia Arena]] **[[Tegan at Sara]] live sa NBC Tent *[[Nobyembre 26]] – [[Two Door Cinema Club]] live sa NBC Tent *[[Nobyembre 28]] – Sitti Bossa Love Concert live sa Music Museum *[[Nobyembre 29]] – [[Enrique Gil]] King of the Gil live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Nobyembre 30]]: **Cinema Jam Outdoor Movie and Music Fest live sa Circuit Makati **[[Sarah Geronimo]] Perfect 10 Concert The Repeat live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Disyembre 6]] at [[Disyembre 7|7]]: [[Lea Salonga]] Playlist Concert live sa PICC Plenary Hall *[[Disyembre 7]] – Sonic Carnival Feast live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Disyembre 11]] – [[Air Supply]] live sa Solaire Resort *[[Disyembre 12]] – [[Zedd (musikero)|Zedd]] live sa [[SMX Convention Center]] *[[Disyembre 14]]: **[[Otto Knows]] live sa Republiq Club **Exception Music Festival live sa Circuit Makati *[[Disyembre 30]] – [[Boyce Avenue]] live sa [[Resorts World Manila]] ==Palakasan== *[[Enero 16]] – '''Basketball:''' Nanalo ang [[Talk 'N Text Tropang Texters]] ng ikaanim na kampeonato sa PBA matapos talunin ang Rain or Shine Elasto Painters sa [[2012–13 PBA Philippine Cup Finals]] sa seryeng ito, 4–0. *[[Marso 6]] – '''Volleyball:''' Tinalo ng [[De La Salle Lady Archers|La Salle]] ang [[Ateneo Lady Eagles|Ateneo]] sa tatlong set, 25–23, 25–20, 25–16, upang tapusin ang serye sa dalawang laro at mapanalunan ang kanilang ikawalong titulong [[UAAP Season 76 volleyball tournaments|UAAP women's volleyball championship]]. Si [[Michele Gumabao]] ay itinanghal na Most Valuable Player (MVP) ng Finals. *[[Marso 9]] – '''Cheerleading:''' Nanalo ang Altas Perpsquad sa [[NCAA Cheerleading Competition]]. Pumangalawa ang AU Dancing Chiefs, habang pangatlo ang EAC Pep Squad. *[[Abril 13]] – '''Boksing:''' Natalo si [[Nonito Donaire]] kay [[Guillermo Rigondeaux]] sa pamamagitan ng unanimous decision, na nagtapos sa kanyang 12-taong sunod-sunod na panalo simula noong una siyang natalo kay Rosendo Sanchez.<ref>{{cite web|url=http://www.badlefthook.com/2013/2/8/3969424/donaire-vs-rigondeaux-fight-reportedly-done-april-13-new-york-hbo-boxing-news|title=Ang laban nina Donaire at Rigondeaux ay naiulat na natapos sa Abril 13 sa NYC|may-akda =Christ, Scott |date=Pebrero 8, 2013|access-date=Pebrero 9, 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.boxingnews24.com/2013/02/donaire-vs-rigondeaux-a-done-deal-for-april-13th/|title=Donaire vs. Rigondeaux, tapos na ang kasunduan para sa Abril 13!|author =Dan Ambrose|date=Pebrero 8, 2013|access-date=Pebrero 9, 2013}}</ref> *[[Mayo 19]] – '''Basketball:''' Nanalo ang [[Alaska Aces (PBA)|Alaska Aces]] nang talunin ang [[Barangay Ginebra San Miguel]] sa iskor na 104–80, at nanalo sa [[2013 PBA Commissioner's Cup Finals]]. *[[Hunyo 29]] – [[Hulyo 6]] – '''Multi Sport Event:''' ''' Ang Pilipinas''' ay lumahok sa '''[[2013 Asian Indoor and Martial Arts Games]]''' na ginanap sa [[Incheon]], [[South Korea]] mula Hunyo 29 hanggang Hulyo 6. *[[Hulyo 22]] – '''Basketball:''' Ang NBA 2013 MVP at Finals MVP na si [[LeBron James]] ng [[Miami Heat]] ay bumisita sa Pilipinas sa [[Bonifacio Global City]], Taguig. *[[Agosto 1]]–11 – '''Basketball:''' Ang [[2013 FIBA ​​Asia Championship]] ay ginanap sa Pilipinas mula Agosto 1–11, 2013 at ginanap sa [[Mall of Asia Arena]] sa [[Pasay]], Maynila. Nanalo ng medalyang pilak ang [[pambansang koponan ng basketball ng mga lalaki sa Pilipinas]]. *[[Agosto 16]]–24 – '''Multi Sport Event:''' Ang '''Pilipinas''' ay nakipagkumpitensya sa '''2013 [[Asian Youth Games]]''' na ginanap sa [[Nanjing]], People's Republic of China mula Agosto 16, 2013, hanggang Agosto 24, 2013. Ang Pilipinas ay nagkaroon ng kanilang unang gintong medalya para sa Asian Youth Games matapos makuha nina Mia Legaspi at Princess Superal ang Ginto at Pilak ayon sa pagkakabanggit sa Women's Golf.<ref>{{cite news|title=Nakuha ng mga golf girls ang gintong medalya para sa unang medalya ng Pilipinas sa Asian Youth Games|url=http://www.interaksyon.com/interaktv/golf-girls-bag-gold-silver-finish-for-philippines-first-medals-in-asian-youth-games|publisher=InterAksyon|date=Agosto 21, 2013|access-date=Agosto 22, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140322083354/http://www.interaksyon.com/interaktv/golf-girls-bag-gold-silver-finish-for-philippines-first-medals-in-asian-youth-games|archive-date=Marso 22, 2014|url-status=dead}}</ref> *[[Setyembre 15]] – '''Cheerleading:''' Nanalo ang NU Pep Squad sa [[UAAP Cheerdance Competition]]. Pumangalawa ang UP Pep Squad, habang pangatlo ang DLSU Animo Squad. *[[Oktubre 10]] – '''Basketball:''' Ang kauna-unahang laro ng pre-season na [[NBA]] ay ginanap sa [[Mall of Asia Arena]] sa laro sa pagitan ng [[Houston Rockets]] at ng [[Indiana Pacers]]. Ang larong pre-season ay ang unang ginanap sa Timog-silangang Asya.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/sports/2013/03/05/916101/pacers-rockets-play-first-ever-nba-preseason-game-manila |title=Maglalaro ang Pacers at Rockets sa kauna-unahang laro ng NBA preseason sa Maynila |work=The Philippine Star|date=Marso 5, 2013 |access-date=Marso 5, 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=http://sports.inquirer.net/123683/rockets-beat-pacers-in-first-ever-nba-game-in-manila |title=Tinalo ng Rockets ang Pacers sa kauna-unahang laro ng NBA sa Maynila |work=Philippine Daily Inquirer|date=Oktubre 10, 2013 |access-date=Disyembre 9, 2013}}</ref> *[[Oktubre 11]]–15 – '''Football:''' Ang Pilipinas ang nag-host ng [[2013 Philippine Peace Cup]] sa Bacolod. Nanalo ang Pilipinas sa paligsahan. *[[Oktubre 12]] – '''Basketball:''' Tinalo ng koponan ng basketball na [[De La Salle Green Archers]] ang [[UST Growling Tigers]] ng 2–1 sa kanilang huling serye upang mapanalunan ang kanilang ikawalong titulo sa kalalakihan sa [[UAAP Season 76 basketball tournaments|UAAP Championships]]. *[[Oktubre 25]] – '''Basketball''' Tinalo ng [[San Mig Coffee Mixers|San Mig Coffee]] ang [[Petron Blaze Boosters|Petron]] sa [[2013 PBA Governors' Cup]] Finals sa [[Smart Araneta Coliseum|Big Dome]] sa [[Quezon City]] ang nanalo ng iskor na 87–77 *[[Nobyembre 10]] – '''Boksing:''' Nanalo si [[Nonito Donaire]] sa pamamagitan ng TKO sa ika-9 na round laban kay [[Vic Darchinyan]]. *[[Nobyembre 16]] – '''Basketball:''' Tinalo ng club ng basketball na [[San Beda Red Lions]] ang [[Letran Knights]] ng 2–1 sa kanilang huling serye upang mapanalunan ang kanilang ikalabinsiyam na titulo sa kalalakihan sa [[NCAA Season 89 basketball tournaments|NCAA Championships]]. *[[Nobyembre 23]] – '''Boksing:''' Nanalo si [[Manny Pacquiao]] sa pamamagitan ng unanimous decision laban kay [[Brandon Rios]] upang mapanatili ang titulong WBO International Welterweight. *[[Disyembre 11]]–22 – '''[[2013 Palarong Timog-Silangang Asya]]:''' Pumang-pitong pwesto ang Koponan ng Pilipinas *[[Disyembre 17]] – '''Basketbol:''' Tinalo ng [[De La Salle Green Archers|La Salle]] ang SWU ng 2–0 sa best-of-3 finals para mapanalunan ang kanilang ika-2 [[2013 Kampeonato ng Kolehiyo ng Pilipinas|kampeonato ng PCCL]]. ==Kapanganakan== *Enero 4 – Sophia Corullo, batang aktres (d. [[2019 sa Pilipinas|2019]]) == Kamatayan == * Enero 2 – Stephanie Nicole Ella, biktima ng ligaw na bala. (namatay sa edad 7) * Enero 7 – Gonzalo "Lito" G. Puyat II, dating pangulo ng [[FIBA]] (isinilang Mayo 21, 1933) * Enero 8 – Fr. Anscar J. Chupungco, <small>OSB</small>, liturhista at teologo. (isinilang Nobyembre 10, 1939) * Enero 22 – Erlinda Domingo, Alkalde ng [[Maconacon, Isabela]]. * Enero 24 – [[Pepe Pimentel]], ''TV host.'' (isinilang Abril 30, 1929) * Enero 30 – Egay Navarro, ''cameraman'' at ''cinematographer''. (isinilang 1950) * Pebrero 5 – Dennis Aranas, suspek na tumestigo (sa kaso ng pagpaslang). * Pebrero 6 ** Gerardo Espina, Sr., dating Kinatawan (Unang Distrito ng [[Biliran]]) sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Mababang Kapulungan]]. (namatay sa edad 77) ** [[Henry Halasan]], tagapamahayag na pantelebisyon (isinilang Hulyo 15, 1924) * Pebrero 8 – Elvie Villasanta, komedyante. (isinilang Disyembre 14, 1927) [[Talaksan:Lolong crocodile.jpg|thumb|[[Lolong]]]] * Pebrero 10 – [[Lolong]], pinakamalaking buwayang naitala''.'' * Marso 10 ** [[Edelmiro Amante|Edelmiro Amante, Sr.]], Kinatawan ng Ikalawang Distrito ng [[Agusan del Norte]] sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Mababang Kapulungan]] (2007-2010) at dating ''Executive Secretary'' (isinilang Abril 21, 1933) ** Danny Zialcita, direktor sa pelikula. (isinilang Nobyembre 24, 1939) * Marso 15 – Subas Herrero, aktor. (isinilang Abril 3, 1949) * Marso 21 – [[Isagani Cruz]], dating mahistrado ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]]. (isinilang 1924)<ref>''[http://newsinfo.inquirer.net/377567/ex-sc-justice-isagani-a-cruz-passes-away "Isagani Cruz, SC justice, Inquirer columnist; 88"] [[Philippine Daily Inquirer]].'' 03-22-2013. Hinango 11-02-2016.</ref> * Marso 23 – Dr. Onofre Copuz, Pambansang Siyentista. (isinilang Disyembre 1, 1926)<ref>''[http://www.philstar.com/business/2013/04/03/926205/dr.-onofre-d.-corpuz-significant-life "Dr. Onofre D. Corpuz, a significant life"] [[The Philippine Star]].'' 04-03-2013. Hinango 4-21-2017.</ref> * Marso 30 – Bobby Parks, Sr., manlalaro ng basketball. * Abril 3 – Vicente “Ting” Jayme, dating Kalihim ng Pananalapi. (isinilang Oktubre 27, 1928) * Abril 7 – Billy Esposo, kolumnista. (namatay sa edad 64) * Abril 24 – [[Pedro Romualdo|Pedro P. Romualdo]], Kinatawan ([[Distritong Pambatas ng Lalawigan ng Camiguin]]) sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (apat na beses: 1987-1998, at 2007-Abril 24, 2013). (isinilang Hunyo 29, 1935) * Abril 30 -- Roberto Chabet, Ama ng Sining Konseptuwal ng Pilipinas. (isinilang Marso 29, 1937) * Mayo 12 ** [[Daisy Avellana|Daisy Hontiveros-Avellana]], ''National Artist for Theater.'' (isinilang Enero 26, 1917) ** Jose Jay Pernes, kandidato sa pagka-Kongresista noong Halalan 2013. (namatay sa edad 49) * Mayo 15 – [[Raul M. Gonzalez|Raul Gonzalez]], mamamahayag at ''Vice President of Public Affairs'' ng ''[[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan|Government Service Insurance System]].'' (isinilang 1935) * Mayo 19 – [[Bella Flores|Bella Flores (Remedios Papa Dancel)]], aktres. (isinilang Pebrero 27, 1929) * Mayo 20 – Emmanuel Velasco, dating ''state prosecutor''. (namatay sa edad 54) * Mayo 28 – Edgar “Eddie” Sinco Romero, ''National Artist for Cinema and Broadcast Arts.'' (isinilang Hulyo 7, 1924) * Hunyo 2 – Brig. Gen. Daniel Lucero, dating tagapagsalita ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]]. * Hunyo 12 – [[Hugo Gutierrez, Jr.]], dating mahistrado ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]]. (isinilang Enero 29, 1927) * Hunyo 26 – Sammy Lagmay, aktor at komedyante. (namatay sa edad 55) * Hulyo 5 – Amable “Ama” Quiambao, aktres sa mga pelikula, telebisyon, at teatro. (isinilang Enero 19, 1947) * Hulyo 9 – [[Andrea Veneracion]], ''National Artist for Music''. (isinilang Hulyo 11, 1928) * Agosto 15 – Behn Cervantes, direktor at aktor. (isinilang Agosto 26, 1938) * Agosto 19 – [[Romeo Candazo]],  Kinatawan ng [[Distritong pambatas ng Marikina#Solong Distrito|nag-iisang distrito]] ng [[Lungsod ng Marikina]] sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Mababang Kapulungan]] (1992-2001). (isinilang Hunyo 18, 1952) * Agosto 21 – Rodolfo Tan Cardoso, manlalaro ng ''chess''. (isinilang Disyembre 25, 1937) * Agosto 25 – Erwin Chiongbian, dating Kinatawan (nag-iisang distrito ng [[Sarangani]]) sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Mababang Kapulungan]]. (namatay sa edad 69) * Setyembre 7 – [[Susan Fuentes]] (Susan Toyogon), ''Queen of Visayan Songs.'' (isinilang Nobyembre 1, 1954) * Setyembre 11 – Francisco “Frank” Chavez, dating ''Solicitor General''. (isinilang Pebrero 6, 1947) * Setyembre 13 – Nora Daza, personalidad sa pagluluto''.'' (isinilang Disyembre 2, 1928) * Oktubre 7 – Leandro Mendoza, dating hepe ng [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas|pulisya]]. (isinilang Marso 24, 1946) * Oktubre 9 – Maximiano Tuazon Cruz, prelado ng Simbahang Romano Katoliko. (isinilang Abril 4, 1923) * Oktubre 15 – Cancio C. Garcia, dating ''Associate Justice'' ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema ng Pilipinas]]. (isinilang Oktubre 20, 1937) * Oktubre 18 – Alberto Romualdez, Jr., dating Kalihim ng Kalusugan (1998-2001). (isinilang Setyembre 14, 1940) * Oktubre 20 – Sultan [[Jamalul Kiram III]], [[Sultanate of Sulu|Sultanato ng Sulu]]. (isinilang Hulyo 16, 1938) * Oktubre 27 – F. Landa Jocano, [[antropologo]]. (isinilang Pebrero 5, 1930)<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/332871/lifestyle/f-landa-jocano-anthropologist-and-up-professor-emeritus-passes-away "F. Landa Jocano, anthropologist and UP professor emeritus, passes away"] [[GMA Network|GMA News]].'' 10-28-2013. Hinango 11-02-2016.</ref> * Oktubre 31 – [[Andres Narvasa|Andres R. Narvasa]], dating [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]] ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] (1991-1998) (isinilang Nobyembre 30, 1928) * Nobyembre 2 – Renato “Guido” del Prado, aktor. (isinilang 1940)<ref>''[http://news.abs-cbn.com/entertainment/11/02/13/actor-renato-del-prado-dies-73 "Actor Renato del Prado dies at 73"] [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN News]].'' 11-02-2013. Hinango 11-02-2016.</ref> * Nobyembre 4 – Fr. Jose “Joe” Dizon, aktibista. (isinilang 1948) * Nobyembre 23 – [[June Keithley|June Keithley-Castro]], personalidad ng ''[[People Power Revolution|People Power]]'' (isinilang Marso 10, 1947) * Nobyembre 29 – Col. Manuel F. Segura, beterano ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at may-akda ng aklat. (isinilang Enero 1, 1919) * Disyembre 4 – Pedro Subido, ''gold medalist''. (namatay sa edad 83) * Disyembre 13 – ''Ret. Gen.'' Delfin Bangit, dating hepe ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]]. (isinilang 1955 o 1956) * Disyembre 15 – Jonas Joshua Garcia, baguhang boksingero. (namatay sa edad 16)<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/339947/news/metro/comatose-16-year-old-boxer-passes-away "Comatose 16-year-old boxer passes away"] [[GMA Network|GMA News]].'' 12-15-2013. Hinango 11-02-2016.</ref> * Disyembre 18 – Dominic “Papadom” Gamboa, pangunahing bokalista ng bandang ''Tropical Depression.'' (isinilang Disyembre 19, 1965) * December 20 – Ukol Talumpa, Alkalde ng [[Labangan, Zamboanga del Sur]]. * Disyembre 25 – [[Ismael Mathay, Jr.|Ismael "Mel" A. Mathay, Jr.]], dating Alkalde ng [[Lungsod Quezon]] (1992-2001). (isinilang Hunyo 26, 1932) '''Sa Larangan ng Pamamahayag''' Mga mamamahayag na pinaslang sa bansa sa taong 2013 (siyam)<ref>''[https://cpj.org/killed/asia/philippines/ "Journalists Killed in Philippines."] Committee to Protect Journalists.'' Hinango Agosto 29, 2016.</ref>ː * Abril 22, 2013 -- Mario Vendiola Baylosis (Radyo Natin and dxNC-Radyo Suhnann), [[Kabasalan, Zamboanga Sibugay]] * Hulyo 30, 2013 -- Bonifacio Loreto at Richard Kho (''Aksyon Ngayon'' tabloid), [[Lungsod Quezon]] * Agosto 1, 2013 -- Mario Sy (malayang mamamahayag), [[Heneral Santos|General Santos City]] * Agosto 29, 2013 -- Fernando Solijon (dxLS Love Radio), [[Iligan|Iligan City]] * Setyembre 4, 2013 -- Vergel Bico, (''Kalahi'' tabloid), [[Calapan|Calapan City]] * Setyembre 14, 2013 -- Jesus "Jessie" Tabanao (dyRC Radyo Calungsod), [[Lungsod ng Cebu|Cebu City]] * Nobyembre 29, 2013 -- Joas Dignos (dxGT Radio), [[Valencia, Bukidnon|Valencia City]] * Disyembre 11, 2013 -- Rogelio Butalib (107.9 FM Radyo Natin), [[Tagum|Tagum City, Davao Del Norte]] == Estatistika == {| class="wikitable" ! colspan="2" |Iba pang impormasyon |- !Lawak |300,000 kilometro kwadrado (115,831 milya kwadrado) |- !Populasyon |(Pagtataya noong 2013): 97,571,700<ref>''[https://www.google.com.ph/publicdata/explore?ds=d5bncppjof8f9_&met_y=sp_pop_totl&idim=country:PHL:CAN:AUS&hl=en&dl=en World Development Indicators.] Google Public Data Explorer.'' Hinango Set. 20, 2016.</ref> |- !Kabisera |[[Maynila]] (ang ilang mga opisina ng pamahalaan at mga kagawaran ay matatagpuan sa [[Lungsod Quezon|Lungsod ng Quezon]] at iba pang mga lugar sa [[Kalakhang Maynila]]) |} == Sanggunian == * ''[http://www.bworldonline.com/content.php?section=Economy&title=the-philippines-year-in-review-2013&id=82465 "The Philippines Year in Review 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115181351/https://www.bworldonline.com/content.php?section=Economy&title=the-philippines-year-in-review-2013&id=82465 |date=2021-01-15 }} BusinessWorld.'' 01-24-2014. * ''[http://www.manilatimes.net/yahoo-ph-reveals-2013-year-in-review/63051/ "Yahoo Ph reveals '2013 Year in Review'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140425141107/http://www.manilatimes.net/yahoo-ph-reveals-2013-year-in-review/63051/ |date=2014-04-25 }} Manila Times.'' 12-25-2013. * ''[https://www.britannica.com/place/Philippines-Year-In-Review-2013 "Philippines in 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161011200349/https://www.britannica.com/place/Philippines-Year-In-Review-2013 |date=2016-10-11 }} Britannica.com'' * ''[http://www.philippineflightnetwork.com/2013/12/philippine-aviation-2013-year-in-review.html "Philippine Aviation: 2013 Year In Review"] Philippine Flight Network.'' 12-31-2013. * ''[https://sg.news.yahoo.com/top-news-searches-in-ph-year-in-review-2013-072344242.html "Top news searches in PH - Year in Review 2013"] Yahoo News.'' 12-09-2013 * ''[http://www.pinoyadventurista.com/2013/12/top-travel-trends-for-103.html "Year in Review: Top Travel Trends for 2013 according to Skyscanner"] Pinoy Adventurista.'' 12-16-2013. * ''[http://www.hardwarezone.com.ph/tech-news-intel-philippines-wraps-2013-year-review "Intel Philippines Wraps Up 2013 With Year in Review"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140420040123/http://www.hardwarezone.com.ph/tech-news-intel-philippines-wraps-2013-year-review |date=2014-04-20 }} HardwareZone.com.ph.'' 12-11-2013. * ''[http://filipinojournal.com/alberta/2013-year-review/ "2013 Year in Review"] Filipino Journal Alberta'' * ''[http://www.rappler.com/sports/by-sport/boxing-mma/48151-filipino-mma-2013-year-in-review "Filipino MMA in 2013 – A Year in Review"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181122152816/https://www.rappler.com/sports/by-sport/boxing-mma/48151-filipino-mma-2013-year-in-review |date=2018-11-22 }} Rappler.'' 01-16-2014. *''"Top 7 Youth Newsmakers of 2013 (Parts [http://thepoc.net/index.php/top-7-youth-newsmakers-of-2013/ 1]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} and 2)" The Philippine Online Chronicle.'' 12-29-2013. *''[https://sg.news.yahoo.com/photos/year-in-review-2013-top-newsmakers-1385986521-slideshow/ "Top newsmakers - Year in Review 2013"]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Yahoo News.'' 12-02-2013. *''[http://www.philippineedition.com/2013/09/winners-philippine-editions-1st.html "WINNERS: Philippine Edition's 1st Newsmakers Of The Year 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130923084218/http://www.philippineedition.com/2013/09/winners-philippine-editions-1st.html |date=2013-09-23 }} Philippine Edition.'' 09-13-2013. *''[http://www.rappler.com/newsbreak/46488-in-memoriam-obituary-philippines-wrap2013 "In Memoriam: Newsmakers who died in 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151205002543/http://www.rappler.com/newsbreak/46488-in-memoriam-obituary-philippines-wrap2013 |date=2015-12-05 }} Rappler.'' 12-30-2013. *''[http://www.interaksyon.com/infotech/telecom-exec-2013-newsmakers-feted-in-cyberpress-awards "Telecom exec, 2013 newsmakers feted in CyberPress Awards"]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Interaksyon.com.'' 01-08-2014 *''[http://business.inquirer.net/157533/spotlight-on-the-past-years-automotive-newsmakers "Spotlight on the past year's automotive newsmakers"] Inquirer Business.'' 12-24-2013. *''[http://www.newsflash.org/2004/02/sb/sb008094.htm "KIM CHIU, JAMES YAP NAMED 2013's NEWSMAKERS"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190523133609/http://www.newsflash.org/2004/02/sb/sb008094.htm |date=2019-05-23 }} Philippine Entertainment Portal.'' *''[http://www.tinigngplaridel.net/features/2013/the-top-newsmakers-of-2013/ "The top newsmakers of 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160302225012/http://www.tinigngplaridel.net/features/2013/the-top-newsmakers-of-2013/ |date=2016-03-02 }}'' Tinig ng Plaridel. 12-31-2013. *''[https://www.inquirer.net/the-story-of-2013 "The Story of 2013"]{{Dead link|date=Disyembre 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Inquirer.net.'' *''[http://en.wikipilipinas.org/index.php/Top_10_Headlines_of_2013 "Top 10 Headlines of 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170526085122/http://en.wikipilipinas.org/index.php/Top_10_Headlines_of_2013 |date=2017-05-26 }} WikiPilipinas.'' *''[http://www.gmanetwork.com/news/story/341636/lifestyle/in-memoriam-notable-pinoys-who-passed-away-in-2013 "In memoriam: Notable Pinoys who passed away in 2013"] GMA News Online.'' 12-28-2013 '''Tingnan din''' *[http://www.bornglorious.com/deathanniversary/?ct=/m/05v8c&pd=10 ''"Famous People's Death Anniversary, Philippines"''] {{Taon sa Pilipinas}} == Mga sanggunian == [[Kategorya:2013 sa Pilipinas|*]] h0iqqusnlcqieff4wqskcpfrz5hedwn 2223266 2223265 2026-09-02T09:39:00Z ~2026-47614-40 165960 /* Kamatayan */ 2223266 wikitext text/x-wiki Ito ang mga pangyayari ng '''2013 sa Pilipinas'''. == Mga nanunungkulan == * [[President of the Philippines|Pangulo]]: [[Benigno Aquino III|Benigno S. Aquino III]] ([[Liberal Party (Philippines)|Liberal]]) * [[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]: [[Jejomar Binay|Jejomar C. Binay, Sr.]] ([[PDP–Laban|PDP-Laban]]) * [[Philippine Congress|Kongreso]]: ** [[Senate of the Philippines|Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)]]: *** Ika-15 na Kongreso: [[Juan Ponce Enrile|Juan Ponce Enrile, Sr.]] ([[Pwersa ng Masang Pilipino|PMP]]) <small>(Nagbitiw noong Hunyo 5)</small>; [[Jinggoy Estrada]] <small>(''Acting'' noong Hunyo 5-30)</small> *** Ika-16 na Kongreso: [[Franklin Drilon|Franklin M. Drilon]] ([[Partido Liberal (Pilipinas)|Liberal]]) <small>(Simula nang magbukas, Hulyo 22)</small> ** [[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]: *** Ika-15 na Kongreso: [[Feliciano Belmonte, Jr.|Feliciano R. Belmonte, Jr.]] ([[Partido Liberal (Pilipinas)|Liberal]]) <small>(Hanggang natapos noong Hunyo 30)</small> *** Ika-16 na Kongreso: [[Feliciano Belmonte, Jr.|Feliciano R. Belmonte, Jr.]] ([[Partido Liberal (Pilipinas)|Liberal]]) <small>(Nahalal noong Hulyo 22)</small> * [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]: [[Maria Lourdes Sereno|Maria Lourdes P.A. Sereno]] == Kaganapan == === Pebrero === * Pebrero 12 -- Nagpadala si [[Jamalul Kiram III]], ang sultan ng Sulu, ng 200 mga armadong tagasunod na sinasabing bahagi ng kanyang ''"royal army"'' ng [[Sultanato ng Sulu]], na sumalakay sa Lahad Datu, [[Sabah]], upang okupahin ang bahagi ng inaangking estado ng [[Sabah]], na nagiging sanhi ng isang [[Hidwaang Sabah|hidwaan]] na sumubok sa ugnayang ''bilateral'' ng [[Pilipinas]] at [[Malaysia]]. Pagkatapos ng 17 araw, ipinahayag ng [[Malaysia]] noong Marso 1, ng pagwawakas sa 17-araw na sagupaang inudyukan ng grupo. <ref>''[http://www.rappler.com/nation/22876-sabah-bloody-friday "TIMELINE Sabah's bloody Friday"] [[Rappler]].'' 03-01-2013. Hinango 11-02-2016.</ref> === Marso === * Inantala ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema ng Pilipinas]] ang pagpapatupad ng ''Responsible Parenthood at Reproductive Health Act'' na magbibigay sana ng libreng ''contraception'' sa mahihirap na kababaihan at kinakailangan ng ''sex education'' sa mga paaralan. === Mayo === * Mayo 9 -- Pinaputukan mula sa sasakyang-dagat ng ''[[Tanod Baybayin ng Pilipinas|Philippine Coast Guard]]'' vessel ang isang Taiwanese ''fishing vessel'' sa ''[[Balintang Channel]]'' na di-umano'y sa loob ng teritoryong ''maritime'' ng Pilipinas, ang territoryal na tubig at EEZ na kapwa inaangkin ng dalawang bansa, [[Pilipinas]] at [[Taiwan]], na ikinamatay ng isang mangingisdang Taiwanese. * Mayo 13 -- [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2013]]. * Mayo 15 -- Ang ''Enhanced Basic Education Act of 2013'', karaniwang kilala bilang ''[[K–12|K-12 program]]'' ay nilagdaan.<ref>''[http://monitor.icef.com/2013/08/philippines-creates-opportunities-in-overhaul-of-k-12-education-system/ "Philippines creates opportunities in overhaul of K-12 education system"] ICEF Monitor.'' 08-09-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> * Mayo 28 -- Naunang ipinahayag ng [[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|COMELEC]] ang 38 grupo bilang mga nagwaging ''party list'' sa Halalan. Nagwagi ang partidong ''pro-life'' na Buhay (nakakuha ng 1.2 milyong boto) na tanging nagkamit ng 3 upuan sa Kongreso, habang 13 ang nagkamit ng 2 upuan bawat isa, at 24 iba pa ang nagkamit ng tig-iisang upuan. May lima pang upuan ang nanatiling bakante.<ref>''[http://www.rappler.com/nation/politics/elections-2013/features/rich-media/29634-official-election-results-2013-party-list-race "Official tally of votes for the 2013 party-list race"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811051045/http://www.rappler.com/nation/politics/elections-2013/features/rich-media/29634-official-election-results-2013-party-list-race |date=2016-08-11 }} [[Rappler]].'' 05-22-2013. Hinango 09-20-2016.</ref><ref>''[http://www.rappler.com/nation/politics/elections-2013/30096-comelec-party-list-winners "53 'initial' party-list winners proclaimed"] [[Rappler]].'' 05-28-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> === Hunyo === * Hunyo 6 -- Inilabas ng [[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|COMELEC]] ang pinakahuling ''canvass report'' para sa Halalan sa pagka-Senador. Ang mga sumusunod ay mga nangunang labindalawang Senador ayon ritoː<ref>''[http://www.rappler.com/nation/politics/elections-2013/features/rich-media/29126-official-tally-votes-2013-senatorial-race "Official tally of votes for the 2013 senatorial race"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913012044/http://www.rappler.com/nation/politics/elections-2013/features/rich-media/29126-official-tally-votes-2013-senatorial-race |date=2016-09-13 }} [[Rappler]].'' Hinango 09-20-2016.</ref><ref>''[http://www.philstar.com/election-2013/2013/06/06/950868/comelec-releases-final-official-vote-tally-senate-polls "Comelec releases final, official vote tally for Senate polls"] The Philippine Star.'' 06-06-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> **[[Grace Poe]] (nakakuha ng 20.3 milyong mga boto) **[[Loren Legarda]] (18.6 milyong mga boto) **[[Alan Peter Cayetano]] (17.5 milyong mga boto) **[[Francis Escudero]] (17.5 milyong mga boto) **[[Nancy Binay]] (16.8 milyong mga boto) **[[Sonny Angara]] (16 milyong mga boto) **[[Bam Aquino]] (15.5 milyong mga boto) **[[Aquilino Pimentel III]] (14.7 milyong mga boto) **[[Antonio Trillanes]] (14.1 milyong mga boto) **[[Cynthia Villar]] (13.8 milyong mga boto) **[[Joseph Victor Ejercito]] (13.6 milyong mga boto) **[[Gregorio Honasan]] (13.2 milyong mga boto) ***Naunang ipinahayag ng [[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|COMELEC]] ang unang anim na nagwaging Senador sa Halalan noong Mayo 16, ang sumunod na tatlo pa noong Mayo 17, at ang natitirang tatlo noong Mayo 18.<ref>''[http://newsinfo.inquirer.net/411499/comelec-to-proclaim-last-3-winners-in-senate-race "Remaining Senate winners to be proclaimed"] [[Philippine Daily Inquirer]].'' 05-18-2013. Hinango 09-20-2016. </ref><ref>''[http://www.philstar.com/election-2013/2013/05/18/943579/comelec-proclaim-5-senators-tonight "Comelec to proclaim 5 senators tonight"] The Philippine Star.'' 05-18-2013. Hinango 09-20-2016.</ref><ref>''[http://www.thesummitexpress.com/2013/05/comelec-completes-magic-12-top-12-senators-list.html "COMELEC completes 'Magic 12' senators list"] The Summit Express.'' 05-18-2013. Hinango 09-20-2016.</ref><ref>''[http://www.philstar.com/headlines/2013/05/18/943879/update-comelec-proclaims-all-12-winning-senatorial-bets "(UPDATE) Comelec proclaims all 12 winning senatorial bets"] The Philippine Star.'' 05-18-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> === Hulyo === * Hulyo 22 ** Inihatid ni [[Benigno Aquino III|Pangulong Benigno Aquino III]] ang ika-apat na [[Talumpati sa Kalagayan ng Bansa (Pilipinas)|''State of the Nation Address'']] na ginanap sa [[Batasang Pambansa]], kasunod ng maraming protesta laban sa SONA. ** '''Politika at eleksiyon.''' Natuldukan ang tampuhan sa pagitan nina [[Juan Ponce Enrile]], [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|Pangulo ng Senado]], at [[Alan Peter Cayetano]], noon ay [[Pinuno ng Mayorya ng Senado ng Pilipinas|Pinuno ng Mayorya sa Senado]], nang magbukas ang ika-16 na Kongreso. Ang alitan ay nagsimula noong ika-15 na Kongreso kung saan nagpalitan ng maanghang na salita ang dalawa.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/319110/news/ulatfilipino/tampuhan-nina-enrile-at-alan-peter-cayetano-tinuldukan-na "Tampuhan nina Enrile at Alan Peter Cayetano, tinuldukan na"] [[GMA Network|GMA News]].'' 07-25-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Hulyo 26 -- '''Batas at krimen.''' Ayon sa LTFRB, ang pagbabawal sa mga bus sa pagpasok sa [[Maynila]] ay ilegal, ngunit nanindigan ang lokal na pamahalaan na legal ang ipinasa nilang resolusyon.<ref>''[http://news.abs-cbn.com/video/nation/metro-manila/07/25/13/manila-bus-ban-legal-isko-insists-0/ "Manila bus ban is legal, Isko insists"] [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN News]].'' 07-26-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Hulyo 27 ** Nagpahayag ng kanilang kasarinlan mula sa Pilipinas ang ''[[Republikang Bangsamoro|United Federated States of Bangsamoro Republik]]'' [[Republikang Bangsamoro|(UFSBR)]]. ** '''Alitang armado at mga pag-atake.''' Isang pagsabog sa [[Cagayan de Oro|Lungsod ng Cagayan De Oro]] na ikinasanhi ng pagkamatay ng 6 na tao at 37 sugatan.<ref>''[http://news.abs-cbn.com/video/nation/regions/07/27/13/cdo-blast-death-toll-rises-6 "CDO blast death toll rises to 6"] [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN News]].'' 07-27-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> ** '''Batas at krimen.''' Muling pinayagan ng lokal na pamahalaan ng [[Maynila]] ang pagpasok at pagdaan ng mga bus na may prangkisa sa mga kalsada ng lungsod. Naglabas si Alkade [[Joseph Estrada]] ng mga kundisyon: kailangang may disiplina, siguruhing hindi makakasagabal sa trapiko at higit sa lahat, bawal mag-terminal o umistambay saanmang panig ng Maynila. * Hulyo 29 -- '''Sining at kultura.''' Itinanghal na [[Mutya ng Pilipinas]] 2013 si Koreen Medina sa nakaraang patimpalak ng pagandahan sa [[Taguig|Lungsod ng Taguig]].<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/photo/41629/showbiz/mutya-ng-pilipinas-2013-winners-crowned "Mutya ng Pilipinas 2013 winners crowned"] [[GMA Network|GMA News]].'' 07-29-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> === Agosto === * Agosto 2 -- '''Internasyonal na relasyon.''' Dumating sa karagaran ng [[Pilipinas]] ang BRP Ramon Alcaraz, ang pinakabagong barkong pandigma ng bansa mula sa [[Estados Unidos]].<ref>''[http://news.abs-cbn.com/nation/08/02/13/newest-warship-arrives-ph-waters "Newest warship arrives in PH waters"] [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN News]].'' 08-02-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 5 ** '''Alitang armado at mga pag-atake.''' Umabot sa 8 katao ang namatay habang 24 iba pa ang sugatan matapos ang isang pagsabog sa [[Lungsod ng Cotabato]].<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/172474/kapeatbalita/bilang-ng-patay-sa-pagsabog-sa-cotabato-city-umakyat-na-sa-8- "Bilang ng patay sa pagsabog sa Cotabato City, umakyat na sa 8"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-06-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> ** '''Batas at krimen.''' Parehong nagdesisyon ang [[Senado ng Pilipinas|Senado]] at [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kamara]] na itigil ang planong pag-iimbestiga sa kontrobersiyal na ''[[pork barrel]] fund scam'' matapos mapagkasunduan ng mga senador na ipagpaliban muna ito hangga’t hindi pa natatapos ang imbestigasyon ng ilang ahensiya ng gobyerno.<ref>''[http://www.abante-tonite.com/issue/aug0613/news_story01.htm#.WGHkWvl95dh "SENADO AT KAMARA UMATRAS SA PORK BARREL PROBE"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131011174748/http://www.abante-tonite.com/issue/aug0613/news_story01.htm#.WGHkWvl95dh |date=2013-10-11 }} Abante-Tonite.'' 08-06-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 6 -- '''Kalusugan.''' Ayon sa [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kagarawan ng Kalusugan]], mahigit sa kalahating milyong Filipino ang may problema sa mata, ang tatlong pinakamadalas na sanhi ng pagkabulag ay katarata, glaucoma at macular degeneration.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/172473/kapeatbalita/doh-mahigit-sa-kalahating-milyong-pinoy-may-problema-sa-mata "DOH: Mahigit sa kalahating milyong Pinoy may problema sa mata"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-06-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 7 -- '''Alitang armado at mga pag-atake.''' Sugatan ang 7 sundalo sa [[Maguindanao]] matapos sumabog ang isang bomba.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/172662/balitanghali/7-sundalo-sa-maguindanao-sugatan-sa-pagsabog-ng-bomba "7 sundalo sa Maguindanao, sugatan sa pagsabog ng bomba"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-07-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 8 ** '''Batas at krimen.''' Inirekomenda ng [[Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat (Pilipinas)|Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat]] (NBI) ang pagsasampa ng kasong pagpatay sa kapwa laban sa walong tauhan ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas|Tanúrang Baybayin ng Pilipinas]] (PCG), kabilang ang kanilang namumunong opisyal, na sangkot sa pamamaril na nagresulta sa pagkamatay ng mangingisdang taga-[[Taiwan]] sa Balintang noong nakalipas na Mayo 9. ** '''Internasyonal na relasyon.''' Inalis ng [[Taiwan]] ang lahat ng pagbabawal na ipinataw sa [[Pilipinas]] pagkatapos humingi ng tawad ni Pangulong [[Benigno Aquino III|Benigno Aquino]] sa pamilya ng napatay na mangingisda sa Balintang noong Mayo 9.<ref>''[http://www.bbc.com/news/world-asia-23620068 "Taiwan lifts Philippines sanctions after shooting apology"] [[BBC|BBC News]].'' 08-09-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 9 -- '''Kalikasan.''' Ipinagbawal ang paghuli at pagkain ng mga hayop-dagat sa ilang parte ng probinsiya ng [[Kabite]] dahil sa pagtagas ng langis sa karagatan.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/321310/news/regions/gathering-eating-shellfish-banned-in-parts-of-cavite-due-to-oil-spill "Gathering, eating shellfish banned in parts of Cavite due to oil spill"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-09-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 12 **'''Sakuna at aksidente.''' Bagyong Labuyo (Utor - Internasyonal na pangalan), 2013: Nagsuspinde ng klase sa iba’t ibang antas ang ilang paaralan sa [[Maynila]] at maging sa mga probinsiya dahil sa pananalasa ng bagyong Labuyo. Isa ang patay dahil sa pagguho ng lupa sa probinsiya ng [[Benguet]]. Ipinasara rin ang [[Daang Kennon]]. Matinding hinagupit ng bagyo ang probinsiya ng [[Aurora]], matapos nitong lumapag sa lupain ng [[Casiguran, Aurora|Casiguran]].<ref>''[http://www.abante-tonite.com/issue/aug1213/news_story08.htm#.WGHpu_l95dh "Klase sa Metro Manila at iba pa suspendido"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409005009/http://www.abante-tonite.com/issue/aug1213/news_story08.htm#.WGHpu_l95dh |date=2016-04-09 }} Abante-Tonite.'' 08-12-2013. Hinango 12-27-2016.</ref><ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/321647/news/regions/1-killed-in-benguet-landslide-kennon-road-closed "1 killed in Benguet landslide; Kennon Road closed"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-12-2013. Hinango 12-27-2016.</ref><ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/173192/balitanghali/aurora-matinding-hinagupit-ng-bagyong-labuyo "Aurora, matinding hinagupit ng Bagyong Labuyo"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-12-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> **'''Palakasan.''' Tinalo ng [[Iran]] ang koponan ng [[Pilipinas]] sa [[Kampeonato ng FIBA Asya 2013]] sa talang 85-71. *Agosto 13 **'''Internasyonal na relasyon.''' Itinaas ni Pangulong [[Barack Obama]] ng [[Estados Unidos]] ang badyet ng tulong militar sa [[Pilipinas]] mula sa 30 milyong dolyar sa 50 milyong dolyar.<ref>''[http://www.abante-tonite.com/issue/aug1313/news_story04.htm#.WGHtAPl95dh "Military assistance ng US sa PH lumobo"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409005002/http://www.abante-tonite.com/issue/aug1313/news_story04.htm#.WGHtAPl95dh |date=2016-04-09 }} Abante-Tonite.'' 08-13-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> **'''Batas at krimen.''' Kinumpirma kahapon ni [[Leila de Lima]], kalihim ng [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawaran ng Katarungan]] na sa mga susu­nod na linggo ay inaasahang maisasampa na ang kaso laban sa ilang mambabatas na sangkot sa P10 bilyong ''[[Panloloko sa Priority Development Assistance Fund|pork barrel scam]]''. *Agosto 14 **'''Sakuna at aksidente.''' Isinailalim sa Katayuan ng Sakuna ang mga bayan ng [[Dinalungan, Aurora|Dinalungan]], [[Casiguran, Aurora|Casiguran]] at [[Dilasag, Aurora|Dilasag]] sa [[Aurora]] dahil sa bagyong Labuyo.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/173480/unangbalita/ilang-bayan-sa-aurora-isinailalim-sa-state-of-calamity "Ilang bayan sa Aurora, isinailalim sa state of calamity"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-14-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> **'''Batas at krimen.''' Kasalukuyan ng pinaghahanap ng [[Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat (Pilipinas)|Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat]] o NBI si [[Janet Lim-Napoles]], ang negosyanteng itinuturong nasa likod ng P10 bilyong ''[[Panloloko sa Priority Development Assistance Fund|pork barrel scam]]'' matapos magpalabas ng utos ng pagpapadakip o ''"warrant of arrest"'' ang ''Regional Trial Court'' ng [[Makati]].<ref>''[http://www.abante-tonite.com/issue/aug1513/index.htm "ARREST WARRANT VS NAPOLES IPINALABAS"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304125640/http://www.abante-tonite.com/issue/aug1513/index.htm |date=2016-03-04 }} Abante-Tonite.'' 08-15-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> *Agosto 15 -- '''Internasyonal na relasyon.''' Itinaas ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas (Pilipinas)|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] o DFA ang antas ng alerto bilang 3 sa [[Ehipto]] at pansamantalang ipinatigil ang pagpapadala ng mga manggagawa dahil sa kaguluhang nagaganap sa [[Cairo]].<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/322131/news/pinoyabroad/dfa-raises-alert-level-3-in-egypt-suspends-deployment-of-workers "DFA raises Alert Level 3 in Egypt, suspends deployment of workers"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-15-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> *Agosto 16 -- '''Sakuna at aksidente.''' Lumubog ang barko ng ''MV St. Thomas Aquinas'' pagkatapos bumangga sa isa pang barkong pangkargamento sa [[Cebu (lalawigan)|Cebu]], 26 katao ang unang naiulat na namatay. Noong Agosto 17, Tumaas sa bilang na 31 katao ang patay at 170 pa ang nawawala.<ref>''[http://worldmaritimenews.com/archives/91407/at-least-17-dead-after-ferry-collides-with-cargo-ship-in-philippines/ "At Least 17 Dead After Ferry Collides with Cargo Ship in Philippines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190909053041/http://worldmaritimenews.com/archives/91407/at-least-17-dead-after-ferry-collides-with-cargo-ship-in-philippines/ |date=2019-09-09 }} World Maritime News.'' 08-16-2013. Hinango 12-27-2016.</ref><ref>''[http://www.bbc.com/news/world-asia-23729996 "Philippines ferry Thomas Aquinas sinks, many missing"] BBC News.'' 08-17-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> [[Talaksan:Miss World 2013 Megan Young (cropped).jpg|thumb|Nagwagi si [[Megan Young]] ng titulong ''[[Miss World Philippines]]'' at kalaunan ay nakoronahan bilang ''Miss World 2013.'']] * Agosto 19 -- '''Sining at kultura.''' Itinanghal si [[Megan Young]] bilang ''[[Miss World Philippines|Miss World-Philippines]]'' 2013.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/174051/balitanghali/megan-young-itinanghal-na-miss-world-philippines-2013 "Megan Young, itinanghal na Miss World-Philippines 2013"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-19-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> *Agosto 21 **'''Sakuna at aksidente.''' Umabot na sa 7 ang nasawi at mahigit 600,000-katao ang naapektuhan ng hagupit ng nagsanib-puwersang bagyong "Maring" at habagat, naparalisa ang buong [[Kalakhang Maynila|Maynila]] at malaking bahagi ng [[Luzon]]. **'''Sakuna at aksidente.''' Natagpuang buhay ang isang mangingisdang taga-[[Batanes]] na nawala noon pang Agosto 11, sa bansang [[Hapon]] matapos tangayin ng kanyang bangka ng malalakas na alon. <ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/322978/news/regions/batanes-fisherman-found-alive-in-japan-after-drifting-at-sea-for-days "Batanes fisherman found alive in Japan after drifting at sea for days"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-21-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> *Agosto 22 -- '''Sakuna at aksidente.''' Pumasok na sa [[Tsina|teritoryo ng Tsina]] ang bagyong Maring "Trami" (internasyonal na pangalan) pagkatapos manalanta at kumitil ng 17 katao sa [[Pilipinas]].<ref>''[https://archive.today/20130822102607/www.charlotteobserver.com/2013/08/22/4254324/storm-lashes-china-after-killing.html#selection-1519.1-1519.51 "Storm lashes China after killing 17 in Philippines"] Associated Press via Charlotte Observer.'' 08-21-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> *Agosto 23 -- '''Sakuna at aksidente.''' Nasa 662 pa ring mga lugar ang nananatiling lubog sa baha dahil sa [[habagat]], mula ito sa 88 munisipalidad na sakop ng Rehiyon [[Ilocos|I]], [[Gitnang Luzon|III]], [[Calabarzon|IV-A]], [[MIMAROPA|IV-B]] at [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] o [[Maynila]]. * Agosto 26 -- '''Politika at eleksiyon.''' Binuo at ginawa ang ang malawakang kilos protesta laban sa ''[[Panloloko sa Priority Development Assistance Fund|Priority Development Assistance Fund scam]]'' sa iba't-ibang lugar sa buong bansa. Nagsagawa rin ang komunidad ng mga Pilipino sa buong mundo ng welga ng pagkakaisa. Ang pinakamalaking demonstrasyon na ginanap ay ang [[Martsa ng Milyong Katao]] sa [[Liwasang Rizal|Luneta Park]] sa [[Maynila]].<ref>''[http://www.rappler.com/nation/37282-pork-barrel-protests-nationwide "'Scrap pork barrel! Punish the corrupt'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181122175845/https://www.rappler.com/nation/37282-pork-barrel-protests-nationwide |date=2018-11-22 }} [[Rappler]].'' 08-26-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 28 -- '''Batas at krimen.''' Sumuko si [[Janet Lim-Napoles]] kay Pangulong [[Benigno Aquino III]], kasunod ng pag-anunsuyo ng Pangulo na gagantimpalaan ng 10-milyong piso kung sino ang makakapagturo sa kanyang kinaroroonan. Si Napoloes ay hinanap ng awtoridad dahil sa kaugnayan nito sa ''[[Panloloko sa Priority Development Assistance Fund|pork barrel scam]]''.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/324034/news/nation/napoles-surrenders-to-pnoy-now-in-pnp-custody-palace "Napoles surrenders to PNoy, now in PNP custody - Palace"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-28-2013. Hinango 12-27-2016.</ref><ref>''[http://www.interaksyon.com/article/69587/janet-napoles-surrenders "Janet Napoles surrenders"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160317153706/http://interaksyon.com/article/69587/janet-napoles-surrenders |date=2016-03-17 }} [[TV5 Network, Inc.|InterAksyon]].'' 08-28-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> === Setyembre === [[Talaksan:Zamboanga City Hall y Rizal Monument.JPG|thumb|Ang Munisipyo ng [[Lungsod ng Zamboanga]] kung saan inakala ng [[Moro National Liberation Front|MNLF]] na magtaas ng bandila ng [[Republikang Bangsamoro|Bangsamoro Republik]] sa kasagsagan ng [[2013 Krisis sa Lungsod ng Zamboanga|krisis sa lungsod]].]] * Setyembre 9-28 -- '''Alitang armado at mga pag-atake.''' [[2013 Krisis sa Lungsod ng Zamboanga]]: [[2013 Krisis sa Lungsod ng Zamboanga|Sagupaan]] ng nasa 200 mga tagasunod ng ''[[Moro National Liberation Front]]'' na pinamumunuan ni Nur Misuari, at pwersa ng pamahalaan, sa [[Lungsod ng Zamboanga]], na nagparalisa ng aktibidad pang-ekonomiyang sa lungsod.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/325855/news/regions/timeline-crisis-in-zamboanga-city "Timeline: Crisis in Zamboanga City"] [[GMA Network|GMA News]].'' 09-10-2013. Hinango 10-15-2016.</ref><ref>''[http://www.philstar.com/headlines/2013/09/10/1192371/chronology-zambo-standoff "Chronology of Zamboanga standoff"] The Philippine Star.'' 09-10-2013. Hinango 10-15-2016.</ref> ** Setyembre 9 -- Ang mga tagasunod ni Nur Misuari, lider ng mga separatistang [[Muslim]], ay nagsagawa ng isang pag-atake sa lungsod.<ref>''[http://www.foxnews.com/world/2013/09/08/muslim-rebel-attack-shuts-down-philippine-city.html "Muslim rebel attack shuts down Philippine city"] [[Agence France-Presse]] via [[Fox News Channel|Fox News]].'' 09-08-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> ** Setyembre 16 -- Naglunsad ang [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] ng isang pag-atake gamit ang helikopter laban sa mga rebeldeng [[Moro National Liberation Front]] sa ilang parte ng lungsod. ** Setyembre 17 -- Napalaya ng [[Hukbong Katihan ng Pilipinas]] ang dosenang mga katao mula sa pagkakabihag ng mga [[Moro National Liberation Front]] sa lungsod.<ref>''[http://www.bbc.com/news/world-asia-24121935 "Troops free civilians in Philippine rebel stand-off"] [[BBC|BBC News]].'' 09-17-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> ** Setyembre 21 -- Anim na katao ang namatay sa lungsod sa pagpapatuloy ng bakbakan sa pagitan ng [[Hukbong Katihan ng Pilipinas]] at mga miyembro ng [[Moro National Liberation Front]]. ** Setyembre 28 -- Itinigil ang pag-iral ng UFSBR bilang pagkatalo sa [[2013 Krisis sa Lungsod ng Zamboanga|krisis sa lungsod]]. * Setyembre 20 -- '''Sakuna at aksidente.''' Inilikas ang mga nakatira sa malalapit sa dagat sa [[Pilipinas]] at ipinatigil ang mga serbisyong pandagat maging ang mga pangingisda dahil sa paparating na Bagyong Usagi na may lakas na katergoryang 5.<ref>''[http://uk.reuters.com/article/uk-asia-typhoon-idUKBRE98J04A20130920 "Philippines evacuates coastal villages as super typhoon approaches en route for China"]{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Reuters]].'' 09-20-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Setyembre 21 --'''Sakuna at aksidente.''' Tumama ang bagyong Usagi sa hilagang bahagi ng [[Pilipinas]] na naging sanhi ng pagbaha, pagguho ng mga lupa at pagparalisa sa mga sasakyan, komunikasyon at elektrisidad.<ref>''[http://www.reuters.com/article/us-asia-typhoon-idUSBRE98K02120130921 "Super typhoon cuts power, unleashes landslides in northern Philippines"] [[Reuters]].'' 09-21-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Setyembre 28 -- '''Teatro, kultura at sining:''' Kinoronahang ''[[Miss World]] 2013'' si ''Miss Philippines'' [[Megan Young]] sa [[Bali, Indonesia]]. === Oktubre === [[Talaksan:Basilica of the Holy Child after 2013 Bohol earthquake.jpg|thumb|Ang ''Basilica of the Holy Child'' sa [[Lungsod ng Cebu]] pagkatapos ng [[Lindol sa Bohol (2013)|lindol sa Bohol]].]] * Oktubre 15 -- Bandang 8:12 ng umaga (PST), niyanig ng matinding [[Lindol sa Bohol (2013)|lindol]] ang [[Bohol|lalawigan ng Bohol]] na may ''magnitude'' ng 7.2 M_s na nagresulta sa 222 nasawi, 976 nasugatan, at 8 nawawala. [[Talaksan:Davao Occidental in Philippines.svg|thumb|Kinaroroonan ng [[Davao Occidental|Lalawigan ng Davao Occidental]].]] * Oktubre 28 -- Nilikha ang [[Davao Occidental]] bilang ika-81 lalawigan ng [[Philippines|Pilipinas]] sa Bisa ng Batas Republika Blg. 10360. === Nobyembre === * November 7 - Sa unang pagkakataon, humarap sa [[Senado ng Pilipinas|Senado]] ang umano'y mastermind sa P10 billion pork barrel scam na si [[Janet Lim-Napoles]] upang sagutin ang mga paratang laban sa kanya. [[Talaksan:Haiyan 2013 track.png|thumb|Ang rutang tinahak ng [[Super Bagyong Yolanda|Bagyong ''Haiyan'', o ''Yolanda'']]'','' ang pinakamalakas na bagyo sa Pilipinas.]] * Nobyembre 8 -- Tinamaan ng ''[[Super Bagyong Yolanda|Typhoon Haiyan]],'' kilala sa [[Pilipinas]] bilang Bagyong "Yolanda", ang mga Rehiyon ng [[MIMAROPA]], [[Kanlurang Kabisayaan|Kanlurang Visayas]], [[Gitnang Kabisayaan|Gitnang Visayas]], at [[Silangang Kabisayaan|Silangang Visayas]]. Nanalasa ito sa [[Tacloban|Tacloban, Leyte]]. Umabot sa Babala Bilang 4 ang mga probinsya nito. Ito ay nagresulta sa 6,201 nasawi, 27,665 nasugatan, 1,785 nawawala at ₱ 138,552,546.55 (US $ 3,208,322.78) kabuuang pinsala.<ref>''[http://www.rappler.com/nation/43316-timeline-super-typhoon-yolanda "TIMELINE: Super Typhoon Yolanda (Haiyan)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160911110421/http://www.rappler.com/nation/43316-timeline-super-typhoon-yolanda |date=2016-09-11 }} [[Rappler]].'' 11-09-2013. Hinango 10-15-2016.</ref> === Disyembre === [[Talaksan:Ph locator laguna san pedro.png|thumb|Mapa ng [[Laguna|Lalawigan ng Laguna]] na nagpapakita ng kinaroroonan ng [[San Pedro, Laguna|Lungsod ng San Pedro]].]] * Disyembre 28 -- Ipinatupad ang pagiging lungsod ng bayan ng [[San Pedro, Laguna]], ang [[Tala ng mga lungsod sa Pilipinas|ika-144]] na lungsod sa bansa, matapos magwagi sa isang plebisito.<ref>''[http://www.philstar.com/nation/2013/12/30/1273267/san-pedro-now-component-city-laguna "San Pedro now a component city of Laguna"] The Philippine Star.'' 12-30-2013. Hinango 09-20-2016.</ref><ref>''[http://newsinfo.inquirer.net/554979/its-official-san-pedro-town-in-laguna-now-a-city "It’s official: San Pedro town in Laguna now a city"] [[Philippine Daily Inquirer]].'' 12-31-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> Naunang nilagdaan ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] ang Batas Republika Blg. 10420<ref>''[http://www.gov.ph/2013/03/27/republic-act-no-10420/ "Republic Act No. 10420"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161011202930/http://www.gov.ph/2013/03/27/republic-act-no-10420/ |date=2016-10-11 }} [[Politika sa Pilipinas|Official Gazette of the Republic of the Philippines]].'' 03-27-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> na nagsabatas na gawing lungsod ang naturang bayan.<ref>''[http://www.rappler.com/nation/46884-san-pedro-laguna-cityhood-plebiscite-results "San Pedro approved as Laguna's 6th city"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015035727/http://www.rappler.com/nation/46884-san-pedro-laguna-cityhood-plebiscite-results |date=2015-10-15 }} [[Rappler]].'' 12-31-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> == Mga paggunita == Mga okasyon sa italiko ay "special holidays ," mga nasa bold ay ang "regular holidays." Sa karagdagan, inoobserbahan ng maraming lugar ang mga lokal na pista opisyal, tulad ng pagkakatatag ng kanilang bayan. Ito rin ay "espesyal na araw." * [[January 1|Enero 1]] – '''Unang Araw ng Bagong Taon''' * Enero 23 – ''[[Bagong Taong Tsino]]'' * Pebrero 25 – ''[[Rebolusyong EDSA ng 1986]]'' * Abril 5 – '''[[Holy Thursday|Huwebes Santo]]''' * Abril 6 – '''[[Good Friday|Biyernes Santo]]''' * Abril 7 – ''[[Holy Saturday|Sabado de Gloria]]'' * Abril 9 – '''[[Bataan Day|Araw ng Kagitingan]]''' * Mayo 1 – '''[[Araw ng Paggawa]]''' * Hunyo 12 – '''[[Araw ng Kalayaan]]''' * Agosto 9: '''[[Eid al-Fitr]]''' * Agosto 21 – ''Araw ni Ninoy Aquino'' * Agosto 25 – '''Araw ng mga Bayani''' * Oktubre 15 – '''[[Eid al-Adha]]''' * Nobyembre 1 – ''[[Undas|Araw ng mga Patay]]'' * Nobyembre 2 -- ''[[Araw ng mga Kaluluwa]]'' * Nobyembre 30 – '''Araw ni Bonifacio''' * Disyembre 25 – '''[[Pasko|Araw ng Pasko]]''' * Disyembre 30 – '''Araw ni Rizal''' * Disyembre 31 – ''[[Bisperas ng Bagong Taon]]'' ==Teatro, kultura at sining == *[[April 14]] – [[Ariella Arida]], [[Bea Rose Santiago]], Joanna Cindy Miranda, [[Mutya Johanna Datul]] and Pia Wurtzbach was crowned as the new [[Binibining Pilipinas 2013|Binibining Pilipinas]] winners. Si Arida ay kinoronahan ng [[Miss Universe 2012]] 1st runner-up [[Janine Tugonon]] bilang bagong Miss Universe–Philippines 2013. Si Santiago ay kinoronahan bilang bagong Binibining Pilipinas–International 2013 ng outgoing titleholder [[Nicole Schmitz]]. Miranda bilang bagong Binibining Pilipinas–Tourism 2013 na kinoronahan ni [[Katrina Jayne Dimaranan]]. Kinoronahan si Datul bilang bagong Binibining Pilipinas–Supranational 2013 ni Miss Supranational 2012 3rd runner-up Elaine Kay Moll. Si Wurtzbach naman ay nagtapos bilang 1st runner-up sa Binibining Pilipinas 2013.<ref>{{cite news |url= http://www.rappler.com/life-and-style/specials/bb-pilipinas/news/26248-binibining-pilipinas-2013-winners-crowned |title=Mga nagwagi sa Binibining Pilipinas 2013 kinoronahan |work=Rappler|year=2013 |access-date=Hulyo 11, 2014}}</ref> *[[Agosto 18]] – Kinoronahan si [[Megan Young]] bilang [[Miss World Philippines 2013]] sa [[Solaire Resort & Casino]] sa [[Parañaque]]<ref>{{cite balita|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/08/18/13/megan-young-miss-world-ph-2013|title=Si Megan Young ang Miss World PH 2013|work=ABS-CBN News|access-date=Agosto 19, 2013}}</ref> *[[Setyembre 6]] – Si [[Mutya Johanna Datul]] ay kinoronahan bilang Miss Supranational 2013 at siya ang unang [[Mga Asyano|Asyano]] at unang Pilipina na nanalo ng titulo.<ref name="supra">{{cite news|url=http://lifestyle.inquirer.net/124155/philippine-bet-wins-ms-supranational-2013|title=Philippine bet ang nanalo sa Ms Supranational 2013|last=de Jesus|first=Julliane Love|work=Philippine Daily Inquirer|access-date=Setyembre 8, 2013}}</ref> *[[Setyembre 28]] – Kinoronahan si Miss Philippines [[Megan Young]] bilang [[Miss World 2013]] at siya ang unang Pilipina na nanalo ng titulo.<ref>{{cite web|title=Kinoronahan si Miss Philippines Megan Young bilang Miss World 2013|url=http://news.biharprabha.com/2013/09/miss-philippines-megan-young-crowned-as-miss-world-2013/|access-date=Setyembre 28, 2013}}</ref> *[[Oktubre 5]]–6 – Ginugunita ng [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN]] ​​ang ika-60 anibersaryo ng Philippine Television sa pamamagitan ng Grand Kapamilya Weekend na gaganapin sa Quezon City Memorial Circle, [[Smart Araneta Coliseum]] at Marikina Sports Complex. *[[Nobyembre 9]] – Nanalo si Miss Philippines [[Ariella Arida]] ng ikatlong runner-up sa [[Miss Universe 2013]] sa [[Moscow Oblast]], Russia.<ref>{{cite news|last=Smith|first=Chuck|title=Nanalo si Ariella Arida ng ikatlong runner-up sa Miss Universe 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/11/10/1255146/ariella-arida-takes-3rd-runner-miss-universe-2013|work=The Philippine Star|date=Nobyembre 10, 2013}}</ref> *[[Nobyembre 19]] – Nanalo si Miss Philippines Annalie Forbes ng ikatlong runner-up sa Miss Grand International 2013 sa [[Bangkok]], [[Thailand]]<ref>{{cite web|last=Herriman|first=Robert|title=Pilipinang kagandahan, si Annalie Forbes, nagwagi bilang ikatlong runner-up sa Miss Grand International 2013|url=http://www.theglobaldispatch.com/filipina-beauty-annalie-forbes-takes-third-runner-up-at-miss-grand-international-2013-2013/|publisher=The Global Dispatch|date=Disyembre 13, 2013|access-date=Marso 15, 2026|archive-date=Hunyo 16, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616083935/https://www.theglobaldispatch.com/filipina-beauty-annalie-forbes-takes-third-runner-up-at-miss-grand-international-2013-2013/|url-status=dead}}</ref> *[[Nobyembre 21]] ** Nanalo si Miss Philippines Amber Delos Reyes bilang Miss Teen Expoworld Universe 2013 na ginanap sa [[Guatemala]].<ref>{{cite news |url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/11/25/13/another-pinay-wins-beauty-pageant |title=Isa pang Pinay ang nanalo sa beauty pageant |work=ABS-CBN News |access-date=2026-03-15 |archive-date=2013-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213133253/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/11/25/13/another-pinay-wins-beauty-pageant |url-status=dead }}</ref> ** Nanalo si Mister Philippines Gil Wagas bilang ikaapat na runner-up sa Mister International 2013 na ginanap sa Skenoo Hall, Gandaria City Mall, [[Jakarta]], [[Indonesia]]<ref>{{cite web|title=Pilipino ang Mister International na ika-4 na runner-up|url=http://rp3.abs-cbnnews.com/lifestyle/11/22/13/filipino-mister-international-4th-runner|publisher=ABS=CBN News|date=Nobyembre 22, 2013}}{{dead link|date=Nobyembre 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Disyembre 7]] – Si [[Alyz Henrich]] mula sa [[Venezuela]] ay kinoronahan bilang [[Miss Earth 2013]].<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/338805/showbiz/venezuelan-alyz-henrich-declared-miss-earth-2013|title=Si Venezuelan Alyz Henrich ay idineklarang Miss Earth 2013|work=GMA News}}</ref> *[[Disyembre 14]] – Nanalo si Miss Philippines Koreen Medina bilang ikatlong runner-up sa Miss Intercontinental 2013 na ginanap sa [[Magdeburg]], Germany.<ref>{{cite web|url=http://adventuresofabeautyqueen.com/2013/12/14/koreen-medina-wins-3rd-runner-up-in-miss-intercontinental-2013/|title=Nanalo si Koreen Medina bilang ikatlong runner-up sa Miss Intercontinental 2013!|work=Adventures of a Beauty Queen|access-date=2026-03-15|archive-date=2013-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218034459/http://adventuresofabeautyqueen.com/2013/12/14/koreen-medina-wins-3rd-runner-up-in-miss-intercontinental-2013/|url-status=dead}}</ref> *[[Disyembre 17]] – Nanalo si Miss Philippines [[Bea Rose Santiago]] bilang [[Miss International 2013]] na ginanap sa Tokyo, Japan<ref>{{cite balita|huling=Smith|una=Chuck|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/18/1269412/miss-philippines-bea-rose-santiago-miss-international-2013|title=Si Miss Philippines Bea Rose Santiago ay Miss International 2013|work=The Philippine Star|petsa=Disyembre 18, 2013}}</ref> *[[Disyembre 31]] – Nanalo si Miss Philippines Angeli Dione Gomez ng [[Miss Tourism International]] 2013 sa Putrajaya, Malaysia.<ref>{{cite web |url=http://felixmanuel.opmbworldwide.com/post/mutya-ng-pilipinas-queens-off-to-compete-in |title=Makasaysayang Proklamasyon mula kay Gobernador Cuomo na Ipinagkaloob sa Komunidad ng mga Pilipino |publisher=Felixmanuel.opmbworldwide.com |access-date=Oktubre 17, 2015 |archive-date=Pebrero 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203220223/http://felixmanuel.opmbworldwide.com/post/mutya-ng-pilipinas-queens-off-to-compete-in |url-status=dead }}</ref> ==Musika== ===Mga Konsiyerto=== *[[Enero 5]] – [[Regine Velasquez]] Silver Rewind live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Enero 16]] – [[Swedish House Mafia]]: Ang [[One Last Tour]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Enero 16]]–[[Enero 20|20]] – [[Jabbawockeez]] live sa Ayala Malls *[[Enero 19]] – Dream K-Pop Fantasy Concert Tampok ang [[Girls' Generation]], [[Infinite (grupo)|Infinite]], [[U-Kiss]], Exo M/K, Tasty, at [[Tahiti]] live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Pebrero 2]] – TM Astig Panalo Fest [[Mall of Asia Arena]] *[[Pebrero 14]]: **Foursome live sa [[Mall of Asia Arena]] **[[Jessica Sanchez]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Pebrero 15]] – [[Paramore]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Pebrero 16]] – [[Psy (tagapaglibang)|Psy]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Pebrero 22]] – [[Jose Feliciano]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Pebrero 28]] – [[Cliff Richard]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Marso 2]] – [[2PM]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Marso 15]] – [[Jose Manalo|Jose]] & [[Wally Bayola|Wally]] Konsiyerto: Isang Party para kay Juan at sa Lahat nang live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Marso 16]] – Foursome: The Repeat nang live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Marso 20]] – [[Demi Lovato]] nang live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Marso 22]] – [[Bloc Party]] nang live sa [[World Trade Center (Pasay)|World Trade Center]], Hall D *[[Marso 31]] – [[The Script]] nang live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Abril 5]] – [[Gloria Gaynor]]: I Will Survive nang live sa NBC Tent, Fort Bonifacio, [[Taguig]] *[[Abril 6]] – [[Julio Iglesias]] nang live sa [[Manila Hotel]] Tent City *[[Abril 9]] – [[Lawson (banda)|Lawson]] live sa Eastwood Mall Open Park *[[Abril 27]] – [[Close-Up (toothpaste)|Close-Up]] Summer Solstice 2013 Tampok sina [[Afrojack]], [[Alex Gaudino]], [[Cedric Gervais]], [[Dev (mang-aawit)|Dev]], [[Jump Smokers]], [[Sandwich]], [[Spongecola]], [[Urbandub]], at [[Cobra Starship]] live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Abril 30]] – [[Daniel Padilla]]: Isang Konsiyerto para sa Kaarawan live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Mayo 3]] – [[Modern English (banda)|Modern English]] at [[The Alarm]]: Balik sa Dekada 80 – [[New wave music|New Wave]] Concert Party live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Mayo 4]] – [[Slash (musikero)|Slash]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Mayo 8]] – [[Aerosmith]]: Ang Pandaigdigang Paglilibot para sa Pag-init ng Mundo! live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Mayo 11]] – [[Julie Anne San Jose]]: Konsiyerto ng It's My Time live sa Music Museum *[[Mayo 14]] – [[Jason Mraz]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Mayo 15]] – [[Avicii]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Mayo 17]] – [[Vice Ganda]] Konsiyerto: I-Vice Ganda Mo Ako sa Araneta! live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Mayo 20]] – [[Nick Vujicic]]: Unstoppable Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Mayo 26]] – [[Alden Richards]] live sa [[Trinoma]] *[[Hunyo 7]] – [[Switch (banda)|Switch]] Tampok sina [[Callalily]] at [[6cyclemind]] live sa Music Museum *[[Hunyo 12]] – Freedom Rocks Independence Day Concert live sa Araneta Center *[[Hunyo 14]]: **[[Rico Blanco]] live sa Music Museum **[[Sungha Jung]] live sa J Centre Convention Hall, [[Mandaue City]], [[Cebu]] *[[Hunyo 15]]: **[[Sungha Jung]] live sa [[Newport Performing Arts Theater]], [[Resorts World Manila]] **[[CNBlue]]: Ang Blue Moon World Tour live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Hunyo 24]] – Isang Maharlikang Gabi Kasama si Prinsesa Velasco live sa Off The Grill *[[Hunyo 27]] – Antipolo Music Festival live sa [[Ynares Center]] *[[Hunyo 29]]: **Big Fish Innovation White live sa World Trade Center **The Pianist's Pianist live sa CCP Theater *[[Hulyo 6]] – [[Lee Min-ho]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Hulyo 19]] – [[Spongecola]]: Pinakamataas na Kapasidad live sa Music Museum *[[Hulyo 20]] – [[Dionne Warwick]] at [[Tavares (grupo)|Tavares]] live sa The Manila Hotel Tent. *[[Hulyo 21]] – [[Dionne Warwick]] at [[Tavares (grupo)|Tavares]] live sa [[SMX Convention Center]] [[Davao City|Davao]] *[[Hulyo 23]] – [[Dionne Warwick]] at [[Tavares (grupo)|Tavares]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Hulyo 26]]: **[[Juris Fernandez]] live sa [[Ynares Sports Arena]] **[[The XX]] live sa NBC Tent *[[Hulyo 31]] – [[Killswitch Engage]] live sa SM Skydome *[[Agosto 6]] – [[Pet Shop Boys]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Agosto 7]] – [[Carly Rae Jepsen]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Agosto 8]] – [[Fall Out Boy]] Save Rock and Roll live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Agosto 9]] – [[Mark Bautista]] The Sound of Love live sa Music Museum *[[Agosto 13]]: **[[Linkin Park]]: Living Things World Tour live sa [[Mall of Asia Arena]] **[[Air Supply]]: The Greatest Hits live sa Solaire Resort *[[Agosto 16]] – [[Ogie Alcasid]]: 25 I Write The Songs: The 25th Anniversary Celebration live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Agosto 17]]: **[[Abra (rapper)|Abra]] Ang Grand Concert nang live sa Globe Circuit Event Grounds, [[Makati]] **[[Bamboo]] at [[Yeng Constantino]]: By Request nang live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Agosto 19]] – [[Jampandroids]] nang live sa [[Hard Rock Cafe]], Glorietta III, [[Makati]] *[[Agosto 20]] – [[Side A (banda)|Side A]] {{Pangalan ng sarili|iHelp Concert for a Cause}} nang live sa Music Museum *[[Agosto 25]] – Bazooka Rocks Festival nang live sa [[SMX Convention Center]] *[[Agosto 30]] – [[Renee Olstead]] nang live sa Fairmont Hotel *[[Agosto 31]] – Big Fish Innovation Black nang live sa World Trade Center *[[Setyembre 4]] – [[Pitbull (tagapaglibang)|Pitbull]]: Global Warming Tour live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Setyembre 5]] – [[George Benson]] kasama si [[Patti Austin]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Setyembre 7]]: **K-Pop Republic Tampok sina [[Dal Shabet]], Exo K at [[SHINee]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **[[The Piano Guys]] live sa [[SM Mall of Asia]] Center Stage **[[Patti Austin]] kasama si [[Joe Pizzulo]] live sa Crowne Plaza Ballroom *[[Setyembre 9]] – [[Patti Austin]] kasama si [[Joe Pizzulo]] live sa [[SMX Convention Center]] [[Davao City|Davao]] *[[Setyembre 10]] – [[Frankie Valli]] at ang [[The Four Seasons (banda)|Four Seasons]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Setyembre 13]] – [[Martin Nievera]] 3D Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Setyembre 14]] – [[Sandwich]] 15th Anniversary Concert live sa 19 East Bar *[[Setyembre 17]] – [[Tony Bennett]] live sa PICC Plenary Hall *[[Setyembre 19]] – [[Rihanna]]: [[Diamonds World Tour]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Setyembre 26]]: **[[The Killers]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **[[Zia Quizon]]: A Little Bit of Lovin live sa Music Museum *[[Setyembre 27]] – 202: Debut Performance Live sa D.L. Umali, UPLB *[[Setyembre 27]]–[[Setyembre 29|29]] – Relient K live sa Ayala Malls *[[Setyembre 28]]: **Ang Mahiwagang Musika ng Disney live sa CCP Main Theater **[[Charice]] at [[Aiza Seguerra|Aiza]]: Ang Kapangyarihan ng Dalawa live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **P.O.D. Live sa Dutdutan 13 live sa [[World Trade Center (Pasay)|World Trade Center]] **Mga Bikes, Boards at Bands live sa Republic Wake Park *[[Oktubre 2]] – Biodiversity Rocks Concert live sa [[Hard Rock Cafe]] *[[Oktubre 3]] – Club Life: [[Tiesto]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Oktubre 4]]: **[[Planetshakers]]: Night of Fire live sa Qimonda I.T. Center [[Cebu City]] **[[Smart Communications|Smart Bro]] Live at Malakas na Interactive Concert live sa Trinoma Mindanao Open Parking *[[Oktubre 10]] – [[Fatboy Slim]] live sa Republiq *[[Oktubre 12]] – One More Try: My Husband's Lover The Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Oktubre 18]] – Michael Johnson, Stephen Bishop, Joe Puerta Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Oktubre 21]] – [[Sugar Ray]], [[Smash Mouth]] at [[Gin Blossoms]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Oktubre 24]]: **[[Kesha]]: [[Warrior Tour]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **[[Super Junior]]: Super Show 5 live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Oktubre 25]] – [[Tanduay]] Rhum Rockfest Year 7 live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Oktubre 26]]: **Black Party Manila X live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **Big Fish Cream Halloween Ball live sa [[World Trade Center (Pasay)|World Trade Center]] *[[Oktubre 28]] – [[Rob Schneider]] live sa Solaire Resort *[[Oktubre 29]] – [[Libera (koro)|Libera]] live sa PICC Plenary Hall *[[Oktubre 30]] – [[Explosions in the Sky]] live sa Samsung Hall SM Aura *[[Nobyembre 3]] – [[Infinite (grupo)|Infinite]]: [[One Great Step]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Nobyembre 6]] – [[OneRepublic]]: [[The Native Tour]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Nobyembre 7]] – [[Aljur Abrenica]] Come and Get Me Concert live sa Music Museum *[[Nobyembre 8]] – [[Matchbox Twenty]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Nobyembre 9]]: **[[Close-Up (toothpaste)|Close-Up]] Forever Summer live sa [[Bonifacio Global City]] **[[Erik Santos]] inTENse Concert live sa PICC Plenary Hall **[[Mocha Girls]] Red Hot Mocha Night live sa Music Museum *[[Nobyembre 11]] – [[The Lettermen]] live sa [[Newport Performing Arts Theater]], [[Resorts World Manila]] *[[Nobyembre 12]] – Myx Mo 2013 live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Nobyembre 13]] – Love Overload Over Asia kasama si [[John Ford Coley]] live sa Solaire Resort *[[Nobyembre 15]]: **[[Sarah Geronimo]] Perfect 10 Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **[[Jed Madela]] 10th Anniversary Concert live sa PICC Plenary Hall **Greenlight Music Festival live sa Greenfield District *[[Nobyembre 16]]: **[[Richard Clayderman]] live sa PICC Plenary Hall **David Elkins live sa [[Hard Rock Cafe]] [[Makati]] **Tulong Na, Tabang Na, Tayo Na A Benefit Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Nobyembre 20]] – [[Lani Misalucha]] Reyna ng Gabi live sa Solaire Resort *[[Nobyembre 21]] – United Republiq tampok si [[Axwell]] live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Nobyembre 22]] – [[Martin Nievera]] 3D The Repeat live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Nobyembre 25]]: **[[Alicia Keys]]: [[Set the World on Fire Tour]] live sa [[Mall of Asia Arena]] **[[Tegan at Sara]] live sa NBC Tent *[[Nobyembre 26]] – [[Two Door Cinema Club]] live sa NBC Tent *[[Nobyembre 28]] – Sitti Bossa Love Concert live sa Music Museum *[[Nobyembre 29]] – [[Enrique Gil]] King of the Gil live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Nobyembre 30]]: **Cinema Jam Outdoor Movie and Music Fest live sa Circuit Makati **[[Sarah Geronimo]] Perfect 10 Concert The Repeat live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Disyembre 6]] at [[Disyembre 7|7]]: [[Lea Salonga]] Playlist Concert live sa PICC Plenary Hall *[[Disyembre 7]] – Sonic Carnival Feast live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Disyembre 11]] – [[Air Supply]] live sa Solaire Resort *[[Disyembre 12]] – [[Zedd (musikero)|Zedd]] live sa [[SMX Convention Center]] *[[Disyembre 14]]: **[[Otto Knows]] live sa Republiq Club **Exception Music Festival live sa Circuit Makati *[[Disyembre 30]] – [[Boyce Avenue]] live sa [[Resorts World Manila]] ==Palakasan== *[[Enero 16]] – '''Basketball:''' Nanalo ang [[Talk 'N Text Tropang Texters]] ng ikaanim na kampeonato sa PBA matapos talunin ang Rain or Shine Elasto Painters sa [[2012–13 PBA Philippine Cup Finals]] sa seryeng ito, 4–0. *[[Marso 6]] – '''Volleyball:''' Tinalo ng [[De La Salle Lady Archers|La Salle]] ang [[Ateneo Lady Eagles|Ateneo]] sa tatlong set, 25–23, 25–20, 25–16, upang tapusin ang serye sa dalawang laro at mapanalunan ang kanilang ikawalong titulong [[UAAP Season 76 volleyball tournaments|UAAP women's volleyball championship]]. Si [[Michele Gumabao]] ay itinanghal na Most Valuable Player (MVP) ng Finals. *[[Marso 9]] – '''Cheerleading:''' Nanalo ang Altas Perpsquad sa [[NCAA Cheerleading Competition]]. Pumangalawa ang AU Dancing Chiefs, habang pangatlo ang EAC Pep Squad. *[[Abril 13]] – '''Boksing:''' Natalo si [[Nonito Donaire]] kay [[Guillermo Rigondeaux]] sa pamamagitan ng unanimous decision, na nagtapos sa kanyang 12-taong sunod-sunod na panalo simula noong una siyang natalo kay Rosendo Sanchez.<ref>{{cite web|url=http://www.badlefthook.com/2013/2/8/3969424/donaire-vs-rigondeaux-fight-reportedly-done-april-13-new-york-hbo-boxing-news|title=Ang laban nina Donaire at Rigondeaux ay naiulat na natapos sa Abril 13 sa NYC|may-akda =Christ, Scott |date=Pebrero 8, 2013|access-date=Pebrero 9, 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.boxingnews24.com/2013/02/donaire-vs-rigondeaux-a-done-deal-for-april-13th/|title=Donaire vs. Rigondeaux, tapos na ang kasunduan para sa Abril 13!|author =Dan Ambrose|date=Pebrero 8, 2013|access-date=Pebrero 9, 2013}}</ref> *[[Mayo 19]] – '''Basketball:''' Nanalo ang [[Alaska Aces (PBA)|Alaska Aces]] nang talunin ang [[Barangay Ginebra San Miguel]] sa iskor na 104–80, at nanalo sa [[2013 PBA Commissioner's Cup Finals]]. *[[Hunyo 29]] – [[Hulyo 6]] – '''Multi Sport Event:''' ''' Ang Pilipinas''' ay lumahok sa '''[[2013 Asian Indoor and Martial Arts Games]]''' na ginanap sa [[Incheon]], [[South Korea]] mula Hunyo 29 hanggang Hulyo 6. *[[Hulyo 22]] – '''Basketball:''' Ang NBA 2013 MVP at Finals MVP na si [[LeBron James]] ng [[Miami Heat]] ay bumisita sa Pilipinas sa [[Bonifacio Global City]], Taguig. *[[Agosto 1]]–11 – '''Basketball:''' Ang [[2013 FIBA ​​Asia Championship]] ay ginanap sa Pilipinas mula Agosto 1–11, 2013 at ginanap sa [[Mall of Asia Arena]] sa [[Pasay]], Maynila. Nanalo ng medalyang pilak ang [[pambansang koponan ng basketball ng mga lalaki sa Pilipinas]]. *[[Agosto 16]]–24 – '''Multi Sport Event:''' Ang '''Pilipinas''' ay nakipagkumpitensya sa '''2013 [[Asian Youth Games]]''' na ginanap sa [[Nanjing]], People's Republic of China mula Agosto 16, 2013, hanggang Agosto 24, 2013. Ang Pilipinas ay nagkaroon ng kanilang unang gintong medalya para sa Asian Youth Games matapos makuha nina Mia Legaspi at Princess Superal ang Ginto at Pilak ayon sa pagkakabanggit sa Women's Golf.<ref>{{cite news|title=Nakuha ng mga golf girls ang gintong medalya para sa unang medalya ng Pilipinas sa Asian Youth Games|url=http://www.interaksyon.com/interaktv/golf-girls-bag-gold-silver-finish-for-philippines-first-medals-in-asian-youth-games|publisher=InterAksyon|date=Agosto 21, 2013|access-date=Agosto 22, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140322083354/http://www.interaksyon.com/interaktv/golf-girls-bag-gold-silver-finish-for-philippines-first-medals-in-asian-youth-games|archive-date=Marso 22, 2014|url-status=dead}}</ref> *[[Setyembre 15]] – '''Cheerleading:''' Nanalo ang NU Pep Squad sa [[UAAP Cheerdance Competition]]. Pumangalawa ang UP Pep Squad, habang pangatlo ang DLSU Animo Squad. *[[Oktubre 10]] – '''Basketball:''' Ang kauna-unahang laro ng pre-season na [[NBA]] ay ginanap sa [[Mall of Asia Arena]] sa laro sa pagitan ng [[Houston Rockets]] at ng [[Indiana Pacers]]. Ang larong pre-season ay ang unang ginanap sa Timog-silangang Asya.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/sports/2013/03/05/916101/pacers-rockets-play-first-ever-nba-preseason-game-manila |title=Maglalaro ang Pacers at Rockets sa kauna-unahang laro ng NBA preseason sa Maynila |work=The Philippine Star|date=Marso 5, 2013 |access-date=Marso 5, 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=http://sports.inquirer.net/123683/rockets-beat-pacers-in-first-ever-nba-game-in-manila |title=Tinalo ng Rockets ang Pacers sa kauna-unahang laro ng NBA sa Maynila |work=Philippine Daily Inquirer|date=Oktubre 10, 2013 |access-date=Disyembre 9, 2013}}</ref> *[[Oktubre 11]]–15 – '''Football:''' Ang Pilipinas ang nag-host ng [[2013 Philippine Peace Cup]] sa Bacolod. Nanalo ang Pilipinas sa paligsahan. *[[Oktubre 12]] – '''Basketball:''' Tinalo ng koponan ng basketball na [[De La Salle Green Archers]] ang [[UST Growling Tigers]] ng 2–1 sa kanilang huling serye upang mapanalunan ang kanilang ikawalong titulo sa kalalakihan sa [[UAAP Season 76 basketball tournaments|UAAP Championships]]. *[[Oktubre 25]] – '''Basketball''' Tinalo ng [[San Mig Coffee Mixers|San Mig Coffee]] ang [[Petron Blaze Boosters|Petron]] sa [[2013 PBA Governors' Cup]] Finals sa [[Smart Araneta Coliseum|Big Dome]] sa [[Quezon City]] ang nanalo ng iskor na 87–77 *[[Nobyembre 10]] – '''Boksing:''' Nanalo si [[Nonito Donaire]] sa pamamagitan ng TKO sa ika-9 na round laban kay [[Vic Darchinyan]]. *[[Nobyembre 16]] – '''Basketball:''' Tinalo ng club ng basketball na [[San Beda Red Lions]] ang [[Letran Knights]] ng 2–1 sa kanilang huling serye upang mapanalunan ang kanilang ikalabinsiyam na titulo sa kalalakihan sa [[NCAA Season 89 basketball tournaments|NCAA Championships]]. *[[Nobyembre 23]] – '''Boksing:''' Nanalo si [[Manny Pacquiao]] sa pamamagitan ng unanimous decision laban kay [[Brandon Rios]] upang mapanatili ang titulong WBO International Welterweight. *[[Disyembre 11]]–22 – '''[[2013 Palarong Timog-Silangang Asya]]:''' Pumang-pitong pwesto ang Koponan ng Pilipinas *[[Disyembre 17]] – '''Basketbol:''' Tinalo ng [[De La Salle Green Archers|La Salle]] ang SWU ng 2–0 sa best-of-3 finals para mapanalunan ang kanilang ika-2 [[2013 Kampeonato ng Kolehiyo ng Pilipinas|kampeonato ng PCCL]]. ==Kapanganakan== *Enero 4 – Sophia Corullo, batang aktres (d. [[2019 sa Pilipinas|2019]]) == Kamatayan == * Enero 7 – Gonzalo "Lito" G. Puyat II, dating pangulo ng [[FIBA]] (isinilang Mayo 21, 1933) * Enero 8 – Fr. Anscar J. Chupungco, <small>OSB</small>, liturhista at teologo. (isinilang Nobyembre 10, 1939) * Enero 22 – Erlinda Domingo, Alkalde ng [[Maconacon, Isabela]]. * Enero 24 – [[Pepe Pimentel]], ''TV host.'' (isinilang Abril 30, 1929) * Enero 30 – Egay Navarro, ''cameraman'' at ''cinematographer''. (isinilang 1950) * Pebrero 5 – Dennis Aranas, suspek na tumestigo (sa kaso ng pagpaslang). * Pebrero 6 ** Gerardo Espina, Sr., dating Kinatawan (Unang Distrito ng [[Biliran]]) sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Mababang Kapulungan]]. (namatay sa edad 77) ** [[Henry Halasan]], tagapamahayag na pantelebisyon (isinilang Hulyo 15, 1924) * Pebrero 8 – Elvie Villasanta, komedyante. (isinilang Disyembre 14, 1927) [[Talaksan:Lolong crocodile.jpg|thumb|[[Lolong]]]] * Pebrero 10 – [[Lolong]], pinakamalaking buwayang naitala''.'' * Marso 10 ** [[Edelmiro Amante|Edelmiro Amante, Sr.]], Kinatawan ng Ikalawang Distrito ng [[Agusan del Norte]] sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Mababang Kapulungan]] (2007-2010) at dating ''Executive Secretary'' (isinilang Abril 21, 1933) ** Danny Zialcita, direktor sa pelikula. (isinilang Nobyembre 24, 1939) * Marso 15 – Subas Herrero, aktor. (isinilang Abril 3, 1949) * Marso 21 – [[Isagani Cruz]], dating mahistrado ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]]. (isinilang 1924)<ref>''[http://newsinfo.inquirer.net/377567/ex-sc-justice-isagani-a-cruz-passes-away "Isagani Cruz, SC justice, Inquirer columnist; 88"] [[Philippine Daily Inquirer]].'' 03-22-2013. Hinango 11-02-2016.</ref> * Marso 23 – Dr. Onofre Copuz, Pambansang Siyentista. (isinilang Disyembre 1, 1926)<ref>''[http://www.philstar.com/business/2013/04/03/926205/dr.-onofre-d.-corpuz-significant-life "Dr. Onofre D. Corpuz, a significant life"] [[The Philippine Star]].'' 04-03-2013. Hinango 4-21-2017.</ref> * Marso 30 – Bobby Parks, Sr., manlalaro ng basketball. * Abril 3 – Vicente “Ting” Jayme, dating Kalihim ng Pananalapi. (isinilang Oktubre 27, 1928) * Abril 7 – Billy Esposo, kolumnista. (namatay sa edad 64) * Abril 24 – [[Pedro Romualdo|Pedro P. Romualdo]], Kinatawan ([[Distritong Pambatas ng Lalawigan ng Camiguin]]) sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (apat na beses: 1987-1998, at 2007-Abril 24, 2013). (isinilang Hunyo 29, 1935) * Abril 30 -- Roberto Chabet, Ama ng Sining Konseptuwal ng Pilipinas. (isinilang Marso 29, 1937) * Mayo 12 ** [[Daisy Avellana|Daisy Hontiveros-Avellana]], ''National Artist for Theater.'' (isinilang Enero 26, 1917) ** Jose Jay Pernes, kandidato sa pagka-Kongresista noong Halalan 2013. (namatay sa edad 49) * Mayo 15 – [[Raul M. Gonzalez|Raul Gonzalez]], mamamahayag at ''Vice President of Public Affairs'' ng ''[[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan|Government Service Insurance System]].'' (isinilang 1935) * Mayo 19 – [[Bella Flores|Bella Flores (Remedios Papa Dancel)]], aktres. (isinilang Pebrero 27, 1929) * Mayo 20 – Emmanuel Velasco, dating ''state prosecutor''. (namatay sa edad 54) * Mayo 28 – Edgar “Eddie” Sinco Romero, ''National Artist for Cinema and Broadcast Arts.'' (isinilang Hulyo 7, 1924) * Hunyo 2 – Brig. Gen. Daniel Lucero, dating tagapagsalita ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]]. * Hunyo 12 – [[Hugo Gutierrez, Jr.]], dating mahistrado ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]]. (isinilang Enero 29, 1927) * Hunyo 26 – Sammy Lagmay, aktor at komedyante. (namatay sa edad 55) * Hulyo 5 – Amable “Ama” Quiambao, aktres sa mga pelikula, telebisyon, at teatro. (isinilang Enero 19, 1947) * Hulyo 9 – [[Andrea Veneracion]], ''National Artist for Music''. (isinilang Hulyo 11, 1928) * Agosto 15 – Behn Cervantes, direktor at aktor. (isinilang Agosto 26, 1938) * Agosto 19 – [[Romeo Candazo]],  Kinatawan ng [[Distritong pambatas ng Marikina#Solong Distrito|nag-iisang distrito]] ng [[Lungsod ng Marikina]] sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Mababang Kapulungan]] (1992-2001). (isinilang Hunyo 18, 1952) * Agosto 21 – Rodolfo Tan Cardoso, manlalaro ng ''chess''. (isinilang Disyembre 25, 1937) * Agosto 25 – Erwin Chiongbian, dating Kinatawan (nag-iisang distrito ng [[Sarangani]]) sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Mababang Kapulungan]]. (namatay sa edad 69) * Setyembre 7 – [[Susan Fuentes]] (Susan Toyogon), ''Queen of Visayan Songs.'' (isinilang Nobyembre 1, 1954) * Setyembre 11 – Francisco “Frank” Chavez, dating ''Solicitor General''. (isinilang Pebrero 6, 1947) * Setyembre 13 – Nora Daza, personalidad sa pagluluto''.'' (isinilang Disyembre 2, 1928) * Oktubre 7 – Leandro Mendoza, dating hepe ng [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas|pulisya]]. (isinilang Marso 24, 1946) * Oktubre 9 – Maximiano Tuazon Cruz, prelado ng Simbahang Romano Katoliko. (isinilang Abril 4, 1923) * Oktubre 15 – Cancio C. Garcia, dating ''Associate Justice'' ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema ng Pilipinas]]. (isinilang Oktubre 20, 1937) * Oktubre 18 – Alberto Romualdez, Jr., dating Kalihim ng Kalusugan (1998-2001). (isinilang Setyembre 14, 1940) * Oktubre 20 – Sultan [[Jamalul Kiram III]], [[Sultanate of Sulu|Sultanato ng Sulu]]. (isinilang Hulyo 16, 1938) * Oktubre 27 – F. Landa Jocano, [[antropologo]]. (isinilang Pebrero 5, 1930)<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/332871/lifestyle/f-landa-jocano-anthropologist-and-up-professor-emeritus-passes-away "F. Landa Jocano, anthropologist and UP professor emeritus, passes away"] [[GMA Network|GMA News]].'' 10-28-2013. Hinango 11-02-2016.</ref> * Oktubre 31 – [[Andres Narvasa|Andres R. Narvasa]], dating [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]] ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] (1991-1998) (isinilang Nobyembre 30, 1928) * Nobyembre 2 – Renato “Guido” del Prado, aktor. (isinilang 1940)<ref>''[http://news.abs-cbn.com/entertainment/11/02/13/actor-renato-del-prado-dies-73 "Actor Renato del Prado dies at 73"] [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN News]].'' 11-02-2013. Hinango 11-02-2016.</ref> * Nobyembre 4 – Fr. Jose “Joe” Dizon, aktibista. (isinilang 1948) * Nobyembre 23 – [[June Keithley|June Keithley-Castro]], personalidad ng ''[[People Power Revolution|People Power]]'' (isinilang Marso 10, 1947) * Nobyembre 29 – Col. Manuel F. Segura, beterano ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at may-akda ng aklat. (isinilang Enero 1, 1919) * Disyembre 4 – Pedro Subido, ''gold medalist''. (namatay sa edad 83) * Disyembre 13 – ''Ret. Gen.'' Delfin Bangit, dating hepe ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]]. (isinilang 1955 o 1956) * Disyembre 15 – Jonas Joshua Garcia, baguhang boksingero. (namatay sa edad 16)<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/339947/news/metro/comatose-16-year-old-boxer-passes-away "Comatose 16-year-old boxer passes away"] [[GMA Network|GMA News]].'' 12-15-2013. Hinango 11-02-2016.</ref> * Disyembre 18 – Dominic “Papadom” Gamboa, pangunahing bokalista ng bandang ''Tropical Depression.'' (isinilang Disyembre 19, 1965) * December 20 – Ukol Talumpa, Alkalde ng [[Labangan, Zamboanga del Sur]]. * Disyembre 25 – [[Ismael Mathay, Jr.|Ismael "Mel" A. Mathay, Jr.]], dating Alkalde ng [[Lungsod Quezon]] (1992-2001). (isinilang Hunyo 26, 1932) '''Sa Larangan ng Pamamahayag''' Mga mamamahayag na pinaslang sa bansa sa taong 2013 (siyam)<ref>''[https://cpj.org/killed/asia/philippines/ "Journalists Killed in Philippines."] Committee to Protect Journalists.'' Hinango Agosto 29, 2016.</ref>ː * Abril 22, 2013 -- Mario Vendiola Baylosis (Radyo Natin and dxNC-Radyo Suhnann), [[Kabasalan, Zamboanga Sibugay]] * Hulyo 30, 2013 -- Bonifacio Loreto at Richard Kho (''Aksyon Ngayon'' tabloid), [[Lungsod Quezon]] * Agosto 1, 2013 -- Mario Sy (malayang mamamahayag), [[Heneral Santos|General Santos City]] * Agosto 29, 2013 -- Fernando Solijon (dxLS Love Radio), [[Iligan|Iligan City]] * Setyembre 4, 2013 -- Vergel Bico, (''Kalahi'' tabloid), [[Calapan|Calapan City]] * Setyembre 14, 2013 -- Jesus "Jessie" Tabanao (dyRC Radyo Calungsod), [[Lungsod ng Cebu|Cebu City]] * Nobyembre 29, 2013 -- Joas Dignos (dxGT Radio), [[Valencia, Bukidnon|Valencia City]] * Disyembre 11, 2013 -- Rogelio Butalib (107.9 FM Radyo Natin), [[Tagum|Tagum City, Davao Del Norte]] == Estatistika == {| class="wikitable" ! colspan="2" |Iba pang impormasyon |- !Lawak |300,000 kilometro kwadrado (115,831 milya kwadrado) |- !Populasyon |(Pagtataya noong 2013): 97,571,700<ref>''[https://www.google.com.ph/publicdata/explore?ds=d5bncppjof8f9_&met_y=sp_pop_totl&idim=country:PHL:CAN:AUS&hl=en&dl=en World Development Indicators.] Google Public Data Explorer.'' Hinango Set. 20, 2016.</ref> |- !Kabisera |[[Maynila]] (ang ilang mga opisina ng pamahalaan at mga kagawaran ay matatagpuan sa [[Lungsod Quezon|Lungsod ng Quezon]] at iba pang mga lugar sa [[Kalakhang Maynila]]) |} == Sanggunian == * ''[http://www.bworldonline.com/content.php?section=Economy&title=the-philippines-year-in-review-2013&id=82465 "The Philippines Year in Review 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115181351/https://www.bworldonline.com/content.php?section=Economy&title=the-philippines-year-in-review-2013&id=82465 |date=2021-01-15 }} BusinessWorld.'' 01-24-2014. * ''[http://www.manilatimes.net/yahoo-ph-reveals-2013-year-in-review/63051/ "Yahoo Ph reveals '2013 Year in Review'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140425141107/http://www.manilatimes.net/yahoo-ph-reveals-2013-year-in-review/63051/ |date=2014-04-25 }} Manila Times.'' 12-25-2013. * ''[https://www.britannica.com/place/Philippines-Year-In-Review-2013 "Philippines in 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161011200349/https://www.britannica.com/place/Philippines-Year-In-Review-2013 |date=2016-10-11 }} Britannica.com'' * ''[http://www.philippineflightnetwork.com/2013/12/philippine-aviation-2013-year-in-review.html "Philippine Aviation: 2013 Year In Review"] Philippine Flight Network.'' 12-31-2013. * ''[https://sg.news.yahoo.com/top-news-searches-in-ph-year-in-review-2013-072344242.html "Top news searches in PH - Year in Review 2013"] Yahoo News.'' 12-09-2013 * ''[http://www.pinoyadventurista.com/2013/12/top-travel-trends-for-103.html "Year in Review: Top Travel Trends for 2013 according to Skyscanner"] Pinoy Adventurista.'' 12-16-2013. * ''[http://www.hardwarezone.com.ph/tech-news-intel-philippines-wraps-2013-year-review "Intel Philippines Wraps Up 2013 With Year in Review"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140420040123/http://www.hardwarezone.com.ph/tech-news-intel-philippines-wraps-2013-year-review |date=2014-04-20 }} HardwareZone.com.ph.'' 12-11-2013. * ''[http://filipinojournal.com/alberta/2013-year-review/ "2013 Year in Review"] Filipino Journal Alberta'' * ''[http://www.rappler.com/sports/by-sport/boxing-mma/48151-filipino-mma-2013-year-in-review "Filipino MMA in 2013 – A Year in Review"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181122152816/https://www.rappler.com/sports/by-sport/boxing-mma/48151-filipino-mma-2013-year-in-review |date=2018-11-22 }} Rappler.'' 01-16-2014. *''"Top 7 Youth Newsmakers of 2013 (Parts [http://thepoc.net/index.php/top-7-youth-newsmakers-of-2013/ 1]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} and 2)" The Philippine Online Chronicle.'' 12-29-2013. *''[https://sg.news.yahoo.com/photos/year-in-review-2013-top-newsmakers-1385986521-slideshow/ "Top newsmakers - Year in Review 2013"]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Yahoo News.'' 12-02-2013. *''[http://www.philippineedition.com/2013/09/winners-philippine-editions-1st.html "WINNERS: Philippine Edition's 1st Newsmakers Of The Year 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130923084218/http://www.philippineedition.com/2013/09/winners-philippine-editions-1st.html |date=2013-09-23 }} Philippine Edition.'' 09-13-2013. *''[http://www.rappler.com/newsbreak/46488-in-memoriam-obituary-philippines-wrap2013 "In Memoriam: Newsmakers who died in 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151205002543/http://www.rappler.com/newsbreak/46488-in-memoriam-obituary-philippines-wrap2013 |date=2015-12-05 }} Rappler.'' 12-30-2013. *''[http://www.interaksyon.com/infotech/telecom-exec-2013-newsmakers-feted-in-cyberpress-awards "Telecom exec, 2013 newsmakers feted in CyberPress Awards"]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Interaksyon.com.'' 01-08-2014 *''[http://business.inquirer.net/157533/spotlight-on-the-past-years-automotive-newsmakers "Spotlight on the past year's automotive newsmakers"] Inquirer Business.'' 12-24-2013. *''[http://www.newsflash.org/2004/02/sb/sb008094.htm "KIM CHIU, JAMES YAP NAMED 2013's NEWSMAKERS"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190523133609/http://www.newsflash.org/2004/02/sb/sb008094.htm |date=2019-05-23 }} Philippine Entertainment Portal.'' *''[http://www.tinigngplaridel.net/features/2013/the-top-newsmakers-of-2013/ "The top newsmakers of 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160302225012/http://www.tinigngplaridel.net/features/2013/the-top-newsmakers-of-2013/ |date=2016-03-02 }}'' Tinig ng Plaridel. 12-31-2013. *''[https://www.inquirer.net/the-story-of-2013 "The Story of 2013"]{{Dead link|date=Disyembre 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Inquirer.net.'' *''[http://en.wikipilipinas.org/index.php/Top_10_Headlines_of_2013 "Top 10 Headlines of 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170526085122/http://en.wikipilipinas.org/index.php/Top_10_Headlines_of_2013 |date=2017-05-26 }} WikiPilipinas.'' *''[http://www.gmanetwork.com/news/story/341636/lifestyle/in-memoriam-notable-pinoys-who-passed-away-in-2013 "In memoriam: Notable Pinoys who passed away in 2013"] GMA News Online.'' 12-28-2013 '''Tingnan din''' *[http://www.bornglorious.com/deathanniversary/?ct=/m/05v8c&pd=10 ''"Famous People's Death Anniversary, Philippines"''] {{Taon sa Pilipinas}} == Mga sanggunian == [[Kategorya:2013 sa Pilipinas|*]] 71ugiy3lbulizvr5qfziodxnvsnni7g 0 251976 2223279 2189700 2026-09-02T11:47:30Z ~2026-47662-56 165963 /* */ 2223279 wikitext text/x-wiki {{lowercase title}} {{Infobox OS | name = iOS | logo = IOS wordmark (2017).svg | developer = [[Apple Inc.]] | family = [[Unix-like]], batay sa [[Darwin (operating system)|Darwin]] | released = {{Start date and age|2007|06|29}} | latest_release_version = iOS 26 | latest_release_date = {{Start date and age|2025|09|15}} | language = 41 na wika; hindi kabilang ang [[wikang Filipino|Filipino]] | ui = [[Graphical user interface|''graphical user interface'']] (GUI), [[Multi-touch|multi-touch]] | license = [[Proprietary software|Proprietaryo]], maliban sa mga bahaging [[Open-source software|open source]] | website = {{URL|https://www.apple.com/ios/}} | working_state = Kasalukuyang ginagawa | source_model = [[Proprietary software|Closed source]] | marketing_target = [[Smartphone|''smartphone'']] at iba pang aparatong mobile | programmed_in = [[C (programming language)|C]], [[C++]], [[Objective-C]], [[Swift (programming language)|Swift]] | updatemodel = [[Over-the-air programming|Over-the-air (OTA)]] | kernel_type = [[Hybrid kernel|Hybrid]] ([[XNU]]) }} Ang '''iOS''' (dating '''iPhone OS''') ay isang [[mobile operating system|''operating system'']] para sa mga aparatong mobile na nilikha at binuo ng [[Apple Inc.]]<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/os/ios/ |title=iOS |publisher=Apple |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Unang ipinakilala ito noong Enero 9, 2007, kasabay ng pagpapakilala ng unang [[iPhone]], at inilabas kasama ng iPhone noong Hunyo 29 ng parehong taon.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2007/01/09Apple-Reinvents-the-Phone-with-iPhone/ |title=Apple Reinvents the Phone with iPhone |publisher=Apple |date=9 Enero 2007 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Pangunahing ginagamit ang iOS sa mga [[iPhone]]. Ang [[iPad]] ay dating gumamit ng bersiyon ng iOS ngunit mula 2019 ay gumagamit ng hiwalay na kaugnay na ''operating system'' na tinatawag na [[iPadOS]].<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2019/06/the-new-ipados-powers-unique-experiences-designed-for-ipad/ |title=The new iPadOS powers unique experiences designed for iPad |publisher=Apple |date=3 Hunyo 2019 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Batay ang iOS sa [[Darwin (operating system)|Darwin]], ang pangunahing pundasyon ng ilang ''operating system'' ng Apple. Gumagamit ito ng [[XNU]] bilang [[Kernel (operating system)|''kernel'']] at ng iba't ibang balangkas, sistema, at serbisyo para sa mga ''application'', seguridad, grapika, komunikasyon, at iba pang gawain.<ref>{{cite web |url=https://support.apple.com/guide/security/welcome/web |title=Apple Platform Security |publisher=Apple Support |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Idinisenyo ang iOS para sa mga aparatong may [[touchscreen|''touchscreen'']] at gumagamit ng [[Multi-touch|multi-touch]] bilang pangunahing paraan ng pakikipag-ugnayan. Kabilang sa mga pangunahing bahagi ng ecosystem nito ang [[App Store]], [[iCloud]], [[Apple Pay]], [[iMessage]], [[FaceTime]], [[AirDrop]], at [[Apple Intelligence]].<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/os/ios/ |title=iOS |publisher=Apple |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> == Kasaysayan == === Pag-unlad bago ang unang iPhone === Ang mga ugat ng iOS ay nagmula sa pag-unlad ng [[macOS|Mac OS X]] at Darwin. Ang Darwin ay isang ''open-source'' na pundasyon ng mga plataporma ng Apple at naglalaman ng [[XNU]] ''kernel'' kasama ng iba pang pangunahing bahagi ng sistema.<ref>{{cite web |url=https://opensource.apple.com/ |title=Apple Open Source |publisher=Apple |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Sa pagbuo ng unang iPhone, bumuo ang Apple ng isang bersiyon ng ''software'' platform nito na inangkop para sa isang aparatong may malaking ''touchscreen'' at mga kontrol na pangunahing gumagamit ng mga daliri. Sa pagpapakilala ng unang iPhone, inilarawan ng Apple ang bagong interface bilang isang multi-touch interface na maaaring kontrolin gamit ang mga daliri.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2007/01/09Apple-Reinvents-the-Phone-with-iPhone/ |title=Apple Reinvents the Phone with iPhone |publisher=Apple |date=9 Enero 2007 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> === iPhone OS === Noong Enero 9, 2007, ipinakilala ni [[Steve Jobs]] ang unang iPhone. Pinagsama nito ang isang mobile phone, isang malawak na screen na iPod, at isang aparatong pangkomunikasyon sa internet. Kasama sa ipinakilalang ''software'' ang web browsing, email, mapa, at iba pang mga tampok.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2007/01/09Apple-Reinvents-the-Phone-with-iPhone/ |title=Apple Reinvents the Phone with iPhone |publisher=Apple |date=9 Enero 2007 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Inilabas ang unang iPhone noong Hunyo 29, 2007. Ang ''operating system'' nito ay nakilala bilang '''iPhone OS'''.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2017/01/iphone-at-ten-the-revolution-continues/ |title=iPhone at ten: the revolution continues |publisher=Apple |date=9 Enero 2017 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Noong 2008, ipinakilala ng Apple ang [[App Store]], na nagbigay-daan sa mga developer na gumawa at mamahagi ng mga third-party na ''application'' para sa iPhone at [[iPod touch]].<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2008/07/10The-App-Store-Now-Available/ |title=App Store Downloads Top 10 Million in First Weekend |publisher=Apple |date=14 Hulyo 2008 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> === Paglawak sa iPad at pagbabago ng pangalan === Noong 2010, inilabas ng Apple ang [[iPad]], na gumamit ng iPhone OS na inangkop para sa mas malaking screen. Sa parehong taon, binago ng Apple ang pangalan ng ''operating system'' mula iPhone OS tungo sa '''iOS'''.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2010/06/07Apple-Presents-iOS-4/ |title=Apple Presents iOS 4 |publisher=Apple |date=7 Hunyo 2010 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Sa mga sumunod na bersiyon, nadagdagan ang kakayahan ng iOS sa multitasking, mga notification, cloud service, voice assistant, wireless communication, seguridad, grapika, at iba pang bahagi ng mobile computing. === iOS 7 === Ang [[iOS 7]] ay ipinakilala noong 2013 at nagdala ng malaking pagbabago sa disenyo ng ''user interface''. Kabilang sa mga bagong tampok nito ang Control Center, pinahusay na Notification Center, AirDrop, at mga pagbabago sa multitasking.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2013/06/10Apple-Introduces-iOS-7/ |title=Apple Introduces iOS 7 |publisher=Apple |date=10 Hunyo 2013 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> === iOS 8 hanggang iOS 12 === Ang [[iOS 8]] ay nagdagdag ng mga bagong kakayahan para sa mga third-party na ''application'', kabilang ang mga extension, at nagpakilala ng mga teknolohiyang gaya ng [[Continuity]].<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2014/06/02Apple-Announces-iOS-8-Available-September-17/ |title=Apple Announces iOS 8 |publisher=Apple |date=2 Hunyo 2014 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Ang [[iOS 9]] ay nagdagdag ng mga pagpapahusay sa performance at mga tampok gaya ng Proactive, mas mahusay na Siri, bagong Notes, at multitasking sa iPad.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2015/06/08Apple-Announces-iOS-9-Available-September-16/ |title=Apple Announces iOS 9 |publisher=Apple |date=8 Hunyo 2015 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Ang [[iOS 10]] ay nagdala ng mga pagbabago sa Lock Screen, Notifications, Messages, Siri, Maps, Photos, at iba pang ''application''.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2016/06/13Apple-Previews-iOS-10-Biggest-iOS-Release-Ever/ |title=Apple Previews iOS 10, Biggest iOS Release Ever |publisher=Apple |date=13 Hunyo 2016 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Ang [[iOS 11]] ay nagdala ng malalaking pagbabago sa iPad, kabilang ang bagong Dock, pinahusay na multitasking, Drag and Drop, at iba pang productivity feature. Ipinakilala rin nito ang [[ARKit]] para sa mga ''application'' na gumagamit ng [[augmented reality|''augmented reality'']].<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2017/06/apple-previews-ios-11/ |title=Apple Previews iOS 11 |publisher=Apple |date=5 Hunyo 2017 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Ang [[iOS 12]] ay higit na nakatuon sa performance at stability at nagdagdag ng mga tampok gaya ng Screen Time, Memoji, Group FaceTime, at Siri Shortcuts.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2018/06/apple-previews-ios-12/ |title=Apple Previews iOS 12 |publisher=Apple |date=4 Hunyo 2018 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> === iOS 13 at iPadOS === Noong 2019, ipinakilala ng Apple ang [[iOS 13]] para sa iPhone. Kabilang sa mga bagong tampok nito ang [[Dark Mode]], mga pagpapahusay sa Photos at Maps, at Sign in with Apple.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2019/06/apple-previews-ios-13/ |title=Apple previews iOS 13 |publisher=Apple |date=3 Hunyo 2019 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Kasabay nito, ipinakilala ng Apple ang [[iPadOS]], isang hiwalay ngunit kaugnay na ''operating system'' para sa iPad. Dinisenyo ito upang samantalahin ang mas malaking screen at mga natatanging kakayahan ng iPad, kabilang ang mas malawak na multitasking at mga bagong gamit para sa Apple Pencil.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2019/06/the-new-ipados-powers-unique-experiences-designed-for-ipad/ |title=The new iPadOS powers unique experiences designed for iPad |publisher=Apple |date=3 Hunyo 2019 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> === iOS 14 hanggang iOS 18 === Ang [[iOS 14]] ay nagpakilala ng mga widget sa Home Screen, [[App Library]], App Clips, at iba pang pagbabago sa ''user interface''.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2020/06/apple-reimagines-the-iphone-experience-with-ios-14/ |title=Apple reimagines the iPhone experience with iOS 14 |publisher=Apple |date=22 Hunyo 2020 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Ang [[iOS 15]] ay nagdagdag ng mga tampok gaya ng Focus, Live Text, SharePlay, at mga pagpapahusay sa FaceTime, Safari, Maps, at Notifications.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2021/06/ios-15-delivers-new-ways-to-stay-connected-and-powerful-features-that-help-users-focus-explore-and-do-more/ |title=iOS 15 delivers new ways to stay connected and powerful features |publisher=Apple |date=7 Hunyo 2021 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Ang [[iOS 16]] ay nagpakilala ng mas malawak na customization sa Lock Screen, mga widget sa Lock Screen, at mga bagong kakayahan sa Messages at Live Activities.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2022/06/apple-previews-ios-16/ |title=Apple previews iOS 16 |publisher=Apple |date=6 Hunyo 2022 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Ang [[iOS 17]] ay nagdagdag ng Contact Posters, Live Voicemail, StandBy, mga bagong tampok sa Messages at FaceTime, at mga pagpapahusay sa AirDrop.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2023/06/apple-previews-ios-17/ |title=Apple previews iOS 17 |publisher=Apple |date=5 Hunyo 2023 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Ang [[iOS 18]] ay nagpalawak sa customization ng Home Screen at Control Center at nagdala ng malaking pagbabago sa Photos. Ipinakilala rin nito ang [[Apple Intelligence]] sa mga suportadong aparato at wika.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2024/06/apple-announces-ios-18-a-major-update-with-new-customization-features/ |title=Apple announces iOS 18 |publisher=Apple |date=10 Hunyo 2024 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> === iOS 26 === Ipinakilala ng Apple ang [[iOS 26]] noong Hunyo 2025 at inilabas ito bilang libreng ''software'' update noong Setyembre 15, 2025.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2025/06/apple-elevates-the-iphone-experience-with-ios-26/ |title=Apple elevates the iPhone experience with iOS 26 |publisher=Apple |date=9 Hunyo 2025 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2025/09/new-versions-of-apples-software-platforms-are-available-today/ |title=New versions of Apple's software platforms are available today |publisher=Apple |date=15 Setyembre 2025 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Isa sa pinakamalaking pagbabago nito ang bagong visual design na tinatawag na '''Liquid Glass'''. Inilapat ang bagong disenyo sa iba't ibang bahagi ng sistema, kabilang ang Home Screen, Lock Screen, Control Center, at mga kasamang ''application''.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2025/06/apple-elevates-the-iphone-experience-with-ios-26/ |title=Apple elevates the iPhone experience with iOS 26 |publisher=Apple |date=9 Hunyo 2025 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Nagkaroon din ng mga pagbabago sa Phone, Messages, Safari, Camera, Photos, Maps, Apple Music, Wallet, at iba pang bahagi ng sistema. Ang ilang bagong kakayahan ng Apple Intelligence ay pinalawak din sa mga suportadong aparato at wika.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2025/09/new-apple-intelligence-features-are-available-today/ |title=New Apple Intelligence features are available today |publisher=Apple |date=15 Setyembre 2025 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> == Mga bersiyon == Ang iOS ay karaniwang tumatanggap ng isang pangunahing bersiyon bawat taon, kasama ang mga karagdagang update na naglalaman ng mga pag-aayos, pagpapahusay, at mga update sa seguridad. {| class="wikitable" ! Bersiyon ! Taon ! Mga pangunahing pagbabago |- | [[iPhone OS 1]] | 2007 | Unang bersiyon ng ''operating system'' ng iPhone. |- | [[iPhone OS 2]] | 2008 | [[App Store]] at suporta para sa third-party na ''application''. |- | [[iPhone OS 3]] | 2009 | Copy and paste, MMS, at iba pang pagpapahusay. |- | [[iOS 4]] | 2010 | Multitasking, folders, at iba pang bagong tampok. |- | [[iOS 5]] | 2011 | [[Notification Center]], iMessage, iCloud, at Siri sa mga suportadong aparato. |- | [[iOS 6]] | 2012 | Apple Maps, Passbook, at iba pang pagbabago. |- | [[iOS 7]] | 2013 | Malaking pagbabago sa disenyo ng ''user interface'', Control Center, at AirDrop. |- | [[iOS 8]] | 2014 | Mga extension, Health, Continuity, at iba pang API. |- | [[iOS 9]] | 2015 | Mga pagpapahusay sa performance, Siri, Notes, Maps, at multitasking sa iPad. |- | [[iOS 10]] | 2016 | Mga pagbabago sa Messages, Lock Screen, Siri, at iba pang ''application''. |- | [[iOS 11]] | 2017 | Mga bagong productivity feature at malalaking pagbabago para sa iPad. |- | [[iOS 12]] | 2018 | Performance improvements, Screen Time, Memoji, at Siri Shortcuts. |- | [[iOS 13]] | 2019 | Dark Mode, Sign in with Apple, at paghihiwalay ng iPadOS. |- | [[iOS 14]] | 2020 | Home Screen widgets, App Library, at App Clips. |- | [[iOS 15]] | 2021 | Focus, Live Text, SharePlay, at mga pagpapahusay sa FaceTime. |- | [[iOS 16]] | 2022 | Lock Screen customization at Live Activities. |- | [[iOS 17]] | 2023 | Contact Posters, Live Voicemail, StandBy, at iba pang bagong tampok. |- | [[iOS 18]] | 2024 | Mas malawak na customization, bagong Photos, at Apple Intelligence. |- | [[iOS 26]] | 2025 | Liquid Glass, mga pagbabago sa system ''application'', at mga bagong kakayahan ng Apple Intelligence. |} == Mga tampok == === ''User interface'' === Ang iOS ay gumagamit ng [[graphical user interface|''graphical user interface'']] na idinisenyo para sa ''touchscreen''. Pangunahing nakikipag-ugnayan ang user sa sistema sa pamamagitan ng pag-tap, pag-swipe, pag-drag, pag-pinch, at iba pang multi-touch gesture. Kabilang sa mga pangunahing bahagi ng interface ang Home Screen, Lock Screen, Control Center, Notification Center, at iba't ibang system ''application''. === Home Screen === Ang Home Screen ang pangunahing lugar kung saan ina-access ng user ang mga ''application''. Maaaring ayusin ang mga ''application'' sa iba't ibang pahina at, sa mga bagong bersiyon ng iOS, maaaring gumamit ng mga widget at iba pang paraan ng pag-aayos at pag-customize. === App Store === Ang [[App Store]] ang pangunahing opisyal na pamilihan ng ''software'' para sa iOS. Ginagamit ito upang maghanap, bumili, mag-download, at mag-update ng mga ''application'' at laro. Bago maipamahagi sa App Store, kailangang sumunod ang mga ''application'' sa mga tuntunin ng Apple at dumaan sa proseso ng pagsusuri. Ang mga patakaran at paraan ng pamamahagi ay maaaring mag-iba ayon sa bansa o rehiyon. === Multitasking === Sinusuportahan ng iOS ang iba't ibang anyo ng multitasking. Kinokontrol ng sistema ang mga prosesong maaaring tumakbo sa background upang pamahalaan ang paggamit ng CPU, memorya, baterya, at iba pang resource. === Mga serbisyo at ecosystem === Malalim na isinama ang iOS sa iba pang serbisyo at produkto ng Apple. Kabilang dito ang [[iCloud]], [[Apple Pay]], [[Apple Music]], [[Apple TV+]], [[FaceTime]], [[iMessage]], [[AirDrop]], [[Apple Watch]], at iba pang bahagi ng Apple ecosystem. === Accessibility === May iba't ibang accessibility feature ang iOS para sa mga user na may iba't ibang pangangailangan. Kabilang dito ang VoiceOver, Zoom, Magnifier, AssistiveTouch, Voice Control, Live Captions, at iba pang tampok para sa paningin, pandinig, motor control, at iba pang pangangailangan.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/ios/feature-availability/ |title=iOS and iPadOS 26 — Feature Availability |publisher=Apple |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> === Mga wika === Nagbibigay ang iOS ng suporta para sa maraming wika, ngunit hindi pare-pareho ang saklaw ng suporta para sa bawat wika. Maaaring magkahiwalay ang suporta para sa wika ng sistema, keyboard, autocorrection, predictive typing, Siri, pagsasalin, accessibility, at iba pang tampok.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/ios/feature-availability/ |title=iOS and iPadOS 26 — Feature Availability |publisher=Apple |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Sa ilang mas lumang dokumentasyon at ''technical specification'' ng Apple, maaaring nakalista ang isang partikular na bilang ng mga wika para sa isang partikular na modelo ng iPhone o partikular na tampok. Dahil dito, hindi dapat gamitin ang isang nakaraang bilang gaya ng "40 na wika" bilang pangkalahatang bilang para sa lahat ng bersiyon at tampok ng iOS. Hindi rin dapat sabihin nang walang paglilinaw na "hindi kasama ang Filipino", sapagkat maaaring may suporta ang Filipino sa isang partikular na tampok ngunit wala sa ibang serbisyo. Ayon sa Apple, nag-iiba ang pagkakaroon ng mga tampok ayon sa wika at rehiyon.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/ios/feature-availability/ |title=iOS and iPadOS 26 — Feature Availability |publisher=Apple |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> === Apple Intelligence === Ang [[Apple Intelligence]] ay isang koleksiyon ng mga tampok na gumagamit ng [[artificial intelligence|''artificial intelligence'']] at [[machine learning|''machine learning'']] sa mga suportadong aparato. Kabilang sa mga kakayahan nito ang mga tool para sa pagsusulat, pagbuo at pag-edit ng larawan, pagbubuod, at iba't ibang pagpapahusay sa Siri. Ang mga tampok ay nakadepende sa modelo ng aparato, bersiyon ng iOS, wika, at rehiyon.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/apple-intelligence/ |title=Apple Intelligence |publisher=Apple |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> == Arkitektura == Ang iOS ay binuo sa ibabaw ng [[Darwin (operating system)|Darwin]], na ginagamit bilang pangunahing pundasyon ng mga plataporma ng Apple. Kabilang sa Darwin ang [[XNU]] ''kernel'' at mga bahagi na nagmula sa [[Berkeley Software Distribution|BSD]].<ref>{{cite web |url=https://opensource.apple.com/ |title=Apple Open Source |publisher=Apple |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Ang XNU ay isang [[Hybrid kernel|hybrid kernel]] na pinagsasama ang mga bahagi ng [[Mach (kernel)|Mach]] at BSD. Sa ibabaw ng mababang antas na bahagi ng sistema ay may iba't ibang framework at system service na ginagamit ng mga ''application''. Kabilang sa mga pangunahing framework ng Apple ang [[UIKit]], [[SwiftUI]], Foundation, Core Graphics, [[Metal (API)|Metal]], at [[Core ML]]. Ang UIKit ay nagbibigay ng mga tampok para sa pagbuo ng mga ''application'' para sa iOS at iba pang plataporma ng Apple.<ref>{{cite web |url=https://developer.apple.com/documentation/uikit |title=UIKit |publisher=Apple Developer |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Ang SwiftUI ay isang framework para sa pagbuo ng ''user interface'' na maaaring gamitin kasama ng UIKit. Pinapayagan din ng Apple ang pagsasama ng SwiftUI at UIKit sa iisang ''application''.<ref>{{cite web |url=https://developer.apple.com/swiftui/ |title=SwiftUI |publisher=Apple Developer |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Ang mga ''application'' ay gumagamit ng mga [[Application programming interface|API]] at iba pang system service upang makipag-ugnayan sa mga kakayahan ng ''operating system''. Nililimitahan ng [[sandbox (computer security)|sandboxing]] ang direktang access ng mga ''application'' sa ibang ''application'' at sensitibong bahagi ng sistema.<ref>{{cite web |url=https://support.apple.com/en-za/guide/security/sec35dd877d0/web |title=App security overview |publisher=Apple Support |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> == Mga programming language == Gumagamit ang ecosystem ng iOS ng iba't ibang programming language. Kabilang dito ang [[Swift (programming language)|Swift]], [[Objective-C]], [[C (programming language)|C]], at [[C++]]. Ang Swift ay isang programming language ng Apple na ginagamit sa pagbuo ng mga ''application'' para sa mga plataporma nito. == SDK at mga development tool == Ang pangunahing development environment para sa iOS ay [[Xcode]], na ginagamit sa macOS. Nagbibigay ang Apple ng mga tool, SDK, framework, simulator, at dokumentasyon para sa pagbuo, pagsubok, pag-debug, at pamamahagi ng mga ''application''. Maaaring gamitin ng mga developer ang UIKit o SwiftUI para sa pagbuo ng ''user interface''. Maaari ring pagsamahin ang dalawang framework sa isang ''application''.<ref>{{cite web |url=https://developer.apple.com/documentation/UIKit/using-swiftui-with-uikit |title=Using SwiftUI with UIKit |publisher=Apple Developer |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Bago ang pampublikong paglalabas ng mga pangunahing bersiyon ng iOS, nagbibigay ang Apple ng mga beta release para sa mga developer at, sa ilang kaso, sa mga user na kalahok sa ''public beta'' program. == Seguridad == Isa sa mga pangunahing bahagi ng disenyo ng iOS ang seguridad. Gumagamit ang plataporma ng maraming layer ng proteksiyon sa ''hardware'' at ''software'' upang makatulong na maprotektahan ang aparato, ''application'', at datos ng user.<ref>{{cite web |url=https://support.apple.com/guide/security/welcome/web |title=Apple Platform Security |publisher=Apple Support |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> === Secure Boot === Gumagamit ang mga aparatong Apple ng secure boot chain upang makatulong na matiyak na awtorisadong ''software'' lamang ang ginagamit sa proseso ng pagsisimula ng sistema. Ang proseso ay nagsisimula sa ''hardware'' at nagpapatuloy sa mga susunod na bahagi ng ''boot process''.<ref>{{cite web |url=https://support.apple.com/guide/security/secure-boot-secb9cb9e1e3/web |title=Secure Boot |publisher=Apple Support |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> === Code signing === Gumagamit ang iOS ng [[code signing]] upang matukoy at mapatunayan ang awtorisadong ''software''. Bahagi ito ng mga mekanismong ginagamit ng Apple upang makatulong na pigilan ang pagpapatakbo ng hindi awtorisadong code.<ref>{{cite web |url=https://support.apple.com/guide/security/app-code-signing-process-secb2f34b7c9/web |title=App code signing process |publisher=Apple Support |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> === Sandboxing === Karaniwang tumatakbo ang mga third-party na ''application'' sa isang [[sandbox (computer security)|sandbox]]. Nililimitahan nito ang access ng isang ''application'' sa mga file, serbisyo, at resource ng ibang ''application'' at ng ''operating system''.<ref>{{cite web |url=https://support.apple.com/en-za/guide/security/sec35dd877d0/web |title=App security overview |publisher=Apple Support |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> === Mga pahintulot === Kapag nangangailangan ang isang ''application'' ng access sa sensitibong resource gaya ng lokasyon, kamera, mikropono, larawan, o contacts, gumagamit ang iOS ng permission system upang makontrol ang access na iyon. === Data Protection === Gumagamit ang iOS ng encryption at mga teknolohiyang pangseguridad na nakaugnay sa ''hardware'' ng aparato upang protektahan ang data. Kabilang sa mga ito ang Data Protection at mga teknolohiyang nauugnay sa Secure Enclave sa mga suportadong aparato.<ref>{{cite web |url=https://support.apple.com/guide/security/encryption-and-data-protection-overview-sece3bee0835/web |title=Encryption and Data Protection overview |publisher=Apple Support |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> === Mga update sa seguridad === Regular na naglalabas ang Apple ng mga update sa iOS upang magbigay ng mga pag-aayos sa seguridad at iba pang pagpapahusay. Maaaring i-install ang mga update sa pamamagitan ng ''over-the-air'' na paraan o sa pamamagitan ng mga tool sa computer.<ref>{{cite web |url=https://support.apple.com/en-us/123705 |title=How to download iOS 26 |publisher=Apple Support |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> == Pagpapaunlad == Ang iOS ay pangunahing binuo ng Apple. Kinokontrol ng kumpanya ang pangunahing ''operating system'', mga system framework, update, integrasyon sa ''hardware'', at mga pangunahing mekanismo ng pamamahagi ng ''application''. Nagbibigay ang Apple ng mga tool at dokumentasyon para sa mga developer sa pamamagitan ng Apple Developer. Kabilang dito ang Xcode, SDK, framework, simulator, at iba't ibang tool sa pag-debug at pagsubok. Ang mga developer ay maaaring gumamit ng SwiftUI at UIKit upang bumuo ng mga ''application'' para sa iOS. Sinusuportahan din ng Apple ang pagsasama ng SwiftUI sa UIKit.<ref>{{cite web |url=https://developer.apple.com/swiftui/ |title=SwiftUI |publisher=Apple Developer |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> == Kaugnayan sa iPadOS == Ang '''[[iPadOS]]''' ay hiwalay na ''operating system'' ng Apple para sa [[iPad]], ngunit nagmula ito sa parehong ''software foundation'' ng iOS. Bago ang iPadOS, gumamit ang iPad ng bersiyon ng iOS na may mga tampok na partikular sa mas malaking screen. Noong 2019, ipinakilala ng Apple ang iPadOS bilang hiwalay na pangalan at plataporma upang bigyang-diin ang mga kakayahan ng iPad na naiiba sa iPhone.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2019/06/the-new-ipados-powers-unique-experiences-designed-for-ipad/ |title=The new iPadOS powers unique experiences designed for iPad |publisher=Apple |date=3 Hunyo 2019 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Kabilang sa mga tampok na binigyang-diin sa iPadOS ang multitasking, mga window, paggamit ng Apple Pencil, suporta sa panlabas na keyboard at trackpad, at iba pang productivity feature.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/vn/ipados/features/ |title=iPadOS features |publisher=Apple |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Bagama't magkaiba ang iOS at iPadOS, marami silang pinagkakaparehong teknolohiya at framework. Kabilang dito ang UIKit at SwiftUI, na parehong maaaring gamitin sa pagbuo ng mga ''application'' para sa iOS at iPadOS.<ref>{{cite web |url=https://developer.apple.com/documentation/uikit |title=UIKit |publisher=Apple Developer |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Noong 2025, inilabas ng Apple ang iOS 26 at iPadOS 26 bilang bahagi ng parehong taunang ''software'' release cycle. Pareho silang nakatanggap ng Liquid Glass visual design, ngunit may mga tampok na partikular sa bawat plataporma.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2025/09/new-versions-of-apples-software-platforms-are-available-today/ |title=New versions of Apple's software platforms are available today |publisher=Apple |date=15 Setyembre 2025 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> == Pagtanggap == Malaki ang naging epekto ng iOS sa pag-unlad ng modernong ''smartphone'' at mobile ''application'' industry. Ang pagsasama ng ''touchscreen'' interface, App Store, mobile internet, ''hardware'', at ''software'' ay naging mahalagang bahagi ng modernong ecosystem ng mga mobile device. Kabilang sa mga karaniwang positibong pagsusuri sa iOS ang pagsasama ng ''hardware'' at ''software'', pagiging pare-pareho ng ''user interface'', performance, seguridad, at pangmatagalang suporta sa ''software''. Gayunpaman, nakatanggap din ang iOS ng kritisismo dahil sa pagiging sarado ng plataporma, mga limitasyon sa system customization at file management, kontrol ng Apple sa App Store, at mga paghihigpit sa pamamahagi ng ''application''. Ang mga patakaran ng App Store at kontrol ng Apple sa iOS ecosystem ay naging paksa ng mga debate tungkol sa kompetisyon at digital markets. Sa ilang hurisdiksiyon, naging paksa rin ang mga ito ng mga imbestigasyon at regulasyon. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga tatak ng teleponong selular]] [[Kategorya:iOS|iOS]] [[Kategorya:Operating system]] fugdanhlr96doz7ufz8cm40z9yiksu3 2223281 2223279 2026-09-02T11:57:03Z ~2026-47662-56 165963 Simplified the article 2223281 wikitext text/x-wiki {{lowercase title}} {{Infobox OS | name = iOS | logo = IOS wordmark (2017).svg | developer = [[Apple Inc.]] | family = [[Unix-like]], batay sa [[Darwin (operating system)|Darwin]] | released = {{Start date and age|2007|06|29}} | latest_release_version = iOS 26 | latest_release_date = {{Start date and age|2025|09|15}} | language = 41 na wika; hindi kabilang ang [[wikang Filipino|Filipino]] | ui = [[Graphical user interface|''graphical user interface'']] (GUI), [[Multi-touch|multi-touch]] | license = [[Proprietary software|Proprietaryo]], maliban sa mga bahaging [[Open-source software|open source]] | website = {{URL|https://www.apple.com/ios/}} | working_state = Kasalukuyang ginagawa | source_model = [[Proprietary software|Closed source]] | marketing_target = [[Smartphone|''smartphone'']] at iba pang aparatong mobile | programmed_in = [[C (programming language)|C]], [[C++]], [[Objective-C]], [[Swift (programming language)|Swift]] | updatemodel = [[Over-the-air programming|Over-the-air (OTA)]] | kernel_type = [[Hybrid kernel|Hybrid]] ([[XNU]]) }} Ang '''iOS''' (dating '''iPhone OS''') ay isang ''[[mobile operating system|''operating system'']]'' para sa mga aparatong selpon na nilikha at binuo ng [[Apple Inc.]]<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/os/ios/ |title=iOS |publisher=Apple |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Unang ipinakilala ito noong Enero 9, 2007, kasabay ng pagpapakilala ng unang [[iPhone]], at inilabas kasama ng iPhone noong Hunyo 29 ng parehong taon.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2007/01/09Apple-Reinvents-the-Phone-with-iPhone/ |title=Apple Reinvents the Phone with iPhone |publisher=Apple |date=9 Enero 2007 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Pangunahing ginagamit ang iOS sa mga [[iPhone]]. Ang [[iPad]] ay dating gumamit ng bersiyon ng iOS ngunit mula 2019 ay gumagamit ng hiwalay na kaugnay na ''operating system'' na tinatawag na [[iPadOS]].<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2019/06/the-new-ipados-powers-unique-experiences-designed-for-ipad/ |title=The new iPadOS powers unique experiences designed for iPad |publisher=Apple |date=3 Hunyo 2019 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Batay ang iOS sa [[Darwin (operating system)|Darwin]], ang pangunahing pundasyon ng ilang ''operating system'' ng Apple. Gumagamit ito ng [[XNU]] bilang [[Kernel (operating system)|''kernel'']] at ng iba't ibang balangkas, sistema, at serbisyo para sa mga ''application'', seguridad, grapika, komunikasyon, at iba pang gawain.<ref>{{cite web |url=https://support.apple.com/guide/security/welcome/web |title=Apple Platform Security |publisher=Apple Support |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> Idinisenyo ang iOS para sa mga aparatong may [[touchscreen|''touchscreen'']] at gumagamit ng ''[[Multi-touch|multi-touch]]'' bilang pangunahing paraan ng pakikipag-ugnayan. Kabilang sa mga pangunahing bahagi ng ecosystem nito ang [[App Store]], [[iCloud]], [[Apple Pay]], [[iMessage]], [[FaceTime]], [[AirDrop]], at [[Apple Intelligence]].<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/os/ios/ |title=iOS |publisher=Apple |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> == Mga bersiyon == Ang iOS ay karaniwang tumatanggap ng isang pangunahing bersiyon bawat taon, kasama ang mga karagdagang update para sa mga pag-aayos, pagpapahusay, at seguridad.<ref>{{cite web |url=https://support.apple.com/en-us/100100 |title=About iOS updates |publisher=Apple Support |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> {| class="wikitable" ! Bersiyon ! Taon ! Mga pangunahing pagbabago |- | [[iPhone OS 1]] | 2007 | Unang bersiyon ng ''operating system'' ng iPhone. |- | [[iPhone OS 2]] | 2008 | Ipinakilala ang [[App Store]] at suporta para sa mga ''third-party application''.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2008/07/10The-App-Store-Now-Available/ |title=App Store Downloads Top 10 Million in First Weekend |publisher=Apple |date=14 Hulyo 2008 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> |- | [[iPhone OS 3]] | 2009 | Nagdagdag ng ''copy and paste'', MMS, at iba pang tampok. |- | [[iOS 4]] | 2010 | Nagpakilala ng ''multitasking'', ''folders'', at iba pang pagbabago.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2010/06/07Apple-Presents-iOS-4/ |title=Apple Presents iOS 4 |publisher=Apple |date=7 Hunyo 2010 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> |- | [[iOS 5]] | 2011 | Nagdagdag ng Notification Center, iMessage, iCloud, at Siri sa mga suportadong aparato. |- | [[iOS 6]] | 2012 | Nagpakilala ng Apple Maps, Passbook, at iba pang tampok. |- | [[iOS 7]] | 2013 | Malaking pagbabago sa disenyo ng ''user interface'', Control Center, at AirDrop.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2013/06/10Apple-Introduces-iOS-7/ |title=Apple Introduces iOS 7 |publisher=Apple |date=10 Hunyo 2013 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> |- | [[iOS 8]] | 2014 | Nagdagdag ng mga ''extension'', Health, Continuity, at iba pang API. |- | [[iOS 9]] | 2015 | Mga pagpapahusay sa performance, Siri, Notes, Maps, at multitasking sa iPad. |- | [[iOS 10]] | 2016 | Mga pagbabago sa Messages, Lock Screen, Siri, at iba pang ''application''. |- | [[iOS 11]] | 2017 | Mga bagong ''productivity feature'' at malalaking pagbabago para sa iPad.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2017/06/apple-previews-ios-11/ |title=Apple Previews iOS 11 |publisher=Apple |date=5 Hunyo 2017 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> |- | [[iOS 12]] | 2018 | Nakatuon sa performance at nagdagdag ng Screen Time, Memoji, at Siri Shortcuts. |- | [[iOS 13]] | 2019 | Nagpakilala ng Dark Mode, Sign in with Apple, at [[iPadOS|iPadOS]] bilang hiwalay na ''operating system'' para sa iPad.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2019/06/apple-previews-ios-13/ |title=Apple previews iOS 13 |publisher=Apple |date=3 Hunyo 2019 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> |- | [[iOS 14]] | 2020 | Nagdagdag ng Home Screen widgets, App Library, at App Clips.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2020/06/apple-reimagines-the-iphone-experience-with-ios-14/ |title=Apple reimagines the iPhone experience with iOS 14 |publisher=Apple |date=22 Hunyo 2020 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> |- | [[iOS 15]] | 2021 | Nagpakilala ng Focus, Live Text, SharePlay, at mga pagpapahusay sa FaceTime. |- | [[iOS 16]] | 2022 | Nagdagdag ng Lock Screen customization at Live Activities.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2022/06/apple-previews-ios-16/ |title=Apple previews iOS 16 |publisher=Apple |date=6 Hunyo 2022 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> |- | [[iOS 17]] | 2023 | Nagpakilala ng Contact Posters, Live Voicemail, StandBy, at iba pang tampok.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2023/06/apple-previews-ios-17/ |title=Apple previews iOS 17 |publisher=Apple |date=5 Hunyo 2023 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> |- | [[iOS 18]] | 2024 | Nagdagdag ng mas malawak na ''customization'', bagong Photos, at [[Apple Intelligence]].<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2024/06/apple-announces-ios-18-a-major-update-with-new-customization-features/ |title=Apple announces iOS 18 |publisher=Apple |date=10 Hunyo 2024 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> |- | [[iOS 26]] | 2025 | Nagpakilala ng isang ''visual design'' na itinawag na Liquid Glass, mga bagong tampok sa 'csystem application'', at mga pagpapahusay sa Apple Intelligence.<ref>{{cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2025/06/apple-elevates-the-iphone-experience-with-ios-26/ |title=Apple elevates the iPhone experience with iOS 26 |publisher=Apple |date=9 Hunyo 2025 |access-date=2 Setyembre 2026 }}</ref> |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga tatak ng teleponong selular]] [[Kategorya:iOS|iOS]] [[Kategorya:Operating system]] s95da1hwv1rnqdmgz37w99r0guy3oq6 0 280263 2223187 2092659 2026-09-01T23:55:07Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2223187 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:NTNU_Linkou_Campus_main_entrance_20080427.jpg|thumb|NTNU Linkou Campus]] Ang ''' National Taiwan Normal University''' ('''NTNU'''; Tsino: 國立臺灣師範大學) ay isang institusyon ng [[Lalong mataas na edukasyon|mas mataas na edukasyon]] at paaralang normal na maerong tatlong kampus sa [[Taipei]], [[Taiwan]]. Ito ay itinatag noong 1922, sa Japanese colonial era<ref>{{Cite web |title=NTNU-History |url=https://en.ntnu.edu.tw/history.php |access-date=2026-09-01 |website=en.ntnu.edu.tw}}</ref>. Ang unibersidad ay nag-eenrol ng humigit-kumulang 17,000 mga mag-aaral sa bawat taon. Humigit-kumulang 1,500 mag-aaral ay internasyonal.<ref name="en.ntnu.edu.tw">[http://en.ntnu.edu.tw/sp.asp?xdURL=./school/school_1-1_overview.asp&ctNode=3982&mp=0004 Exploring the World at NTNU] Accessed 2006-12-08</ref> Habang ang lipunang [[Taiwan|Taiwanese]] ay nagbabagong-bihis mula sa patakarang awtoritaryan patungong [[demokrasya]] noong dekada '90, nakita ng unibersidad ang pagbabago sa papel na ginagampanan nito sa pamamagitan ng pagpasa ng 1994 Teacher Preparation Law. Ang batas na naggawad ng higit pang mga responsibilidad sa maraming paaralan para sa pagsasanay ng mga guro. Dahil dito ang NTNU ay natransporma bilang isang tunay na komprehensibong unibersidad.  ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{coord|format=dms|display=title}} {{Stub|Edukasyon}} [[Kategorya:Mga pamantasan sa Taiwan|T]] 504g859vdubo2oqypgdzp9p9g4zsctj 0 281026 2223188 2092438 2026-09-02T00:07:31Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2223188 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:MahidolUniversityMusicSchool.jpg|thumb|College of Music, Salaya campus]] Ang '''Pamantasang Mahidol'''([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Mahidol University'', '''MU''') ay isang pampublikong institusyon ng pananaliksik sa Salaya, [[Thailand]], ay may mauugat na kasaysayan sa pagtatatag ng Ospital ng Siriraj noong 1888. Ang Mahidol ay isa sa pinakaprestihiyosong unibersidad sa Thailand na may lubhang kompetitibong examinasyon sa pagpasok. Ang ''acceptance rate'' para sa medisina ay 0.4% para sa 2016 akademikong taon. Naging University of Medical Science noong 1943, ito ay kinikilala bilang ang ika-apat na pampublikong unibersidad ng bansa.<ref>{{Cite web|title=About Mahidol University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130905154018/http://www.mahidol.ac.th/mueng/about.htm|deadurl=yes|url=http://www.mahidol.ac.th/mueng/about.htm|access-date=2013-08-19|publisher=Mahidol.ac.th|archivedate=2013-09-05}}</ref> Noong 1969, pinalitan ang pangalan nito bilang Mahidol University bilang pagkilala sa mahigit 130 taon na paggabay sa unibersidad ng Kanyang Kamahalan Prinsipe Mahidol ng Songkla<ref>{{Cite web |date=2024-03-29 |title=Mahidol University |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/mahidol-university |access-date=2026-09-02 |website=Times Higher Education (THE) |language=en}}</ref>. Ngayon, ang MU ay nag-aalok ng hanay ng mga programang gradwado (karamihan ay internasyonal) at ''undergraduate'' mula sa natural na agham hanggang sa liberal na sining, at may mga sangay sa mga lalawigan ng Kanchanaburi, [[Lalawigan ng Nakhon Sawan|Nakhon Sawan]], at [[Lalawigan ng Amnat Charoen|Amnat Charoen]]. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{coord|format=dms|display=title}} {{Stub|Edukasyon}} [[Kategorya:Mga pamantasan]] 69qf7snu3rdcbn7adff8rjr5382wcos 15 281597 2223180 2223133 2026-09-01T18:58:23Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2223180 wikitext text/x-wiki == Wala pang artikulo == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE { ?item wdt:P106 ?occupation. ?occupation wdt:P279* wd:Q864503. ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . } GROUP BY ?item ?linkcount ORDER BY DESC(?linkcount) LIMIT 200 |columns=number,item,label:Article,P569,P570,P101,P18 |section= |min_section= |sort= |links=red_only |thumb=128 |autolist=fallback |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! number ! item ! Article ! petsa ng kapanangakan ! petsa ng kamatayan ! field of work ! larawan |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q144535|Q144535]] | [[Herbert Spencer]] | data-sort-value="1820" | 1820-04-27<br/>1820-04-28 | data-sort-value="1903" | 1903-12-08 | [[botanika]] | [[Talaksan:Herbert Spencer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q11826|Q11826]] | [[Al-Biruni]] | data-sort-value="973" | 973-09-04 | data-sort-value="1048" | 1048-12-09 | [[pisika]]<br/>[[matematika]]<br/>[[astronomiya]]<br/>[[likas na agham]]<br/>[[kasaysayan]]<br/>[[chronology]]<br/>[[laborer]]<br/>[[Indology]]<br/>[[agham pandaigdig]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[kartograpiya]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[astrolohiya]]<br/>[[kimika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]]<br/>[[history of religions]]<br/>[[mineralohiya]] | [[Talaksan:Al-Biruni Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q131117|Q131117]] | [[Maria Montessori]] | data-sort-value="1870" | 1870-08-31 | data-sort-value="1952" | 1952-05-06 | [[pedagohiya]] | [[Talaksan:Maria Montessori (portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q185007|Q185007]] | [[Rita Levi-Montalcini]] | data-sort-value="1909" | 1909-04-22 | data-sort-value="2012" | 2012-12-30 | [[neurobiology]] | [[Talaksan:Rita Levi-Montalcini (1986).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q7487|Q7487]] | [[Dorothy Hodgkin]] | data-sort-value="1910" | 1910-05-12 | data-sort-value="1994" | 1994-07-29 | [[X-ray crystallography]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]]<br/>[[kristalograpiya]] | [[Talaksan:Professor Dorothy Hodgkin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q160362|Q160362]] | [[Theophrastus]] | data-sort-value="-371" | -371 | data-sort-value="-287" | -287 | [[botanika]] | [[Talaksan:Teofrasto Orto botanico head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q78496|Q78496]] | [[Konrad Lorenz]] | data-sort-value="1903" | 1903-11-07 | data-sort-value="1989" | 1989-02-27 | [[etolohiya]]<br/>[[pilosopiya]] | [[Talaksan:Konrad Lorenz.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q102034|Q102034]] | [[Ronald Ross]] | data-sort-value="1857" | 1857-05-13 | data-sort-value="1932" | 1932-09-16 | [[parasitolohiya]]<br/>[[epidemiyolohiya]] | [[Talaksan:Ronald Ross.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q60059|Q60059]] | [[Albertus Magnus]] | data-sort-value="1200" | 1200 | data-sort-value="1280" | 1280-11-15 | [[pilosopiya]] | [[Talaksan:Tommaso da modena, ritratti di domenicani (vescovo) 1352 150cm, treviso, ex convento di san niccolò, sala del capitolo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q199654|Q199654]] | [[Barbara McClintock]] | data-sort-value="1902" | 1902-06-16 | data-sort-value="1992" | 1992-09-02 | [[henetika]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Barbara McClintock (1902-1992) shown in her laboratory in 1947.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q462843|Q462843]] | [[Tu Youyou]] | data-sort-value="1930" | 1930-12-30 | | [[parmakolohiya]]<br/>[[tradisyonal na panggagamot na Tsino]] | [[Talaksan:D810 4987 Tu Youyou, medicine (22945001843) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q229264|Q229264]] | [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon]] | data-sort-value="1707" | 1707-09-07 | data-sort-value="1788" | 1788-04-15 | [[biyolohiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[political arithmetic]] | [[Talaksan:François Hubert Drouais - Portrait of Buffon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q25820|Q25820]] | [[Thomas Young]] | data-sort-value="1773" | 1773-06-13 | data-sort-value="1829" | 1829-05-10 | [[pisika]]<br/>[[mekanika]]<br/>[[lingguwistika]]<br/>[[agham ng mga materyal]] | [[Talaksan:Thomas Young by Briggs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q173441|Q173441]] | [[Abu Abdullah Muhammad al-Idrisi al-Qurtubi al-Hasani as-Sabti]] | data-sort-value="1110" | 1110 | data-sort-value="1166" | 1166<br/>1165 | [[kartograpiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[paglalakbay]] | [[Talaksan:Al-Idrisi, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q70554|Q70554]] | [[Hermann Emil Fischer]] | data-sort-value="1852" | 1852-10-09 | data-sort-value="1919" | 1919-07-15 | [[kimika]] | [[Talaksan:Hermann Emil Fischer. Photograph by Atelier Victoria, 1895. Wellcome V0027668 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q213195|Q213195]] | [[B.F. Skinner]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-20 | data-sort-value="1990" | 1990-08-18 | [[sikolohiya]]<br/>[[behavioral analytics]] | [[Talaksan:B.F. Skinner at Harvard circa 1950 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q7426|Q7426]] | [[Ada Yonath]] | data-sort-value="1939" | 1939-06-22 | data-sort-value="2026" | 2026-08-31 | [[kristalograpiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[ribosoma]]<br/>[[biyolohiyang estruktural]] | [[Talaksan:Ada E. Yonath.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q204733|Q204733]] | [[Gerty Cori]] | data-sort-value="1896" | 1896-08-15 | data-sort-value="1957" | 1957-10-26 | [[biyokimika]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Gerty Theresa Cori.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q151564|Q151564]] | [[Frederick Sanger]] | data-sort-value="1918" | 1918-08-13 | data-sort-value="2013" | 2013-11-19 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Frederick Sanger2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q35703|Q35703]] | [[Gertrude B. Elion]] | data-sort-value="1918" | 1918-01-23 | data-sort-value="1999" | 1999-02-21 | [[parmakolohiya]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Gertrude Elion (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q84405|Q84405]] | [[Karl Landsteiner]] | data-sort-value="1868" | 1868-06-14 | data-sort-value="1943" | 1943-06-26 | [[kimika]] | [[Talaksan:Karl Landsteiner nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q214565|Q214565]] | [[Beatrix Potter]] | data-sort-value="1866" | 1866-07-28 | data-sort-value="1943" | 1943-12-22 | | [[Talaksan:Beatrix Potter by King cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q107402|Q107402]] | [[Rosalyn Sussman Yalow]] | data-sort-value="1921" | 1921-07-19 | data-sort-value="2011" | 2011-05-30 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Rosalyn Yalow.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q185777|Q185777]] | [[Alexis Carrel]] | data-sort-value="1873" | 1873-06-28 | data-sort-value="1944" | 1944-11-05 | [[Pag-oopera|pagtistis]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[pathophysiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[vascular surgery]] | [[Talaksan:Alexis Carrel 1912.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q318750|Q318750]] | [[Stephen Hillenburg]] | data-sort-value="1961" | 1961-08-21 | data-sort-value="2018" | 2018-11-26 | [[biyolohiyang pandagat]]<br/>[[animasyon]]<br/>[[komiks]] | [[Talaksan:Stephen Hillenburg by Carlos Cazurro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q60024|Q60024]] | [[Hermann von Helmholtz]] | data-sort-value="1821" | 1821-08-31 | data-sort-value="1894" | 1894-09-08 | [[pisika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[sikolohiya]] | [[Talaksan:Hermann von Helmholtz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q103844|Q103844]] | [[Françoise Barré-Sinoussi]] | data-sort-value="1947" | 1947-07-30 | | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Françoise Barré-Sinoussi-press conference Dec 06th, 2008-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q180468|Q180468]] | [[Albert von Szent-Györgyi Nagyrápolt]] | data-sort-value="1893" | 1893-09-16 | data-sort-value="1986" | 1986-10-22 | [[biyokimika]]<br/>[[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Albert Szent-Györgyi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q200136|Q200136]] | [[Linda B. Buck]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-29 | | [[biyolohiya]]<br/>[[neurosiyensiya]] | [[Talaksan:Linda Buck 2015 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q154824|Q154824]] | [[Norman Borlaug]] | data-sort-value="1914" | 1914-03-25 | data-sort-value="2009" | 2009-09-12 | [[agronomiya]] | [[Talaksan:Norman Borlaug.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q43917|Q43917]] | [[Eduard Buchner]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-20 | data-sort-value="1917" | 1917-08-13 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Eduardbuchner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q150630|Q150630]] | [[Camillo Golgi]] | data-sort-value="1843" | 1843-07-07 | data-sort-value="1926" | 1926-01-21 | [[malarya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[anatomiya]]<br/>[[patolohiya]]<br/>[[agham]] | [[Talaksan:Camillo Golgi nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q26321|Q26321]] | [[Elizabeth Blackburn]] | data-sort-value="1948" | 1948-11-26 | | [[biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Elizabeth Blackburn CHF Heritage Day 2012 Rush 001.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q26322|Q26322]] | [[Carol Greider]] | data-sort-value="1961" | 1961-04-15 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:GREIDER Carol 2014 - Less vignetting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q17280087|Q17280087]] | [[Emmanuelle Charpentier]] | data-sort-value="1968" | 1968-12-11 | | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:Emmanuelle Charpentier.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q80905|Q80905]] | [[Donald Arthur Glaser]] | data-sort-value="1926" | 1926-09-21 | data-sort-value="2013" | 2013-02-28 | [[pisika]] | [[Talaksan:Donald Glaser.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q102804|Q102804]] | [[Henri Moissan]] | data-sort-value="1852" | 1852-09-28 | data-sort-value="1907" | 1907-02-20 | [[kimika]] | [[Talaksan:Henri Moissan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q177681|Q177681]] | [[Thomas Hunt Morgan]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-25 | data-sort-value="1945" | 1945-12-04 | [[henetika]] | [[Talaksan:Thomas Hunt Morgan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q153159|Q153159]] | [[Elias Lönnrot]] | data-sort-value="1802" | 1802-04-09 | data-sort-value="1884" | 1884-03-19 | [[lingguwistika]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pilolohiya]]<br/>[[collecting]]<br/>[[panitikan]] | [[Talaksan:Elias Lönnrot portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q180350|Q180350]] | [[Frederick Banting]] | data-sort-value="1891" | 1891-11-14 | data-sort-value="1941" | 1941-02-21 | [[pisyolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]] | [[Talaksan:Fredrick banting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q234224|Q234224]] | [[Dian Fossey]] | data-sort-value="1932" | 1932-01-16 | data-sort-value="1985" | 1985-12-26 | [[etolohiya]] | [[Talaksan:Dian Fossey October 1968.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q14279|Q14279]] | [[Giovanni Domenico Cassini]] | data-sort-value="1625" | 1625-06-08 | data-sort-value="1712" | 1712-09-14 | [[astronomiya]] | [[Talaksan:Giovanni Domenico Cassini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q4273363|Q4273363]] | [[Frances Arnold]] | data-sort-value="1956" | 1956-07-25 | | [[inhinyeriyang pangkimika]]<br/>[[biocatalysis]]<br/>[[protein engineering]]<br/>[[synthetic biology]] | [[Talaksan:Frances Arnold in 2021 at Caltech 01 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q15118973|Q15118973]] | [[Aziz Sancar]] | data-sort-value="1946" | 1946-09-08 | | [[DNA repair]]<br/>[[Siklo ng selula|cell cycle]]<br/>[[circadian rhythm]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[DNA]] | [[Talaksan:Aziz Sancar 0060.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q107462|Q107462]] | [[Har Gobind Khorana]] | data-sort-value="1922" | 1922-01-09 | data-sort-value="2011" | 2011-11-09 | [[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Har Gobind Khorana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q189488|Q189488]] | [[Willem Einthoven]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-21 | data-sort-value="1927" | 1927-09-29 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Portrait of W. (Willem) Einthoven, professor of Physiology and Histology at Leiden University Icones 332.tiff|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q231402|Q231402]] | [[Jacques Monod]] | data-sort-value="1910" | 1910-02-09 | data-sort-value="1976" | 1976-05-31 | [[biyolohiya]]<br/>[[kontrasepsiyon]] | [[Talaksan:Jacques Monod 1971.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q60061|Q60061]] | [[Venkatraman Ramakrishnan]] | data-sort-value="1952" | 1952 | | [[biyokimika]]<br/>[[computational biology]]<br/>[[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Venki Ramakrishnan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q16196017|Q16196017]] | [[Tedros Adhanom Ghebreyesus]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-03 | | [[community health]]<br/>[[kalusugang pampubliko]]<br/>[[international organization]]<br/>[[Pangangalagang pangkalusugan]]<br/>[[health administration]]<br/>[[mikrobiyolohiya]]<br/>[[politika]]<br/>[[Patakarang panlabas]] | [[Talaksan:Tedros Adhanom Ghebreyesus September 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q189006|Q189006]] | [[Charles Louis Alphonse Laveran]] | data-sort-value="1845" | 1845-06-18 | data-sort-value="1922" | 1922-05-18 | [[malarya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Charles Laveran nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q104913|Q104913]] | [[Robert Edwards]] | data-sort-value="1925" | 1925-09-27 | data-sort-value="2013" | 2013-04-10 | [[reproductive medicine]] | [[Talaksan:Robert Geoffrey Edwards (2010).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q8056214|Q8056214]] | [[Yoshinori Ohsumi]] | data-sort-value="1945" | 1945-02-09 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[autophagy]] | [[Talaksan:Nobel Laureates 7428 (30679389523) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q191026|Q191026]] | [[Francis Galton]] | data-sort-value="1822" | 1822-02-16 | data-sort-value="1911" | 1911-01-17 | [[Teorya ng probabilidad|probability theory]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]] | [[Talaksan:Sir Francis Galton, 1890s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q214851|Q214851]] | [[Charles Richet]] | data-sort-value="1850" | 1850-08-26 | data-sort-value="1935" | 1935-12-04 | [[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[allergology]]<br/>[[anapilaksis]]<br/>[[human physiology]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[Esperanto]]<br/>[[ewhenesya]]<br/>[[Parasikolohiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[Tuluyan]]<br/>[[Drama]] | [[Talaksan:Charles Robert Richet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q296047|Q296047]] | [[Sam Harris]] | data-sort-value="1967" | 1967-04-09 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[moralidad]]<br/>[[etika]]<br/>[[mindfulness]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[criticism of religion]]<br/>[[Blog]]<br/>[[podcast show]]<br/>[[Meditasyon|pagninilay]] | [[Talaksan:Sam Harris 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q6796222|Q6796222]] | [[May-Britt Moser]] | data-sort-value="1963" | 1963-01-04 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[grid neuron]] | [[Talaksan:May-Britt Moser (20902423978) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q125057|Q125057]] | [[Richard Francis Burton]] | data-sort-value="1821" | 1821-03-19 | data-sort-value="1890" | 1890-10-20 | | [[Talaksan:Richard Francis Burton by Rischgitz, 1864.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q232308|Q232308]] | [[Selman Abraham Waksman]] | data-sort-value="1888" | 1888-07-22 | data-sort-value="1973" | 1973-08-16 | [[biyokimika]]<br/>[[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Selman Waksman NYWTS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q234463|Q234463]] | [[Sydney Brenner]] | data-sort-value="1927" | 1927-01-13 | data-sort-value="2019" | 2019-04-05 | [[biyolohiya]] | [[Talaksan:Sydney Brenner OIST 2008 (33208371153) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q189564|Q189564]] | [[Pierre Teilhard de Chardin]] | data-sort-value="1881" | 1881-05-01 | data-sort-value="1955" | 1955-04-10 | [[pilosopiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[pastoral care]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[philosophical anthropology]]<br/>[[Christian philosophy]]<br/>[[heolohiya]] | [[Talaksan:TeilhardP 1955.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q5327|Q5327]] | [[Adolf Butenandt]] | data-sort-value="1903" | 1903-03-24 | data-sort-value="1995" | 1995-01-18 | [[biyokimika]]<br/>[[kimikang organiko]] | [[Talaksan:Bad Schachen Porträt; Adolf Butenandt - W134Nr.020182c - Willy Pragher (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q106399|Q106399]] | [[John Howard Northrop]] | data-sort-value="1891" | 1891-07-05 | data-sort-value="1987" | 1987-05-27 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:John Howard Northrop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q88608397|Q88608397]] | [[Katalin Karikó]] | data-sort-value="1955" | 1955-01-17 | | [[messenger RNA]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Katalin Karikó at the United States Embassy Sweden, 2023 Nobel Reception (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q12973|Q12973]] | [[Leopold III of Belgium]] | data-sort-value="1901" | 1901-11-03 | data-sort-value="1983" | 1983-09-25 | | [[Talaksan:Leopold III (1934).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q76727|Q76727]] | [[Ernst Jünger]] | data-sort-value="1895" | 1895-03-29 | data-sort-value="1998" | 1998-02-17 | [[pilosopiya]]<br/>[[Panitikang Aleman]]<br/>[[entomolohiya]] | [[Talaksan:Ernst Jünger vers 1920 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q55008046|Q55008046]] | [[Albert I of Belgium]] | data-sort-value="1875" | 1875-04-08 | data-sort-value="1934" | 1934-02-17 | | [[Talaksan:Albert I Koning der Belgen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q316371|Q316371]] | [[Vladimir Vernadsky]] | data-sort-value="1863" | 1863-02-28 | data-sort-value="1945" | 1945-01-06 | [[heolohiya]]<br/>[[kristalograpiya]]<br/>[[mineralohiya]]<br/>[[geochemistry]]<br/>[[radiogeology]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biogeochemistry]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[history of geology]] | [[Talaksan:1934-V I Vernadsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q211029|Q211029]] | [[Edward O. Wilson]] | data-sort-value="1929" | 1929-06-10 | data-sort-value="2021" | 2021-12-26 | [[myrmecology]]<br/>[[sociobiology]]<br/>[[natural science]]<br/>[[soolohiya]]<br/>[[entomolohiya]]<br/>[[Saribuhay|biodiversity]]<br/>[[animal ecology]] | [[Talaksan:Edward O. Wilson, 2003 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q77174|Q77174]] | [[Christiane Nüsslein-Volhard]] | data-sort-value="1942" | 1942-10-20 | | [[biyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[genetic research]]<br/>[[developmental biology]]<br/>[[embriyolohiya]] | [[Talaksan:Christiane Nüsslein-Volhard mg 4372 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q92894|Q92894]] | [[Geoffrey Hinton]] | data-sort-value="1947" | 1947-12-06 | | [[deep learning]]<br/>[[pagkatuto ng makina]]<br/>[[neurosiyensiya]]<br/>[[artificial neural network]]<br/>[[applied psychology]]<br/>[[artipisyal na katalinuhan]] | [[Talaksan:Geoffrey Hinton in 2026.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q154782|Q154782]] | [[Adelbert von Chamisso]] | data-sort-value="1781" | 1781-01-30 | data-sort-value="1838" | 1838-08-21 | [[botanika]]<br/>[[soolohiya]] | [[Talaksan:Chamisso Adelbert von 1781-1838.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q213504|Q213504]] | [[Charles Scott Sherrington]] | data-sort-value="1857" | 1857-11-27 | data-sort-value="1952" | 1952-03-04 | [[neurobiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[patolohiya]] | [[Talaksan:Prof. Charles Scott Sherrington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q75847|Q75847]] | [[Harald zur Hausen]] | data-sort-value="1936" | 1936-03-11 | data-sort-value="2023" | 2023-05-29 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Harald zur Hausen 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q211787|Q211787]] | [[Jules Bordet]] | data-sort-value="1870" | 1870-06-13 | data-sort-value="1961" | 1961-04-06 | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[immunology]] | [[Talaksan:Jules Bordet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q233965|Q233965]] | [[Charles Nicolle]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-21 | data-sort-value="1936" | 1936-02-28 | [[bakteryolohiya]] | [[Talaksan:Charles Jules Henri Nicolle. Photograph. Wellcome V0026919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q57192|Q57192]] | [[Gerhard Domagk]] | data-sort-value="1895" | 1895-10-30 | data-sort-value="1964" | 1964-04-24 | [[patolohiya]] | [[Talaksan:Gerhard Domagk nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q49347|Q49347]] | [[Melvin Calvin]] | data-sort-value="1911" | 1911-04-08 | data-sort-value="1997" | 1997-01-08 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Melvin Calvin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q170342|Q170342]] | [[Svante Pääbo]] | data-sort-value="1955" | 1955-04-20 | | [[paleogenetics]]<br/>[[evolutionary anthropology]]<br/>[[human evolutionary genetics]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[evolutionary genetics]] | [[Talaksan:Professor Svante Paabo ForMemRS (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q115490|Q115490]] | [[Tadeusz Reichstein]] | data-sort-value="1897" | 1897-07-08 | data-sort-value="1996" | 1996-08-01 | | [[Talaksan:Thadeus Reichstein ETH-Bib Portr 10137.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q58575|Q58575]] | [[Friedrich Wöhler]] | data-sort-value="1800" | 1800-07-31 | data-sort-value="1882" | 1882-09-23 | [[kimika]] | [[Talaksan:Friedrich Wöhler Litho.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q157224|Q157224]] | [[Kary Mullis]] | data-sort-value="1944" | 1944-12-28 | data-sort-value="2019" | 2019-08-07 | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]] | [[Talaksan:Kary Mullis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q157056|Q157056]] | [[Samuel Hahnemann]] | data-sort-value="1755" | 1755-04-10 | data-sort-value="1843" | 1843-07-02 | [[homeopatiya]] | [[Talaksan:Samuel Hahnemann 1841.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q78478|Q78478]] | [[Robert Bárány]] | data-sort-value="1876" | 1876-04-22 | data-sort-value="1936" | 1936-04-08 | [[otolaryngology]] | [[Talaksan:Robert Bárány av Lars Emil Finn.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q155764|Q155764]] | [[Robert Brown]] | data-sort-value="1773" | 1773-12-21 | data-sort-value="1858" | 1858-06-10 | [[botanika]]<br/>[[pisyolohiya ng halaman]]<br/>[[:Kategorya:Lumot]]<br/>[[mikroskopiya]] | [[Talaksan:Robert brown botaniker.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q102379|Q102379]] | [[Paul Berg]] | data-sort-value="1926" | 1926-06-30 | data-sort-value="2023" | 2023-02-15 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Paul Berg in 1980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q57191|Q57191]] | [[Hans Krebs]] | data-sort-value="1900" | 1900-08-25 | data-sort-value="1981" | 1981-11-22 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Hans Adolf Krebs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q170676|Q170676]] | [[Roger D. Kornberg]] | data-sort-value="1947" | 1947-04-24 | | [[biyolohiyang estruktural]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Roger Kornberg April 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q205772|Q205772]] | [[Jared Diamond]] | data-sort-value="1937" | 1937-09-10 | | [[ekolohiya]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[biogeography]] | [[Talaksan:Jared diamond.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q218311|Q218311]] | [[François Jacob]] | data-sort-value="1920" | 1920-06-17 | data-sort-value="2013" | 2013-04-20 | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:François Jacob nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q234590|Q234590]] | [[Christian de Duve]] | data-sort-value="1917" | 1917-10-02 | data-sort-value="2013" | 2013-05-04 | [[biyolohiyang pangselula]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Christian de Duve.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q7442|Q7442]] | [[Carolyn Bertozzi]] | data-sort-value="1966" | 1966-10-10 | | [[kimika]]<br/>[[glycobiology]] | [[Talaksan:Carolyn Bertozzi IMG 9384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q189803|Q189803]] | [[Arthur Harden]] | data-sort-value="1865" | 1865-10-12 | data-sort-value="1940" | 1940-06-17 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:ArthurHarden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q76600|Q76600]] | [[Manfred Eigen]] | data-sort-value="1927" | 1927-05-09 | data-sort-value="2019" | 2019-02-06 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Eigen,Manfred 1996 Göttingen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q105830|Q105830]] | [[Baruch Samuel Blumberg]] | data-sort-value="1925" | 1925-07-28 | data-sort-value="2011" | 2011-04-05 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Baruch Samuel Blumberg by Tom Trower (NASA) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q104607|Q104607]] | [[Andrew Huxley]] | data-sort-value="1917" | 1917-11-22 | data-sort-value="2012" | 2012-05-30 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Andrew Fielding Huxley nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q155375|Q155375]] | [[Archibald Hill]] | data-sort-value="1886" | 1886-09-26 | data-sort-value="1977" | 1977-06-03 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Archibald Vivian Hill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q232024|Q232024]] | [[John James Rickard Macleod]] | data-sort-value="1876" | 1876-09-06 | data-sort-value="1935" | 1935-03-16 | [[pisyolohiya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:J.J.R. Macleod ca. 1928.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q59478|Q59478]] | [[George Gamow]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-04 | data-sort-value="1968" | 1968-08-19 | [[Pisikang teoretikal|theoretical physics]]<br/>[[astropisika]]<br/>[[pisikang nuklear]]<br/>[[physical cosmology]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[literary activity]]<br/>[[scientific non-fiction literature]]<br/>[[popular science literature]]<br/>[[children's and young adult literature]] | [[Talaksan:格·安·伽莫夫.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q73093|Q73093]] | [[Paul Karrer]] | data-sort-value="1889" | 1889-04-21 | data-sort-value="1971" | 1971-06-18 | [[kimikang organiko]] | [[Talaksan:UAZ DOK.005.059 Karrer.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q137106|Q137106]] | [[Howard Florey]] | data-sort-value="1898" | 1898-09-24 | data-sort-value="1968" | 1968-02-21 | | [[Talaksan:Howard Walter Florey 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q157239|Q157239]] | [[Artturi Ilmari Virtanen]] | data-sort-value="1895" | 1895-01-15 | data-sort-value="1973" | 1973-11-11 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:A-I-Virtanen-portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q158749|Q158749]] | [[Albert Lebrun]] | data-sort-value="1871" | 1871-08-29 | data-sort-value="1950" | 1950-03-06 | [[politika]] | [[Talaksan:Albert Lebrun 1932 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q202136|Q202136]] | [[Barry Marshall]] | data-sort-value="1951" | 1951-09-30 | | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Barry J Marshall.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q188668|Q188668]] | [[Thom Yorke]] | data-sort-value="1968" | 1968-10-07 | | | [[Talaksan:AllPointsEastAug2022 (327 of 385) (52327062411) (cropped) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q155914|Q155914]] | [[Peter Simon Pallas]] | data-sort-value="1741" | 1741-09-22 | data-sort-value="1811" | 1811-09-08 | [[soolohiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[pilolohiya]] | [[Talaksan:Peter Simon Pallas. Stipple engraving by A. Tardieu after hi Wellcome V0004437.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q234949|Q234949]] | [[David Baltimore]] | data-sort-value="1938" | 1938-03-07 | data-sort-value="2025" | 2025-09-06 | [[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[birolohiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Inhenyeriyang henetiko]] | [[Talaksan:Dr. David Baltimore2 crop2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q151593|Q151593]] | [[Olivier Messiaen]] | data-sort-value="1908" | 1908-12-10 | data-sort-value="1992" | 1992-04-27 | | [[Talaksan:Lezing Franse compoist Olivier Messiaen in Koninklijk Conservatorium in Den Haa, Bestanddeelnr 933-8262.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q180619|Q180619]] | [[Stephen Jay Gould]] | data-sort-value="1941" | 1941-09-10 | data-sort-value="2002" | 2002-05-20 | [[paleontolohiya]]<br/>[[kasaysayan ng agham]]<br/>[[ebolusyon]] | [[Talaksan:Stephen Jay Gould.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q115478|Q115478]] | [[Emil Theodor Kocher]] | data-sort-value="1841" | 1841-08-25 | data-sort-value="1917" | 1917-07-27 | [[Pag-oopera|pagtistis]] | [[Talaksan:Emil Theodor Kocher.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q52878|Q52878]] | [[Gustaf VI Adolf of Sweden]] | data-sort-value="1882" | 1882-11-11 | data-sort-value="1973" | 1973-09-15 | [[arkeolohiya]]<br/>[[botanika]] | [[Talaksan:Gustaf VI Adolf of Sweden 1962.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q76604|Q76604]] | [[Hans Fischer]] | data-sort-value="1881" | 1881-07-27 | data-sort-value="1945" | 1945-03-31 | [[kimikang organiko]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[panggagamot na panloob]]<br/>[[clinical chemistry]] | [[Talaksan:Hans Fischer (Nobel).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q190626|Q190626]] | [[Aaron Klug]] | data-sort-value="1926" | 1926-08-11 | data-sort-value="2018" | 2018-11-20 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Aaron Klug 1979.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q216723|Q216723]] | [[Ronald Fisher]] | data-sort-value="1890" | 1890-02-17 | data-sort-value="1962" | 1962-07-29 | [[estadistika]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:Youngronaldfisher2.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q122972|Q122972]] | [[Louis Agassiz]] | data-sort-value="1807" | 1807-05-28 | data-sort-value="1873" | 1873-12-14 | [[botanika]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[Glasyolohiya]]<br/>[[Iktiyolohiya]]<br/>[[biyolohiya]] | [[Talaksan:Louis Agassiz H6.jpg|center|128px]] |} ---- &sum; 114 items. {{Wikidata list end}} 1hzcm0t1rp6thzadyohib6hza7n8rdp 0 286666 2223262 2222128 2026-09-02T09:29:35Z ~2026-47614-40 165960 /* Kamatayan */ 2223262 wikitext text/x-wiki {{navbox}} Ito ang mga pangyayari ng '''2019 sa Pilipinas''' == Panunungkulan == {{multiple image|caption_align=center|header_align=center | image1 = Rodrigo Duterte June 2016.jpg | alt1 = President Rodrigo R. Duterte | caption1 = {{nowrap|Rodrigo R.<br>Duterte}} | width1 = 115 | image2 = VP Leni Meeting with Pres Duterte Cropped 2016.jpg | alt2 = Vice-President Leni Robredo | caption2 = {{nowrap|Leni G.<br>Robredo}} | width2 = 108 | image3 = Sen. Pres Vicente Sotto (cropped2).jpg | alt3 = Senate President Vicente Sotto III | caption3 = {{nowrap|Vicente<br>Sotto III}} | width3 = 115 | image4 = Arroyo_with_Xi_and_Sotto_(cropped).jpg | alt4 = House Speaker Gloria Macapagal-Arroyo | caption4 = {{nowrap|Gloria<br>Macapagal-Arroyo}} | width4 = 105 | image5 = Bersamin in robes.jpg | alt5 = Chief Justice Lucas Bersamin | caption5 = {{nowrap|Lucas<br>Bersamin}} | width5 = 104 }} * [[President of the Philippines|President]]: [[Rodrigo Duterte|Rodrigo R. Duterte]] ([[PDP–Laban]]) * [[Vice President of the Philippines|Vice President]]: [[Leni Robredo|Leni G. Robredo]] ([[Liberal Party (Philippines)|Liberal]]) * [[Philippine Congress|Congress]] ([[17th Congress of the Philippines|17th]], ''ended June 4''): ** [[Senate of the Philippines|Senate President]]: [[Tito Sotto|Vicente Sotto III]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) ** [[House of Representatives of the Philippines|House Speaker]]: [[Gloria Macapagal-Arroyo]] (PDP–Laban), until June 30 * [[Philippine Congress|Congress]] ([[18th Congress of the Philippines|18th]], ''convened July 22''): ** Senate President: Vicente Sotto III (NPC) ** House Speaker: [[Alan Peter Cayetano]] ([[Nacionalista Party|Nacionalista]]), elected July 22 * [[Supreme Court of the Philippines|Chief Justice]]: [[Lucas Bersamin]] {{clear}} == Kaganapan == === Kasalukuyang mga Kaganapan === * Hulyo 22 - Nagbigay ng [[Talumpati sa Kalagayan ng Bansa 2019 (Pilipinas)|Talumpati sa Kalagayan ng Bansa]] ang Pangulo ng Pilipinas na si [[Rodrigo Duterte]] sa Kongreso ng Pilipinas. Ito ang kanyang ikaapat na Talumpati sa Kongreso. * Agosto 13 &ndash; Pinirmihan ng Pangulo ng Pilipinas na si Rodrigo Duterte ang batas na idinideklera ang Setyembre 8 bilang pista opisyal sa Pilipinas na may pasok upang bigyan alaala ang Pista ng Kapanganakan ni [[Birheng Maria]]. === Kronolohiya === === Politika at Halalan === * Mayo 13 ** Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2019: Bumoto ang mga botanteng Pilipino upang ihalal ang mga bagong kasapi ng Senado ng Pilipinas at Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas, gayon din ang iba pang puwesto sa lokal na pamahalaan. ** Isang glitch o depekto ang naganap sa transparancy server ng Komisyon sa Halalan na nagdulot sa pagkaantala ng bahagiang pagpapalabas ng resulta ng [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2019]]. === Negosyo at ekonomiya === : Umaangat na ang Pilipinas sa Bigas sa pagitan ng China : Ekonomiya sa [[Maynila]] matapos ang termino ni [[Joseph Estrada]] bilang mayor, sa pag-upo ni mayor [[Isko Moreno]], muling nanumbalik ang sigla sa lungsod-kapitol ng [[Maynila]] sa mahigit na 3 linggo sa kanyang, pag-upo bilang Mayor, pinaganda nito ang mga Establishmento, Landmarks, Parks at iba pa. === Sakuna at aksidente === {{Pangunahin|Lindol sa Luzon ng 2019}} * Abril 22 - '''2019 Luzon earthquake'''; Isang lindol ang yumanig sa Luzon, Pilipinas na nasa magnitud na 6.1 at matatagpuan ang episentro sa 18 kilometro (11 milya) hilagang-silangan ng Castillejos, Zambales na naganap noong 17:11 (PST). Labing-isang katao ang namatay dahil sa lindol sa mga munisipalidad ng Porac at Lubao ng lalawigan ng Pampanga at nagkaroon din ang lalawigan ng mga pinsala sa mga kalsada, tulay at gusali partikular ang Paliparang Pandaigdig ng Clark, isang supermarket at isang simbahan. (nakalarawan ang isang arko sa Pampanga na napinsala ng lindol). {{Pangunahin|Lindol sa Bisayas ng 2019}} * Abril 23 - '''2019 Visayas earthquake'''; Matapos ang lindol sa Pampanga, Luzon, naitala ang pag-yanig sa isla ng Samar ma tapos ang lindol sa kabuuan ng Luzon, Naitala ang lindol sa [[San Julian, Eastern Samar]] na nag tala ng Magnitud 6.4 (VII very strong), ito ay napag-alaman at determinado dahil sa pag galaw at pag uga ng lindol sa Luzon, kaya't na gising ang Philippine Trench. {{Pangunahin|Kolera ng baboy sa Luzon ng 2019–20}} * Agosto 19 - '''2019 Luzon hog cholera outbreak''' - ay isang disease na nakukuha mula sa baboy kapwa baboy ito ay may kinitil na aabot sa 7,000 + na baboy mula Agosto hanggang Nobyembre, kasabay ng '''African Swine Fever''', '''ASF''' sa [[Kalakhang Maynila]] at lalawigan ng [[Rizal]] ito ay umabot pa sa [[Angeles]] sa [[Pampanga]] at [[Binmaley, Pangasinan]] noong Eneri 20, 2020. {{Pangunahin|Pagsiklab ng polio sa Pilipinas ng 2019–20}} * Setyembre 19 - '''2019–20 Philippine poliovirus outbreak''' - ay isang disease na nakukuha mula sa tao at ang sanhi ay pag-kalumpo sa paa, ito ay karaniwang dumadapong sakit sa mga idad ng mga bata 2 hanggang 4 pataas ito ay lumaganap sa mismong buwan at sumunod sa mga isla ng [[Luzon]] at [[Mindanao]]. {{Pangunahin|Mga lindol sa Cotabato ng 2019}} * Oktubre 2019 - '''2019 Cotabato earthquakes'''; Sunod sunod na pag lindol ang nag-ganap sa isla ng Mindanao sa katapusan buwan ng Oktubre 2019, ito ay tinatawag na earthquake swarm o sunod-sunod na pag lindol tulad ng nangyari sa [[Lindol sa Batangas (2017)]] noong buwan ng Abril, ito ay kadahilan sa pag-galaw ng mga faults ito ay ang mga North at South Columbio Fault, Makilala Fault at Tangbulan Fault kasama rin ang M'lang Fault. : Oktubre 16; ay naitala ang 6.3 sa mga bayan ng M'lang, Tulunan at lungsod Kidapawan at ilan pang bayan at lungsod sa [[SOCCKSARGEN]], : Oktubre 29; ay naitala ang 6.6 sa mga bayan ng Tulunan, Makilala, Digos, Malungon at Kidapawan sa mga niyanig rin ng lindol noong Oktubre 16. Ang matinding napuruhan nito ay ang lungsod Kidapawan, : Oktubre 31, ay naitala ang 6.5 sa mga bayan Tulunan, Makilala, Kidapawan at Santa Cruz matapos ang lindol kinahaponan. {{Pangunahin|Bagyong Quiel}} * Nobyembre 23 - Sinalanta ni Quiel ang [[Cagayan]] at [[Isabela]] na nag iwan ng malawakang pag-baha at pag-kasira ng mga pananim gulay at palayan kahit malayo ito, Ito rin ay naminsala sa mga probisya ng [[Kanlurang Mindoro]] at [[Bataan]]. {{Pangunahin|Bagyong Tisoy}} * Disyembre 3 - Sinalanta ni Tisoy ang mga rehiyon ng [[Rehiyon ng Bicol]] at [[Mimaropa]], Nag-iwan ito ng malawakang pag-kasira ng mga jabahayn, palayan, pang-kahuyan {{Pangunahin|Lindol sa Davao del Sur ng 2019}} * Disyembre 15 - Niyanig ng 6.9 ang buong [[Mindanao]] ito ay namataan sa Matanao, Davao del Sur lubhang naapektuhan ang mga kalapit rehiyon nito. {{Pangunahin|Bagyong Ursula}} * Disyembre 25 - Sinalanta ni Ursula sa [[Araw ng Pasko]] ang mga taga-kanlurang kabisayaan sa isla ng Panay-Rehiyon 6. === Sining at Kalinangan === === Internasyonal na relasyon === === Palakasan === * Hulyo 21- Tinalo ni [[Manny Pacquiao]] si [[Keith Thurman]] sa pamamagitan ng split decision na naganap sa MGM Grand Garden Arena, Las Vegas, Nevada, Estados Unidos. == Mga Itinakdang Pangyayari == === Nakatakda === == Mga Paggunita == Sa karagdagan, inoobserbahan ng maraming lugar ang mga lokal na pista opisyal, tulad ng pagkakatatag ng kanilang bayan. Ito rin ay "espesyal na araw. " * Enero 1 – '''Unang Araw ng Bagong Taon''' * Enero 23 – ''[[Unang Republika ng Pilipinas]]'' * Pebrero 5 – ''[[Bagong Taong Tsino]]'', unang araw ng unang buwang lunar sa Kalendaryong Tsino. * Pebrero 25 – ''[[Rebolusyong EDSA ng 1986]]'' * Abril 9 – '''[[Araw ng Kagitingan]]''' * Abril 18 – '''[[Huwebes Santo]]''' * Abril 19 – '''[[Biyernes Santo]]''' * Abril 20 – ''[[Sabado de Gloria]]'' * Abril 27 – ''Araw ni Lapu-Lapu'' * Mayo 1 – '''[[Araw ng Paggawa]]''' * Mayo 13 – ''Araw ng Halalan'' * Hunyo 5 – [[Eid al-Fitr]], Pista ng Pagtatapos ng Ramadan * Hunyo 12 – '''[[Araw ng Kalayaan]]''' * Agosto 12 - [[Eid'l Adha]], Pista ng Pag-aalay * Agosto 21 – ''Araw ni Ninoy Aquino'' * Agosto 26 – '''Araw ng mga Bayani''' * Oktubre 31 – ''Special non-working holiday'' * Nobyembre 1 – ''[[Araw ng mga Patay]]'' * Nobyembre 30 – '''Araw ni Bonifacio''' * Disyembre 25 – '''[[Araw ng Pasko]]''' * Disyembre 30 – '''Araw ni Rizal''' * Disyembre 31 – ''Huling araw ng taon'' (Sa pagdiriwang ng Bagong Taon) ==Kamatayan== '''Enero''' * [[Enero 4]] – Homobono T. Cezar, (ipinanganak 1949), dating kinatawan ng [[Misamis Oriental]]<ref>{{cite news | url=https://news.mb.com.ph/2019/01/07/former-misamis-oriental-rep-homobono-t-cezar-dies-of-cardiac-arrest/ | title=Dating Kinatawan ng Misamis Oriental na si Homobono T. Cezar, namatay dahil sa atake sa puso | newspaper=[[Manila Bulletin]] | date=Enero 7, 2019 | access-date=Enero 7, 2019 | archive-date=Abril 17, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190417232239/https://news.mb.com.ph/2019/01/07/former-misamis-oriental-rep-homobono-t-cezar-dies-of-cardiac-arrest/ | url-status=dead }}</ref> * [[Enero 6]] – George Hofer, (ipinanganak noong 1939), dating Gobernador ng [[Zamboanga Sibugay]]<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/680515/zamboanga-sibugay-founding-father-passes-away-at-80/story/ | title=Pumanaw ang founding father ng Zamboanga Sibugay sa edad na 80 | work=GMA News | date=Enero 7, 2019 | access-date=Enero 7, 2019}}</ref> * [[Enero 7]] - [[Carmencita Reyes]], Pilipinong pulitiko (ipinanganak 1931) * [[Enero 12]] – Nes Pamilar, (ipinanganak 1966), [[volleyball]] punong coach<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/metro/681190/volleyball-champion-coach-nes-pamilar-dies-he-was-52/story/ | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw ang kampeon ng coach ng volleyball na si Nes Pamilar, siya ay 52 | date=Enero 12, 2019 | access-date=Enero 12, 2019}}</ref><ref>{{Banggitin ang web | url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/nes-pamilar-52-passes-away/138429 | work=Tiebreaker Times | title=Pumanaw si Nes Pamilar, 52 | date=Enero 12, 2019 | petsa-ng-pag-access=Enero 12, 2019}}</ref> * [[Enero 19]] - [[Henry Sy]], Pilipino-Tsinong negosyante (ipinanganak 1924) * Enero 28 – [[Pepe Smith]] ''(ipinanganak 1947)'', musikero ng ''Pinoy rock''<ref name="d5yr" /> '''Pebrero''' * Pebrero 9 – [[Bentong]] ''(ipinanganak 1964)'', aktor-komedyante<ref name="d5yr" /> * [[Pebrero 11]] - [[Armida Siguion-Reyna]], Pilipinong mang-aawit, artista at tagapangulo ng [[MTRCB]] (ipinanganak 1930) * [[Pebrero 20]] - [[Francisco Mañosa]], Arkitektura (ipinanganak 1931) * [[Pebrero 23]]: ** [[Nestor Espenilla Jr.]], Gobernador ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]] (ipinanganak 1958) ** Kristoffer King, (ipinanganak 1983), aktor sa indie film<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/02/23/19/indie-actor-kristoffer-king-passes-away | work=[[ABS CBN News]] | title=Pumanaw ang indie actor na si Kristoffer King | date=Pebrero 23, 2019 | access-date=Pebrero 24, 2019}}</ref> '''Marso''' * [[Marso 5]] – Annie Brazil, (ipinanganak 1933), mang-aawit ng jazz<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.abs-cbn.com/life/03/06/19/jazz-queen-annie-brazil-passes-away | work=[[ABS CBN News]] | title=Pumanaw ang reyna ng jazz na si Annie Brazil | date=Marso 6, 2019 | access-date=Marso 6, 2019}}</ref> * [[Marso 8]] - [[Boyong Baytion]], Pilipinong Direktor * Marso 9 – [[Chokoleit]] ''(ipinanganak 1972)'', aktor-komedyante<ref name="d5yr" /> * [[Marso 13]] – [[Ghazali Jaafar]], (ipinanganak 1943), Pangalawang tagapangulo ng [[Moro Islamic Liberation Front]]<ref>{{Banggitin ang web | url=http://cnnphilippines.com/news/2019/3/13/milf-ghazali-jaafar-death-bangsamoro.html | work=[[CNN Philippines]] | title=Namatay ang Tagapangulo ng Bangsamoro Transition Commission na si Ghazali Jaafar | date=Marso 13, 2019 | access-date=Marso 13, 2019 | archive-date=Marso 16, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190316042851/http://cnnphilippines.com/news/2019/3/13/milf-ghazali-jaafar-death-bangsamoro.html | url-status=dead }}</ref> ** Maria "Bulaklak" Ausente, (b. 1989), Dating [[TV Patrol Panay]] at [[GMA News]] correspondent<ref>{{Cite web | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/metro/688014/former-gma-reporter-maria-bulaklak-ausente-passes-away/story/ | work=[[GMA News]] | title=Former GMA reporter Maria Bulaklak Ausente pumanaw | petsa=Marso 14, 2019 | access-date=Marso 14, 2019}}</ref> * [[Marso 18]] – Augusto Victa, (b. 1931), dating artista sa drama sa TV at radyo<ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com/entertainment/news/226139-radio-drama-actor-augusto-victa-dies | work=[[Rappler]] | title=Pumanaw ang aktor sa drama sa radyo na si Augusto Victa | date=Marso 20, 2019 | access-date=Marso 20, 2019}}</ref> * [[Marso 31]] – Ferdie Marquez, founding member ng [[True Faith (banda)|True Faith]]<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/03/31/19/true-faith-original-member-ferdie-marquez-passes-away | work=[[ABS CBN News]] | title=Pumanaw ang orihinal na miyembro ng True Faith na si Ferdie Marquez | date=Marso 31, 2019 | access-date=Marso 31, 2019}}</ref> '''Abril''' * [[Abril 4]] – Mark Joseph Ubalde, (ipinanganak 1986), dating [[GMA News]] at [[News5]] reporter, kontribyutor at mananaliksik ng [[VERA Files]]<ref>{{Cite web | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/metro/690258/former-reporter-mark-joseph-ubalde-passes-away/story/?top_picks&order=1 | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw ang dating reporter na si Mark Joseph Ubalde | date=Abril 4, 2019 | access-date=Abril 4, 2019}}</ref> * [[Abril 16]] – [[Jose Mari Gonzales]], (ipinanganak 1938), aktor at politiko.<ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com//nation/228347-jose-mari-gonzalez-dies | work=[[Rappler]] | title=Pumanaw na ang dating kongresista at aktor na si Jose Mari Gonzalez | date=Abril 16, 2019 | access-date=Abril 16, 2019}}</ref> * [[Abril 19]] – [[Rodolfo Severino Jr.]], (ipinanganak 1936), dating Kalihim-Heneral ng ASEAN (1998–2002), at embahador sa Malaysia (1989–1992)<ref>{{Banggitin ang web | url=https://news.mb.com.ph/2019/04/20/former-ambassador-rodolfo-severino-jr-passes-away-at-82/ | work=[[Manila Bulletin]] | title=Pumanaw ang dating ambassador na si Rodolfo Severino Jr. sa edad na 82 | date=Abril 20, 2019 | access-date=Abril 20, 2019 | archive-date=Abril 20, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190420081434/https://news.mb.com.ph/2019/04/20/former-ambassador-rodolfo-severino-jr-passes-away-at-82/ | url-status=dead }}</ref> * [[Abril 25]] – Levy P. Laus, (ipinanganak noong 1951), CEO ng Laus Group Company<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.autoindustriya.com/auto-industry-news/laus-group-chairman-dies-in-tragic-chopper-crash.html | work=Auto Industriya | title=Tagapangulo ng Laus Group, namatay sa isang trahedya na pagbagsak ng helikopter | date=Abril 25, 2019 | access-date=Abril 25, 2019}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com/nation/228962-helicopter-crash-bulacan-april-25-2019 | work=[[Rappler]] | title=Negosyante mula Pampanga na si Levy Laus, 2 iba pa, patay sa pagbagsak ng helikopter sa Bulacan | date=Abril 25, 2019 | access-date=Abril 25, 2019}}</ref> * [[Abril 28]]: ** Fred Espinoza, (ipinanganak noong 1928), reporter at kolumnista<ref>{{Cite web | url=https://www.sunstar.com.ph/article/1803469/Cebu/Local-News/Retired-SunStar-journalist-dies-at-91 | work=Sun Star Cebu | title=Retired SunStar journalist, pumanaw sa edad na 91 | date=Abril 30, 2019 | access-date=Abril 30, 2019}}</ref> ** Teresita Ojeda, (ipinanganak 1930), miyembro ng lupon ng [[Cultural Center of the Philippines]] (CPP) (1999–2007)<ref>{{Cite web | url=https://www.abs-cbn.com/life/05/03/19/tessie-luz-ccp-board-member-and-art-patron-passes-away | work=[[ABS CBN News]] | title=Tessie Luz, miyembro ng lupon ng CCP at patron ng sining, pumanaw | date=Mayo 3, 2019 | access-date=Mayo 3, 2019}}</ref> * [[Abril 30]] – Vic Vic Villavicencio, (ipinanganak 1952), tagapagtatag ng Triple V Group of Companies<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/692972/kamayan-dad-s-founder-vic-vic-villavicencio-passes-away/story/?trending | work=[[GMA News]] | title=Kamayan, Pumanaw na ang tagapagtatag ng kanyang ama na si Vic Vic Villavicencio | date=Mayo 1, 2019 | access-date=Mayo 1, 2019}}</ref> '''Mayo''' * [[Mayo 4]] – [[Prospero Nograles]], (ipinanganak 1947), dating miyembro ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] mula sa [[Lungsod ng Davao]] sa [[Mga distrito ng Lehislatura ng Lungsod ng Davao#Unang Distrito|Unang Distrito]] (2001–2010) at [[Ispiker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Ika-22 Ispiker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] (2008–2010)<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.abs-cbn.com/news/05/04/19/ex-speaker-prospero-nograles-passes-away | work=[[ABS CBN News]] | title=Pumanaw ang Dating Ispiker na si Prospero Nograles | petsa=Mayo 4, 2019 | access-date=Mayo 4, 2019}}</ref><ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/693316/former-speaker-nograles-passes-away/story/?headline | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw ang Dating Ispiker na si Nograles | date=Mayo 4, 2019 | access-date=Mayo 4, 2019}}</ref><ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.rappler.com/nation/229667-former-house-speaker-prospero-nograles-dies | work=[[Rappler]] | title=Pumanaw ang Dating Ispiker ng Mababang Kapulungan na si Prospero Nograles sa edad na 71 | date=Mayo 4, 2019 | access-date=Mayo 4, 2019}}</ref> * [[Mayo 7]]: ** [[Karina Constantino David]], (ipinanganak 1946) aktibistang pampulitika at lingkod-bayan<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.abs-cbn.com/news/05/08/19/ex-csc-chairperson-karina-david-dies-at-73 | work=[[ABS CBN News]] | title=Dating tagapangulo ng CSC na si Karina David ay pumanaw sa edad na 73 | date=Mayo 8, 2019 | access-date=Mayo 8, 2019}}</ref> ** [[Vicente Emano]], (b. 1943) dating Gobernador ng [[Misamis Oriental]] (1988–1998) at Alkalde ng [[Cagayan de Oro]] (1998–2007, 2010–2013)<ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com/nation/229896-ex-cagayan-de-oro-mayor-vicente-emano-dies | trabaho=[[Rappler]] | title=Ex-Cagayan de Oro mayor Vicente Emano dies | petsa=Mayo 7, 2019 | access-date=Mayo 7, 2019}}</ref> ** [[Joel Virador]], (ipinanganak 1967) dating miyembro ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (2003–2007)<ref>{{Cite web | url=https://www.pna.gov.ph/articles/1069158 | work=Philippine News Agency | title=Dating kongresista ng Bayan Muna party-list, pumanaw sa edad na 52 | date=Mayo 7, 2019 | access-date=Mayo 7, 2019}}</ref> <!--* [[Mayo 8]] – Rudy Francisco, (ipinanganak 1923), aktor at abogado<ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com/entertainment/news/230071-rudy-francisco-dies | work=[[Rappler]] | title=Si Rudy Francisco, ang lolo mula sa iconic na patalastas ng McDonald's, ay pumanaw sa edad na 96 | date=Mayo 8, 2019 | access-date=Mayo 8, 2019}}</ref>--> * [[Mayo 9]] – [[Abul Khayr Alonto]], (isinilang noong 1945) dating chairman ng [[Mindanao Development Authority]] (mula noong 2016)<ref>{{Cite web | url=https://www.mindanews.com/top-stories/2019/05/minda-chair-alonto-passes-away-at-73/ | work=Minda News | title=Si MinDA chair Alonto ay pumanaw sa edad na 73 | date=Mayo 10, 2019 | access-date=Mayo 10, 2019}}</ref> * [[Mayo 11]] – Rosa Olondriz Caram, (ipinanganak 1925), dating officer-in-charge (OIC) mayor ng Iloilo City (1986–87)<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.rappler.com/move-ph/230410-iloilo-city-first-female-oic-mayor-dies | work=[[Rappler]] | title=Namatay ang unang babaeng OIC mayor ng Iloilo City sa edad na 94 | date=Mayo 14, 2019 | access-date=Mayo 14, 2019}}</ref> * [[Mayo 15]]: ** Bienvenido Alejandro, (ipinanganak 1926), isa sa mga nagtatag ng Papemelroti<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/694556/papemelroti-co-founder-bienvenido-alejandro-has-passed-away/story/?top_picks&order=3 | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw na ang co-founder ni Papemelroti na si Bienvenido Alejandro | date=Mayo 15, 2019 | access-date=Mayo 15, 2019}}</ref> ** Si Crescencia Lucero, (ipinanganak noong 1942), miyembro ng Franciscan Sisters of the Immaculate Conception (SFIC) at tagapangulo ng Task Force Detainees of the Philippines (TFDP)<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/694582/human-rights-advocate-sister-cresencia-lucero-dies-in-jakarta/story/ | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw ang tagapagtaguyod ng karapatang pantao na si Sister Cresencia Lucero sa Jakarta | date=Mayo 15, 2019 | access-date=Mayo 15, 2019}}</ref> * [[Mayo 19]] – Susan Papa, (ipinanganak noong 1955), pangulo ng [[Philippine Swimming League]] (PSL)<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.rappler.com/sports/by-sport/other-sports/231060-susan-papa-dies | work=[[Rappler]] | title=Pumanaw ang pinuno ng Philippine Swimming League na si Susan Papa | date=Mayo 20, 2019 | access-date=Mayo 20, 2019}}</ref> * [[Mayo 23]] – Jojo A. Robles, (ipinanganak 1962), mamamahayag at dating punong patnugot ng [[Manila Standard]] at [[The Manila Times]]<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.manilatimes.net/times-columnist-jojo-robles-writes-30/558708/ | work=[[The Manila Times]] | title=Ang kolumnista ng Times na si Jojo Robles ay sumulat ng 30 | date=Mayo 23, 2019 | access-date=Mayo 23, 2019}}</ref> * [[Mayo 30]] – Clinton Palanca, (ipinanganak 1974), may-akdang nagwagi ng parangal at isa sa mga nangungunang manunulat ng pagkain sa Pilipinas<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/696146/award-winning-writer-clinton-palanca-passes-away/story/ | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw ang nagwaging manunulat na si Clinton Palanca | date=Mayo 30, 2019 | access-date=Mayo 30, 2019}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com/life-and-style/books/231857-clinton-palanca-dies | work=[[Rappler]] | title=Pumanaw ang nagwaging manunulat na si Clinton Palanca | date=Mayo 30, 2019 | access-date=Mayo 30, 2019}}</ref> * [[Mayo 31]] - [[Gary Lising]], Pilipinong komedyante (ipinanganak 1942) '''Hunyo''' * [[Hunyo 18]] – Ricardo "Ricky" Ramirez, dating alkalde ng Medellin, Cebu<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/698185/ex-cebu-town-mayor-shot-dead-inside-hospital-police/story/?top_picks&order=3 | title=Dating alkalde ng bayan ng Cebu, binaril at namatay sa loob ng ospital —pulis | work=GMA News | date=Hunyo 19, 2019 | access-date=Hunyo 19, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/nation/233448-ex-medellin-cebu-mayor-shot-dead-inside-hospital-june-2019 | title=Dating alkalde ng bayan ng Cebu, binaril at namatay sa loob ng ospital | work=[[Rappler]] | date=Hunyo 19, 2019 | petsa-ng-pag-access=Hunyo 19, 2019}}</ref> * Hunyo 20 – [[Eddie Garcia]] ''(ipinanganak 1929)'', aktor<ref name="d5yr" /> * [[Hunyo 21]]: ** Jacqui Magno, (ipinanganak 1954) mang-aawit ng jazz<ref>{{cite news | url=https://www.manilatimes.net/jazz-singer-jacqui-magno-65/572780/ | title=Mangang-aawit ng jazz na si Jacqui Magno, 65 | newspaper=[[The Manila Times]] | date=Hunyo 21, 2019 | access-date=Hunyo 21, 2019}}</ref> ** Andres Ma. Brillantes Bernos, dating gobernador ng [[Abra (lalawigan)|Abra]]<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/698608/ex-abra-governor-andres-bernos-passes-away/story/?just_in | title=Pumanaw na ang dating gobernador ng Abra na si Andres Bernos | work=GMA News | date=Hunyo 23, 2019 | access-date=Hunyo 23, 2019}}</ref> ** April Love Jordan, (ipinanganak 1988) na nanalo sa patimpalak ng kagandahan; [[Miss World Philippines 2012]] (Ikatlong Prinsesa)<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/life/06/24/19/beauty-queen-april-love-jordan-passes-away-after-battling-liver-cancer | title=Pumanaw ang reyna ng kagandahan na si April Love Jordan matapos makipaglaban sa kanser sa atay | work=ABS-CBN News | date=Hunyo 24, 2019 | access-date=Hunyo 24, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/entertainment/news/233817-april-love-jordan-dies | title=Pumanaw ang reyna ng kagandahan na si April Love Jordan sa edad na 31 | work=[[Rappler]] | date=Hunyo 24, 2019 | access-date=Hunyo 24, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/698834/filipina-beauty-queen-april-love-jordan-succumbs-to-cancer/story/ | title=Pinakamagandang reyna na si April Love Jordan, pumanaw dahil sa kanser | work=GMA News | date=Hunyo 24, 2019 | access-date=Hunyo 24, 2019}}</ref> * [[Hunyo 30]] – Miguel Bonalos, (ipinanganak noong 1999) dating manlalaro ng basketball<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/basketball/699782/san-sebastian-juniors-player-miguel-bonalos-passes-away/story/ | title=Pumanaw na ang manlalaro ng San Sebastian juniors na si Miguel Bonalos | work=GMA News | date=Hulyo 3, 2019 | access-date=Hulyo 3, 2019}}</ref> '''Hulyo''' * [[Hulyo 1]] – Renato Lumawag, (ipinanganak 1944) beteranong photojournalist<ref>{{cite news | url=https://newsinfo.inquirer.net/1136546/photojournalist-rene-lumawag-dies-at-74 | title=Photojournalist Rene Lumawag, namatay sa edad na 74 | newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] | date=Hulyo 2, 2019 | access-date=Hulyo 2, 2019}}</ref> * [[Hulyo 7]] – Jose Balajadia Jr., (ipinanganak 1944) dating Sergeant-at-Arms ([[Senado ng Pilipinas]])<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/700135/ex-senate-sergeant-at-arms-balajadia-passes-away/story/ | title=Dating Sarhento-at-Arms Balajadia, pumanaw | work=GMA News | date=Hulyo 7, 2019 | access-date=Hulyo 8, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/news/07/07/19/ex-senate-sergeant-at-arms-balajadia-passes-away | title=Dating Sarhento-at-arms Balajadia, pumanaw | work=ABS-CBN News | date=Hulyo 7, 2019 | access-date=Hulyo 7, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://cnnphilippines.com/news/2019/7/7/sergeant-at-arms-jose-balajadia-passed-away.html | title=Dating Sarhento-At-Arms ng Senado na si Jose Balajadia, pumanaw dahil sa pagpalya ng puso | work=CNN Philippines | date=Hulyo 7, 2019 | access-date=Hulyo 7, 2019 | archive-date=Hulyo 7, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190707061905/https://cnnphilippines.com/news/2019/7/7/sergeant-at-arms-jose-balajadia-passed-away.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/nation/234773-former-senate-sergeant-at-arms-jose-balajadia-dies | title=Dating sarhento-at-arms ng Senado na si Balajadia, pumanaw | work=[[Rappler]] | date=Hulyo 7, 2019 | access-date=Hulyo 7, 2019}}</ref> * [[Hulyo 8]] – Chito Arceo, (ipinanganak 1949) dating aktor at ehekutibo sa pagbebenta sa telebisyon<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/07/08/19/chicks-to-chicks-actor-chito-arceo-dies | title='Chicks to Chicks' aktor na si Chito Arceo ay pumanaw | work=ABS-CBN News | date=Hulyo 8, 2019 | access-date=Hulyo 8, 2019}}</ref> * [[Hulyo 9]] – [[Martin I. Tinio, Jr.]], (ipinanganak 1943) antiquarian, historyador ng sining, curator, interior designer<ref>{{Banggitin ang balita|url=https://lifestyle.inquirer.net/340461/martin-sonny-tinio-jr-antiques-expert-and-social-historian-passes-away-76/#:~:text=Writer%2C%20historian%2C%20antiques%20expert%20and,ay%20sinunog%20noong%20Hulyo%2020.|title=Si Martin 'Sonny' Tinio Jr., eksperto sa mga antigo at historyador ng lipunan, ay pumanaw; 76|petsa=11 Hulyo 2019|pahayagan=[[Philippine Daily Inquirer]]|access-date=22 Disyembre 2020|language=en-US}}</ref> * [[Hulyo 21]] – [[Claro Pellosis]], (ipinanganak 1960) Olympic sprinter<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/sports/by-sport/other-sports/235986-claro-pellosis-dies | title=Claro Pellosis, coach ni Lydia de Vega, pumanaw | work=[[Rappler]] | date=Hulyo 22, 2019 | access-date=Hulyo 22, 2019}}</ref> * [[Hulyo 29]] – Jasmin Basar (DJ Jasmin), (ipinanganak 1984) Radio DJ ([[DWRR-FM|MOR 101.9]])<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/07/30/19/dj-jasmin-of-mor-1019-dies | title=DJ Jasmin ng MOR 101.9 namatay | work=ABS-CBN News | date=Hulyo 30, 2019 | access-date=Hulyo 31, 2019}}</ref> '''Agosto''' * [[Agosto 8]] – Pastor "Boy" Saycon, (ipinanganak 1951) estratehista sa politika at miyembro ng EDSA People Power Commission<ref>{{cite news | url=https://www.manilatimes.net/boy-saycon-passes-away-at-68/597572/ | title='Boy' Saycon pumanaw sa edad na 68 | newspaper=[[The Manila Times]] | date=Agosto 10, 2019 | access-date=Agosto 10, 2019}}</ref> * [[Agosto 16]] – Eddie Baddeo, (ipinanganak 1961) fashion designer<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/life/08/16/19/designer-eddie-baddeo-passes-away | title=Designer Eddie Baddeo pumanaw | work=ABS-CBN News | date=Agosto 16, 2019 | access-date=Agosto 16, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/life-and-style/fashion/237870-designer-eddie-baddeo-dies | title=Namatay ang Disenyong si Eddie Baddeo | work=[[Rappler]] | date=Agosto 16, 2019 | access-date=Agosto 16, 2019}}</ref> * [[Agosto 8]] – Pastor "Boy" Saycon, (ipinanganak 1951) estratehista sa politika at miyembro ng EDSA People Power Commission<ref>{{cite news | url=https://www.manilatimes.net/boy-saycon-passes-away-at-68/597572/ | title='Boy' Saycon pumanaw sa edad na 68 | newspaper=[[The Manila Times]] | date=Agosto 10, 2019 | access-date=Agosto 10, 2019}}</ref> * [[Agosto 16]] – Eddie Baddeo, (ipinanganak 1961) fashion designer<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/life/08/16/19/designer-eddie-baddeo-passes-away | title=Designer Eddie Baddeo pumanaw | work=ABS-CBN News | date=Agosto 16, 2019 | access-date=Agosto 16, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/life-and-style/fashion/237870-designer-eddie-baddeo-dies | title=Namatay ang Disenyong si Eddie Baddeo | work=[[Rappler]] | date=Agosto 16, 2019 | access-date=Agosto 16, 2019}}</ref> * [[Agosto 18]] – Sophia Corullo, (ipinanganak 2013) batang aktres<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/entertainment/238206-child-actress-sophia-corullo-dies/ | title=Pumanaw na ang batang aktres na si Sophia Corullo | work=[[Rappler]] | date=Agosto 21, 2019 | access-date=Agosto 21, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/08/21/19/child-actress-sophie-corullo-dies | title=Pumanaw na ang batang aktres na si Sophie Corullo | work=ABS-CBN News | date=Agosto 21, 2019 | access-date=Agosto 21, 2019}}</ref> * [[Agosto 19]] - [[Gina Lopez]], dating kalihim ng DENR at host ng ''G-Diaries'' (ipinanganak 1953) * [[Agosto 20]] – [[Ernesto Lariosa]], (ipinanganak 1944) Manunulat, makata, at kolumnista na Cebuano<ref>{{cite news | url=https://www.sunstar.com.ph/article/1819595 | title=Superbalita Ang kolumnista ng Cebu na si Ernesto Lariosa ay sumulat ng 30 | work=Sun Star Cebu | date=Agosto 20, 2019 | access-date=Agosto 20, 2019 | archive-date=Setyembre 5, 2019 | archive-url=https://archive.today/20190905160936/https://www.sunstar.com.ph/article/1819595 | url-status=dead }}</ref> <!--* [[August 21]] – [[Julian Daan]] a.k.a. Esteban "Teban" Escudero, (b. 1945) radio personality ([[DYHP]]), aktor, komedyante, nanunungkulan [[Talisay City, Cebu|Talisay City]] councillor at dating [Gorcineref] na miyembro ng [[Ciyembro ng Lupon ng Pilipinas]] balita | url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-news/2019/08/22/1945466/teban-74-passes-away | title=Teban, 74, pumanaw | work=The Freeman (newspaper){{!}}The Freeman | petsa=Agosto 21, 2019 | access-date=Agosto 21, 2019}}</ref>--> * [[Agosto 25]] – [[Mona Lisa (artista)|Gloria Lerma Yatco]], (ipinanganak 1922) aktres<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/08/25/19/veteran-actress-mona-lisa-passes-away | title=Pumanaw ang beteranong aktres na si Mona Lisa | work=ABS-CBN News | date=Agosto 25, 2019 | access-date=Agosto 25, 2019}}</ref> '''Setyembre''' * [[Setyembre 8]] - [[Lito Legaspi]], Pilipinong aktor (ipinanganak 1942) * [[Setyembre 9]] – Sari Yap, (ipinanganak 1962) tagapagtatag ng Mega Magazine<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/life-and-style/1019-lifestyle/239670-sari-yap-dies | title='Mega' founder Sari Yap dies | work=[[Rappler]] | date=Setyembre 9, 2019 | access-date=Setyembre 9, 2019}}</ref> * [[Setyembre 13]] – [[Rene Espina]], (ipinanganak 1929) dating senador at gobernador ng Cebu<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/708123/former-senator-and-cebu-governor-rene-espina-dies-palace-expresses-sympathy/story/?top_picks&order=2 | title=Dating senador at gobernador ng Cebu na si Rene Espina, pumanaw na; Nakikiramay ang Palasyo | work=GMA News | date=Setyembre 15, 2019 | access-date=Setyembre 15, 2019}}</ref> * [[Setyembre 21]] – [[Mel Chionglo]], (ipinanganak 1946) direktor ng pelikula at taga-disenyo ng produksyon<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminite/708878/burlesk-king-director-mel-chionglo-dies/story/ | title='Burlesk King' direktor na si Mel Chionglo, pumanaw na | work=GMA News | date=Setyembre 21, 2019 | access-date=Setyembre 21, 2019}}</ref> ** Isah Red, (ipinanganak 1952) kolumnista sa showbiz (''[[Daily Tribune (Pilipinas)|The Daily Tribune]]'')<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/entertainment/news/240688-showbiz-editor-isah-red-dies | title=Showbiz editor Isah Red dies | work=Rappler | date=Setyembre 21, 2019 | access-date=Setyembre 21, 2019}}</ref> ** Lyndon Lee Suy, (ipinanganak 1964) dating Tagapagsalita ng DOH<ref>{{cite news | url=https://newsinfo.inquirer.net/1167705/ex-doh-spokesperson-dr-lyndon-lee-suy-passes-away | title=Dating tagapagsalita ng DOH na si Dr. Lyndon Lee Suy, pumanaw | newspaper=Philippine Daily Inquirer | date=Setyembre 21, 2019 | access-date=Setyembre 21, 2019}}</ref> * [[Setyembre 22]] – Nelson Navarro, (ipinanganak 1948) beteranong mamamahayag at awtor<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/news/09/22/19/veteran-columnist-and-author-nelson-navarro-passes-away | title=Beteranong kolumnista at awtor na si Nelson Navarro, pumanaw | work=ABS-CBN News | date=Setyembre 22, 2019 | access-date=Setyembre 22, 2019}}</ref> * [[Setyembre 24]] – [[Luisito M. Reyes|Luisito Reyes]], (ipinanganak 1930) dating gobernador ng [[Marinduque]]<ref>{{Cite web|last=Mataac|first=Romeo A. Jr.|title=Dating gobernador ng Marinduque na si Luisito Reyes, pumanaw na|url=https://marinduquenews.com/2019/09/24/former-marinduque-governor-luisito-reyes-pumanaw-na/|access-date=Hunyo 22, 2020|website=marinduquenews.com|language=en-US|archive-date=Setyembre 24, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924025856/https://marinduquenews.com/2019/09/24/former-marinduque-governor-luisito-reyes-pumanaw-na/|url-status=dead}}</ref> ** Jojit Paredes, (ipinanganak noong 1951) dating aktor at mang-aawit<ref>{{cite news | url=https://www.pep.ph/news/local/146349/70s-matinee-idol-jojit-paredes-dies-at-68-a734-20190925 | title='70s matinee idol Jojit Paredes pumanaw sa edad na 68 | work=Philippine Entertainment Portal | date=Setyembre 25, 2019 | access-date=Setyembre 25, 2019 | language=fil}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/09/25/19/former-matinee-idol-jojit-paredes-dies | title=Namatay ang dating matinee idol na si Jojit Paredes | work=ABS-CBN News | date=Setyembre 25, 2019 | access-date=Setyembre 25, 2019}}</ref> '''Oktubre''' * Oktubre 4 – [[Tony Mabesa]], aktor pang-entablado at isa sa mga nagpasimula ng teatro pampamantasan sa bansa<ref name="d5yr">{{cite news |title=In loving memory: Famous personalities who died in the past 5 years |url=https://starcinema.abs-cbn.com/2021/11/15/news/famous-personalities-who-died-in-the-past-5-years-70666/ |work=[[Star Cinema]] |publisher=[[ABS-CBN]] |date=2021-11-15 |access-date=2022-01-17}}</ref> * [[Oktubre 5]] - [[Amalia Fuentes]], Pilipinang aktres (ipinanganak 1940) ** Bobby Baruelo, (ipinanganak 1961) dating direktor ng [[Bureau of Fire Protection|BFP]] (2016–2017)<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/710568/ex-bfp-director-baruelo-dies-at-58-due-to-cardiac-arrest/story/ | title=Dating direktor ng BFP na si Baruelo ay namatay sa edad na 58 dahil sa cardiac arrest | work=GMA News | date=Oktubre 5, 2019 | access-date=Oktubre 5, 2019}}</ref> * [[Oktubre 8]] – [[Carlos Celdran]], (ipinanganak 1972) aktibista sa kultura at artista sa pagtatanghal<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/nation/242024-carlos-celdran-death | title=Namatay si Carlos Celdran sa edad na 46 | trabaho=Rappler | petsa=Oktubre 8, 2019 | access-date=Oktubre 8, 2019}}</ref> * [[Oktubre 9]] – Charlie Yuson III, bise alkalde ng [[Batuan, Masbate]]<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/nation/242140-masbate-town-vice-mayor-dies-manila-ambush | title=Bise mayor ng bayan ng Masbate, namatay sa pananambang sa Maynila | trabaho=Rappler | petsa=Oktubre 9, 2019 | access-date=Oktubre 9, 2019}}</ref> * [[Oktubre 20]]: ** [[Aquilino Pimentel Jr.]], (ipinanganak 1933) dating [[Senador ng Pilipinas]] (1987–1992, 1998–2010) at ika-23 [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas]] (2000–2001)<ref>{{cite news |url=https://newsinfo.inquirer.net/1179621/former-senate-president-nene-pimentel-passes-away |title=Pumanaw ang dating Pangulo ng Senado na si Nene Pimentel |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Oktubre 20, 2019 |access-date=Oktubre 20, 2019}}</ref> ** Jon Ross Delos Santos a.k.a. Lil John, fliptop rapper<ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/712489/cops-eye-love-triangle-in-slay-of-fliptop-rapper-lil-john-in-imus/story/ |title=Pinapanood ng mga pulis ang love triangle sa pagpatay sa Fliptop rapper na si Lil John sa Imus |work=GMA News |date=Oktubre 21, 2019 |access-date=Oktubre 21, 2019}}</ref> * [[Oktubre 25]] – David Navarro, alkalde ng [[Clarin, Misamis Occidental]]<ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/243571-things-to-know-about-david-navarro-mayor-killed-in-cebu-city |title=Sino si David Navarro, ang alkalde mula sa Mindanao na napatay sa Cebu City? |work=Rappler |date=Oktubre 28, 2019 |access-date=Oktubre 30, 2019}}</ref> '''Nobyembre''' * [[Nobyembre 1]] – Datu Ombra Sinsuat, alkalde ng [[Datu Odin Sinsuat, Maguindanao]]<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/11/01/19/maguindanao-town-mayor-ombra-sinsuat-passes-away-due-national | malayo dahil sa sakit |work=ABS-CBN News |date=November 1, 2019 |access-date=November 1, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.ndbcnews.com.ph/news/datu-odin-sinsuat-town-mayor-ombra-sinsuat-dies |Sintitle=NovemberDat-dies |3=NDBC News |date=Nobyembre 1, 2019 |access-date=Nobyembre 1, 2019 |title=Archive copy |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407032606/https://www.ndbcnews.com.ph/news/datu-odin-sinsuat-town-mayor-ombra-sinsuat-dies |url-status=dead }}</ref> * [[Nobyembre 5]] – Rodolfo Albano Jr., (ipinanganak 1934) Kinatawan ng LPGMA party-list at dating kinatawan ng [[Isabela (lalawigan)|Isabela]]<ref>{{cite news |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1085152 |title=LPGMA Party-list Rep. Rodolfo Albano Jr. pumanaw sa edad na 85 |work=Philippine News Agency |date=Nobyembre 5, 2019 |access-date=Nobyembre 5, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/nation/244224-lpgma-congressman-rodolfo-albano-jr-dies |title=LPGMA congressman Albano pumanaw sa edad na 85 |work=Rappler |date=Nobyembre 5, 2019 |access-date=Nobyembre 5, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/714317/lpgma-rep-rodolfo-albano-jr-passes-away/story/ |title=Pumanaw si Kinatawan Rodolfo Albano Jr. ng LPGMA |work=GMA News |date=Nobyembre 5, 2019 |access-date=Nobyembre 5, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/11/05/19/lpgma-rep-rodolfo-albano-jr-passes-away |title=Pumanaw si Kinatawan Rodolfo Albano Jr. ng LPGMA |work=ABS-CBN News |date=Nobyembre 5, 2019 |access-date=Nobyembre 5, 2019}}</ref> * [[Nobyembre 9]] – [[John Gokongwei|John Gokongwei Jr.]], (ipinanganak 1926) negosyanteng negosyante (JG Summit Holdings)<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/business/11/10/19/john-gokongwei-jr-passes-away-at-93 |title=Pumanaw si John Gokongwei Jr. sa edad na 93 |work=ABS-CBN News |date=Nobyembre 10, 2019 |access-date=Nobyembre 10, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/714877/john-gokongwei-jr-dies-at-93/story/?headline |title=Pumanaw si John Gokongwei Jr. sa edad na 93 |work=GMA News |date=Nobyembre 10, 2019 |access-date=Nobyembre 10, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/business/2019/11/10/john-gokongwei-jr-passed-away-at-93.html |title=Pumanaw ang negosyanteng si John Gokongwei, Jr. sa edad na 93 |work=CNN Philippines |date=Nobyembre 10, 2019 |access-date=Nobyembre 10, 2019 |archive-date=Nobyembre 10, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191110033659/https://www.cnnphilippines.com/business/2019/11/10/john-gokongwei-jr-passed-away-at-93.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/business/244552-john-gokongwei-dies-november-2019 |title=Pumanaw ang tycoon na si John Gokongwei, 93 |work=Rappler |date=Nobyembre 10, 2019 |access-date=Nobyembre 10, 2019}}</ref> * [[Nobyembre 11]] – [[Lucio Tan Jr.|Lucio "Bong" Tan Jr.]], (ipinanganak 1966) pangulo ng Philippine Airlines Holdings Inc. (PHI)<ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/714966/pal-holdings-president-lucio-tan-jr-53-passes-away/story/ |title=Pumanaw ang pangulo ng PAL Holdings na si Lucio Tan Jr., 53 |work=GMA News |date=Nobyembre 11, 2019 |access-date=Nobyembre 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/business/244620-pal-holdings-president-lucio-tan-jr-dies |title=PAL Holdings president Bong Tan, pumanaw na |work=Rappler |date=Nobyembre 11, 2019 |access-date=Nobyembre 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/business/11/11/19/billionaire-lucio-tans-namesake-son-dies |title=Anak ng bilyonaryong si Lucio Tan, pumanaw na |work=ABS-CBN News |date=Nobyembre 11, 2019 |access-date=Nobyembre 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2019/11/11/Lucio-Bong-Tan-Jr-dies.html |title=Pal Holdings President Bong Tan, pumanaw na |work=CNN Philippines |date=Nobyembre 11, 2019 |access-date=Nobyembre 11, 2019 |archive-date=Nobyembre 11, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111073611/https://cnnphilippines.com/news/2019/11/11/Lucio-Bong-Tan-Jr-dies.html |url-status=dead }}</ref><ref>[https://business.inquirer.net/283118/pal-holdings-president-lucio-tan-jr-dies PAL Holdings president Lucio 'Bong' Tan Jr., pumanaw na]</ref> * [[Nobyembre 14]] – Jose "Pepe" Ong, (ipinanganak 1941) chairman at co-founder ng [[CDO Foodsphere|CDO Foodsphere Inc.]]<ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/business/244970-cdo-foodsphere-chairman-jose-ong-dies |title=Pumanaw ang chairman ng CDO na si Pepe Ong sa edad na 78 |work=Rappler |date=Nobyembre 14, 2019 |access-date=Nobyembre 14, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/business/11/15/19/cdo-chairman-jose-ong-passes-away |title=Pumanaw ang chairman ng CDO na si Jose Ong |work=ABS-CBN News |date=Nobyembre 15, 2019 |access-date=Nobyembre 15, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/715543/cdo-chairman-jose-ong-passes-away/story/ |title=Pumanaw na ang chairman ng CDO na si Jose Ong sa edad na 78 |work=GMA News |date=Nobyembre 15, 2019 |access-date=Nobyembre 15, 2019}}</ref> * [[Nobyembre 16]] – [[Elizabeth Gokongwei|Elizabeth Yu Gokongwei]] (isinilang noong 1934) asawa ng yumaong negosyanteng si [[John Gokongwei]].<ref>{{Cite web|url=https://www.abs-cbn.com/business/11/16/19/john-gokongwei-jrs-widow-elizabeth-passes-away|title=Pumanaw na ang balo ni John Gokongwei Jr. na si Elizabeth|website=ABS-CBN Balita|access-date=Nobyembre 16, 2019}}</ref> * [[Nobyembre 30]] – [[Milagrosa Tan]], (ipinanganak 1958) nanunungkulang gobernador ng [[Samar (lalawigan)|Samar]] '''Disyembre''' * [[Disyembre 1]] – [[Edgardo Gomez]], (ipinanganak 1938) biologist.<ref>[https://www.rappler.com/nation/246291-national-scientist-edgardo-gomez-dies Pambansang Siyentipiko Edgardo Gomez, kampeon sa pangangalaga ng coral reef, pumanaw]</ref> ** Licerna Abunda, (ipinanganak 1929) politiko at ina ni [[Boy Abunda]].<ref>[https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/02/19/boy-abundas-mother-passes-away-at-90 Pumanaw ang ina ni Boy Abunda sa edad na 90]</ref><ref>[https://www.sunstar.com.ph/article/1834520 Ina ng host ng talk show sa telebisyon na si Boy Abunda, pumanaw sa edad na 90]</ref> * [[Disyembre 9]] – [[Mico Palanca]] ''(ipinanganak 1978)'', aktor<ref name="d5yr" /> * [[Disyembre 13]] – Cesar Apolinario, (ipinanganak 1973) [[GMA News and Public Affairs|GMA News]] reporter at host ng [[iJuander]]<ref>{{cite news |title=GMA reporter Cesar Apolinario pumanaw na |url=https://newsinfo.inquirer.net/1201331/fwd-embargo-gma-reporter-cesar-apolinario-passes-away |access-date=Disyembre 14, 2019 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> *[[Disyembre 18]] – Nestor Fongwan, (ipinanganak 1951) kinatawan ng [[Pambatasan na distrito ng Benguet|Lone District of Benguet]] at dating gobernador ng [[Benguet|the lalawigan]].<ref>[https://www.rappler.com/philippines/247498-benguet-representative-nestor-fongwan-dies/ Kinatawan ng Benguet na si Nestor Fongwan, pumanaw sa edad na 68]</ref><ref>[https://www.abs-cbn.com/news/12/19/19/benguet-solon-nestor-fongwan-dies-at-68 Ang solon ng Benguet na si Nestor Fongwan, pumanaw sa edad na 68]</ref> * [[Disyembre 21]] – [[Gerry Alanguilan]], (ipinanganak 1968) may-akda ng komiks<ref>{{cite news|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/719819/comic-book-icon-gerry-alanguilan-passes-away/story/|title=Pumanaw ang Icon ng Komiks na si Gerry Alanguilan|petsa=Disyembre 21, 2019|work=GMA News|access-date=Disyembre 21, 2019}}</ref> *[[Disyembre 24]] – Constancio Torralba, (ipinanganak noong 1928) dating gobernador ng [[Bohol]] (1988–1992).<ref>[https://www.boholchronicle.com.ph/2019/12/25/ex-bohol-governor-torralba-dies-91/ Dating gobernador ng Bohol na si Torralba ay pumanaw, 91]</ref == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|2019}} {{stub|Taon|Pilipinas}} [[Kategorya:2019 sa Pilipinas]] 6cgokkwzwyt5x9men2kpg6qqz6v0bo4 2223263 2223262 2026-09-02T09:30:46Z ~2026-47614-40 165960 /* Kamatayan */ 2223263 wikitext text/x-wiki {{navbox}} Ito ang mga pangyayari ng '''2019 sa Pilipinas''' == Panunungkulan == {{multiple image|caption_align=center|header_align=center | image1 = Rodrigo Duterte June 2016.jpg | alt1 = President Rodrigo R. Duterte | caption1 = {{nowrap|Rodrigo R.<br>Duterte}} | width1 = 115 | image2 = VP Leni Meeting with Pres Duterte Cropped 2016.jpg | alt2 = Vice-President Leni Robredo | caption2 = {{nowrap|Leni G.<br>Robredo}} | width2 = 108 | image3 = Sen. Pres Vicente Sotto (cropped2).jpg | alt3 = Senate President Vicente Sotto III | caption3 = {{nowrap|Vicente<br>Sotto III}} | width3 = 115 | image4 = Arroyo_with_Xi_and_Sotto_(cropped).jpg | alt4 = House Speaker Gloria Macapagal-Arroyo | caption4 = {{nowrap|Gloria<br>Macapagal-Arroyo}} | width4 = 105 | image5 = Bersamin in robes.jpg | alt5 = Chief Justice Lucas Bersamin | caption5 = {{nowrap|Lucas<br>Bersamin}} | width5 = 104 }} * [[President of the Philippines|President]]: [[Rodrigo Duterte|Rodrigo R. Duterte]] ([[PDP–Laban]]) * [[Vice President of the Philippines|Vice President]]: [[Leni Robredo|Leni G. Robredo]] ([[Liberal Party (Philippines)|Liberal]]) * [[Philippine Congress|Congress]] ([[17th Congress of the Philippines|17th]], ''ended June 4''): ** [[Senate of the Philippines|Senate President]]: [[Tito Sotto|Vicente Sotto III]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) ** [[House of Representatives of the Philippines|House Speaker]]: [[Gloria Macapagal-Arroyo]] (PDP–Laban), until June 30 * [[Philippine Congress|Congress]] ([[18th Congress of the Philippines|18th]], ''convened July 22''): ** Senate President: Vicente Sotto III (NPC) ** House Speaker: [[Alan Peter Cayetano]] ([[Nacionalista Party|Nacionalista]]), elected July 22 * [[Supreme Court of the Philippines|Chief Justice]]: [[Lucas Bersamin]] {{clear}} == Kaganapan == === Kasalukuyang mga Kaganapan === * Hulyo 22 - Nagbigay ng [[Talumpati sa Kalagayan ng Bansa 2019 (Pilipinas)|Talumpati sa Kalagayan ng Bansa]] ang Pangulo ng Pilipinas na si [[Rodrigo Duterte]] sa Kongreso ng Pilipinas. Ito ang kanyang ikaapat na Talumpati sa Kongreso. * Agosto 13 &ndash; Pinirmihan ng Pangulo ng Pilipinas na si Rodrigo Duterte ang batas na idinideklera ang Setyembre 8 bilang pista opisyal sa Pilipinas na may pasok upang bigyan alaala ang Pista ng Kapanganakan ni [[Birheng Maria]]. === Kronolohiya === === Politika at Halalan === * Mayo 13 ** Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2019: Bumoto ang mga botanteng Pilipino upang ihalal ang mga bagong kasapi ng Senado ng Pilipinas at Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas, gayon din ang iba pang puwesto sa lokal na pamahalaan. ** Isang glitch o depekto ang naganap sa transparancy server ng Komisyon sa Halalan na nagdulot sa pagkaantala ng bahagiang pagpapalabas ng resulta ng [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2019]]. === Negosyo at ekonomiya === : Umaangat na ang Pilipinas sa Bigas sa pagitan ng China : Ekonomiya sa [[Maynila]] matapos ang termino ni [[Joseph Estrada]] bilang mayor, sa pag-upo ni mayor [[Isko Moreno]], muling nanumbalik ang sigla sa lungsod-kapitol ng [[Maynila]] sa mahigit na 3 linggo sa kanyang, pag-upo bilang Mayor, pinaganda nito ang mga Establishmento, Landmarks, Parks at iba pa. === Sakuna at aksidente === {{Pangunahin|Lindol sa Luzon ng 2019}} * Abril 22 - '''2019 Luzon earthquake'''; Isang lindol ang yumanig sa Luzon, Pilipinas na nasa magnitud na 6.1 at matatagpuan ang episentro sa 18 kilometro (11 milya) hilagang-silangan ng Castillejos, Zambales na naganap noong 17:11 (PST). Labing-isang katao ang namatay dahil sa lindol sa mga munisipalidad ng Porac at Lubao ng lalawigan ng Pampanga at nagkaroon din ang lalawigan ng mga pinsala sa mga kalsada, tulay at gusali partikular ang Paliparang Pandaigdig ng Clark, isang supermarket at isang simbahan. (nakalarawan ang isang arko sa Pampanga na napinsala ng lindol). {{Pangunahin|Lindol sa Bisayas ng 2019}} * Abril 23 - '''2019 Visayas earthquake'''; Matapos ang lindol sa Pampanga, Luzon, naitala ang pag-yanig sa isla ng Samar ma tapos ang lindol sa kabuuan ng Luzon, Naitala ang lindol sa [[San Julian, Eastern Samar]] na nag tala ng Magnitud 6.4 (VII very strong), ito ay napag-alaman at determinado dahil sa pag galaw at pag uga ng lindol sa Luzon, kaya't na gising ang Philippine Trench. {{Pangunahin|Kolera ng baboy sa Luzon ng 2019–20}} * Agosto 19 - '''2019 Luzon hog cholera outbreak''' - ay isang disease na nakukuha mula sa baboy kapwa baboy ito ay may kinitil na aabot sa 7,000 + na baboy mula Agosto hanggang Nobyembre, kasabay ng '''African Swine Fever''', '''ASF''' sa [[Kalakhang Maynila]] at lalawigan ng [[Rizal]] ito ay umabot pa sa [[Angeles]] sa [[Pampanga]] at [[Binmaley, Pangasinan]] noong Eneri 20, 2020. {{Pangunahin|Pagsiklab ng polio sa Pilipinas ng 2019–20}} * Setyembre 19 - '''2019–20 Philippine poliovirus outbreak''' - ay isang disease na nakukuha mula sa tao at ang sanhi ay pag-kalumpo sa paa, ito ay karaniwang dumadapong sakit sa mga idad ng mga bata 2 hanggang 4 pataas ito ay lumaganap sa mismong buwan at sumunod sa mga isla ng [[Luzon]] at [[Mindanao]]. {{Pangunahin|Mga lindol sa Cotabato ng 2019}} * Oktubre 2019 - '''2019 Cotabato earthquakes'''; Sunod sunod na pag lindol ang nag-ganap sa isla ng Mindanao sa katapusan buwan ng Oktubre 2019, ito ay tinatawag na earthquake swarm o sunod-sunod na pag lindol tulad ng nangyari sa [[Lindol sa Batangas (2017)]] noong buwan ng Abril, ito ay kadahilan sa pag-galaw ng mga faults ito ay ang mga North at South Columbio Fault, Makilala Fault at Tangbulan Fault kasama rin ang M'lang Fault. : Oktubre 16; ay naitala ang 6.3 sa mga bayan ng M'lang, Tulunan at lungsod Kidapawan at ilan pang bayan at lungsod sa [[SOCCKSARGEN]], : Oktubre 29; ay naitala ang 6.6 sa mga bayan ng Tulunan, Makilala, Digos, Malungon at Kidapawan sa mga niyanig rin ng lindol noong Oktubre 16. Ang matinding napuruhan nito ay ang lungsod Kidapawan, : Oktubre 31, ay naitala ang 6.5 sa mga bayan Tulunan, Makilala, Kidapawan at Santa Cruz matapos ang lindol kinahaponan. {{Pangunahin|Bagyong Quiel}} * Nobyembre 23 - Sinalanta ni Quiel ang [[Cagayan]] at [[Isabela]] na nag iwan ng malawakang pag-baha at pag-kasira ng mga pananim gulay at palayan kahit malayo ito, Ito rin ay naminsala sa mga probisya ng [[Kanlurang Mindoro]] at [[Bataan]]. {{Pangunahin|Bagyong Tisoy}} * Disyembre 3 - Sinalanta ni Tisoy ang mga rehiyon ng [[Rehiyon ng Bicol]] at [[Mimaropa]], Nag-iwan ito ng malawakang pag-kasira ng mga jabahayn, palayan, pang-kahuyan {{Pangunahin|Lindol sa Davao del Sur ng 2019}} * Disyembre 15 - Niyanig ng 6.9 ang buong [[Mindanao]] ito ay namataan sa Matanao, Davao del Sur lubhang naapektuhan ang mga kalapit rehiyon nito. {{Pangunahin|Bagyong Ursula}} * Disyembre 25 - Sinalanta ni Ursula sa [[Araw ng Pasko]] ang mga taga-kanlurang kabisayaan sa isla ng Panay-Rehiyon 6. === Sining at Kalinangan === === Internasyonal na relasyon === === Palakasan === * Hulyo 21- Tinalo ni [[Manny Pacquiao]] si [[Keith Thurman]] sa pamamagitan ng split decision na naganap sa MGM Grand Garden Arena, Las Vegas, Nevada, Estados Unidos. == Mga Itinakdang Pangyayari == === Nakatakda === == Mga Paggunita == Sa karagdagan, inoobserbahan ng maraming lugar ang mga lokal na pista opisyal, tulad ng pagkakatatag ng kanilang bayan. Ito rin ay "espesyal na araw. " * Enero 1 – '''Unang Araw ng Bagong Taon''' * Enero 23 – ''[[Unang Republika ng Pilipinas]]'' * Pebrero 5 – ''[[Bagong Taong Tsino]]'', unang araw ng unang buwang lunar sa Kalendaryong Tsino. * Pebrero 25 – ''[[Rebolusyong EDSA ng 1986]]'' * Abril 9 – '''[[Araw ng Kagitingan]]''' * Abril 18 – '''[[Huwebes Santo]]''' * Abril 19 – '''[[Biyernes Santo]]''' * Abril 20 – ''[[Sabado de Gloria]]'' * Abril 27 – ''Araw ni Lapu-Lapu'' * Mayo 1 – '''[[Araw ng Paggawa]]''' * Mayo 13 – ''Araw ng Halalan'' * Hunyo 5 – [[Eid al-Fitr]], Pista ng Pagtatapos ng Ramadan * Hunyo 12 – '''[[Araw ng Kalayaan]]''' * Agosto 12 - [[Eid'l Adha]], Pista ng Pag-aalay * Agosto 21 – ''Araw ni Ninoy Aquino'' * Agosto 26 – '''Araw ng mga Bayani''' * Oktubre 31 – ''Special non-working holiday'' * Nobyembre 1 – ''[[Araw ng mga Patay]]'' * Nobyembre 30 – '''Araw ni Bonifacio''' * Disyembre 25 – '''[[Araw ng Pasko]]''' * Disyembre 30 – '''Araw ni Rizal''' * Disyembre 31 – ''Huling araw ng taon'' (Sa pagdiriwang ng Bagong Taon) ==Kamatayan== '''Enero''' * [[Enero 4]] – Homobono T. Cezar, (ipinanganak 1949), dating kinatawan ng [[Misamis Oriental]]<ref>{{cite news | url=https://news.mb.com.ph/2019/01/07/former-misamis-oriental-rep-homobono-t-cezar-dies-of-cardiac-arrest/ | title=Dating Kinatawan ng Misamis Oriental na si Homobono T. Cezar, namatay dahil sa atake sa puso | newspaper=[[Manila Bulletin]] | date=Enero 7, 2019 | access-date=Enero 7, 2019 | archive-date=Abril 17, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190417232239/https://news.mb.com.ph/2019/01/07/former-misamis-oriental-rep-homobono-t-cezar-dies-of-cardiac-arrest/ | url-status=dead }}</ref> * [[Enero 6]] – George Hofer, (ipinanganak noong 1939), dating Gobernador ng [[Zamboanga Sibugay]]<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/680515/zamboanga-sibugay-founding-father-passes-away-at-80/story/ | title=Pumanaw ang founding father ng Zamboanga Sibugay sa edad na 80 | work=GMA News | date=Enero 7, 2019 | access-date=Enero 7, 2019}}</ref> * [[Enero 7]] - [[Carmencita Reyes]], Pilipinong pulitiko (ipinanganak 1931) * [[Enero 12]] – Nes Pamilar, (ipinanganak 1966), [[volleyball]] punong coach<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/metro/681190/volleyball-champion-coach-nes-pamilar-dies-he-was-52/story/ | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw ang kampeon ng coach ng volleyball na si Nes Pamilar, siya ay 52 | date=Enero 12, 2019 | access-date=Enero 12, 2019}}</ref><ref>{{Banggitin ang web | url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/nes-pamilar-52-passes-away/138429 | work=Tiebreaker Times | title=Pumanaw si Nes Pamilar, 52 | date=Enero 12, 2019 | petsa-ng-pag-access=Enero 12, 2019}}</ref> * [[Enero 19]] - [[Henry Sy]], Pilipino-Tsinong negosyante (ipinanganak 1924) * Enero 28 – [[Pepe Smith]] ''(ipinanganak 1947)'', musikero ng ''Pinoy rock''<ref name="d5yr" /> '''Pebrero''' * Pebrero 9 – [[Bentong]] ''(ipinanganak 1964)'', aktor-komedyante<ref name="d5yr" /> * [[Pebrero 11]] - [[Armida Siguion-Reyna]], Pilipinong mang-aawit, artista at tagapangulo ng [[MTRCB]] (ipinanganak 1930) * [[Pebrero 20]] - [[Francisco Mañosa]], Arkitektura (ipinanganak 1931) * [[Pebrero 23]]: ** [[Nestor Espenilla Jr.]], Gobernador ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]] (ipinanganak 1958) ** Kristoffer King, (ipinanganak 1983), aktor sa indie film<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/02/23/19/indie-actor-kristoffer-king-passes-away | work=[[ABS CBN News]] | title=Pumanaw ang indie actor na si Kristoffer King | date=Pebrero 23, 2019 | access-date=Pebrero 24, 2019}}</ref> '''Marso''' * [[Marso 5]] – Annie Brazil, (ipinanganak 1933), mang-aawit ng jazz<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.abs-cbn.com/life/03/06/19/jazz-queen-annie-brazil-passes-away | work=[[ABS CBN News]] | title=Pumanaw ang reyna ng jazz na si Annie Brazil | date=Marso 6, 2019 | access-date=Marso 6, 2019}}</ref> * [[Marso 8]] - [[Boyong Baytion]], Pilipinong Direktor * Marso 9 – [[Chokoleit]] ''(ipinanganak 1972)'', aktor-komedyante<ref name="d5yr" /> * [[Marso 13]] – [[Ghazali Jaafar]], (ipinanganak 1943), Pangalawang tagapangulo ng [[Moro Islamic Liberation Front]]<ref>{{Banggitin ang web | url=http://cnnphilippines.com/news/2019/3/13/milf-ghazali-jaafar-death-bangsamoro.html | work=[[CNN Philippines]] | title=Namatay ang Tagapangulo ng Bangsamoro Transition Commission na si Ghazali Jaafar | date=Marso 13, 2019 | access-date=Marso 13, 2019 | archive-date=Marso 16, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190316042851/http://cnnphilippines.com/news/2019/3/13/milf-ghazali-jaafar-death-bangsamoro.html | url-status=dead }}</ref> ** Maria "Bulaklak" Ausente, (b. 1989), Dating [[TV Patrol Panay]] at [[GMA News]] correspondent<ref>{{Cite web | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/metro/688014/former-gma-reporter-maria-bulaklak-ausente-passes-away/story/ | work=[[GMA News]] | title=Former GMA reporter Maria Bulaklak Ausente pumanaw | petsa=Marso 14, 2019 | access-date=Marso 14, 2019}}</ref> * [[Marso 18]] – Augusto Victa, (b. 1931), dating artista sa drama sa TV at radyo<ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com/entertainment/news/226139-radio-drama-actor-augusto-victa-dies | work=[[Rappler]] | title=Pumanaw ang aktor sa drama sa radyo na si Augusto Victa | date=Marso 20, 2019 | access-date=Marso 20, 2019}}</ref> * [[Marso 31]] – Ferdie Marquez, founding member ng [[True Faith (banda)|True Faith]]<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/03/31/19/true-faith-original-member-ferdie-marquez-passes-away | work=[[ABS CBN News]] | title=Pumanaw ang orihinal na miyembro ng True Faith na si Ferdie Marquez | date=Marso 31, 2019 | access-date=Marso 31, 2019}}</ref> '''Abril''' * [[Abril 4]] – Mark Joseph Ubalde, (ipinanganak 1986), dating [[GMA News]] at [[News5]] reporter, kontribyutor at mananaliksik ng [[VERA Files]]<ref>{{Cite web | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/metro/690258/former-reporter-mark-joseph-ubalde-passes-away/story/?top_picks&order=1 | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw ang dating reporter na si Mark Joseph Ubalde | date=Abril 4, 2019 | access-date=Abril 4, 2019}}</ref> * [[Abril 16]] – [[Jose Mari Gonzales]], (ipinanganak 1938), aktor at politiko.<ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com//nation/228347-jose-mari-gonzalez-dies | work=[[Rappler]] | title=Pumanaw na ang dating kongresista at aktor na si Jose Mari Gonzalez | date=Abril 16, 2019 | access-date=Abril 16, 2019}}</ref> * [[Abril 19]] – [[Rodolfo Severino Jr.]], (ipinanganak 1936), dating Kalihim-Heneral ng ASEAN (1998–2002), at embahador sa Malaysia (1989–1992)<ref>{{Banggitin ang web | url=https://news.mb.com.ph/2019/04/20/former-ambassador-rodolfo-severino-jr-passes-away-at-82/ | work=[[Manila Bulletin]] | title=Pumanaw ang dating ambassador na si Rodolfo Severino Jr. sa edad na 82 | date=Abril 20, 2019 | access-date=Abril 20, 2019 | archive-date=Abril 20, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190420081434/https://news.mb.com.ph/2019/04/20/former-ambassador-rodolfo-severino-jr-passes-away-at-82/ | url-status=dead }}</ref> * [[Abril 25]] – Levy P. Laus, (ipinanganak noong 1951), CEO ng Laus Group Company<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.autoindustriya.com/auto-industry-news/laus-group-chairman-dies-in-tragic-chopper-crash.html | work=Auto Industriya | title=Tagapangulo ng Laus Group, namatay sa isang trahedya na pagbagsak ng helikopter | date=Abril 25, 2019 | access-date=Abril 25, 2019}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com/nation/228962-helicopter-crash-bulacan-april-25-2019 | work=[[Rappler]] | title=Negosyante mula Pampanga na si Levy Laus, 2 iba pa, patay sa pagbagsak ng helikopter sa Bulacan | date=Abril 25, 2019 | access-date=Abril 25, 2019}}</ref> * [[Abril 28]]: ** Fred Espinoza, (ipinanganak noong 1928), reporter at kolumnista<ref>{{Cite web | url=https://www.sunstar.com.ph/article/1803469/Cebu/Local-News/Retired-SunStar-journalist-dies-at-91 | work=Sun Star Cebu | title=Retired SunStar journalist, pumanaw sa edad na 91 | date=Abril 30, 2019 | access-date=Abril 30, 2019}}</ref> ** Teresita Ojeda, (ipinanganak 1930), miyembro ng lupon ng [[Cultural Center of the Philippines]] (CPP) (1999–2007)<ref>{{Cite web | url=https://www.abs-cbn.com/life/05/03/19/tessie-luz-ccp-board-member-and-art-patron-passes-away | work=[[ABS CBN News]] | title=Tessie Luz, miyembro ng lupon ng CCP at patron ng sining, pumanaw | date=Mayo 3, 2019 | access-date=Mayo 3, 2019}}</ref> * [[Abril 30]] – Vic Vic Villavicencio, (ipinanganak 1952), tagapagtatag ng Triple V Group of Companies<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/692972/kamayan-dad-s-founder-vic-vic-villavicencio-passes-away/story/?trending | work=[[GMA News]] | title=Kamayan, Pumanaw na ang tagapagtatag ng kanyang ama na si Vic Vic Villavicencio | date=Mayo 1, 2019 | access-date=Mayo 1, 2019}}</ref> '''Mayo''' * [[Mayo 4]] – [[Prospero Nograles]], (ipinanganak 1947), dating miyembro ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] mula sa [[Lungsod ng Davao]] sa [[Mga distrito ng Lehislatura ng Lungsod ng Davao#Unang Distrito|Unang Distrito]] (2001–2010) at [[Ispiker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Ika-22 Ispiker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] (2008–2010)<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.abs-cbn.com/news/05/04/19/ex-speaker-prospero-nograles-passes-away | work=[[ABS CBN News]] | title=Pumanaw ang Dating Ispiker na si Prospero Nograles | petsa=Mayo 4, 2019 | access-date=Mayo 4, 2019}}</ref><ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/693316/former-speaker-nograles-passes-away/story/?headline | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw ang Dating Ispiker na si Nograles | date=Mayo 4, 2019 | access-date=Mayo 4, 2019}}</ref><ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.rappler.com/nation/229667-former-house-speaker-prospero-nograles-dies | work=[[Rappler]] | title=Pumanaw ang Dating Ispiker ng Mababang Kapulungan na si Prospero Nograles sa edad na 71 | date=Mayo 4, 2019 | access-date=Mayo 4, 2019}}</ref> * [[Mayo 7]]: ** [[Karina Constantino David]], (ipinanganak 1946) aktibistang pampulitika at lingkod-bayan<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.abs-cbn.com/news/05/08/19/ex-csc-chairperson-karina-david-dies-at-73 | work=[[ABS CBN News]] | title=Dating tagapangulo ng CSC na si Karina David ay pumanaw sa edad na 73 | date=Mayo 8, 2019 | access-date=Mayo 8, 2019}}</ref> ** [[Vicente Emano]], (b. 1943) dating Gobernador ng [[Misamis Oriental]] (1988–1998) at Alkalde ng [[Cagayan de Oro]] (1998–2007, 2010–2013)<ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com/nation/229896-ex-cagayan-de-oro-mayor-vicente-emano-dies | trabaho=[[Rappler]] | title=Ex-Cagayan de Oro mayor Vicente Emano dies | petsa=Mayo 7, 2019 | access-date=Mayo 7, 2019}}</ref> ** [[Joel Virador]], (ipinanganak 1967) dating miyembro ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (2003–2007)<ref>{{Cite web | url=https://www.pna.gov.ph/articles/1069158 | work=Philippine News Agency | title=Dating kongresista ng Bayan Muna party-list, pumanaw sa edad na 52 | date=Mayo 7, 2019 | access-date=Mayo 7, 2019}}</ref> <!--* [[Mayo 8]] – Rudy Francisco, (ipinanganak 1923), aktor at abogado<ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com/entertainment/news/230071-rudy-francisco-dies | work=[[Rappler]] | title=Si Rudy Francisco, ang lolo mula sa iconic na patalastas ng McDonald's, ay pumanaw sa edad na 96 | date=Mayo 8, 2019 | access-date=Mayo 8, 2019}}</ref>--> * [[Mayo 9]] – [[Abul Khayr Alonto]], (isinilang noong 1945) dating chairman ng [[Mindanao Development Authority]] (mula noong 2016)<ref>{{Cite web | url=https://www.mindanews.com/top-stories/2019/05/minda-chair-alonto-passes-away-at-73/ | work=Minda News | title=Si MinDA chair Alonto ay pumanaw sa edad na 73 | date=Mayo 10, 2019 | access-date=Mayo 10, 2019}}</ref> * [[Mayo 11]] – Rosa Olondriz Caram, (ipinanganak 1925), dating officer-in-charge (OIC) mayor ng Iloilo City (1986–87)<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.rappler.com/move-ph/230410-iloilo-city-first-female-oic-mayor-dies | work=[[Rappler]] | title=Namatay ang unang babaeng OIC mayor ng Iloilo City sa edad na 94 | date=Mayo 14, 2019 | access-date=Mayo 14, 2019}}</ref> * [[Mayo 15]]: ** Bienvenido Alejandro, (ipinanganak 1926), isa sa mga nagtatag ng Papemelroti<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/694556/papemelroti-co-founder-bienvenido-alejandro-has-passed-away/story/?top_picks&order=3 | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw na ang co-founder ni Papemelroti na si Bienvenido Alejandro | date=Mayo 15, 2019 | access-date=Mayo 15, 2019}}</ref> ** Si Crescencia Lucero, (ipinanganak noong 1942), miyembro ng Franciscan Sisters of the Immaculate Conception (SFIC) at tagapangulo ng Task Force Detainees of the Philippines (TFDP)<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/694582/human-rights-advocate-sister-cresencia-lucero-dies-in-jakarta/story/ | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw ang tagapagtaguyod ng karapatang pantao na si Sister Cresencia Lucero sa Jakarta | date=Mayo 15, 2019 | access-date=Mayo 15, 2019}}</ref> * [[Mayo 19]] – Susan Papa, (ipinanganak noong 1955), pangulo ng [[Philippine Swimming League]] (PSL)<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.rappler.com/sports/by-sport/other-sports/231060-susan-papa-dies | work=[[Rappler]] | title=Pumanaw ang pinuno ng Philippine Swimming League na si Susan Papa | date=Mayo 20, 2019 | access-date=Mayo 20, 2019}}</ref> * [[Mayo 23]] – Jojo A. Robles, (ipinanganak 1962), mamamahayag at dating punong patnugot ng [[Manila Standard]] at [[The Manila Times]]<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.manilatimes.net/times-columnist-jojo-robles-writes-30/558708/ | work=[[The Manila Times]] | title=Ang kolumnista ng Times na si Jojo Robles ay sumulat ng 30 | date=Mayo 23, 2019 | access-date=Mayo 23, 2019}}</ref> * [[Mayo 30]] – Clinton Palanca, (ipinanganak 1974), may-akdang nagwagi ng parangal at isa sa mga nangungunang manunulat ng pagkain sa Pilipinas<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/696146/award-winning-writer-clinton-palanca-passes-away/story/ | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw ang nagwaging manunulat na si Clinton Palanca | date=Mayo 30, 2019 | access-date=Mayo 30, 2019}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com/life-and-style/books/231857-clinton-palanca-dies | work=[[Rappler]] | title=Pumanaw ang nagwaging manunulat na si Clinton Palanca | date=Mayo 30, 2019 | access-date=Mayo 30, 2019}}</ref> * [[Mayo 31]] - [[Gary Lising]], Pilipinong komedyante (ipinanganak 1942) '''Hunyo''' * [[Hunyo 18]] – Ricardo "Ricky" Ramirez, dating alkalde ng Medellin, Cebu<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/698185/ex-cebu-town-mayor-shot-dead-inside-hospital-police/story/?top_picks&order=3 | title=Dating alkalde ng bayan ng Cebu, binaril at namatay sa loob ng ospital —pulis | work=GMA News | date=Hunyo 19, 2019 | access-date=Hunyo 19, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/nation/233448-ex-medellin-cebu-mayor-shot-dead-inside-hospital-june-2019 | title=Dating alkalde ng bayan ng Cebu, binaril at namatay sa loob ng ospital | work=[[Rappler]] | date=Hunyo 19, 2019 | petsa-ng-pag-access=Hunyo 19, 2019}}</ref> * Hunyo 20 – [[Eddie Garcia]] ''(ipinanganak 1929)'', aktor<ref name="d5yr" /> * [[Hunyo 21]]: ** Jacqui Magno, (ipinanganak 1954) mang-aawit ng jazz<ref>{{cite news | url=https://www.manilatimes.net/jazz-singer-jacqui-magno-65/572780/ | title=Mangang-aawit ng jazz na si Jacqui Magno, 65 | newspaper=[[The Manila Times]] | date=Hunyo 21, 2019 | access-date=Hunyo 21, 2019}}</ref> ** Andres Ma. Brillantes Bernos, dating gobernador ng [[Abra (lalawigan)|Abra]]<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/698608/ex-abra-governor-andres-bernos-passes-away/story/?just_in | title=Pumanaw na ang dating gobernador ng Abra na si Andres Bernos | work=GMA News | date=Hunyo 23, 2019 | access-date=Hunyo 23, 2019}}</ref> ** April Love Jordan, (ipinanganak 1988) na nanalo sa patimpalak ng kagandahan; [[Miss World Philippines 2012]] (Ikatlong Prinsesa)<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/life/06/24/19/beauty-queen-april-love-jordan-passes-away-after-battling-liver-cancer | title=Pumanaw ang reyna ng kagandahan na si April Love Jordan matapos makipaglaban sa kanser sa atay | work=ABS-CBN News | date=Hunyo 24, 2019 | access-date=Hunyo 24, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/entertainment/news/233817-april-love-jordan-dies | title=Pumanaw ang reyna ng kagandahan na si April Love Jordan sa edad na 31 | work=[[Rappler]] | date=Hunyo 24, 2019 | access-date=Hunyo 24, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/698834/filipina-beauty-queen-april-love-jordan-succumbs-to-cancer/story/ | title=Pinakamagandang reyna na si April Love Jordan, pumanaw dahil sa kanser | work=GMA News | date=Hunyo 24, 2019 | access-date=Hunyo 24, 2019}}</ref> * [[Hunyo 30]] – Miguel Bonalos, (ipinanganak noong 1999) dating manlalaro ng basketball<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/basketball/699782/san-sebastian-juniors-player-miguel-bonalos-passes-away/story/ | title=Pumanaw na ang manlalaro ng San Sebastian juniors na si Miguel Bonalos | work=GMA News | date=Hulyo 3, 2019 | access-date=Hulyo 3, 2019}}</ref> '''Hulyo''' * [[Hulyo 1]] – Renato Lumawag, (ipinanganak 1944) beteranong photojournalist<ref>{{cite news | url=https://newsinfo.inquirer.net/1136546/photojournalist-rene-lumawag-dies-at-74 | title=Photojournalist Rene Lumawag, namatay sa edad na 74 | newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] | date=Hulyo 2, 2019 | access-date=Hulyo 2, 2019}}</ref> * [[Hulyo 7]] – Jose Balajadia Jr., (ipinanganak 1944) dating Sergeant-at-Arms ([[Senado ng Pilipinas]])<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/700135/ex-senate-sergeant-at-arms-balajadia-passes-away/story/ | title=Dating Sarhento-at-Arms Balajadia, pumanaw | work=GMA News | date=Hulyo 7, 2019 | access-date=Hulyo 8, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/news/07/07/19/ex-senate-sergeant-at-arms-balajadia-passes-away | title=Dating Sarhento-at-arms Balajadia, pumanaw | work=ABS-CBN News | date=Hulyo 7, 2019 | access-date=Hulyo 7, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://cnnphilippines.com/news/2019/7/7/sergeant-at-arms-jose-balajadia-passed-away.html | title=Dating Sarhento-At-Arms ng Senado na si Jose Balajadia, pumanaw dahil sa pagpalya ng puso | work=CNN Philippines | date=Hulyo 7, 2019 | access-date=Hulyo 7, 2019 | archive-date=Hulyo 7, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190707061905/https://cnnphilippines.com/news/2019/7/7/sergeant-at-arms-jose-balajadia-passed-away.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/nation/234773-former-senate-sergeant-at-arms-jose-balajadia-dies | title=Dating sarhento-at-arms ng Senado na si Balajadia, pumanaw | work=[[Rappler]] | date=Hulyo 7, 2019 | access-date=Hulyo 7, 2019}}</ref> * [[Hulyo 8]] – Chito Arceo, (ipinanganak 1949) dating aktor at ehekutibo sa pagbebenta sa telebisyon<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/07/08/19/chicks-to-chicks-actor-chito-arceo-dies | title='Chicks to Chicks' aktor na si Chito Arceo ay pumanaw | work=ABS-CBN News | date=Hulyo 8, 2019 | access-date=Hulyo 8, 2019}}</ref> * [[Hulyo 9]] – [[Martin I. Tinio, Jr.]], (ipinanganak 1943) antiquarian, historyador ng sining, curator, interior designer<ref>{{Banggitin ang balita|url=https://lifestyle.inquirer.net/340461/martin-sonny-tinio-jr-antiques-expert-and-social-historian-passes-away-76/#:~:text=Writer%2C%20historian%2C%20antiques%20expert%20and,ay%20sinunog%20noong%20Hulyo%2020.|title=Si Martin 'Sonny' Tinio Jr., eksperto sa mga antigo at historyador ng lipunan, ay pumanaw; 76|petsa=11 Hulyo 2019|pahayagan=[[Philippine Daily Inquirer]]|access-date=22 Disyembre 2020|language=en-US}}</ref> * [[Hulyo 21]] – [[Claro Pellosis]], (ipinanganak 1960) Olympic sprinter<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/sports/by-sport/other-sports/235986-claro-pellosis-dies | title=Claro Pellosis, coach ni Lydia de Vega, pumanaw | work=[[Rappler]] | date=Hulyo 22, 2019 | access-date=Hulyo 22, 2019}}</ref> * [[Hulyo 29]] – Jasmin Basar (DJ Jasmin), (ipinanganak 1984) Radio DJ ([[DWRR-FM|MOR 101.9]])<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/07/30/19/dj-jasmin-of-mor-1019-dies | title=DJ Jasmin ng MOR 101.9 namatay | work=ABS-CBN News | date=Hulyo 30, 2019 | access-date=Hulyo 31, 2019}}</ref> '''Agosto''' * [[Agosto 8]] – Pastor "Boy" Saycon, (ipinanganak 1951) estratehista sa politika at miyembro ng EDSA People Power Commission<ref>{{cite news | url=https://www.manilatimes.net/boy-saycon-passes-away-at-68/597572/ | title='Boy' Saycon pumanaw sa edad na 68 | newspaper=[[The Manila Times]] | date=Agosto 10, 2019 | access-date=Agosto 10, 2019}}</ref> * [[Agosto 16]] – Eddie Baddeo, (ipinanganak 1961) fashion designer<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/life/08/16/19/designer-eddie-baddeo-passes-away | title=Designer Eddie Baddeo pumanaw | work=ABS-CBN News | date=Agosto 16, 2019 | access-date=Agosto 16, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/life-and-style/fashion/237870-designer-eddie-baddeo-dies | title=Namatay ang Disenyong si Eddie Baddeo | work=[[Rappler]] | date=Agosto 16, 2019 | access-date=Agosto 16, 2019}}</ref> * [[Agosto 8]] – Pastor "Boy" Saycon, (ipinanganak 1951) estratehista sa politika at miyembro ng EDSA People Power Commission<ref>{{cite news | url=https://www.manilatimes.net/boy-saycon-passes-away-at-68/597572/ | title='Boy' Saycon pumanaw sa edad na 68 | newspaper=[[The Manila Times]] | date=Agosto 10, 2019 | access-date=Agosto 10, 2019}}</ref> * [[Agosto 16]] – Eddie Baddeo, (ipinanganak 1961) fashion designer<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/life/08/16/19/designer-eddie-baddeo-passes-away | title=Designer Eddie Baddeo pumanaw | work=ABS-CBN News | date=Agosto 16, 2019 | access-date=Agosto 16, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/life-and-style/fashion/237870-designer-eddie-baddeo-dies | title=Namatay ang Disenyong si Eddie Baddeo | work=[[Rappler]] | date=Agosto 16, 2019 | access-date=Agosto 16, 2019}}</ref> * [[Agosto 18]] – Sophia Corullo, (ipinanganak 2013) batang aktres<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/entertainment/238206-child-actress-sophia-corullo-dies/ | title=Pumanaw na ang batang aktres na si Sophia Corullo | work=[[Rappler]] | date=Agosto 21, 2019 | access-date=Agosto 21, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/08/21/19/child-actress-sophie-corullo-dies | title=Pumanaw na ang batang aktres na si Sophie Corullo | work=ABS-CBN News | date=Agosto 21, 2019 | access-date=Agosto 21, 2019}}</ref> * [[Agosto 19]] - [[Gina Lopez]], dating kalihim ng DENR at host ng ''G-Diaries'' (ipinanganak 1953) * [[Agosto 20]] – [[Ernesto Lariosa]], (ipinanganak 1944) Manunulat, makata, at kolumnista na Cebuano<ref>{{cite news | url=https://www.sunstar.com.ph/article/1819595 | title=Superbalita Ang kolumnista ng Cebu na si Ernesto Lariosa ay sumulat ng 30 | work=Sun Star Cebu | date=Agosto 20, 2019 | access-date=Agosto 20, 2019 | archive-date=Setyembre 5, 2019 | archive-url=https://archive.today/20190905160936/https://www.sunstar.com.ph/article/1819595 | url-status=dead }}</ref> <!--* [[August 21]] – [[Julian Daan]] a.k.a. Esteban "Teban" Escudero, (b. 1945) radio personality ([[DYHP]]), aktor, komedyante, nanunungkulan [[Talisay City, Cebu|Talisay City]] councillor at dating [Gorcineref] na miyembro ng [[Miyembro ng Lupon ng Pilipinas]] balita | url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-news/2019/08/22/1945466/teban-74-passes-away | title=Teban, 74, pumanaw | work=The Freeman (newspaper){{!}}The Freeman | petsa=Agosto 21, 2019 | access-date=Agosto 21, 2019}}</ref>--> * [[Agosto 25]] – [[Mona Lisa (artista)|Gloria Lerma Yatco]], (ipinanganak 1922) aktres<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/08/25/19/veteran-actress-mona-lisa-passes-away | title=Pumanaw ang beteranong aktres na si Mona Lisa | work=ABS-CBN News | date=Agosto 25, 2019 | access-date=Agosto 25, 2019}}</ref> '''Setyembre''' * [[Setyembre 8]] - [[Lito Legaspi]], Pilipinong aktor (ipinanganak 1942) * [[Setyembre 9]] – Sari Yap, (ipinanganak 1962) tagapagtatag ng Mega Magazine<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/life-and-style/1019-lifestyle/239670-sari-yap-dies | title='Mega' founder Sari Yap dies | work=[[Rappler]] | date=Setyembre 9, 2019 | access-date=Setyembre 9, 2019}}</ref> * [[Setyembre 13]] – [[Rene Espina]], (ipinanganak 1929) dating senador at gobernador ng Cebu<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/708123/former-senator-and-cebu-governor-rene-espina-dies-palace-expresses-sympathy/story/?top_picks&order=2 | title=Dating senador at gobernador ng Cebu na si Rene Espina, pumanaw na; Nakikiramay ang Palasyo | work=GMA News | date=Setyembre 15, 2019 | access-date=Setyembre 15, 2019}}</ref> * [[Setyembre 21]] – [[Mel Chionglo]], (ipinanganak 1946) direktor ng pelikula at taga-disenyo ng produksyon<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminite/708878/burlesk-king-director-mel-chionglo-dies/story/ | title='Burlesk King' direktor na si Mel Chionglo, pumanaw na | work=GMA News | date=Setyembre 21, 2019 | access-date=Setyembre 21, 2019}}</ref> ** Isah Red, (ipinanganak 1952) kolumnista sa showbiz (''[[Daily Tribune (Pilipinas)|The Daily Tribune]]'')<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/entertainment/news/240688-showbiz-editor-isah-red-dies | title=Showbiz editor Isah Red dies | work=Rappler | date=Setyembre 21, 2019 | access-date=Setyembre 21, 2019}}</ref> ** Lyndon Lee Suy, (ipinanganak 1964) dating Tagapagsalita ng DOH<ref>{{cite news | url=https://newsinfo.inquirer.net/1167705/ex-doh-spokesperson-dr-lyndon-lee-suy-passes-away | title=Dating tagapagsalita ng DOH na si Dr. Lyndon Lee Suy, pumanaw | newspaper=Philippine Daily Inquirer | date=Setyembre 21, 2019 | access-date=Setyembre 21, 2019}}</ref> * [[Setyembre 22]] – Nelson Navarro, (ipinanganak 1948) beteranong mamamahayag at awtor<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/news/09/22/19/veteran-columnist-and-author-nelson-navarro-passes-away | title=Beteranong kolumnista at awtor na si Nelson Navarro, pumanaw | work=ABS-CBN News | date=Setyembre 22, 2019 | access-date=Setyembre 22, 2019}}</ref> * [[Setyembre 24]] – [[Luisito M. Reyes|Luisito Reyes]], (ipinanganak 1930) dating gobernador ng [[Marinduque]]<ref>{{Cite web|last=Mataac|first=Romeo A. Jr.|title=Dating gobernador ng Marinduque na si Luisito Reyes, pumanaw na|url=https://marinduquenews.com/2019/09/24/former-marinduque-governor-luisito-reyes-pumanaw-na/|access-date=Hunyo 22, 2020|website=marinduquenews.com|language=en-US|archive-date=Setyembre 24, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924025856/https://marinduquenews.com/2019/09/24/former-marinduque-governor-luisito-reyes-pumanaw-na/|url-status=dead}}</ref> ** Jojit Paredes, (ipinanganak noong 1951) dating aktor at mang-aawit<ref>{{cite news | url=https://www.pep.ph/news/local/146349/70s-matinee-idol-jojit-paredes-dies-at-68-a734-20190925 | title='70s matinee idol Jojit Paredes pumanaw sa edad na 68 | work=Philippine Entertainment Portal | date=Setyembre 25, 2019 | access-date=Setyembre 25, 2019 | language=fil}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/09/25/19/former-matinee-idol-jojit-paredes-dies | title=Namatay ang dating matinee idol na si Jojit Paredes | work=ABS-CBN News | date=Setyembre 25, 2019 | access-date=Setyembre 25, 2019}}</ref> '''Oktubre''' * Oktubre 4 – [[Tony Mabesa]], aktor pang-entablado at isa sa mga nagpasimula ng teatro pampamantasan sa bansa<ref name="d5yr">{{cite news |title=In loving memory: Famous personalities who died in the past 5 years |url=https://starcinema.abs-cbn.com/2021/11/15/news/famous-personalities-who-died-in-the-past-5-years-70666/ |work=[[Star Cinema]] |publisher=[[ABS-CBN]] |date=2021-11-15 |access-date=2022-01-17}}</ref> * [[Oktubre 5]] - [[Amalia Fuentes]], Pilipinang aktres (ipinanganak 1940) ** Bobby Baruelo, (ipinanganak 1961) dating direktor ng [[Bureau of Fire Protection|BFP]] (2016–2017)<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/710568/ex-bfp-director-baruelo-dies-at-58-due-to-cardiac-arrest/story/ | title=Dating direktor ng BFP na si Baruelo ay namatay sa edad na 58 dahil sa cardiac arrest | work=GMA News | date=Oktubre 5, 2019 | access-date=Oktubre 5, 2019}}</ref> * [[Oktubre 8]] – [[Carlos Celdran]], (ipinanganak 1972) aktibista sa kultura at artista sa pagtatanghal<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/nation/242024-carlos-celdran-death | title=Namatay si Carlos Celdran sa edad na 46 | trabaho=Rappler | petsa=Oktubre 8, 2019 | access-date=Oktubre 8, 2019}}</ref> * [[Oktubre 9]] – Charlie Yuson III, bise alkalde ng [[Batuan, Masbate]]<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/nation/242140-masbate-town-vice-mayor-dies-manila-ambush | title=Bise mayor ng bayan ng Masbate, namatay sa pananambang sa Maynila | trabaho=Rappler | petsa=Oktubre 9, 2019 | access-date=Oktubre 9, 2019}}</ref> * [[Oktubre 20]]: ** [[Aquilino Pimentel Jr.]], (ipinanganak 1933) dating [[Senador ng Pilipinas]] (1987–1992, 1998–2010) at ika-23 [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas]] (2000–2001)<ref>{{cite news |url=https://newsinfo.inquirer.net/1179621/former-senate-president-nene-pimentel-passes-away |title=Pumanaw ang dating Pangulo ng Senado na si Nene Pimentel |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Oktubre 20, 2019 |access-date=Oktubre 20, 2019}}</ref> ** Jon Ross Delos Santos a.k.a. Lil John, fliptop rapper<ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/712489/cops-eye-love-triangle-in-slay-of-fliptop-rapper-lil-john-in-imus/story/ |title=Pinapanood ng mga pulis ang love triangle sa pagpatay sa Fliptop rapper na si Lil John sa Imus |work=GMA News |date=Oktubre 21, 2019 |access-date=Oktubre 21, 2019}}</ref> * [[Oktubre 25]] – David Navarro, alkalde ng [[Clarin, Misamis Occidental]]<ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/243571-things-to-know-about-david-navarro-mayor-killed-in-cebu-city |title=Sino si David Navarro, ang alkalde mula sa Mindanao na napatay sa Cebu City? |work=Rappler |date=Oktubre 28, 2019 |access-date=Oktubre 30, 2019}}</ref> '''Nobyembre''' * [[Nobyembre 1]] – Datu Ombra Sinsuat, alkalde ng [[Datu Odin Sinsuat, Maguindanao]]<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/11/01/19/maguindanao-town-mayor-ombra-sinsuat-passes-away-due-national | malayo dahil sa sakit |work=ABS-CBN News |date=November 1, 2019 |access-date=November 1, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.ndbcnews.com.ph/news/datu-odin-sinsuat-town-mayor-ombra-sinsuat-dies |Sintitle=NovemberDat-dies |3=NDBC News |date=Nobyembre 1, 2019 |access-date=Nobyembre 1, 2019 |title=Archive copy |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407032606/https://www.ndbcnews.com.ph/news/datu-odin-sinsuat-town-mayor-ombra-sinsuat-dies |url-status=dead }}</ref> * [[Nobyembre 5]] – Rodolfo Albano Jr., (ipinanganak 1934) Kinatawan ng LPGMA party-list at dating kinatawan ng [[Isabela (lalawigan)|Isabela]]<ref>{{cite news |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1085152 |title=LPGMA Party-list Rep. Rodolfo Albano Jr. pumanaw sa edad na 85 |work=Philippine News Agency |date=Nobyembre 5, 2019 |access-date=Nobyembre 5, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/nation/244224-lpgma-congressman-rodolfo-albano-jr-dies |title=LPGMA congressman Albano pumanaw sa edad na 85 |work=Rappler |date=Nobyembre 5, 2019 |access-date=Nobyembre 5, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/714317/lpgma-rep-rodolfo-albano-jr-passes-away/story/ |title=Pumanaw si Kinatawan Rodolfo Albano Jr. ng LPGMA |work=GMA News |date=Nobyembre 5, 2019 |access-date=Nobyembre 5, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/11/05/19/lpgma-rep-rodolfo-albano-jr-passes-away |title=Pumanaw si Kinatawan Rodolfo Albano Jr. ng LPGMA |work=ABS-CBN News |date=Nobyembre 5, 2019 |access-date=Nobyembre 5, 2019}}</ref> * [[Nobyembre 9]] – [[John Gokongwei|John Gokongwei Jr.]], (ipinanganak 1926) negosyanteng negosyante (JG Summit Holdings)<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/business/11/10/19/john-gokongwei-jr-passes-away-at-93 |title=Pumanaw si John Gokongwei Jr. sa edad na 93 |work=ABS-CBN News |date=Nobyembre 10, 2019 |access-date=Nobyembre 10, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/714877/john-gokongwei-jr-dies-at-93/story/?headline |title=Pumanaw si John Gokongwei Jr. sa edad na 93 |work=GMA News |date=Nobyembre 10, 2019 |access-date=Nobyembre 10, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/business/2019/11/10/john-gokongwei-jr-passed-away-at-93.html |title=Pumanaw ang negosyanteng si John Gokongwei, Jr. sa edad na 93 |work=CNN Philippines |date=Nobyembre 10, 2019 |access-date=Nobyembre 10, 2019 |archive-date=Nobyembre 10, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191110033659/https://www.cnnphilippines.com/business/2019/11/10/john-gokongwei-jr-passed-away-at-93.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/business/244552-john-gokongwei-dies-november-2019 |title=Pumanaw ang tycoon na si John Gokongwei, 93 |work=Rappler |date=Nobyembre 10, 2019 |access-date=Nobyembre 10, 2019}}</ref> * [[Nobyembre 11]] – [[Lucio Tan Jr.|Lucio "Bong" Tan Jr.]], (ipinanganak 1966) pangulo ng Philippine Airlines Holdings Inc. (PHI)<ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/714966/pal-holdings-president-lucio-tan-jr-53-passes-away/story/ |title=Pumanaw ang pangulo ng PAL Holdings na si Lucio Tan Jr., 53 |work=GMA News |date=Nobyembre 11, 2019 |access-date=Nobyembre 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/business/244620-pal-holdings-president-lucio-tan-jr-dies |title=PAL Holdings president Bong Tan, pumanaw na |work=Rappler |date=Nobyembre 11, 2019 |access-date=Nobyembre 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/business/11/11/19/billionaire-lucio-tans-namesake-son-dies |title=Anak ng bilyonaryong si Lucio Tan, pumanaw na |work=ABS-CBN News |date=Nobyembre 11, 2019 |access-date=Nobyembre 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2019/11/11/Lucio-Bong-Tan-Jr-dies.html |title=Pal Holdings President Bong Tan, pumanaw na |work=CNN Philippines |date=Nobyembre 11, 2019 |access-date=Nobyembre 11, 2019 |archive-date=Nobyembre 11, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111073611/https://cnnphilippines.com/news/2019/11/11/Lucio-Bong-Tan-Jr-dies.html |url-status=dead }}</ref><ref>[https://business.inquirer.net/283118/pal-holdings-president-lucio-tan-jr-dies PAL Holdings president Lucio 'Bong' Tan Jr., pumanaw na]</ref> * [[Nobyembre 14]] – Jose "Pepe" Ong, (ipinanganak 1941) chairman at co-founder ng [[CDO Foodsphere|CDO Foodsphere Inc.]]<ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/business/244970-cdo-foodsphere-chairman-jose-ong-dies |title=Pumanaw ang chairman ng CDO na si Pepe Ong sa edad na 78 |work=Rappler |date=Nobyembre 14, 2019 |access-date=Nobyembre 14, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/business/11/15/19/cdo-chairman-jose-ong-passes-away |title=Pumanaw ang chairman ng CDO na si Jose Ong |work=ABS-CBN News |date=Nobyembre 15, 2019 |access-date=Nobyembre 15, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/715543/cdo-chairman-jose-ong-passes-away/story/ |title=Pumanaw na ang chairman ng CDO na si Jose Ong sa edad na 78 |work=GMA News |date=Nobyembre 15, 2019 |access-date=Nobyembre 15, 2019}}</ref> * [[Nobyembre 16]] – [[Elizabeth Gokongwei|Elizabeth Yu Gokongwei]] (isinilang noong 1934) asawa ng yumaong negosyanteng si [[John Gokongwei]].<ref>{{Cite web|url=https://www.abs-cbn.com/business/11/16/19/john-gokongwei-jrs-widow-elizabeth-passes-away|title=Pumanaw na ang balo ni John Gokongwei Jr. na si Elizabeth|website=ABS-CBN Balita|access-date=Nobyembre 16, 2019}}</ref> * [[Nobyembre 30]] – [[Milagrosa Tan]], (ipinanganak 1958) nanunungkulang gobernador ng [[Samar (lalawigan)|Samar]] '''Disyembre''' * [[Disyembre 1]] – [[Edgardo Gomez]], (ipinanganak 1938) biologist.<ref>[https://www.rappler.com/nation/246291-national-scientist-edgardo-gomez-dies Pambansang Siyentipiko Edgardo Gomez, kampeon sa pangangalaga ng coral reef, pumanaw]</ref> ** Licerna Abunda, (ipinanganak 1929) politiko at ina ni [[Boy Abunda]].<ref>[https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/02/19/boy-abundas-mother-passes-away-at-90 Pumanaw ang ina ni Boy Abunda sa edad na 90]</ref><ref>[https://www.sunstar.com.ph/article/1834520 Ina ng host ng talk show sa telebisyon na si Boy Abunda, pumanaw sa edad na 90]</ref> * [[Disyembre 9]] – [[Mico Palanca]] ''(ipinanganak 1978)'', aktor<ref name="d5yr" /> * [[Disyembre 13]] – Cesar Apolinario, (ipinanganak 1973) [[GMA News and Public Affairs|GMA News]] reporter at host ng [[iJuander]]<ref>{{cite news |title=GMA reporter Cesar Apolinario pumanaw na |url=https://newsinfo.inquirer.net/1201331/fwd-embargo-gma-reporter-cesar-apolinario-passes-away |access-date=Disyembre 14, 2019 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> *[[Disyembre 18]] – Nestor Fongwan, (ipinanganak 1951) kinatawan ng [[Pambatasan na distrito ng Benguet|Lone District of Benguet]] at dating gobernador ng [[Benguet|the lalawigan]].<ref>[https://www.rappler.com/philippines/247498-benguet-representative-nestor-fongwan-dies/ Kinatawan ng Benguet na si Nestor Fongwan, pumanaw sa edad na 68]</ref><ref>[https://www.abs-cbn.com/news/12/19/19/benguet-solon-nestor-fongwan-dies-at-68 Ang solon ng Benguet na si Nestor Fongwan, pumanaw sa edad na 68]</ref> * [[Disyembre 21]] – [[Gerry Alanguilan]], (ipinanganak 1968) may-akda ng komiks<ref>{{cite news|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/719819/comic-book-icon-gerry-alanguilan-passes-away/story/|title=Pumanaw ang Icon ng Komiks na si Gerry Alanguilan|petsa=Disyembre 21, 2019|work=GMA News|access-date=Disyembre 21, 2019}}</ref> *[[Disyembre 24]] – Constancio Torralba, (ipinanganak noong 1928) dating gobernador ng [[Bohol]] (1988–1992).<ref>[https://www.boholchronicle.com.ph/2019/12/25/ex-bohol-governor-torralba-dies-91/ Dating gobernador ng Bohol na si Torralba ay pumanaw, 91]</ref == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|2019}} {{stub|Taon|Pilipinas}} [[Kategorya:2019 sa Pilipinas]] rwvo7c1sfq7ffxz8f5xsc3rl20t75fa 0 296032 2223157 2182232 2026-09-01T14:06:15Z N4g4g4letk4yow 161702 /* */ 2223157 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Greater Asian Co-prosperity sphere (orthographic projection).svg|thumb|350x350px| Mga miyembro ng Greater East Asia Co-Prosperity Sphere; teritoryo na kinokontrol sa pinakamataas na taas. Ang Japan at ang mga kaalyado nito sa madilim na pula; nasakop na mga teritoryo/estado ng kliyente sa mas magaan na pula. Ang Korea, Taiwan, at Karafuto (South Sakhalin) ay mga mahalagang bahagi ng Imperyong Hapon.]] Ang '''Bukluran sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Silangang Asya''' {{Nihongo| Asia Co-Prosperity Sphere'''|大東亞共榮圈/大東亜共栄圏|Dai Tōa Kyōeiken|lead=yes}}, ay isang konseptong [[Imperyalismo|imperyalistang]] nilikha at pinalaganap para sa nasakop na mga Asyano noong 1931 hanggang 1945 sa pamamagitan ng [[Imperyo ng Hapon]]. Pinalawak nito ang buong [[Asya-Pasipiko]] at isinulong ang pagkakaisa sa kultura at pang-ekonomiya ng mga Asyano sa Hilagang Silangan Asia, [[Timog-silangang Asya|Timog Silangang Asya]], [[Timog Asya]] (partikular sa mga Indiano at Punjabis) at mga taga-[[Oceania]]. Ipinahayag din nito ang hangarin na lumikha ng isang self-sapat na bloc ng mga bansang Asyano na pinamumunuan ng mga Hapon at walang kapangyarihan sa Kanluranin. Ang ideya ay inihayag sa isang radio address na pinamagatang "The International Situation and Position of Japan" ni Foreign Minister Hachirō Arita noong 29 Hunyo 1940. Ang hangarin at praktikal na pagpapatupad ng Greater East Asia Co-Prosperity Sphere ay iba-iba na depende sa grupo at kasangkot sa departamento ng gobyerno. Ang mga teorist ng patakaran na naglihi nito, pati na rin ang karamihan sa populasyon ng Hapon na malaki ang nakakita nito para sa pan-Asyano nitong mga kalayaan at kalayaan mula sa paniniil na kolonyal na pang-aapi. Sa pagsasagawa, gayunpaman, madalas itong ginagamit ng mga militarista at nasyonalista, na nakakita ng isang epektibong sasakyan ng patakaran kung saan palakasin ang posisyon ng Japan at isulong ang pamamahala sa loob ng Asya. Ang huli na diskarte ay makikita sa isang dokumento ng patakaran na inilabas ng Ministry of Health and Welfare ng Japan, ''Isang Investigation of Global Policy kasama ang Yamato Race bilang Nucleus'', na inilatag ang gitnang posisyon ng Japan sa loob ng Greater East Asia Co-Prosperity Sphere, at isinulong ang ideya ng superyoridad ng Hapon sa iba pang mga Asyano. == Kasaysayan == Ang konsepto ng isang pinag-isang Silangang Asya ay nabuo batay sa konsepto ng [[Hukbong Imperyal ng Hapon|Hukbong-Kati ng Imperyong Hapones]] na nagmula kay Heneral Hachirō Arita, isang ideolohista ng hukbo na nagsilbi bilang Ministro para sa Ugnayang Panlabas mula noong 1936 hanggang 1940. Sinabi ng Hukbong-Kati ng Hapon na ang bagong Imperyo ng Hapon ay isang katumbas ng Asya ng Monroe Doctrine, <ref>Anthony Rhodes, ''Propaganda: The art of persuasion: World War II'', pp. 252–253, 1976, Chelsea House Publishers, New York</ref> lalo na sa Roosevelt Corollary . Ang mga rehiyon ng Asya, ito ay pinagtalo, ay mahalaga sa Japan tulad ng Latin America ay sa Estados Unidos. <ref>William L. O'Neill, ''A Democracy at War: America's Fight at Home and Abroad in World War II''. Free Press, 1993, p. 53. {{ISBN|0-02-923678-9}}</ref> Pansamantalang inihayag ng Japanese Foreign Minister na si Yōsuke Matsuoka ang ideya ng Co-Prosperity Sphere noong 1 Agosto 1940, sa isang panayam sa pindutin, <ref name="James L. McClain p 470">James L. McClain, ''Japan: A Modern History'' p 470 {{ISBN|0-393-04156-5}}</ref> ngunit umiiral ito sa iba pang mga form sa loob ng maraming taon. Ang mga namumuno sa Japan ay matagal nang nagkaroon ng interes sa ideya. Ang pagsiklab ng World War II na nakikipaglaban sa Europa ay nagbigay ng pagkakataon sa mga Hapon na hilingin ang pag-alis ng suporta mula sa Tsina sa ngalan ng "Asya para sa Asiatics", sa mga kapangyarihang European na hindi mabisang gumanti. <ref>William L. O'Neill, ''A Democracy at War'', p. 62.</ref> Marami sa iba pang mga bansa sa loob ng mga hangganan ng globo ay nasa ilalim ng kolonyal na pamamahala at mga elemento ng kanilang populasyon ay nakikiramay sa Japan (tulad ng kaso ng Indonesia), na sinakop ng Japan sa mga unang yugto ng digmaan at binago sa ilalim ng papet na pamahalaan, o nasa ilalim ng kontrol ng Japan sa pasimula (tulad ng kaso ni Manchukuo). Ang mga salik na ito ay nakatulong sa paggawa ng pagbuo ng globo, habang kulang ang anumang tunay na awtoridad o pinagsamang kapangyarihan, ay magkasama nang walang labis na kahirapan. Bilang bahagi ng digmaan ng digmaan nito, ang propaganda ng Hapon ay nagsasama ng mga parirala tulad ng "Asya para sa mga Asiatic!" at pinag-uusapan ang pinag-uusapang pangangailangan upang palayain ang mga bansang Asyano mula sa mga imperyalistang kapangyarihan. <ref name="rhodes248">Anthony Rhodes, ''Propaganda: The art of persuasion: World War II'', p. 248, 1976, Chelsea House Publishers, New York</ref> Ang kabiguang manalo sa [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones|Ikalawang Digmaang Sino-Hapon]] 1937-1919 (–1945) ay sinisi sa pagsasamantala ng British at Amerikano ng mga kolonya sa Timog Silangang Asya, kahit na ang mga Tsino ay tumanggap ng mas maraming tulong mula sa Unyong Sobyet. <ref>James L. McClain, ''Japan: A Modern History'' p 471 {{ISBN|0-393-04156-5}}</ref> Sa ilang mga kaso, sinalubong ng mga lokal na tao ang mga tropang Hapon nang salakayin sila, pinalayas ang [[United Kingdom|British]], [[Pransiyang Vichy|French]], at iba pang mga gobyerno at pwersa militar. Sa pangkalahatan, gayunpaman, ang kasunod na pragmatismo at kalupitan ng militar ng Hapon, lalo na sa Tsina, pinangunahan ang mga tao ng mga nasasakupang lugar upang bigyang pansin ang mga bagong imperyalistang Hapon na mas masahol kaysa sa mga imperyalistang Kanluran. Inatasan ng pamahalaan ng Hapon na ang mga lokal na ekonomiya ay mahigpit na pinamamahalaan para sa paggawa ng mga hilaw na materyales sa digmaan para sa mga Hapon; ipinahayag ng isang miyembro ng gabinete, "Walang mga paghihigpit. Ang mga ito ay pag-aari ng kaaway. Maaari nating kunin ang mga ito, gawin ang anumang nais natin. " <ref>James L. McClain, ''Japan: A Modern History'' p 495 {{ISBN|0-393-04156-5}}</ref> ''Isang Pagsisiyasat ng Pandaigdigang Patakaran kasama ang Yamato Race bilang Nukleus'' - isang lihim na dokumento na nakumpleto noong 1943 para sa mataas na ranggo ng gobyerno - inilagay na ang Japan, bilang mga originator at pinakamalakas na kapangyarihan ng militar sa loob ng rehiyon, ay natural na kukuha ng higit na posisyon sa loob ng Greater Ang East Asia Co-Prosperity Sphere, kasama ang ibang mga bansa sa ilalim ng payong ng Japan. Ang Tsina at iba pang mga bansa sa Asya, sa kanilang sarili, ay itinuturing na masyadong mahina at kawalan ng pagkakaisa upang ituring bilang ganap na pantay na kasosyo, at ito sa anumang kaso ay hindi sa interes ng Japan. Ang buklet na ''Basahin Ito at ang Digmaan ay Nanalo'' — para sa hukbo ng Hapon - ipinakita ang kolonyalismo bilang isang mapang-api na grupo ng mga kolonista na naninirahan sa karangalan sa pamamagitan ng pabigat na mga Asyano. Dahil ang mga tali sa lahi ng dugo na nakakonekta ang iba pang mga Asyano sa mga Hapon, at ang mga Asyano ay humina ng kolonyalismo, itinalagang tungkulin ng Japan na "gawing muli ang mga kalalakihan" at palayain sila mula sa kanilang mga mapang-api ng Kanluran. <ref>John W. Dower, ''War Without Mercy: Race & Power in the Pacific War'' pp. 24–25 {{ISBN|0-394-50030-X}}</ref> Mula sa pananaw ng Hapon, ang isang karaniwang punong pangunahing dahilan ay tumayo sa likuran ng parehong bumubuo ng Greater East Asia Co-Prosperity Sphere at sinimulan ang digmaan sa Mga Kaalyado: mga merkado sa China. Nais ng Japan ang kanilang "pinakamahalagang relasyon" patungkol sa mga pamilihan ng Tsina na kinikilala ng gobyerno ng US. Ang US, na kinikilala ang kasaganaan ng potensyal na kayamanan sa mga pamilihan na ito, ay tumangging pahintulutan ang mga Hapon na magkaroon ng kalamangan sa pagbebenta sa China. Sa isang pagtatangka na bigyan ang Japan ng isang pormal na kalamangan sa mga merkado ng China, unang sinalakay ng rehimeng Imperial ng Japan ang Tsina at kalaunan ay inilunsad ang Greater East Asia Co-Prosperity Sphere. Ayon kay Foreign Minister Shigenori Tōgō (sa tanggapan noong 1941-1919 at 1945), dapat matagumpay ang Japan sa paglikha ng globo na ito, lalabas ito bilang pinuno ng Silangang Asya, at ang Greater East Asia Co-Prosperity Sphere ay magkasingkahulugan sa mga Hapon Imperyo. <ref name="i6">Iriye, Akira. (1999). ''Pearl Harbor and the coming of the Pacific War: a Brief History with Documents and Essays'', p. 6.</ref> [[Talaksan:Greater_East_Asia_Conference_Map.PNG|thumb|360x360px| Ang mga estado ng miyembro ng Kumperensiya sa Dakilang Silangang Asya<br>{{Kahong kulay|#6B0000}}: Ang Hapon at ang kolonya nito <br>{{Kahong kulay|#FE2020}} {{Kahong kulay|#BC8F8F}} {{Kahong kulay|#DEA5A4}}: Iba pang mga teritoryo na sinakop ng Hapon <br> {{Kahong kulay|#F9CCCA}}: Mga teritoryong inaangkin ng Hapon ]] [[Talaksan:Greater_East_Asia_Conference.JPG|thumb|300x300px| Ang Kumperensiya sa Dakilang Silangang Asya noong Nobyembre 1943, mga kalahok mula kaliwa pakanan: Ba Maw, Zhang Jinghui, Wang Jingwei, [[Hideki Tojo]], Wan Waithayakon, [[Jose P. Laurel|José P. Laurel]], [[Subhas Chandra Bose]] ]] Ang {{Nihongo|Kumperensiya sa Dakilang Silangang Asya|大東亞會議|Dai Tōa Kaigi}} naganap sa Tokyo noong 5-6 Nobyembre 1943: Sa pangunguna ng Hapon sa mga [[Puno ng estado|pinuno ng estado]] ng iba't ibang mga sangkap ng bahagi ng Greater East Asia Co-Prosperity Sphere. Ang kumperensya ay tinukoy din bilang ''Tokyo Conference'' . Ang karaniwang wika na ginagamit ng mga delegado sa panahon ng pagpupulong ay Ingles. Ang komperensya ay binanggit ang ilang mga isyu ng sangkap ngunit inilaan ng mga Hapones na maipakita ang mga pangako ng Imperyo ng Japan sa ideal na Pan-Asianism at bigyang-diin ang papel nito bilang "tagapagpalaya" ng Asya mula sa kanlurang [[kolonyalismo]] . Ang mga sumusunod na dignitaryo ay dumalo: * [[Hideki Tojo|Si Hideki Tojo]], Punong Ministro ng [[Imperyo ng Hapon|Imperyo ng Japan]] * Zhang Jinghui, Punong Ministro ng [[Manchukuo]] * Wang Jingwei, Pangulo ng Reorganized National Government ng Republika ng Tsina * Ba Maw, pinuno ng Estado ng Burma * [[Subhas Chandra Bose|Si Subhas Chandra Bose]], pinuno ng Estado ng pansamantalang Pamahalaan ng Malayang Indya (Arzi Hukumat-e-Azad Hind) * [[Jose P. Laurel|José P. Laurel]], Pangulo ng [[Ikalawang Republika ng Pilipinas]] * Si Prince Wan Waithayakon, envoy mula sa [[Thailand|Kaharian ng Thailand]] Binati sila ni Tojo ng isang talumpati na pinupuri ang "espirituwal na kakanyahan" ng Asya, kumpara sa "materyalistikong sibilisasyon" ng West. <ref name="G. Beasley, p 204">W. G. Beasley, ''The Rise of Modern Japan'', p 204 {{ISBN|0-312-04077-6}}</ref> Ang kanilang pagpupulong ay nailalarawan sa pamamagitan ng papuri ng pagkakaisa at pagkondena ng kolonyalismo ng Kanluran ngunit walang praktikal na mga plano para sa alinman sa pag-unlad ng ekonomiya o pagsasama. Ang kumperensya ay naglabas ng isang Pinagsamang Deklarasyon na nagtataguyod ng kooperasyong pang-ekonomiya at pampulitika laban sa mga [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|magkakaisang bansa]] . ==== Panuntunan ng Imperyo ==== Ang ideolohiya ng imperyo ng kolonyal na Hapon, dahil lumalakas ito nang lumawak sa panahon ng digmaan, ay naglalaman ng dalawang salungat na salpok. Sa isang banda, ipinangaral nito ang pagkakaisa ng Greater East Asia Co-Prosperity Sphere, isang koalisyon ng mga karera ng mga Asyano, na pinamunuan ng Japan, laban sa imperyalismo ng United Kingdom, France, Netherlands, Estados Unidos, at imperyalismong Europa sa pangkalahatan. Ang pamamaraang ito ay ipinagdiwang ang mga espirituwal na halaga ng Silangan sa pagsalungat sa crism materialism ng West. <ref>Jon Davidann, "Citadels of Civilization: U.S. and Japanese Visions of World Order in the Interwar Period", in Richard Jensen, et al. eds., ''Trans-Pacific Relations: America, Europe, and Asia in the Twentieth Century'' (2003) pp. 21–43</ref> Sa pagsasagawa, gayunpaman, ang mga Japanese ay naka-install ng mga burukrata na nasa isip ng organisasyon at mga inhinyero upang patakbuhin ang kanilang bagong imperyo, at naniniwala sila sa mga mithiin ng kahusayan, modernisasyon, at mga solusyon sa engineering sa mga problemang panlipunan. <ref>Aaron Moore, ''Constructing East Asia: Technology, Ideology, and Empire in Japan's Wartime Era, 1931-1945'' (2013) 226–227</ref> Nag-set up ang Japan ng mga papet na rehimen sa Manchuria at China; nawala sila sa pagtatapos ng giyera. Ang Imperial Army ay nagpatakbo ng mga gobyerno na walang awa sa karamihan ng nasakop na mga lugar, ngunit binigyan ng higit na kanais-nais na pansin sa mga [[Silangang Indiyas ng Olanda]]. Ang pangunahing layunin ay ang pagkuha ng langis. Sinira ng Dutch ang kanilang mga balon ng langis ngunit muling binuksan ng mga Hapon ang mga ito. Gayunpaman, ang karamihan sa mga tangke na nagdadala ng langis sa Japan ay nalubog ng mga submarino ng Amerika, kaya't ang kakulangan ng langis ng Japan ay naging talamak. Sinusuportahan ng Japan ang isang kilusang nasyonalista ng Indonesia sa ilalim ng [[Sukarno]] . <ref>Laszlo Sluimers, "The Japanese military and Indonesian independence", ''Journal of Southeast Asian Studies'' (1996) 27#1 pp. 19–36</ref> Sa wakas ay dumating sa kapangyarihan si Sukarno sa huling bahagi ng 1940s pagkatapos ng maraming taon na nakikipagbaka sa mga Dutch. <ref>Bob Hering, ''Soekarno: Founding Father of Indonesia, 1901–1945'' (2003)</ref> === Pagkabigo === Ang Co-Prosperity Sphere ay bumagsak sa pagsuko ng Japan sa Mga Kaalyado noong Setyembre 1945. Bagaman nagtagumpay ang Japan sa pagpapasigla ng anti-Westernism sa mga bahagi ng Asya, ang rehiyon ay hindi kailanman naging materyal sa isang pinag-isang Asya.. == Mga Sanggunian == === Mga pagsipi === {{Reflist|30em}} === Karagdagang pagbabasa === * Baskett, Michael (2008). Ang Kaakit-akit na Imperyo: Transnational Film Culture sa Imperial Japan . Honolulu: University of Hawai'i Press . ISBN   <bdi> Baskett, Michael (2008). </bdi> Baskett, Michael (2008). * Dower, John W. (1986). [https://books.google.com/books?id=X-Th04d7jj0C&q=War+Without+Mercy:+Race+and+Power+in+the+Pacific+War&dq=War+Without+Mercy:+Race+and+Power+in+the+Pacific+War&pgis=1 ''Digmaang Walang Kaawaan: Lahi at Kapangyarihan sa Digmaang Pasipiko.''] New York: Mga Libro ng Pantheon . {{ISBN|978-0-394-50030-0}} [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-394-50030-0|978-0-394-50030-0]] ;   * Fisher, Charles A. (1950) [https://www.jstor.org/stable/1790152 "Ang Pagpapalawak ng Japan: Isang Pag-aaral sa Mga Geopolitik sa Oriental: Bahagi II.] [https://www.jstor.org/stable/1790152 Ang Greater East Asia Co-Prosperity Sphere. "] [https://www.jstor.org/stable/1790152 ''Ang'' dyograpikong ''Journal'' (1950): 179-193.] * Iriye, Akira. (1999). [https://books.google.com/books?id=sIIZIgAACAAJ&dq=Pearl+Harbor+and+the+coming+of+the+Pacific+War+:a+Brief+History+with+Documents+and+Essays ''Pearl Harbour at ang pagdating ng Digmaang Pasipiko : Isang Maikling Kasaysayan na may Mga Dokumento at Sanaysay.'']{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Boston: St Martin's Press . {{ISBN|978-0-312-21818-8}} [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-312-21818-8|978-0-312-21818-8]] ;   * Lebra, Joyce C. (ed.) (1975). [https://books.google.com/books?id=TnVuAAAAMAAJ&q=Japan%27s+Greater+East+Asia+Co-Prosperity+Sphere+in+World+War+II:+Selected+Readings+and+Documents&dq=Japan%27s+Greater+East+Asia+Co-Prosperity+Sphere+in+World+War+II:+Selected+Readings+and+Documents&pgis=1 ''Ang Greater East Asia ng Co-Prosperity Sphere ng Japan sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig: Mga Napiling Mga Pagbasa at Dokumento.''] Oxford: Oxford University Press . {{ISBN|978-0-19-638265-4}} [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-19-638265-4|978-0-19-638265-4]] ;   * Levine, Alan J. (1995). [https://www.questia.com/library/2007523/the-pacific-war-japan-versus-the-allies ''Ang Digmaang Pasipiko: Japan laban sa mga kaalyado''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190705120137/https://www.questia.com/library/2007523/the-pacific-war-japan-versus-the-allies |date=2019-07-05 }} (Greenwood Publishing Group, {{ISBN|0-275-95102-2}} ) * Myers, Ramon Hawley at Mark R. Peattie. (1984) [https://books.google.com/books?id=KqNiaX7b4bgC&printsec=frontcover&dq=The+Japanese+Colonial+Empire,+1895-1945 ''Ang Imperyong Kolonyal ng Hapon, 1895-1945.''] Princeton: Princeton University Press . {{ISBN|978-0-691-10222-1}} [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-691-10222-1|978-0-691-10222-1]] * Peattie, Mark R. (1988). [https://books.google.com/books?id=RpDDxDAxHjEC&pg=RA1-PA217&dq=Mark+R.+Peattie#PRA1-PA217,M1 "Ang Imperyong kolonyal ng Hapon, 1895-1945,"] sa [https://books.google.com/books?id=RpDDxDAxHjEC ''The Cambridge History of Japan: ang Dalawampung Siglo''] (editor, Peter Duus). Cambridge: Cambridge University Press . {{ISBN|978-0-521-22357-7}} [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-521-22357-7|978-0-521-22357-7]] * Swan, William L. (1996) [https://www.jstor.org/stable/20071764 sa JSTOR] "Mga [https://www.jstor.org/stable/20071764 hangarin ng] Japan para sa Mas Mahusay na Silangang Asya Co-Prosperity Sphere na Nailalarawan sa Plano ng Patakaran nito para sa Thailand" ''Journal of Southeast Asian Studies'' 27 # 1 (1996) pp. &nbsp; 139–149 * Ugaki, Matome . (1991). [https://books.google.com/books?id=hAZnAAAAMAAJ&q=Fading+Victory:+The+Diary+of+Ugaki+Matome,+1941-1945&dq=Fading+Victory:+The+Diary+of+Ugaki+Matome,+1941-1945&pgis=1 ''Fading Victory: Ang Diary ng Ugaki Matome, 1941-1945.''] Pittsburgh: University of Pittsburgh Press . {{ISBN|978-0-8229-3665-7}} [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-8229-3665-7|978-0-8229-3665-7]] * Vande Walle, Willy ''et al.'' [https://web.archive.org/web/20101228021446/http://www.researchportal.be/en/project/the-money-doctors-from-japan-finance-imperialism-and-the-building-of-the-yen-bloc-1894-1937--(KUL_3H070265)/ ''Ang 'mga doktor ng pera' mula sa Japan: pananalapi, imperyalismo, at ang pagbuo ng Yen Bloc, 1894-1937''] (abstract). FRIS / Katholieke Universiteit Leuven, 2007–2010. == Mga panlabas na kawing == * [https://web.archive.org/web/20080829194844/http://www.adam-matthew-publications.co.uk/digital_guides/fo_japan_series1_prt1to2/japanese_minister_officals.aspx#sixth Mga File sa Foreign Office para sa Japan at sa Far East] * [http://ww2db.com/battle_spec.php?battle_id=70 WW2DB: Kumperensya ng Greater East Asia] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Hapones]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] ezppiewds68j3jhjxfkndzpfrykc61d 2223158 2223157 2026-09-01T14:07:10Z N4g4g4letk4yow 161702 Inilipat ni N4g4g4letk4yow ang pahinang [[Bukluran sa Pag-unlad sa Rehiyon ng Dakilang Silangang Asya]] sa [[Bukluran sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Silangang Asya]] 2223157 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Greater Asian Co-prosperity sphere (orthographic projection).svg|thumb|350x350px| Mga miyembro ng Greater East Asia Co-Prosperity Sphere; teritoryo na kinokontrol sa pinakamataas na taas. Ang Japan at ang mga kaalyado nito sa madilim na pula; nasakop na mga teritoryo/estado ng kliyente sa mas magaan na pula. Ang Korea, Taiwan, at Karafuto (South Sakhalin) ay mga mahalagang bahagi ng Imperyong Hapon.]] Ang '''Bukluran sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Silangang Asya''' {{Nihongo| Asia Co-Prosperity Sphere'''|大東亞共榮圈/大東亜共栄圏|Dai Tōa Kyōeiken|lead=yes}}, ay isang konseptong [[Imperyalismo|imperyalistang]] nilikha at pinalaganap para sa nasakop na mga Asyano noong 1931 hanggang 1945 sa pamamagitan ng [[Imperyo ng Hapon]]. Pinalawak nito ang buong [[Asya-Pasipiko]] at isinulong ang pagkakaisa sa kultura at pang-ekonomiya ng mga Asyano sa Hilagang Silangan Asia, [[Timog-silangang Asya|Timog Silangang Asya]], [[Timog Asya]] (partikular sa mga Indiano at Punjabis) at mga taga-[[Oceania]]. Ipinahayag din nito ang hangarin na lumikha ng isang self-sapat na bloc ng mga bansang Asyano na pinamumunuan ng mga Hapon at walang kapangyarihan sa Kanluranin. Ang ideya ay inihayag sa isang radio address na pinamagatang "The International Situation and Position of Japan" ni Foreign Minister Hachirō Arita noong 29 Hunyo 1940. Ang hangarin at praktikal na pagpapatupad ng Greater East Asia Co-Prosperity Sphere ay iba-iba na depende sa grupo at kasangkot sa departamento ng gobyerno. Ang mga teorist ng patakaran na naglihi nito, pati na rin ang karamihan sa populasyon ng Hapon na malaki ang nakakita nito para sa pan-Asyano nitong mga kalayaan at kalayaan mula sa paniniil na kolonyal na pang-aapi. Sa pagsasagawa, gayunpaman, madalas itong ginagamit ng mga militarista at nasyonalista, na nakakita ng isang epektibong sasakyan ng patakaran kung saan palakasin ang posisyon ng Japan at isulong ang pamamahala sa loob ng Asya. Ang huli na diskarte ay makikita sa isang dokumento ng patakaran na inilabas ng Ministry of Health and Welfare ng Japan, ''Isang Investigation of Global Policy kasama ang Yamato Race bilang Nucleus'', na inilatag ang gitnang posisyon ng Japan sa loob ng Greater East Asia Co-Prosperity Sphere, at isinulong ang ideya ng superyoridad ng Hapon sa iba pang mga Asyano. == Kasaysayan == Ang konsepto ng isang pinag-isang Silangang Asya ay nabuo batay sa konsepto ng [[Hukbong Imperyal ng Hapon|Hukbong-Kati ng Imperyong Hapones]] na nagmula kay Heneral Hachirō Arita, isang ideolohista ng hukbo na nagsilbi bilang Ministro para sa Ugnayang Panlabas mula noong 1936 hanggang 1940. Sinabi ng Hukbong-Kati ng Hapon na ang bagong Imperyo ng Hapon ay isang katumbas ng Asya ng Monroe Doctrine, <ref>Anthony Rhodes, ''Propaganda: The art of persuasion: World War II'', pp. 252–253, 1976, Chelsea House Publishers, New York</ref> lalo na sa Roosevelt Corollary . Ang mga rehiyon ng Asya, ito ay pinagtalo, ay mahalaga sa Japan tulad ng Latin America ay sa Estados Unidos. <ref>William L. O'Neill, ''A Democracy at War: America's Fight at Home and Abroad in World War II''. Free Press, 1993, p. 53. {{ISBN|0-02-923678-9}}</ref> Pansamantalang inihayag ng Japanese Foreign Minister na si Yōsuke Matsuoka ang ideya ng Co-Prosperity Sphere noong 1 Agosto 1940, sa isang panayam sa pindutin, <ref name="James L. McClain p 470">James L. McClain, ''Japan: A Modern History'' p 470 {{ISBN|0-393-04156-5}}</ref> ngunit umiiral ito sa iba pang mga form sa loob ng maraming taon. Ang mga namumuno sa Japan ay matagal nang nagkaroon ng interes sa ideya. Ang pagsiklab ng World War II na nakikipaglaban sa Europa ay nagbigay ng pagkakataon sa mga Hapon na hilingin ang pag-alis ng suporta mula sa Tsina sa ngalan ng "Asya para sa Asiatics", sa mga kapangyarihang European na hindi mabisang gumanti. <ref>William L. O'Neill, ''A Democracy at War'', p. 62.</ref> Marami sa iba pang mga bansa sa loob ng mga hangganan ng globo ay nasa ilalim ng kolonyal na pamamahala at mga elemento ng kanilang populasyon ay nakikiramay sa Japan (tulad ng kaso ng Indonesia), na sinakop ng Japan sa mga unang yugto ng digmaan at binago sa ilalim ng papet na pamahalaan, o nasa ilalim ng kontrol ng Japan sa pasimula (tulad ng kaso ni Manchukuo). Ang mga salik na ito ay nakatulong sa paggawa ng pagbuo ng globo, habang kulang ang anumang tunay na awtoridad o pinagsamang kapangyarihan, ay magkasama nang walang labis na kahirapan. Bilang bahagi ng digmaan ng digmaan nito, ang propaganda ng Hapon ay nagsasama ng mga parirala tulad ng "Asya para sa mga Asiatic!" at pinag-uusapan ang pinag-uusapang pangangailangan upang palayain ang mga bansang Asyano mula sa mga imperyalistang kapangyarihan. <ref name="rhodes248">Anthony Rhodes, ''Propaganda: The art of persuasion: World War II'', p. 248, 1976, Chelsea House Publishers, New York</ref> Ang kabiguang manalo sa [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones|Ikalawang Digmaang Sino-Hapon]] 1937-1919 (–1945) ay sinisi sa pagsasamantala ng British at Amerikano ng mga kolonya sa Timog Silangang Asya, kahit na ang mga Tsino ay tumanggap ng mas maraming tulong mula sa Unyong Sobyet. <ref>James L. McClain, ''Japan: A Modern History'' p 471 {{ISBN|0-393-04156-5}}</ref> Sa ilang mga kaso, sinalubong ng mga lokal na tao ang mga tropang Hapon nang salakayin sila, pinalayas ang [[United Kingdom|British]], [[Pransiyang Vichy|French]], at iba pang mga gobyerno at pwersa militar. Sa pangkalahatan, gayunpaman, ang kasunod na pragmatismo at kalupitan ng militar ng Hapon, lalo na sa Tsina, pinangunahan ang mga tao ng mga nasasakupang lugar upang bigyang pansin ang mga bagong imperyalistang Hapon na mas masahol kaysa sa mga imperyalistang Kanluran. Inatasan ng pamahalaan ng Hapon na ang mga lokal na ekonomiya ay mahigpit na pinamamahalaan para sa paggawa ng mga hilaw na materyales sa digmaan para sa mga Hapon; ipinahayag ng isang miyembro ng gabinete, "Walang mga paghihigpit. Ang mga ito ay pag-aari ng kaaway. Maaari nating kunin ang mga ito, gawin ang anumang nais natin. " <ref>James L. McClain, ''Japan: A Modern History'' p 495 {{ISBN|0-393-04156-5}}</ref> ''Isang Pagsisiyasat ng Pandaigdigang Patakaran kasama ang Yamato Race bilang Nukleus'' - isang lihim na dokumento na nakumpleto noong 1943 para sa mataas na ranggo ng gobyerno - inilagay na ang Japan, bilang mga originator at pinakamalakas na kapangyarihan ng militar sa loob ng rehiyon, ay natural na kukuha ng higit na posisyon sa loob ng Greater Ang East Asia Co-Prosperity Sphere, kasama ang ibang mga bansa sa ilalim ng payong ng Japan. Ang Tsina at iba pang mga bansa sa Asya, sa kanilang sarili, ay itinuturing na masyadong mahina at kawalan ng pagkakaisa upang ituring bilang ganap na pantay na kasosyo, at ito sa anumang kaso ay hindi sa interes ng Japan. Ang buklet na ''Basahin Ito at ang Digmaan ay Nanalo'' — para sa hukbo ng Hapon - ipinakita ang kolonyalismo bilang isang mapang-api na grupo ng mga kolonista na naninirahan sa karangalan sa pamamagitan ng pabigat na mga Asyano. Dahil ang mga tali sa lahi ng dugo na nakakonekta ang iba pang mga Asyano sa mga Hapon, at ang mga Asyano ay humina ng kolonyalismo, itinalagang tungkulin ng Japan na "gawing muli ang mga kalalakihan" at palayain sila mula sa kanilang mga mapang-api ng Kanluran. <ref>John W. Dower, ''War Without Mercy: Race & Power in the Pacific War'' pp. 24–25 {{ISBN|0-394-50030-X}}</ref> Mula sa pananaw ng Hapon, ang isang karaniwang punong pangunahing dahilan ay tumayo sa likuran ng parehong bumubuo ng Greater East Asia Co-Prosperity Sphere at sinimulan ang digmaan sa Mga Kaalyado: mga merkado sa China. Nais ng Japan ang kanilang "pinakamahalagang relasyon" patungkol sa mga pamilihan ng Tsina na kinikilala ng gobyerno ng US. Ang US, na kinikilala ang kasaganaan ng potensyal na kayamanan sa mga pamilihan na ito, ay tumangging pahintulutan ang mga Hapon na magkaroon ng kalamangan sa pagbebenta sa China. Sa isang pagtatangka na bigyan ang Japan ng isang pormal na kalamangan sa mga merkado ng China, unang sinalakay ng rehimeng Imperial ng Japan ang Tsina at kalaunan ay inilunsad ang Greater East Asia Co-Prosperity Sphere. Ayon kay Foreign Minister Shigenori Tōgō (sa tanggapan noong 1941-1919 at 1945), dapat matagumpay ang Japan sa paglikha ng globo na ito, lalabas ito bilang pinuno ng Silangang Asya, at ang Greater East Asia Co-Prosperity Sphere ay magkasingkahulugan sa mga Hapon Imperyo. <ref name="i6">Iriye, Akira. (1999). ''Pearl Harbor and the coming of the Pacific War: a Brief History with Documents and Essays'', p. 6.</ref> [[Talaksan:Greater_East_Asia_Conference_Map.PNG|thumb|360x360px| Ang mga estado ng miyembro ng Kumperensiya sa Dakilang Silangang Asya<br>{{Kahong kulay|#6B0000}}: Ang Hapon at ang kolonya nito <br>{{Kahong kulay|#FE2020}} {{Kahong kulay|#BC8F8F}} {{Kahong kulay|#DEA5A4}}: Iba pang mga teritoryo na sinakop ng Hapon <br> {{Kahong kulay|#F9CCCA}}: Mga teritoryong inaangkin ng Hapon ]] [[Talaksan:Greater_East_Asia_Conference.JPG|thumb|300x300px| Ang Kumperensiya sa Dakilang Silangang Asya noong Nobyembre 1943, mga kalahok mula kaliwa pakanan: Ba Maw, Zhang Jinghui, Wang Jingwei, [[Hideki Tojo]], Wan Waithayakon, [[Jose P. Laurel|José P. Laurel]], [[Subhas Chandra Bose]] ]] Ang {{Nihongo|Kumperensiya sa Dakilang Silangang Asya|大東亞會議|Dai Tōa Kaigi}} naganap sa Tokyo noong 5-6 Nobyembre 1943: Sa pangunguna ng Hapon sa mga [[Puno ng estado|pinuno ng estado]] ng iba't ibang mga sangkap ng bahagi ng Greater East Asia Co-Prosperity Sphere. Ang kumperensya ay tinukoy din bilang ''Tokyo Conference'' . Ang karaniwang wika na ginagamit ng mga delegado sa panahon ng pagpupulong ay Ingles. Ang komperensya ay binanggit ang ilang mga isyu ng sangkap ngunit inilaan ng mga Hapones na maipakita ang mga pangako ng Imperyo ng Japan sa ideal na Pan-Asianism at bigyang-diin ang papel nito bilang "tagapagpalaya" ng Asya mula sa kanlurang [[kolonyalismo]] . Ang mga sumusunod na dignitaryo ay dumalo: * [[Hideki Tojo|Si Hideki Tojo]], Punong Ministro ng [[Imperyo ng Hapon|Imperyo ng Japan]] * Zhang Jinghui, Punong Ministro ng [[Manchukuo]] * Wang Jingwei, Pangulo ng Reorganized National Government ng Republika ng Tsina * Ba Maw, pinuno ng Estado ng Burma * [[Subhas Chandra Bose|Si Subhas Chandra Bose]], pinuno ng Estado ng pansamantalang Pamahalaan ng Malayang Indya (Arzi Hukumat-e-Azad Hind) * [[Jose P. Laurel|José P. Laurel]], Pangulo ng [[Ikalawang Republika ng Pilipinas]] * Si Prince Wan Waithayakon, envoy mula sa [[Thailand|Kaharian ng Thailand]] Binati sila ni Tojo ng isang talumpati na pinupuri ang "espirituwal na kakanyahan" ng Asya, kumpara sa "materyalistikong sibilisasyon" ng West. <ref name="G. Beasley, p 204">W. G. Beasley, ''The Rise of Modern Japan'', p 204 {{ISBN|0-312-04077-6}}</ref> Ang kanilang pagpupulong ay nailalarawan sa pamamagitan ng papuri ng pagkakaisa at pagkondena ng kolonyalismo ng Kanluran ngunit walang praktikal na mga plano para sa alinman sa pag-unlad ng ekonomiya o pagsasama. Ang kumperensya ay naglabas ng isang Pinagsamang Deklarasyon na nagtataguyod ng kooperasyong pang-ekonomiya at pampulitika laban sa mga [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|magkakaisang bansa]] . ==== Panuntunan ng Imperyo ==== Ang ideolohiya ng imperyo ng kolonyal na Hapon, dahil lumalakas ito nang lumawak sa panahon ng digmaan, ay naglalaman ng dalawang salungat na salpok. Sa isang banda, ipinangaral nito ang pagkakaisa ng Greater East Asia Co-Prosperity Sphere, isang koalisyon ng mga karera ng mga Asyano, na pinamunuan ng Japan, laban sa imperyalismo ng United Kingdom, France, Netherlands, Estados Unidos, at imperyalismong Europa sa pangkalahatan. Ang pamamaraang ito ay ipinagdiwang ang mga espirituwal na halaga ng Silangan sa pagsalungat sa crism materialism ng West. <ref>Jon Davidann, "Citadels of Civilization: U.S. and Japanese Visions of World Order in the Interwar Period", in Richard Jensen, et al. eds., ''Trans-Pacific Relations: America, Europe, and Asia in the Twentieth Century'' (2003) pp. 21–43</ref> Sa pagsasagawa, gayunpaman, ang mga Japanese ay naka-install ng mga burukrata na nasa isip ng organisasyon at mga inhinyero upang patakbuhin ang kanilang bagong imperyo, at naniniwala sila sa mga mithiin ng kahusayan, modernisasyon, at mga solusyon sa engineering sa mga problemang panlipunan. <ref>Aaron Moore, ''Constructing East Asia: Technology, Ideology, and Empire in Japan's Wartime Era, 1931-1945'' (2013) 226–227</ref> Nag-set up ang Japan ng mga papet na rehimen sa Manchuria at China; nawala sila sa pagtatapos ng giyera. Ang Imperial Army ay nagpatakbo ng mga gobyerno na walang awa sa karamihan ng nasakop na mga lugar, ngunit binigyan ng higit na kanais-nais na pansin sa mga [[Silangang Indiyas ng Olanda]]. Ang pangunahing layunin ay ang pagkuha ng langis. Sinira ng Dutch ang kanilang mga balon ng langis ngunit muling binuksan ng mga Hapon ang mga ito. Gayunpaman, ang karamihan sa mga tangke na nagdadala ng langis sa Japan ay nalubog ng mga submarino ng Amerika, kaya't ang kakulangan ng langis ng Japan ay naging talamak. Sinusuportahan ng Japan ang isang kilusang nasyonalista ng Indonesia sa ilalim ng [[Sukarno]] . <ref>Laszlo Sluimers, "The Japanese military and Indonesian independence", ''Journal of Southeast Asian Studies'' (1996) 27#1 pp. 19–36</ref> Sa wakas ay dumating sa kapangyarihan si Sukarno sa huling bahagi ng 1940s pagkatapos ng maraming taon na nakikipagbaka sa mga Dutch. <ref>Bob Hering, ''Soekarno: Founding Father of Indonesia, 1901–1945'' (2003)</ref> === Pagkabigo === Ang Co-Prosperity Sphere ay bumagsak sa pagsuko ng Japan sa Mga Kaalyado noong Setyembre 1945. Bagaman nagtagumpay ang Japan sa pagpapasigla ng anti-Westernism sa mga bahagi ng Asya, ang rehiyon ay hindi kailanman naging materyal sa isang pinag-isang Asya.. == Mga Sanggunian == === Mga pagsipi === {{Reflist|30em}} === Karagdagang pagbabasa === * Baskett, Michael (2008). Ang Kaakit-akit na Imperyo: Transnational Film Culture sa Imperial Japan . Honolulu: University of Hawai'i Press . ISBN   <bdi> Baskett, Michael (2008). </bdi> Baskett, Michael (2008). * Dower, John W. (1986). [https://books.google.com/books?id=X-Th04d7jj0C&q=War+Without+Mercy:+Race+and+Power+in+the+Pacific+War&dq=War+Without+Mercy:+Race+and+Power+in+the+Pacific+War&pgis=1 ''Digmaang Walang Kaawaan: Lahi at Kapangyarihan sa Digmaang Pasipiko.''] New York: Mga Libro ng Pantheon . {{ISBN|978-0-394-50030-0}} [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-394-50030-0|978-0-394-50030-0]] ;   * Fisher, Charles A. (1950) [https://www.jstor.org/stable/1790152 "Ang Pagpapalawak ng Japan: Isang Pag-aaral sa Mga Geopolitik sa Oriental: Bahagi II.] [https://www.jstor.org/stable/1790152 Ang Greater East Asia Co-Prosperity Sphere. "] [https://www.jstor.org/stable/1790152 ''Ang'' dyograpikong ''Journal'' (1950): 179-193.] * Iriye, Akira. (1999). [https://books.google.com/books?id=sIIZIgAACAAJ&dq=Pearl+Harbor+and+the+coming+of+the+Pacific+War+:a+Brief+History+with+Documents+and+Essays ''Pearl Harbour at ang pagdating ng Digmaang Pasipiko : Isang Maikling Kasaysayan na may Mga Dokumento at Sanaysay.'']{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Boston: St Martin's Press . {{ISBN|978-0-312-21818-8}} [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-312-21818-8|978-0-312-21818-8]] ;   * Lebra, Joyce C. (ed.) (1975). [https://books.google.com/books?id=TnVuAAAAMAAJ&q=Japan%27s+Greater+East+Asia+Co-Prosperity+Sphere+in+World+War+II:+Selected+Readings+and+Documents&dq=Japan%27s+Greater+East+Asia+Co-Prosperity+Sphere+in+World+War+II:+Selected+Readings+and+Documents&pgis=1 ''Ang Greater East Asia ng Co-Prosperity Sphere ng Japan sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig: Mga Napiling Mga Pagbasa at Dokumento.''] Oxford: Oxford University Press . {{ISBN|978-0-19-638265-4}} [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-19-638265-4|978-0-19-638265-4]] ;   * Levine, Alan J. (1995). [https://www.questia.com/library/2007523/the-pacific-war-japan-versus-the-allies ''Ang Digmaang Pasipiko: Japan laban sa mga kaalyado''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190705120137/https://www.questia.com/library/2007523/the-pacific-war-japan-versus-the-allies |date=2019-07-05 }} (Greenwood Publishing Group, {{ISBN|0-275-95102-2}} ) * Myers, Ramon Hawley at Mark R. Peattie. (1984) [https://books.google.com/books?id=KqNiaX7b4bgC&printsec=frontcover&dq=The+Japanese+Colonial+Empire,+1895-1945 ''Ang Imperyong Kolonyal ng Hapon, 1895-1945.''] Princeton: Princeton University Press . {{ISBN|978-0-691-10222-1}} [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-691-10222-1|978-0-691-10222-1]] * Peattie, Mark R. (1988). [https://books.google.com/books?id=RpDDxDAxHjEC&pg=RA1-PA217&dq=Mark+R.+Peattie#PRA1-PA217,M1 "Ang Imperyong kolonyal ng Hapon, 1895-1945,"] sa [https://books.google.com/books?id=RpDDxDAxHjEC ''The Cambridge History of Japan: ang Dalawampung Siglo''] (editor, Peter Duus). Cambridge: Cambridge University Press . {{ISBN|978-0-521-22357-7}} [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-521-22357-7|978-0-521-22357-7]] * Swan, William L. (1996) [https://www.jstor.org/stable/20071764 sa JSTOR] "Mga [https://www.jstor.org/stable/20071764 hangarin ng] Japan para sa Mas Mahusay na Silangang Asya Co-Prosperity Sphere na Nailalarawan sa Plano ng Patakaran nito para sa Thailand" ''Journal of Southeast Asian Studies'' 27 # 1 (1996) pp. &nbsp; 139–149 * Ugaki, Matome . (1991). [https://books.google.com/books?id=hAZnAAAAMAAJ&q=Fading+Victory:+The+Diary+of+Ugaki+Matome,+1941-1945&dq=Fading+Victory:+The+Diary+of+Ugaki+Matome,+1941-1945&pgis=1 ''Fading Victory: Ang Diary ng Ugaki Matome, 1941-1945.''] Pittsburgh: University of Pittsburgh Press . {{ISBN|978-0-8229-3665-7}} [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-8229-3665-7|978-0-8229-3665-7]] * Vande Walle, Willy ''et al.'' [https://web.archive.org/web/20101228021446/http://www.researchportal.be/en/project/the-money-doctors-from-japan-finance-imperialism-and-the-building-of-the-yen-bloc-1894-1937--(KUL_3H070265)/ ''Ang 'mga doktor ng pera' mula sa Japan: pananalapi, imperyalismo, at ang pagbuo ng Yen Bloc, 1894-1937''] (abstract). FRIS / Katholieke Universiteit Leuven, 2007–2010. == Mga panlabas na kawing == * [https://web.archive.org/web/20080829194844/http://www.adam-matthew-publications.co.uk/digital_guides/fo_japan_series1_prt1to2/japanese_minister_officals.aspx#sixth Mga File sa Foreign Office para sa Japan at sa Far East] * [http://ww2db.com/battle_spec.php?battle_id=70 WW2DB: Kumperensya ng Greater East Asia] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Hapones]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] ezppiewds68j3jhjxfkndzpfrykc61d 2223160 2223158 2026-09-01T14:12:57Z N4g4g4letk4yow 161702 /* */ 2223160 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Greater Asian Co-prosperity sphere (orthographic projection).svg|thumb|350x350px| Mga miyembro ng Greater East Asia Co-Prosperity Sphere; teritoryo na kinokontrol sa pinakamataas na taas. Ang Japan at ang mga kaalyado nito sa madilim na pula; nasakop na mga teritoryo/estado ng kliyente sa mas magaan na pula. Ang Korea, Taiwan, at Karafuto (South Sakhalin) ay mga mahalagang bahagi ng Imperyong Hapon.]] Ang '''Bukluran sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Silangang Asya''' {{Nihongo||大東亞共榮圈/大東亜共栄圏||lead=yes}}, ay isang konseptong [[Imperyalismo|imperyalistang]] nilikha at pinalaganap para sa nasakop na mga Asyano noong 1931 hanggang 1945 sa pamamagitan ng [[Imperyo ng Hapon]]. Pinalawak nito ang buong [[Asya-Pasipiko]] at isinulong ang pagkakaisa sa kultura at pang-ekonomiya ng mga Asyano sa Hilagang Silangan Asia, [[Timog-silangang Asya|Timog Silangang Asya]], [[Timog Asya]] (partikular sa mga Indiano at Punjabis) at mga taga-[[Oceania]]. Ipinahayag din nito ang hangarin na lumikha ng isang self-sapat na bloc ng mga bansang Asyano na pinamumunuan ng mga Hapon at walang kapangyarihan sa Kanluranin. Ang ideya ay inihayag sa isang radio address na pinamagatang "The International Situation and Position of Japan" ni Foreign Minister Hachirō Arita noong 29 Hunyo 1940. Ang hangarin at praktikal na pagpapatupad ng Greater East Asia Co-Prosperity Sphere ay iba-iba na depende sa grupo at kasangkot sa departamento ng gobyerno. Ang mga teorist ng patakaran na naglihi nito, pati na rin ang karamihan sa populasyon ng Hapon na malaki ang nakakita nito para sa pan-Asyano nitong mga kalayaan at kalayaan mula sa paniniil na kolonyal na pang-aapi. Sa pagsasagawa, gayunpaman, madalas itong ginagamit ng mga militarista at nasyonalista, na nakakita ng isang epektibong sasakyan ng patakaran kung saan palakasin ang posisyon ng Japan at isulong ang pamamahala sa loob ng Asya. Ang huli na diskarte ay makikita sa isang dokumento ng patakaran na inilabas ng Ministry of Health and Welfare ng Japan, ''Isang Investigation of Global Policy kasama ang Yamato Race bilang Nucleus'', na inilatag ang gitnang posisyon ng Japan sa loob ng Greater East Asia Co-Prosperity Sphere, at isinulong ang ideya ng superyoridad ng Hapon sa iba pang mga Asyano. == Kasaysayan == Ang konsepto ng isang pinag-isang Silangang Asya ay nabuo batay sa konsepto ng [[Hukbong Imperyal ng Hapon|Hukbong-Kati ng Imperyong Hapones]] na nagmula kay Heneral Hachirō Arita, isang ideolohista ng hukbo na nagsilbi bilang Ministro para sa Ugnayang Panlabas mula noong 1936 hanggang 1940. Sinabi ng Hukbong-Kati ng Hapon na ang bagong Imperyo ng Hapon ay isang katumbas ng Asya ng Monroe Doctrine, <ref>Anthony Rhodes, ''Propaganda: The art of persuasion: World War II'', pp. 252–253, 1976, Chelsea House Publishers, New York</ref> lalo na sa Roosevelt Corollary . Ang mga rehiyon ng Asya, ito ay pinagtalo, ay mahalaga sa Japan tulad ng Latin America ay sa Estados Unidos. <ref>William L. O'Neill, ''A Democracy at War: America's Fight at Home and Abroad in World War II''. Free Press, 1993, p. 53. {{ISBN|0-02-923678-9}}</ref> Pansamantalang inihayag ng Japanese Foreign Minister na si Yōsuke Matsuoka ang ideya ng Co-Prosperity Sphere noong 1 Agosto 1940, sa isang panayam sa pindutin, <ref name="James L. McClain p 470">James L. McClain, ''Japan: A Modern History'' p 470 {{ISBN|0-393-04156-5}}</ref> ngunit umiiral ito sa iba pang mga form sa loob ng maraming taon. Ang mga namumuno sa Japan ay matagal nang nagkaroon ng interes sa ideya. Ang pagsiklab ng World War II na nakikipaglaban sa Europa ay nagbigay ng pagkakataon sa mga Hapon na hilingin ang pag-alis ng suporta mula sa Tsina sa ngalan ng "Asya para sa Asiatics", sa mga kapangyarihang European na hindi mabisang gumanti. <ref>William L. O'Neill, ''A Democracy at War'', p. 62.</ref> Marami sa iba pang mga bansa sa loob ng mga hangganan ng globo ay nasa ilalim ng kolonyal na pamamahala at mga elemento ng kanilang populasyon ay nakikiramay sa Japan (tulad ng kaso ng Indonesia), na sinakop ng Japan sa mga unang yugto ng digmaan at binago sa ilalim ng papet na pamahalaan, o nasa ilalim ng kontrol ng Japan sa pasimula (tulad ng kaso ni Manchukuo). Ang mga salik na ito ay nakatulong sa paggawa ng pagbuo ng globo, habang kulang ang anumang tunay na awtoridad o pinagsamang kapangyarihan, ay magkasama nang walang labis na kahirapan. Bilang bahagi ng digmaan ng digmaan nito, ang propaganda ng Hapon ay nagsasama ng mga parirala tulad ng "Asya para sa mga Asiatic!" at pinag-uusapan ang pinag-uusapang pangangailangan upang palayain ang mga bansang Asyano mula sa mga imperyalistang kapangyarihan. <ref name="rhodes248">Anthony Rhodes, ''Propaganda: The art of persuasion: World War II'', p. 248, 1976, Chelsea House Publishers, New York</ref> Ang kabiguang manalo sa [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones|Ikalawang Digmaang Sino-Hapon]] 1937-1919 (–1945) ay sinisi sa pagsasamantala ng British at Amerikano ng mga kolonya sa Timog Silangang Asya, kahit na ang mga Tsino ay tumanggap ng mas maraming tulong mula sa Unyong Sobyet. <ref>James L. McClain, ''Japan: A Modern History'' p 471 {{ISBN|0-393-04156-5}}</ref> Sa ilang mga kaso, sinalubong ng mga lokal na tao ang mga tropang Hapon nang salakayin sila, pinalayas ang [[United Kingdom|British]], [[Pransiyang Vichy|French]], at iba pang mga gobyerno at pwersa militar. Sa pangkalahatan, gayunpaman, ang kasunod na pragmatismo at kalupitan ng militar ng Hapon, lalo na sa Tsina, pinangunahan ang mga tao ng mga nasasakupang lugar upang bigyang pansin ang mga bagong imperyalistang Hapon na mas masahol kaysa sa mga imperyalistang Kanluran. Inatasan ng pamahalaan ng Hapon na ang mga lokal na ekonomiya ay mahigpit na pinamamahalaan para sa paggawa ng mga hilaw na materyales sa digmaan para sa mga Hapon; ipinahayag ng isang miyembro ng gabinete, "Walang mga paghihigpit. Ang mga ito ay pag-aari ng kaaway. Maaari nating kunin ang mga ito, gawin ang anumang nais natin. " <ref>James L. McClain, ''Japan: A Modern History'' p 495 {{ISBN|0-393-04156-5}}</ref> ''Isang Pagsisiyasat ng Pandaigdigang Patakaran kasama ang Yamato Race bilang Nukleus'' - isang lihim na dokumento na nakumpleto noong 1943 para sa mataas na ranggo ng gobyerno - inilagay na ang Japan, bilang mga originator at pinakamalakas na kapangyarihan ng militar sa loob ng rehiyon, ay natural na kukuha ng higit na posisyon sa loob ng Greater Ang East Asia Co-Prosperity Sphere, kasama ang ibang mga bansa sa ilalim ng payong ng Japan. Ang Tsina at iba pang mga bansa sa Asya, sa kanilang sarili, ay itinuturing na masyadong mahina at kawalan ng pagkakaisa upang ituring bilang ganap na pantay na kasosyo, at ito sa anumang kaso ay hindi sa interes ng Japan. Ang buklet na ''Basahin Ito at ang Digmaan ay Nanalo'' — para sa hukbo ng Hapon - ipinakita ang kolonyalismo bilang isang mapang-api na grupo ng mga kolonista na naninirahan sa karangalan sa pamamagitan ng pabigat na mga Asyano. Dahil ang mga tali sa lahi ng dugo na nakakonekta ang iba pang mga Asyano sa mga Hapon, at ang mga Asyano ay humina ng kolonyalismo, itinalagang tungkulin ng Japan na "gawing muli ang mga kalalakihan" at palayain sila mula sa kanilang mga mapang-api ng Kanluran. <ref>John W. Dower, ''War Without Mercy: Race & Power in the Pacific War'' pp. 24–25 {{ISBN|0-394-50030-X}}</ref> Mula sa pananaw ng Hapon, ang isang karaniwang punong pangunahing dahilan ay tumayo sa likuran ng parehong bumubuo ng Greater East Asia Co-Prosperity Sphere at sinimulan ang digmaan sa Mga Kaalyado: mga merkado sa China. Nais ng Japan ang kanilang "pinakamahalagang relasyon" patungkol sa mga pamilihan ng Tsina na kinikilala ng gobyerno ng US. Ang US, na kinikilala ang kasaganaan ng potensyal na kayamanan sa mga pamilihan na ito, ay tumangging pahintulutan ang mga Hapon na magkaroon ng kalamangan sa pagbebenta sa China. Sa isang pagtatangka na bigyan ang Japan ng isang pormal na kalamangan sa mga merkado ng China, unang sinalakay ng rehimeng Imperial ng Japan ang Tsina at kalaunan ay inilunsad ang Greater East Asia Co-Prosperity Sphere. Ayon kay Foreign Minister Shigenori Tōgō (sa tanggapan noong 1941-1919 at 1945), dapat matagumpay ang Japan sa paglikha ng globo na ito, lalabas ito bilang pinuno ng Silangang Asya, at ang Greater East Asia Co-Prosperity Sphere ay magkasingkahulugan sa mga Hapon Imperyo. <ref name="i6">Iriye, Akira. (1999). ''Pearl Harbor and the coming of the Pacific War: a Brief History with Documents and Essays'', p. 6.</ref> [[Talaksan:Greater_East_Asia_Conference_Map.PNG|thumb|360x360px| Ang mga estado ng miyembro ng Kumperensiya sa Dakilang Silangang Asya<br>{{Kahong kulay|#6B0000}}: Ang Hapon at ang kolonya nito <br>{{Kahong kulay|#FE2020}} {{Kahong kulay|#BC8F8F}} {{Kahong kulay|#DEA5A4}}: Iba pang mga teritoryo na sinakop ng Hapon <br> {{Kahong kulay|#F9CCCA}}: Mga teritoryong inaangkin ng Hapon ]] [[Talaksan:Greater_East_Asia_Conference.JPG|thumb|300x300px| Ang Kumperensiya sa Dakilang Silangang Asya noong Nobyembre 1943, mga kalahok mula kaliwa pakanan: Ba Maw, Zhang Jinghui, Wang Jingwei, [[Hideki Tojo]], Wan Waithayakon, [[Jose P. Laurel|José P. Laurel]], [[Subhas Chandra Bose]] ]] Ang {{Nihongo|Kumperensiya sa Dakilang Silangang Asya|大東亞會議|Dai Tōa Kaigi}} naganap sa Tokyo noong 5-6 Nobyembre 1943: Sa pangunguna ng Hapon sa mga [[Puno ng estado|pinuno ng estado]] ng iba't ibang mga sangkap ng bahagi ng Greater East Asia Co-Prosperity Sphere. Ang kumperensya ay tinukoy din bilang ''Tokyo Conference'' . Ang karaniwang wika na ginagamit ng mga delegado sa panahon ng pagpupulong ay Ingles. Ang komperensya ay binanggit ang ilang mga isyu ng sangkap ngunit inilaan ng mga Hapones na maipakita ang mga pangako ng Imperyo ng Japan sa ideal na Pan-Asianism at bigyang-diin ang papel nito bilang "tagapagpalaya" ng Asya mula sa kanlurang [[kolonyalismo]] . Ang mga sumusunod na dignitaryo ay dumalo: * [[Hideki Tojo|Si Hideki Tojo]], Punong Ministro ng [[Imperyo ng Hapon|Imperyo ng Japan]] * Zhang Jinghui, Punong Ministro ng [[Manchukuo]] * Wang Jingwei, Pangulo ng Reorganized National Government ng Republika ng Tsina * Ba Maw, pinuno ng Estado ng Burma * [[Subhas Chandra Bose|Si Subhas Chandra Bose]], pinuno ng Estado ng pansamantalang Pamahalaan ng Malayang Indya (Arzi Hukumat-e-Azad Hind) * [[Jose P. Laurel|José P. Laurel]], Pangulo ng [[Ikalawang Republika ng Pilipinas]] * Si Prince Wan Waithayakon, envoy mula sa [[Thailand|Kaharian ng Thailand]] Binati sila ni Tojo ng isang talumpati na pinupuri ang "espirituwal na kakanyahan" ng Asya, kumpara sa "materyalistikong sibilisasyon" ng West. <ref name="G. Beasley, p 204">W. G. Beasley, ''The Rise of Modern Japan'', p 204 {{ISBN|0-312-04077-6}}</ref> Ang kanilang pagpupulong ay nailalarawan sa pamamagitan ng papuri ng pagkakaisa at pagkondena ng kolonyalismo ng Kanluran ngunit walang praktikal na mga plano para sa alinman sa pag-unlad ng ekonomiya o pagsasama. Ang kumperensya ay naglabas ng isang Pinagsamang Deklarasyon na nagtataguyod ng kooperasyong pang-ekonomiya at pampulitika laban sa mga [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|magkakaisang bansa]] . ==== Panuntunan ng Imperyo ==== Ang ideolohiya ng imperyo ng kolonyal na Hapon, dahil lumalakas ito nang lumawak sa panahon ng digmaan, ay naglalaman ng dalawang salungat na salpok. Sa isang banda, ipinangaral nito ang pagkakaisa ng Greater East Asia Co-Prosperity Sphere, isang koalisyon ng mga karera ng mga Asyano, na pinamunuan ng Japan, laban sa imperyalismo ng United Kingdom, France, Netherlands, Estados Unidos, at imperyalismong Europa sa pangkalahatan. Ang pamamaraang ito ay ipinagdiwang ang mga espirituwal na halaga ng Silangan sa pagsalungat sa crism materialism ng West. <ref>Jon Davidann, "Citadels of Civilization: U.S. and Japanese Visions of World Order in the Interwar Period", in Richard Jensen, et al. eds., ''Trans-Pacific Relations: America, Europe, and Asia in the Twentieth Century'' (2003) pp. 21–43</ref> Sa pagsasagawa, gayunpaman, ang mga Japanese ay naka-install ng mga burukrata na nasa isip ng organisasyon at mga inhinyero upang patakbuhin ang kanilang bagong imperyo, at naniniwala sila sa mga mithiin ng kahusayan, modernisasyon, at mga solusyon sa engineering sa mga problemang panlipunan. <ref>Aaron Moore, ''Constructing East Asia: Technology, Ideology, and Empire in Japan's Wartime Era, 1931-1945'' (2013) 226–227</ref> Nag-set up ang Japan ng mga papet na rehimen sa Manchuria at China; nawala sila sa pagtatapos ng giyera. Ang Imperial Army ay nagpatakbo ng mga gobyerno na walang awa sa karamihan ng nasakop na mga lugar, ngunit binigyan ng higit na kanais-nais na pansin sa mga [[Silangang Indiyas ng Olanda]]. Ang pangunahing layunin ay ang pagkuha ng langis. Sinira ng Dutch ang kanilang mga balon ng langis ngunit muling binuksan ng mga Hapon ang mga ito. Gayunpaman, ang karamihan sa mga tangke na nagdadala ng langis sa Japan ay nalubog ng mga submarino ng Amerika, kaya't ang kakulangan ng langis ng Japan ay naging talamak. Sinusuportahan ng Japan ang isang kilusang nasyonalista ng Indonesia sa ilalim ng [[Sukarno]] . <ref>Laszlo Sluimers, "The Japanese military and Indonesian independence", ''Journal of Southeast Asian Studies'' (1996) 27#1 pp. 19–36</ref> Sa wakas ay dumating sa kapangyarihan si Sukarno sa huling bahagi ng 1940s pagkatapos ng maraming taon na nakikipagbaka sa mga Dutch. <ref>Bob Hering, ''Soekarno: Founding Father of Indonesia, 1901–1945'' (2003)</ref> === Pagkabigo === Ang Co-Prosperity Sphere ay bumagsak sa pagsuko ng Japan sa Mga Kaalyado noong Setyembre 1945. Bagaman nagtagumpay ang Japan sa pagpapasigla ng anti-Westernism sa mga bahagi ng Asya, ang rehiyon ay hindi kailanman naging materyal sa isang pinag-isang Asya.. == Mga Sanggunian == === Mga pagsipi === {{Reflist|30em}} === Karagdagang pagbabasa === * Baskett, Michael (2008). Ang Kaakit-akit na Imperyo: Transnational Film Culture sa Imperial Japan . Honolulu: University of Hawai'i Press . ISBN   <bdi> Baskett, Michael (2008). </bdi> Baskett, Michael (2008). * Dower, John W. (1986). [https://books.google.com/books?id=X-Th04d7jj0C&q=War+Without+Mercy:+Race+and+Power+in+the+Pacific+War&dq=War+Without+Mercy:+Race+and+Power+in+the+Pacific+War&pgis=1 ''Digmaang Walang Kaawaan: Lahi at Kapangyarihan sa Digmaang Pasipiko.''] New York: Mga Libro ng Pantheon . {{ISBN|978-0-394-50030-0}} [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-394-50030-0|978-0-394-50030-0]] ;   * Fisher, Charles A. (1950) [https://www.jstor.org/stable/1790152 "Ang Pagpapalawak ng Japan: Isang Pag-aaral sa Mga Geopolitik sa Oriental: Bahagi II.] [https://www.jstor.org/stable/1790152 Ang Greater East Asia Co-Prosperity Sphere. "] [https://www.jstor.org/stable/1790152 ''Ang'' dyograpikong ''Journal'' (1950): 179-193.] * Iriye, Akira. (1999). [https://books.google.com/books?id=sIIZIgAACAAJ&dq=Pearl+Harbor+and+the+coming+of+the+Pacific+War+:a+Brief+History+with+Documents+and+Essays ''Pearl Harbour at ang pagdating ng Digmaang Pasipiko : Isang Maikling Kasaysayan na may Mga Dokumento at Sanaysay.'']{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Boston: St Martin's Press . {{ISBN|978-0-312-21818-8}} [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-312-21818-8|978-0-312-21818-8]] ;   * Lebra, Joyce C. (ed.) (1975). [https://books.google.com/books?id=TnVuAAAAMAAJ&q=Japan%27s+Greater+East+Asia+Co-Prosperity+Sphere+in+World+War+II:+Selected+Readings+and+Documents&dq=Japan%27s+Greater+East+Asia+Co-Prosperity+Sphere+in+World+War+II:+Selected+Readings+and+Documents&pgis=1 ''Ang Greater East Asia ng Co-Prosperity Sphere ng Japan sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig: Mga Napiling Mga Pagbasa at Dokumento.''] Oxford: Oxford University Press . {{ISBN|978-0-19-638265-4}} [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-19-638265-4|978-0-19-638265-4]] ;   * Levine, Alan J. (1995). [https://www.questia.com/library/2007523/the-pacific-war-japan-versus-the-allies ''Ang Digmaang Pasipiko: Japan laban sa mga kaalyado''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190705120137/https://www.questia.com/library/2007523/the-pacific-war-japan-versus-the-allies |date=2019-07-05 }} (Greenwood Publishing Group, {{ISBN|0-275-95102-2}} ) * Myers, Ramon Hawley at Mark R. Peattie. (1984) [https://books.google.com/books?id=KqNiaX7b4bgC&printsec=frontcover&dq=The+Japanese+Colonial+Empire,+1895-1945 ''Ang Imperyong Kolonyal ng Hapon, 1895-1945.''] Princeton: Princeton University Press . {{ISBN|978-0-691-10222-1}} [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-691-10222-1|978-0-691-10222-1]] * Peattie, Mark R. (1988). [https://books.google.com/books?id=RpDDxDAxHjEC&pg=RA1-PA217&dq=Mark+R.+Peattie#PRA1-PA217,M1 "Ang Imperyong kolonyal ng Hapon, 1895-1945,"] sa [https://books.google.com/books?id=RpDDxDAxHjEC ''The Cambridge History of Japan: ang Dalawampung Siglo''] (editor, Peter Duus). Cambridge: Cambridge University Press . {{ISBN|978-0-521-22357-7}} [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-521-22357-7|978-0-521-22357-7]] * Swan, William L. (1996) [https://www.jstor.org/stable/20071764 sa JSTOR] "Mga [https://www.jstor.org/stable/20071764 hangarin ng] Japan para sa Mas Mahusay na Silangang Asya Co-Prosperity Sphere na Nailalarawan sa Plano ng Patakaran nito para sa Thailand" ''Journal of Southeast Asian Studies'' 27 # 1 (1996) pp. &nbsp; 139–149 * Ugaki, Matome . (1991). [https://books.google.com/books?id=hAZnAAAAMAAJ&q=Fading+Victory:+The+Diary+of+Ugaki+Matome,+1941-1945&dq=Fading+Victory:+The+Diary+of+Ugaki+Matome,+1941-1945&pgis=1 ''Fading Victory: Ang Diary ng Ugaki Matome, 1941-1945.''] Pittsburgh: University of Pittsburgh Press . {{ISBN|978-0-8229-3665-7}} [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-8229-3665-7|978-0-8229-3665-7]] * Vande Walle, Willy ''et al.'' [https://web.archive.org/web/20101228021446/http://www.researchportal.be/en/project/the-money-doctors-from-japan-finance-imperialism-and-the-building-of-the-yen-bloc-1894-1937--(KUL_3H070265)/ ''Ang 'mga doktor ng pera' mula sa Japan: pananalapi, imperyalismo, at ang pagbuo ng Yen Bloc, 1894-1937''] (abstract). FRIS / Katholieke Universiteit Leuven, 2007–2010. == Mga panlabas na kawing == * [https://web.archive.org/web/20080829194844/http://www.adam-matthew-publications.co.uk/digital_guides/fo_japan_series1_prt1to2/japanese_minister_officals.aspx#sixth Mga File sa Foreign Office para sa Japan at sa Far East] * [http://ww2db.com/battle_spec.php?battle_id=70 WW2DB: Kumperensya ng Greater East Asia] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Hapones]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] pne28r4pbj0fz76numionz97pt0n09t 0 297344 2223261 2223136 2026-09-02T09:17:52Z ~2026-47614-40 165960 /* Telebisyon */ 2223261 wikitext text/x-wiki Ang '''1996 sa Pilipinas''' ay ang mga detalye ng mga pangyayari sa tala na nangyari sa Pilipinas noong taong ''[[1996]]''. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Fidel V. Ramos]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Neptali Gonzales]] (hanggang Oktubre 10), [[Ernesto Maceda]] (simula Oktubre 10) * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Jose de Venecia]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Andres Narvasa]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-10 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-10 na Kongreso]] ==Kaganapan== ===Enero=== * [[Enero 22]] – Isang gunboat ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang nakipaglaban sa tatlong sasakyang-dagat ng [[Hukbong Dagat ng Tsina|Hukbong Dagat ng Tsina]] malapit sa [[Bahura ng Panganiban]] sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], na siyang unang marahas na komprontasyong militar na kinasasangkutan ng dalawang bansa at lalong nagdulot ng patuloy na krisis sa [[ugnayan ng Tsina at Pilipinas|diplomatikong]].<ref>—''[https://www.csmonitor.com/1996/0202/02071.html "Tinatapakan ng Maynila ang mga itlog sa Tsina dahil sa pagbagsak ng barko"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230202222055/https://www.csmonitor.com/1996/0202/02071.html|date=Pebrero 2, 2023}}'' [[The Christian Science Monitor]]. 02-02-1996.<br />—''[https://www.cfr.org/timeline/chinas-maritime-disputes "Timeline: Mga Alitan sa Maritima ng Tsina (1895–2020)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220727042932/https://www.cfr.org/timeline/chinas-maritime-disputes|date=Hulyo 27, 2022}}'' [[Konseho sa Ugnayang Panlabas]].<br />Lahat ay nakuha noong 01-31-2022.</ref> ===Pebrero=== * [[Pebrero 14]] – Sumiklab ang marahas na sagupaan sa pagitan ng mga sundalong Pilipino at [[Mga Vietnamese na taga-bangka]], habang tinatangka ng gobyerno ng Pilipinas na sapilitang pauwiin ang daan-daang Vietnamese na naghahanap ng asylum. * [[Pebrero 18]] – Ang siksikang barkong ''ML Gretchen I'', na naglalakbay mula sa [[Cebu]], ay tumaob at lumubog sa pasukan ng daungan ng [[Cadiz, Negros Occidental|Cadiz]], [[Negros Occidental]]; sa pagtatapos ng buwan, limampu't isang tao ang naiulat na namatay. Nangyayari ito kapag ang mga pasahero ay lumipat sa isang gilid upang maiwasan ang matataas na alon.<ref name=":0">{{Banggitin ang aklat|pamagat = 1997 INTERNATIONAL YEAR BOOK (Sumasaklaw sa Taon 1996)|publisher = COLLIER NEWFIELD, INC.|taon = 1997|lokasyon = New York, NY}}</ref><ref>Mga Pagsipi: * {{cite news |date=Marso 1, 1996 |title=Ferry of Disgrace |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/96/0517/newsmap/philippi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714020530/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/96/0517/newsmap/philippi.html |url-status=dead |archive-date=Hulyo 14, 2024 |work=[[Asiaweek]] |access-date=Hulyo 13, 2024}} * {{cite news |date=Pebrero 19, 1996 |title=Mga Maikling Balita sa Mundo: Halos 50 Pinaniniwalaang Patay Nang Lumubog ang Ferry ng Pilipinas |url=https://www.nytimes.com/1996/02/19/world/world-news-briefs-nearly-50-believed-dead-as-philippine-ferry-sinks.html |agency=[[Reuters]] |via=[[The New York Times]] |access-date=Hulyo 13, 2024}}</ref> ===Marso=== * [[Marso 18]] – [[Sunog sa Ozone Disco Club|Sinunog ang Ozone Disco]] sa [[Lungsod ng Quezon]], na ikinamatay ng 162 bisita kabilang ang mga mag-aaral na nagtapos sa kolehiyo at 95 iba pa ang nasugatan. Ang insidente ay opisyal na kinilala bilang ang pinakamalalang sunog sa kasaysayan ng Pilipinas, at kabilang sa 10 pinakamalalang sunog sa nightclub sa mundo.<ref name="Ryr96">{{Cite web|url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/112462-biggest-news-events-apec-1996-philippines|title=Pagbabalik-tanaw: Pinakamalalaking balita noong 1996 nang unang mag-host ang PH ng APEC|last=Punzalan|first=Ronnie|date=Nobyembre 12, 2015|website=[[Rappler]]|access-date=Hunyo 4, 2018|archive-date=Mayo 2, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180502214058/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/112462-biggest-news-events-apec-1996-philippines|url-status=live}}</ref><ref>{{Banggitin ang web|url=https://businessmirror.com.ph/2018/03/21/tragedy-of-fires-death-and-destruction-in-the-philippines/|title=Trahedya ng sunog: Pagkamatay at pagkawasak sa Pilipinas|last=Mayuga|first=Jonathan|date=Marso 21, 2018|website=[[BusinessMirror]]|access-date=Setyembre 11, 2019|archive-date=Marso 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324230533/https://businessmirror.com.ph/2018/03/21/tragedy-of-fires-death-and-destruction-in-the-philippines/|url-status=live}}</ref><ref>''[https://www.nytimes.com/1996/03/19/world/at-least-150-are-killed-in-disco-fire-in-manila.html "Hindi bababa sa 150 ang namatay sa sunog sa disco sa Maynila"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010172559/http://www.nytimes.com/1996/03/19/world/at-least-150-are-killed-in-disco-fire-in-manila.html|date=Oktubre 10, 2017}}'' [[The New York Times]]. Marso 19, 1996. Nakuha noong Abril 25, 2021.</ref>{{I-verify ang pinagmulan|petsa=Hunyo 2018}} * [[Marso 24]] – Isang [[sakuna sa pagmimina ng Marcopper|sakuna sa pagmimina]] ang naganap sa islang probinsya ng [[Marinduque]] nang ang mga natitirang dumi ng minahan mula sa drainage ng Marcopper Mining Corporation ay tumagas sa ilog at natapon sa dagat.<ref name="Ryr96" />{{I-verify ang pinagmulan|petsa=Hunyo 2018}} ===Hunyo=== * [[Hunyo 13]] – Si Retiradong P/Col. [[Rolando Abadilla]], [[Grupo ng Intelihensiya at Seguridad ng Metrocom|opisyal ng paniktik]] noong panahon ng [[Panguluhan ni Ferdinand Marcos|administrasyong Marcos]], ay pinaslang sa [[Lungsod ng Quezon]]. Inako ng Komunistang [[Alex Boncayao Brigade]] ang responsibilidad. Lima sa pitong akusado ay nahatulan noong 1999.<ref name="dRA">—''[https://newsinfo.inquirer.net/813468/timeline-abadilla-5 "TIMELINE: Abadilla 5"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220404182820/https://newsinfo.inquirer.net/813468/timeline-abadilla-5|date=Abril 4, 2022}}'' [[Inquirer.net]]. 09-07-2016.<br />—''[http://www.humanrights.asia/news/forwarded-news/AHRC-FAT-034-2016/ "Pilipinas: Ang pangmatagalang legal na pamana ni Lenido Lumanog"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220307162157/http://www.humanrights.asia/news/forwarded-news/AHRC-FAT-034-2016/|date=Marso 7, 2022}}'' [[Komisyon sa Karapatang Pantao ng Asya]]. 10-09-2016.<br />Lahat ay nakuha noong 04-04-2022.</ref><ref>''[http://www.humanrights.asia/resources/journals-magazines/article2/1001-2/appendix-case-analysis-supreme-courts-rulings-on-vizconde-and-abadilla-cases-are-contradictory/ "Apendise: Pagsusuri ng kaso: Magkasalungat ang mga desisyon ng Korte Suprema sa mga kaso nina Vizconde at Abadilla"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405171050/http://www.humanrights.asia/resources/journals-magazines/article2/1001-2/appendix-case-analysis-supreme-courts-rulings-on-vizconde-and-abadilla-cases-are-contradictory/|petsa=Abril 5, 2023}}'' [[Komisyon sa Karapatang Pantao ng Asya]]. Disyembre 21, 2010. Nakuha noong Oktubre 8, 2021.</ref> ===Hulyo=== * [[Hulyo 24]]–[[Hulyo 25|25]] – Bumuhos ang ulan at pagbaha kay [[Bagyong Gloria (1996)|Bagyong Gloria]] na ikinamatay ng halos 60 katao sa [[Luzon]] at [[Mindoro]] Islands.<ref name=":0" /> * [[Hulyo 31]] – Si [[Sarah Balabagan]], isang [[Manggagawang Pilipino sa Ibang Bansa|migrante]] na sinentensiyahan at ikinulong sa [[United Arab Emirates]] nang halos dalawang taon dahil sa pagpatay sa kanyang amo sa pagtatanggol sa sarili, ay pinalaya; Babalik siya sa bansa kinabukasan.<ref name="Ryr96" /><ref>Paglaya mula sa bilangguan at pagbabalik ni S. Balabagan sa Pilipinas:<br />—''[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/b0af3b24f1bad802a63fd050b07f01a4 "Pilipinas: Bumalik sa bahay ang isang Pilipina matapos mapalaya mula sa kulungan ng UAE"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803182905/http://www.aparchive.com/metadata/youtube/b0af3b24f1bad802a63fd050b07f01a4|date=Agosto 3, 2022}}'' [[Associated Press|AP Archive]]. Agosto 1, 1996.<br />—''[https://www.spokesman.com/stories/1996/aug/02/maid-returns-spared-from-death-sentence-17-year/ "Bumalik ang Kasambahay, Nakaligtas sa Sentensyang Kamatayan. Pinatay ng 17-Taong-gulang ang Kanyang Arabong Amo Habang Tinatangkang Panggagahasa"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803182905/https://www.spokesman.com/stories/1996/aug/02/maid-returns-spared-from-death-sentence-17-year/|date=Agosto 3, 2022}}'' [[Associated Press|AP News]] sa pamamagitan ng [[The Spokesman-Review]]. Agosto 2, 1996.<br />—''[https://migration.ucdavis.edu/mn/more.php?id=1037 "Bumalik sa Bahay ang Isang Kasambahay sa Pilipinas"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803182907/https://migration.ucdavis.edu/mn/more.php?id=1037|date=Agosto 3, 2022}}'' Balita sa Migrasyon (Tomo 3, Blg. 9), [[Unibersidad ng California, Davis]]. Setyembre 1996.<br /><br />Tungkol kay S. Balabagan:<br />—''[https://opinion.inquirer.net/133484/the-story-of-sarah-balabagan/ (Opinyon) "The story of Sarah Balabagan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220120082606/https://opinion.inquirer.net/133484/the-story-of-sarah-balabagan|date=Enero 20, 2022}}'' [[Inquirer.net]]. Set. 11, 2020.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 2, 2022.</ref> ===Agosto=== * [[Agosto 1]] – Mabuhay, lumipat sa bago nitong orbital slot. Ang Mabuhay satellite, na dating pinangalanang [[Palapa satellite|Palapa B-2P]], ay nakuha ng [[Mabuhay Korporasyon ng Satelit|Mabuhay Korporasyon ng Satelit ng Pilipinas]] noong mas maagang petsa ngayong taon. Ang Mabuhay ay naging isa sa mga nilalang na pagmamay-ari ng isang Pilipinong entidad.<!---Ang Mabuhay ay naiiba sa Agila-2 o Mabuhay 1, na inilunsad noong nakaraang taon (1997) at ang unang Pilipinong satellite na inilunsad sa kalawakan---><ref>{{cite news|title=Mabuhay acquires Indon satellite;set new orbit|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1370&dat=19960725&id=9mUVAAAAAIBAJ&sjid=0goEAAAAIBAJ&pg=6158,3894648|work=Manila Standard|date=Hulyo 25, 1996|access-date=Setyembre 20, 2016|archive-date=Abril 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429204851/https://news.google.com/newspapers?nid=1370&dat=19960725&id=9mUVAAAAIBAJ&sjid=0goEAAAAIBAJ&pg=6158,3894648|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Nakuha ng Mabuhay ang Pasifik Satellite|url=http://www.telecompaper.com/news/mabuhay-acquires-pasifik-satellite--87089|website=Telecompaper|access-date=Hunyo 30, 2014|date=Agosto 6, 1996|archive-date=Setyembre 24, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125527/http://www.telecompaper.com/news/mabuhay-acquires-pasifik-satellite--87089|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Palapa B-2P|url=http://weebau.com/satellite/P/palapa%20b2p.htm|website=Weebau Space Encyclopedia|access-date=Hunyo 30, 2014|archive-date=Pebrero 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150222162650/http://weebau.com/satellite/P/palapa%20b2p.htm|url-status=live}}</ref> * [[Agosto 10]] – Ang [[Sagay, Negros Occidental|Sagay]] ay nagiging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Negros Occidental]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8192''. ===Setyembre=== * [[Setyembre 2]] – [[1996 Pangwakas na Kasunduan sa Kapayapaan|Isang permanenteng kasunduan sa kapayapaan ang nilagdaan]] sa [[Palasyo ng Malacañang]] sa pagitan ng [[pamahalaan ng Pilipinas]] at ng [[Moro National Liberation Front]].<ref name="Ryr96" /><ref>''[https://peaceaccords.nd.edu/accord/mindanao-final-agreement "Pangwakas na Kasunduan sa Mindanao"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221010153054/https://peaceaccords.nd.edu/accord/mindanao-final-agreement |date=Oktubre 10, 2022 }}'' Matrix ng Kasunduan sa Kapayapaan, [[University of Notre Dame]]. 2015. Nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre 3]] – Pinawalang-sala ng hukuman si [[San Ildefonso, Bulacan]], alkalde Honorato Galvez kaugnay ng [[pagpatay]] kay Alvin Vinculado at pananakit sa kanyang kapatid.<ref>Mga Pagbanggit: * {{cite news |date=Enero 3, 1997 |title=Transcript — Walang komento si Alkalde Galvez sa hakbang ng DOJ |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpjan03.html |work=[[TV Patrol]]; [[ABS-CBN News]] |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Enero 3, 1997 |title=Transcript — Walang imik si Galvez sa petisyon ng DOJ |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtjan03.html |work=[[The World Tonight (programa sa TV sa Pilipinas)|The World Tonight]]; [[ABS-CBN News]] |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024}}</ref> ===Nobyembre=== * Ipinagbabawal ng [[Pamahalaan ng Pilipinas|pambansang pamahalaan]] kay [[José Ramos-Horta]] ng [[Indonesia]], isang pinuno ng [[Kalayaan ng Timor-Leste|Kalayaan ng Timor]] at nagwagi ng [[Nobel Peace Prize]], na makapasok sa bansa. Ito ang pangalawang pagkakataon na siya ay pinagbawalan simula noong 1994.<ref>{{cite news |date=Enero 8, 1997 |title=Transcript — Hindi Na Pumasok sa RP ang Nobel Laureate na si Ramos-Horta |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtjan08.html |work=[[The World Tonight (Philippine TV program)|The World Tonight]]; [[ABS-CBN News]] |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024}}</ref> * [[Nobyembre 24]]–[[Nobyembre 25|25]] – [[APEC Pilipinas 1996|ika-8]] Ang [[Asia-Pacific Economic Cooperation]] (APEC) Summit ay ginanap sa [[Subic, Zambales]]; ang unang pagkakataon na nag-host ang bansa ng kaganapan.<ref name="Ryr96" />{{I-verify ang pinagmulan|petsa=Hunyo 2018}} ===Disyembre=== * [[Disyembre 7]] – Ang [[Marikina]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8223'' na inaprubahan noong Nobyembre 6.<ref>{{Banggitin ang web|title=Ang Kabisera ng Sapatos ng Pilipinas|url=https://marikina.gov.ph/webmarikina/Our-City.html|url-status=live|access-date=Pebrero 15, 2022|website=Lungsod ng Marikina - Kabisera ng Sapatos ng Pilipinas|archive-url=https://web.archive.org/web/20211211131149/https://marikina.gov.ph/webmarikina/Our-City.html |archive-date=Disyembre 11, 2021 }}</ref> * [[Disyembre 10]] – Tinanggihan ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang isang petisyon mula sa [[Komisyon ng Pangulo para sa Mabuting Pamahalaan]] na panatilihin ang limang indibidwal na itinalaga sa 15-miyembrong lupon ng mga direktor ng [[San Miguel Corporation]], na nagpapahintulot sa dating kroni ni Marcos na si [[Danding Cojuangco]] na mabawi ang kanyang mga bahagi, kabilang ang kumpanya, na kinuha ng [[Pamahalaan ng Pilipinas|gobyerno]] pagkatapos ng [[Rebolusyong People Power|ang pagpapatalsik kay Pangulong Ferdinand Marcos noong 1986]].<ref>{{cite news |date=Disyembre 10, 1996 |title=Transcript — Pinayagan siya ng Korte Suprema na mabawi ang SMC |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1996/twtdec10.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024}}</ref> * [[Disyembre 13]] – Inaresto ng pulisya si Arnold Salazar, umano'y pinuno ng [[Alex Boncayao Brigade]], sa isang drug bust sa [[Cubao, Quezon City]]. Si Salazar ay pinaghihinalaang pumatay kay Rey dela Cruz, kapitan ng barangay ng [[Quiapo, Maynila]], at sa dating koronel ng pulisya na si Reynaldo Dino noong 1990.<ref>Mga Pagsipi: * {{cite news |date=Disyembre 13, 1996 |title=Transcript — Natumba ang ulo / Jueteng |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1996/tvpdec13.html |work=TV Patrol; Balita ng ABS-CBN |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Disyembre 13, 1996 |title=Transcript — Ipapasa ang Senado / Inaresto ang ABB |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1996/twtdec13.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024}}</ref> * [[Disyembre 20]]: ** Ang Korte Suprema, na kumikilos batay sa isang petisyong inihain ni senador [[Miriam Santiago]], ay naglabas ng [[temporary restraining order]] sa PIRMA, na nagsususpinde sa signature campaign para sa susog sa konstitusyon at pag-aalis ng mga limitasyon sa termino ng mga halal na opisyal.<ref>Mga Pagsipi: * {{cite news |date=Disyembre 20, 1996 |title=Transcript — Pinigil ng Korte Suprema |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1996/tvpdec20.html |work=TV Patrol; Balita ng ABS-CBN |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Disyembre 20, 1996 |title=Transcript — Dumanas ng balakid dahil sa TRO |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1996/twtdec20.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024}}</ref> ** Humigit-kumulang 300 empleyado mula sa [[Germany|Aleman]] na kumpanyang [[Telefunken]] Microelectronics, sa pangunguna ng kaliwang lider ng mga manggagawa na si [[Filemon Lagman]], ang pumasok nang walang ingat sa establisyimento ng [[Kagawaran ng Paggawa at Empleo]] at kinuha ang [[Kalihim ng Paggawa at Employment (Philippines)|tanggapan ng kalihim]] upang hilingin ang paglutas ng kanilang isang taong hindi pagkakaunawaan sa kanilang employer at ang kanilang pagbabalik sa trabaho,<ref name="twt1220">{{cite news |date=Disyembre 20, 1996 |title=Transcript — Pagtaas ng sahod / Pagkuha ng DOLE? |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1996/twtdec20.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024}}</ref><ref>{{cite news |date=Disyembre 24, 1996 |title=Transcript — Mga kakaibang manggagawa |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1996/twtdec24.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024}}</ref> na sumasakop dito nang halos isang linggo.<ref>{{cite news |date=Disyembre 26, 1996 |title=Transcript — Mga manggagawa sa Telefunken |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1996/twtdec26.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024}}</ref> * [[Disyembre 30]] – Nilagdaan ni Pangulong Ramos ang apat na panukalang batas, kabilang ang huling yugto ng ''Batas sa Istandardisasyon ng Salary'', ang pagtaas ng mga alokasyon ng internal revenue para sa mga lokal na yunit ng pamahalaan, ang pagpapalawak ng [[Hukuman ng Pag-aapela]], at ang pagpapalawig ng ''Alien Social Integration Act'' sa loob ng isang taon.<ref>{{cite news |date=Disyembre 30, 1996 |title=Transcript — Emergency meet / Mga panukalang batas na nilagdaan |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1996/twtdec30.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hulyo 27, 2024}}</ref> ==Telebisyon== ===Pangunahing Palabas=== {| class="wikitable" ! Petsa ! Palabas |- | Pebrero 12 | ''TV Patrol General Santos'' sa ABS-CBN TV-3 General Santos |- | Pebrero 18 | ''Sunday's Big Showdown'' sa IBC 13 |- | rowspan="4" | Pebrero 19 | ''Cool Detective'' sa IBC 13 |- |''Monday's Movie Magic'' sa IBC 13 |- |''[[The Equalizer (serye sa TV noong 1985)|The Equalizer]]'' sa IBC 13 |- |''Mainit na Bagay'' sa IBC 13 |- |Pebrero 20 |''MVTV'' sa IBC 13 |- | rowspan="6" |Pebrero 21 |''[[The Mobile Cop Jiban|Jiban]]'' sa IBC 13 |- |''[[YuYu Hakusho|Ghost Fighter]]'' sa IBC 13 |- |''[[Amazing Stories (seryeng pantelebisyon noong 1985)|Amazing Stories]]'' sa IBC 13 |- |''[[The Naked Truth (seryeng pantelebisyon)|The Naked Truth]]'' sa IBC 13 |- |''[[The Single Guy]]'' sa IBC 13 |- |''Cinema Scoop'' sa IBC 13 |- | rowspan="3" | Pebrero 22 | ''Premier Night Telecine'' sa IBC 13 |- |''[[Party of Five]]'' sa IBC 13 |- | ''Pillow Talk'' sa IBC 13 |- |Pebrero 23 |''Rated E'' sa IBC 13 |- | Marso 4 | ''[[Blow by Blow (programang boksing sa Pilipinas)|Blow by Blow]]'' sa IBC 13 |- | Marso 11 | ''[[Marimar]]'' sa RPN 9 |- | rowspan="3" | Marso 12 | ''[[The Neverending Story (seryeng pantelebisyon)|The Neverending Story]]'' sa RPN 9 |- |''[[Kung Fu: The Legend Continues]]'' sa RPN 9 |- | ''[[Chicago Hope]]'' sa RPN 9 |- |rowspan=3 | Marso 13 | ''[[Friends]]'' sa ABC 5 |- | ''[[Extreme (seryeng pantelebisyon noong 1995)|Extreme]]'' sa ABC 5 |- | ''[[Something Wilder]]'' sa ABC 5 |- |rowspan=1 | Marso 21 | ''[[seaQuest DSV|SeaQuest 2032]]'' sa RPN 9 |- | Abril 7 | ''Sunday Night Specials'' sa ABC 5 |- | Abril 8 | ''[[Lyra (seryeng pantelebisyon)|Lyra]]'' sa GMA 7 |- | Abril 12 | ''Friday Box Office'' sa ABC 5 |- | Abril 13 | ''Saturday Night Blockbusters'' sa ABC 5 |- |rowspan=3 | Abril 15 | ''[[Tierra Sangre]]'' sa PTV 4 |- | ''[[Mukha ng Buhay]]'' sa PTV 4 |- | ''[[The Kris Aquino Show|Kris]]'' sa PTV 4 |- | Abril 27 | ''[[Creepy Crawlers (serye sa TV)|Creepy Crawlers]]'' sa ABC 5 |- | Abril 28 | ''[[Familia Zaragoza]]'' sa ABS-CBN 2 |- | rowspan="2" | Mayo 1 | ''[[The World Tonight]]'' sa Sarimanok News Network |- | ''Sarimanok Network News'' sa Sarimanok News Network |- | Mayo 4 | ''[[The World Tonight]]'' (Edisyon sa Weekend) sa Sarimanok News Network |- | Mayo 5 | ''Partners Mel and Jay'' sa GMA 7 |- | Mayo 6 | ''D.A.T.S.'' sa GMA 7 |- | Mayo 9 |''[[Usapang Business]]'' sa ABS-CBN 2 |- | rowspan="2" | Mayo 12 | ''Super Games'' sa GMA 7 |- | ''Eezy Dancing'' sa ABC 5 |- | Mayo 13 | ''Good Evening Please'' sa ABC 5 |- | Mayo 18 | ''Wild About Wheels'' sa ABC 5<ref>{{cite web|title='Wild About Wheels' mapapanood na ngayon sa TV |url=https://news.google.com.ph/newspapers?id=l5kVAAAAIBAJ&sjid=ggsEAAAAIBAJ&pg=6665%2C2700726|publisher=Manila Standard|access-date=Marso 8, 2020|date=Mayo 17, 1996}}</ref> |- | Mayo 24 | ''XYZ: Young Women's TV'' sa PTV 4<ref>Dipasupil, E. G. (Ed.). "Ang kapatiran sa TV." Manila Standard (Mayo 24, 1996), X(101), p. 31. Nakuha noong Mayo 7, 2018.</ref> |- | Mayo 25 | ''[[Wow Mali]]'' sa ABC 5 |- | Mayo 26 | ''Love Bytes'' sa ABC 5 |- | Mayo 31 | ''[[Super Laff-In]]'' sa ABS-CBN 2 |- | Hunyo 1 | ''The Weekend News'' sa ABS-CBN 2 at Sarimanok News Network |- | Hunyo 3 | ''Alas Singko Y Medya'' sa ABS-CBN 2 |- | Hunyo 15 | ''[[Gimik]]'' sa ABS-CBN 2 |- | Hulyo 1 | ''TV Patrol Naga'' sa ABS-CBN TV-11 Naga |- |rowspan=2| Hulyo 8 | ''[[Dateline Philippines]]'' sa Sarimanok News Channel |- | ''[[Balitang K]]'' sa [[ABS-CBN|ABS-CBN 2]] |- |rowspan=2| Hulyo 22 | ''[[María Mercedes (telenovela)|María Mercedes]]'' sa ABS-CBN 2 |- | ''[[South of Sunset]]'' sa ABC 5 |- | Agosto 3 | ''[[Central Park West (serye sa TV)|Central Park West]]'' sa RPN 9 |- | Agosto 8 | ''[[Babylon 5]]'' sa RPN 9 |- | Agosto 11 | ''[[Space: Above and Beyond]]'' sa RPN 9 |- | rowspan="6" | Agosto 12 | ''[[The Kris Aquino Show|Kris]]'' sa GMA 7 |- | ''Maja the Bee'' sa GMA 7 |- | ''ETChing: Entertainment Today with Lyn Ching'' sa GMA 7 |- | ''[[Mia Gracia]]'' sa GMA 7 |- |''[[Tierra Sangre]]'' sa RPN 9 |- |''[[Mukha ng Buhay]]'' on RPN 9 |- | rowspan="2" | Agosto 26 | ''[[Canción de amor|Cancion de Amor]]'' sa RPN 9 |- | ''[[Acapulco, cuerpo y alma|Acapulco, Cuerpo y Alma]]'' sa RPN 9 |- | rowspan="3" |Setyembre 2 | ''[[Anime Himitsu no Hanazono|Mary and the Secret Garden]]'' sa ABS-CBN 2 |- | ''[[Ilusiones]]'' sa ABS-CBN 2 |- | ''The Quantum Channel'' sa ABS-CBN 2 |- |Setyembre 10 | ''1896'' sa ABC 5<ref>{{cite news |date=Setyembre 3, 1996 |title=Pagsusulit sa Kasaysayan sa ABC |url=https://books.google.com/books?id=WpQVAAAAIBAJ&pg=PA26 |access-date=Hunyo 10, 2024 |work=[[Manila Standard]] |publisher=Kamahalan Publishing Corporation |page=26B}}</ref> |- | Oktubre 7 | ''TV Patrol Dagupan'' sa ABS-CBN TV-32 Dagupan |- | Oktubre 11 | ''[[Mighty Morphin Alien Rangers]]'' sa ABS-CBN 2 |- | rowspan="2" | Oktubre 14 | ''[[Simplemente María (1989 TV series)|Simplemente Maria]]'' sa RPN 9 |- | ''News 23'' sa Studio 23 |- | Oktubre 21 | ''[[María la del Barrio|Maria la del Barrio]]'' sa RPN 9 |- | Nobyembre 9 | ''[[Ora Engkantada]]'' sa RPN 9 |- | Nobyembre 10 | ''[[Anna Karenina (1996 TV series)|Anna Karenina]]'' on GMA 7 |- | rowspan="3" | Nobyembre 11 | ''[[Agujetas de color de rosa|Agujetas de Color de Rosa]]'' sa GMA 7 |- |''[[Ms. D]]'' sa GMA 7 |- | ''[[Flames|Mga Apoy]]'' sa ABS-CBN 2 |- | Nobyembre 18 | ''[[Today with Kris Aquino]]'' sa ABS-CBN 2 |- | Nobyembre 28 | ''Public Life with Randy David'' sa GMA 7 |- | Disyembre 9 | ''[[GoBingo]]'' sa GMA 7 |} ==Palakasan== * [[Mayo 26]] – Tinalo ng [[Philippine Basketball Association|Mga Maggagatas ng Alaska]] ang [[Philippine Basketball Association|Purefoods TJ Hotdogs]], 93-92 sa overtime upang manalo sa [[1996 PBA All-Filipino Cup finals]]. * [[Hulyo 19]]–[[Agosto 4]] – Kalahok ang Pilipinas sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1996]] sa [[Atlanta]], Georgia, Estados Unidos at nasa ika-61 pwesto. Natanggap ng atletang si [[Mansueto Velasco]] ang kanyang medalyang pilak at pumangalawa sa [[boksing]].<ref name="Ryr96" />{{Verify source|date=Hunyo 2018}} * [[Setyembre 10]] – Nanalo ang [[Alaska Aces (PBA)|Alaska Milkmen]] laban sa [[Philippine Basketball Association|Mga Masters ng Zoom ng Formula Shell]], at nakuha ang kanilang pangalawang kampeonato para sa season.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=YpQVAAAAIBAJ&sjid=iwsEAAAAIBAJ&pg=6105%2C1638364 Nanalo ang Alaska ng korona sa PBA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405171143/https://news.google.com/newspapers?id=YpQVAAAAIBAJ&sjid=iwsEAAAAIBAJ&pg=6105,1638364 |date=Abril 5, 2023 }}, Jimbo Gulle, Manila Standard, Setyembre 11, 1996</ref> * [[Disyembre 17]] – Nanalo ang [[Philippine Basketball Association|Mga Maggagatas ng Alaska]] sa inaasam na grandslam,<ref name="Ryr96" /> na nagwagi sa serye laban sa [[Ginebra San Miguel]], 4-1.{{I-verify ang pinagmulan|petsa=Hunyo 2018}} ==Konsiyerto== * [[Disyembre 8]]–[[Disyembre 10|10]] – [[Michael Jackson]] HIStory World Tour: Asiaworld City, ay ginanap sa [[Parañaque]]<ref>{{Banggitin ang web |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/06/27/09/michael-jackson-was-manila |title=Si Michael Jackson ay nasa Maynila noong '96 |date=Hunyo 26, 2009 |website=ABS-CBN News |access-date=Marso 16, 2022 |archive-date=Abril 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405171144/https://news.abs-cbn.com/entertainment/06/27/09/michael-jackson-was-manila |url-status=dead }}</ref> ==Kapanganakan== ====Enero==== * [[Enero 3]] – Calvin Oftana, basketball player * [[Enero 6]] – [[Elisse Joson]], actress and model * [[Enero 9]] – Robb Guinto, model, actress, and social media influencer * [[Enero 10]] – Joshua Pacio, mixed martial artist at kasalukuyang MMA World Champion * [[Enero 15]] – Julian Estrada, aktor * [[Enero 17]] – Carl "Paps Chui" Chuidian, food vlogger * [[Enero 21]] – Hannah Arnold, beauty queen * [[Enero 22]] – [[Khalil Ramos]], actor and singer ====Pebrero==== * [[Pebrero 15]] – Skusta Clee, rapper, miyembro ng Ex Battalion * [[Pebrero 18]] – Elle Villanueva, actress and model * [[Pebrero 23]] – Mark Alcala, politiko, basketbolista * [[Pebrero 27]]; ** Eris Aragoza, mang-aawit, punong abala ** Jiad Arroyo, indi aktor, modelo ====Marso==== * [[Marso 16]] - Kaila Estrada, aktres * [[Marso 26]] – [[Kathryn Bernardo]], aktres ====Abril==== * [[Abril 2]] – Kib Montalbo, manlalaro ng basketbol * [[Abril 3]] – DJ Loonyo, disc jockey * [[Abril 12]] – Charlie Dizon, aktres * [[Abril 16]] – [[Vitto Marquez]], mananayaw at aktor * [[Abril 20]] – [[Miggy Tolentino]], aktor at kontestant ng That's My Bae ====Mayo==== * [[Mayo 6]] – Maria Luisa Varela, beauty queen * [[Mayo 8]] – Trina Candaza, content creator * [[Mayo 10]] – [[Anjo Damiles]], aktor * [[Mayo 13]] – [[Bruno Gabriel]], aktor, punong-abala * [[Mayo 14]] – Jessica Villarubin * [[Mayo 21]] – [[Jay Arcilla]], aktor * [[Mayo 22]] – [[Andrei King]], modelo * [[Mayo 28]] – [[Maru Delgado]], mananayaw ====Hunyo==== * [[Hunyo 1]]; ** Dawn Macandili, volleyball player ** [[Nikki Co]], aktor at mananayaw * [[Hunyo 2]] – [[Morissette]], aktres at mang-aawit * [[Hunyo 3]] – Prince de Guzman, cosplayer at bloger * [[Hunyo 9]] – Marvelous Alejo, aktres at mang-aawit * [[Hunyo 18]] – Jupheter Franco, modelo * [[Hunyo 24]] – Jan Echavarria, mang -aawit * [[Hunyo 30]] – Sarina Bolden, footballer ** [[Ali Asistio]], Indie aktor at punong-abala ====Hulyo==== * [[Hulyo 4]] – [[Gab Bayan]], Politiko, mananayaw, aktor at modelo * [[Hulyo 20]] – [[Sue Ramirez]], aktres * [[Hulyo 22]] – [[Jane Oineza]], aktres * [[Hulyo 23]] – Viy Cortez, vlogger * [[Hulyo 28]] – [[Yasser Marta]], aktor ====Agosto==== * [[Agosto 2]] – Benz Sangalang, indie aktor * [[Agosto 9]] – [[Sanya Lopez]], aktres * [[Agosto 13]] – [[Thea Tolentino]], aktres * [[Agosto 15]]: ** [[Analyn Barro]], aktres ** [[Chienna Filomeno]], aktres ** Flow G, rapper * [[Agosto 17]] – [[Ella Cruz]], aktres * [[Agosto 26]] – [[Faye Lorenzo]], aktres * [[Agosto 30]]; **Ryan Boyce, modelo **Kenneth Cruz, modelo ====Setyembre==== * [[Setyembre 4]] – Sisi Rondina, volleyball player * [[Setyembre 6]] – [[Royce Cabrera]], aktor * [[Setyembre 8]] – [[Krystal Reyes]], aktres at bloger * [[Setyembre 13]] – CJ Navato, aktor * [[Setyembre 15]] – [[Jachin Manere]], modelo * [[Setyembre 20]] – Drei Arias, modelo * [[Setyembre 24]] – [[Jovani Manansala]], aktor * [[Setyembre 27]] - Remedy Rule, manlalangoy ====Oktubre==== * [[Oktubre 17]] – [[Karen Reyes]], aktres at mananayaw * [[Oktubre 24]] – Bernald Vaflor, modelo * [[Oktubre 26]] – [[Ronnie Alonte]], aktor at mananayaw ====Nobyembre==== * [[Nobyembre 4]] – [[Michael Christian Martinez]], figure skater * [[Nobyembre 7]] – Luke Gebbie, swimmer * [[Nobyembre 11]] – Mimiyuuuh, vlogger * [[Nobyembre 14]] – [[Rabiya Mateo]], aktres, modelo at beauty pageant titleholder * [[Nobyembre 28]] – Tom Doromal, actor and dancer ====Disyembre==== * [[Disyembre 7]] – Kamille Filoteo, Aktres at mananayaw * [[Disyembre 13]] – Jenelyn Olsim, mixed martial artist * [[Disyembre 17]] – Thirdy Ravena, basketball player * [[Disyembre 11]] – Kelley Day, modelo at mananayaw * [[Disyembre 22]]: ** [[Makisig Morales]], aktor ** Joao Constancia, aktor at miyembro ng BoybandPH ** Christian Mae Sajulan, guro at social media influencer * [[Disyembre 25]] – [[Ivana Alawi]], aktres at bloger ==Kamatayan== * [[Enero 7]] – [[Bienvenido Santos]], Pilipino-Amerikanong manunulat ng kathang-isip, tula, at di-kathang-isip. (ipinanganak noong 1911) * [[Marso 17]] – [[Rey Cuenco]], manlalaro ng basketball (ipinanganak noong 1960) * [[Mayo 24]] – Joseph Cipcon, Bokalista ng Banda (Pryzm) (ipinanganak noong 1961) * [[Hunyo 2]] – [[Ishmael Bernal]], direktor ng pelikula, entablado at telebisyon, aktor at screenwriter ng Pilipino (ipinanganak noong 1938) * [[Hunyo 13]] – Rolando Abadilla, [[Grupo ng Intelihensiya at Seguridad ng Metrocom|opisyal ng paniktik]] noong panahon ng [[Panguluhan ni Ferdinand Marcos|rehimeng Marcos]]<ref name="dRA" /> (ipinanganak noong 1942) * [[Agosto 11]] – [[Ambrosio Padilla]], manlalaro ng basketball at senador (ipinanganak noong 1910) * [[Setyembre 18]] – [[Tomás Cloma]], abogado at negosyante (ipinanganak 1904) * [[Oktubre 17]] – Richie Fernando, S.J., [[Mga Pilipino|Pilipino]] [[Heswita]] [[kleriko]] at [[misyonero]] (ipinanganak noong 1970) * [[Oktubre 28]] – [[Irene R. Cortes]], Pilipinong hukom (ipinanganak noong 1921) * [[Nobyembre 2]] – [[Arnie Tuadles]], manlalaro ng basketball (ipinanganak noong 1956) * [[Nobyembre 27]] – [[Balot (artista)|Balot]], komedyante, aktor sa pelikula, telebisyon at entablado (ipinanganak noong 1926) == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|1996}} [[Kategorya:1996 sa Pilipinas]] blvireswc6qordrxe4vuny3vmfp3nd3 0 302249 2223152 2223097 2026-09-01T12:22:52Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2223152 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Catanzaro|Catanzaro]], [[Calabria]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16159 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 079002 | Albi | 29.64 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 790<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079003 | Amaroni | 9.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1660<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079004 | Amato | 20.93 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 793<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079005 | Andali | 17.87 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 637<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079007 | Argusto | 6.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 444<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079008 | Badolato | 37.07 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2843<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079009 | Belcastro | 53.56 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079011 | Borgia | 42.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 7158<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079012 | Botricello | 15.48 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4993<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079017 | Caraffa di Catanzaro | 24 kilometro kuwadrado<br/>25.05 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1743<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079018 | Cardinale | 30.12 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1829<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079020 | Carlopoli | 16.41 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1385<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079023 | Catanzaro | 112.72 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 84670<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079024 | Cenadi | 11.92 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 510<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079025 | Centrache | 7.96 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 342<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079027 | Cerva | 21.37 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1086<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079029 | Chiaravalle Centrale | 23.83 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5098<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079030 | Cicala | 9.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 887<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079033 | Conflenti | 29.34 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079034 | Cortale | 30.01 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1866<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079036 | Cropani | 44.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4674<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079039 | Curinga | 52.53 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6501<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079042 | Davoli | 25.03 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5546<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079043 | Decollatura | 50.83 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2855<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079047 | Falerna | 24.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3786<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079048 | Feroleto Antico | 22.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1955<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079052 | Fossato Serralta | 11.85 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 558<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079055 | Gagliato | 7.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 432<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079056 | Gasperina | 6.78 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1884<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079058 | Gimigliano | 33.55 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2985<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079059 | Girifalco | 43.1 kilometro kuwadrado<br/>43.08 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5495<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079060 | Gizzeria | 37.19 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5065<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079061 | Guardavalle | 60.27 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4117<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079063 | Isca sullo Ionio | 23.56 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1441<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079065 | Jacurso | 21 kilometro kuwadrado<br/>21.2 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 549<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079068 | Magisano | 31.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1106<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079069 | Maida | 58.34 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4396<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079071 | Marcedusa | 15.68 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 380<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079072 | Marcellinara | 20.91 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2146<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079073 | Martirano | 14.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 840<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079074 | Martirano Lombardo | 19.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 952<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079077 | Miglierina | 13.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 722<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079080 | Montauro | 11.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1773<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079081 | Montepaone | 16.85 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5656<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079083 | Motta Santa Lucia | 26.3 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079087 | Nocera Terinese | 46.58 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4715<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079088 | Olivadi | 7.17 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 488<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079089 | Palermiti | 18.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1057<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079092 | Pentone | 12.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1887<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079094 | Petrizzi | 21.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1010<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079095 | Petronà | 45.79 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2365<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079096 | Pianopoli | 24.65 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2484<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079099 | Platania | 26.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1973<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079108 | San Floro | 18.32 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 670<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079110 | San Mango d'Aquino | 6.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1442<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079114 | San Pietro a Maida | 16.45 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3772<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079115 | San Pietro Apostolo | 11.72 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1520<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079116 | San Sostene | 32.49 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1401<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079117 | Santa Caterina dello Ionio | 40.69 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1923<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079118 | Sant'Andrea Apostolo dello Ionio | 21.43 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1900<ref name="ref_4101d67916181d7a61079c5a0a35c3ac045efad5d96c3748f8b41a6437aa90b9">''[[:d:Q214195|Istat]]''</ref><br/>1872<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">{{Cite web |url=http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |title=Archive copy |access-date=2020-10-14 |archive-date=2019-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630220127/http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |url-status=dead }}</ref><br/>1701<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/><br/>1691<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>1759<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>1809<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>2072<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>2329<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>2836<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>3085<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>3324<br/>4016<br/>4912<br/>5170<br/>5497<br/>4868<br/>4594<br/>4011<br/>3360<br/>3539<br/>3211 |- | 079122 | San Vito sullo Ionio | 17.17 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1613<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079123 | Satriano | 21.16 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079126 | Sellia | 12.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 476<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079127 | Sellia Marina | 41.46 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 7615<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079129 | Serrastretta | 41.65 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2923<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079130 | Sersale | 53.3 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4250<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079131 | Settingiano | 14.35 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3260<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079133 | Simeri Crichi | 46.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4722<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079134 | Sorbo San Basile | 59.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 754<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079137 | Soverato | 7.79 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 8618<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079138 | Soveria Mannelli | 20.5 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2835<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079139 | Soveria Simeri | 22.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1439<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079142 | Squillace | 34.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3511<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079143 | Stalettì | 12.11 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2353<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079146 | Taverna | 132.31 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2522<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079147 | Tiriolo | 29.26 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3581<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079148 | Torre di Ruggiero | 25.37 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 951<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079151 | Vallefiorita | 13.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1503<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079157 | Zagarise | 49.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1425<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079160 | Lamezia Terme | 162.43 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 67026<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |} ---- &sum; 80 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Catanzaro]] g3hf12movad4ebv5fk5v892w38fbrqr 2 317584 2223173 2223110 2026-09-01T15:46:23Z Allyriana000 119761 2223173 wikitext text/x-wiki {{userboxtop|align=right|backgroundcolor=#cedff2|bordercolor=#4E78A0 solid 5px;|extra-css=border-radius: 8px; padding-bottom:3px; padding-top:5px;|textcolor=black|toptext='''Allyriana000'''}} {{User en}} {{User Wikipedian For|year=2022|month=05|day=13}} {{User contrib|17,480}} {{Userboxbottom}}Magandang araw Pilipinas! Ako si Allyriana, at ako ay mahilig sa pagsubaybay sa mga patimapalak pagandahan tulad ng Miss Universe, Miss World, Miss Earth, at Miss International. Nagsimula akong mag-edit sa English Wikipedia noong Abril 4, 2021, subalit nagsimula lamang ako sa Wikipedia Tagalog noong Mayo 13, 2022. Ako ay ipinanganak sa [[Lungsod Quezon]], kung saan ako lumaki. Ang aking mga hilig ay gumuhit ng mga ''portrait'' ng mga tao at ng mga estruktura, manood ng mga ''series'' tulad ng ''[[RuPaul's Drag Race]]'', The Crown, Money Heist, Jujutsu Kaisen, Demon Slayer at Grey's Anatomy, at kumanta. == Mga nagawang artikulo == === Talaan ng mga artikulo === Ang mga artikulong naka-'''''bold''''' ay ang mga artikulong '''tapos nang ilikha''' o may mga '''sapat na sanggunian''' na para sa mga nilalaman ng artikulo. Ang mga artikulong hindi naka-''bold'' ay ang mga artikulo kinakailangan pang dagdagan ng sapat na impormasyon at sanggunian. Lahat na ng mga artikulo mula sa Cycle 1 ang naka-''bold''. 221 sa 384 na artikulo ang tapos na (57.55%). Ang mga artikulong may asterisk ay mga artikulong naka-arkibo na ang mga sanggunian. ==== Cycle 1: 21 Abril 2021 - 31 Disyembre 2022 <small>(53 artikulo + 10 artikulong Ingles)</small> ==== {{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 1 (619 na araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| ! Abril 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1997''' (21; sa Ingles) |- ! Hunyo 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1996''' (2; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1995''' (6; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1994''' (8; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1993''' (28; sa Ingles) |- ! Setyembre 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1964''' (20; sa Ingles) |- ! Oktubre 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1992''' (18; sa Ingles) |- ! Nobyembre 2021 |- | * '''The Miss Globe 2021''' (6; sa Ingles) |- ! Disyembre 2021 |- | * '''Señorita Colombia 2021''' (28; sa Ingles) |- ! Abril 2022 |- | * '''Binibining Pilipinas 1991''' (23; sa Ingles) |- ! Hunyo 2022 |- | *'''[[Nadia Ferreira]]''' (10)* *'''[[Miss Universe Philippines]]''' (11)* |- ! Agosto 2022 |- | *'''[[Miss World 2023]]''' (2)* *'''[[Miss World 2018]]''' (3) *'''[[Miss World 2019]]''' (5) |- ! Setyembre 2022 |- | *'''[[Francisco Mañosa]]''' (1) *'''[[Andrea Meza]]''' (19) |- ! Oktubre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1952]]''' (4)* *'''[[Miss Universe 1953]]''' (6)* *'''[[Miss Universe 1954]]''' (7)* *'''[[Miss Universe 1955]]''' (10)* *'''[[Miss Universe 1956]]''' (10)* *'''[[Miss Universe 1957]]''' (11)* *'''[[Miss Universe 1958]]''' (12)* *'''[[Miss Universe 1959]]''' (24)* |- |} {{col-2}} {| |- ! Nobyembre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1960]]''' (5)* *'''[[Miss Universe 1961]]''' (6)* *'''[[Miss Universe 1962]]''' (7)* *'''[[Miss Universe 1963]]''' (8)* *'''[[Miss World 1951]]''' (8) *'''[[Miss Universe 1964]]''' (9)* *'''[[Miss Universe 1965]]''' (21)* *'''[[Miss Universe 1966]]''' (25)* *'''[[Miss Universe 1967]]''' (29) |- ! Disyembre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1968]]''' (5)* *'''[[Miss Universe 1969]]''' (8)* *'''[[Miss World 1952]]''' (8) *'''[[Miss World 1953]]''' (10) *'''[[Miss Universe 1970]]''' (11)* *'''[[Miss Universe 1971]]''' (11) *'''[[Miss Universe 1972]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1973]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1974]]''' (13) *'''[[Miss World 1954]]''' (22) *'''[[Miss World 1955]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1975]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1976]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1977]]''' (24) *'''[[Miss Universe 2012]]''' (24) *'''[[Miss Universe 1978]]''' (25) *'''[[Miss Universe 1979]]''' (25) *'''[[Miss Universe 1980]]''' (27) *'''[[Miss Universe 1981]]''' (27) *'''[[Miss Universe 1982]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1983]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1984]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1985]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1986]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1987]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1988]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1989]]''' (30) *'''[[Miss Universe 2011]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1990]]''' (31) |} {{col-end}} {{hidden end}} ==== Cycle 2: 3 Enero 2023 - 12 Disyembre 2023 <small>(86 artikulo)</small> ==== {{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 2 (316 na araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero |- | *'''[[Miss Universe 1991]]''' (3) *'''[[Miss World 1956]]''' (4) *'''[[Marisol Malaret]]''' (4) *'''[[Miss Universe 2023]]''' (5) *'''[[Miss World 2003]]''' (5) *'''[[Fenty Beauty]]''' (5) *'''[[Miss Universe 1992]]''' (8) *'''[[Miss Universe 2010]]''' (8) *'''[[Miss World 2005]]''' (8) *'''[[Miss Universe 1993]]''' (9) *'''[[Miss Universe 1999]]''' (9) *'''[[Miss Universe 1994]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1995]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1996]]''' (12) *'''[[Miss Universe 2000]]''' (12) *'''[[Miss Universe 2001]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1997]]''' (13) *'''[[Miss Universe 1998]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2002]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2003]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2004]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2005]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2006]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2007]]''' (13) *'''[[R'Bonney Gabriel]]''' (15) *'''[[Mariam Habach]]''' (18) *'''[[Binibining Pilipinas 1964]]''' (23) *'''[[Binibining Pilipinas 1965]]''' (25) *'''[[Miss Universe 2008]]''' (25) *'''[[Miss World 1971]]''' (31) *'''[[Miss International 2023]]''' (31) |- ! Pebrero |- | *'''[[Binibining Pilipinas 1966]]''' (2) *'''[[Binibining Pilipinas 1967]]''' (2) *'''[[Anna Sueangam-iam]]''' (3) *'''[[Miss USA 1952]]''' (4) *'''[[Binibining Pilipinas 2023]]''' (6) *'''[[Miss World 1960]]''' (7) *'''[[Miss Universe Philippines 2023]]''' (18) *'''[[Julia Gama]]''' (22) *'''[[Binibining Pilipinas 1968]]''' (24) |- ! Marso |- | *'''[[Binibining Pilipinas 1969]]''' (4) *'''[[Miss World 1961]]''' (7) *'''[[Miss World 1962]]''' (22) *'''[[Miss World 1963]]''' (26) *'''[[Miss World 1967]]''' (30) |- ! Abril |- | *[[Miss World 2011]] (12) |} {{col-2}} *[[Miss World 2012]] (14) *[[Miss World 2013]] (14) *[[Miss World 2014]] (18) *[[Miss World 2015]] (20) *'''[[Binibining Pilipinas 2021]]''' (20) {| |- ! Mayo |- | *'''[[Kapuluang Mamanuca]]''' (1) *'''[[Miss World 1964]]''' (8) *'''[[Miss World 1976]]''' (10) *'''[[Miss World 1977]]''' (12) *'''[[Miss World 1978]]''' (12) |- ! Hunyo |- | *'''[[Miss Universe 2009]]''' (1) *'''[[Miss World 1965]]''' (1) *'''[[Miss World 1979]]''' (1) *'''[[Miss World 1966]]''' (3) *'''[[Miss World 1968]]''' (3) *'''[[Miss World 1969]]''' (3) *'''[[Miss World 1970]]''' (3) *'''[[Miss World 1972]]''' (3) *'''[[Miss World 1980]]''' (5) *'''[[Miss World 1973]]''' (6) *'''[[Miss World 1974]]''' (6) *'''[[Miss World 1981]]''' (6) *'''[[Miss World 1982]]''' (6) *'''[[Miss World 1983]]''' (7) *'''[[Miss World 1984]]''' (7) *'''[[Miss Universe Philippines 2024]]''' (10) *'''[[Miss World 1985]]''' (13) *[[Auckland]] (17) *'''[[Miss World 1986]]''' (26) |- ! Hulyo |- | *'''[[Zozibini Tunzi]]''' (6)* *'''[[Miss World 1987]]''' (16) *'''[[Miss World 1988]]''' (31) |- ! Agosto |- | *'''[[Miss World 1989]]''' (1) *'''[[Miss World 2017]]''' (10) *'''[[Miss International 1960]]''' (10)* |- ! Setyembre |- | *[[Lalela Mswane]] (7) *'''[[Miss World 1990]]''' (19) |- ! Nobyembre |- | *'''[[Sheynnis Palacios]]''' (19) *'''[[Miss Universe 2024]]''' (19) |- ! Disyembre |- | *[[Miss International 2019]] (1) *'''[[Miss International 2024]]''' (12) |} {{col-end}} {{hidden end}} '''Cycle 3: 8 Enero 2024 - 30 Disyembre 2024 <small>(95 artikulo + 2 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 3 (357 araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero |- | *'''[[Miss World 1991]]''' (8) *'''[[Miss World 1992]]''' (13) *'''[[Miss World 1993]]''' (14) *'''[[Miss World 1975]]''' (14) *[[Demi-Leigh Tebow]] (17) *''[[Iris Mittenaere]]'' (17) *[[Charlie Puth]] (18) *[[Gabriela Isler]] (18) *'''[[Miss World 1994]]''' (27) *'''[[Miss World 1995]]''' (27) *'''[[Miss World 1996]]''' (28) |- ! Pebrero |- | *'''[[Miss World 1997]]''' (10) |- ! Marso |- | *'''[[Miss World 1998]]''' (2)* *'''[[Miss World 1999]]''' (3) *'''[[Miss World 2000]]''' (3) *[[Miss Earth 2024]] (3) *[[Arkitekturang bernakular]] (4) *'''[[Miss World 2025]]''' (6) *'''[[Miss World 2001]]''' (8) *[[Karolina Bielawska]] (10) *[[Krystyna Pyszková]] (13) *'''[[Miss World 2002]]''' (15) *[[Nguyễn Huỳnh Kim Duyên]] (17) *[[Talaan ng mga bansa sa Miss Universe]] (17) *[[Shopee]] (21) |- ! Abril |- | *[[Ella Mai]] (3) *'''[[Binibining Pilipinas 2024]]''' (5) *'''[[Miss World 2004]]''' (8) *'''[[Miss World 2006]]''' (9) *[[Miss World 2007]] (10) *[[Miss World 2008]] (13) *[[Miss World 2016]] (20) *[[Tahanang Pilipino]] (24) |- ! Mayo |- | *[[Lacoste]] (6) *[[Adrastea (buwan)|Adrastea]] (6) *[[66391 Moshup]] (6) *[[3015 Candy]] (7) *[[3031 Houston]] (7) *[[Loewe (tatak ng moda)|Loewe]] (8) *[[Drita Ziri]] (9) *[[Bretman Rock]] (9) *[[Miss International 2018]] (10) *[[Chelsea Anne Manalo]] (23) *[[Miss Universe Philippines 2025]] (23) *[[Kim Kardashian]] (23) |- ! Hunyo |- | *'''Miss World Philippines 2024''' (4; sa Ingles) *'''[[Noelia Voigt]]''' (17) *'''Miss Universe Thailand 2024''' (19; sa Ingles) |} {{col-2}} {| *[[Binibining Pilipinas 2009]] (26) *[[Binibining Pilipinas 2019]] (27) *[[Angelica Lopez]] (30) |- ! Hulyo |- | *[[Miss Earth 2003]] (5) *[[Miss Supranational 2024]] (6) *[[Myrna Esguerra]] (8) *[[Alice Guo]] (16) *[[Krishnah Gravidez]] (20) *[[Pinoy Big Brother: Gen 11]] (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 10001–11000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 11001–12000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 12001–13000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 13001–14000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 14001–15000]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 15001–16000]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 16001–17000]]''' (24) *[[EJ Obiena]] (26) |- ! Agosto |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 17001–18000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 18001–19000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 19001–20000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 20001–21000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 21001–22000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 22001–23000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 23001–24000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 24001–25000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 25001–26000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 26001–27000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 27001–28000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 28001–29000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 29001–30000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 30001–31000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 31001–32000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 32001–33000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 33001–34000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 34001–35000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 35001–36000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 36001–37000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 37001–38000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 38001–39000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 39001–40000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 40001–41000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 41001–42000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 42001–43000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 43001–44000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 44001–45000]]''' (22) |- ! Oktubre |- | *'''[[Miss International 1961]]''' (15) |- ! Nobyembre |- | *[[Miss Universe 2025]] (21) *[[Victoria Kjær Theilvig]] (21) |- ! Disyembre |- | *[[Miss International 1962]] (30) |}{{col-end}} {{hidden end}}'''Cycle 4: 8 Enero 2025 - 21 Nobyembre 2025 <small>(119 artikulo + 5 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 4 (317 araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero 2025 |- | *'''Miss USA 2025''' (8; sa Ingles) *[[Miss Universe Philippines 2021]] (27) *[[Miss Universe Thailand]] (31) |- ! Pebrero 2025 |- | *[[Yllana Aduana]] (3) *[[Maison Schiaparelli]] (8) *[[Miss Grand International 2024]] (14) *[[CJ Opiaza]] (14) *[[Miss International 2025]] (21) *'''Miss Universe 2026''' (28; sa Ingles) |- ! Marso 2025 |- | *'''[[Miss Supranational 2025]]''' (3) *[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]] (9) *[[Sabrina Carpenter]] (21) *'''[[Aiah]]''' (23) *'''[[Colet (mang-aawit)|Colet]]''' (23) *'''Binibining Pilipinas 2025''' (24; sa Ingles) |- ! Abril 2025 |- | *[[Miss International 1963]] (11) *[[Miss International 1964]] (11) *[[Miss International 1965]] (12) *[[Miss International 1967]] (13) *[[Miss International 1968]] (14) *[[Miss International 1969]] (14) *[[Miss International 1970]] (16) *[[Miss International 1971]] (17) *[[Miss International 1979]] (17) *[[Aurora Pijuan]] (17) *[[Miss International 1972]] (18) *[[Miss International 1973]] (21) *[[Miss International 1974]] (29) *[[Miss International 1975]] (29) *[[Miss International 1976]] (29) *[[Miss International 1977]] (29) *[[Miss International 1978]] (29) *[[Miss International 1980]] (30) |- ! Mayo 2025 |- | *[[Binibining Pilipinas 2025]] (1) *[[Miss International 1981]] (1) *[[Miss International 1982]] (2) *[[Miss International 1983]] (5) *[[Miss International 1984]] (5) *[[Miss International 1985]] (5) *[[Miss International 1986]] (5) *[[Papa Leon XIV]] (9) *Miss World 2026 (9; sa Ingles) *[[Miss International 1987]] (11) *[[Miss International 1988]] (12) *[[Miss International 1989]] (12) *[[Miss International 1990]] (19) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 45001–46000]]''' (23) *[[Miss International 1991]] (26) *[[Miss International 1992]] (28) *[[Miss International 1993]] (29) *[[Miss International 1994]] (29) *[[Miss International 1995]] (29) *[[Miss International 1996]] (29) *[[Miss International 1997]] (29) *[[Miss International 1998]] (29) *[[Miss International 1999]] (29) *[[Miss International 2000]] (31) *[[Miss International 2001]] (31) |- ! Hunyo 2025 |- | *[[Miss International 2002]] (3) *[[Miss International 2003]] (4) *[[Miss International 2004]] (7) *[[Miss International 2005]] (7) *[[Miss International 2006]] (7) *[[Miss International 2007]] (7) *[[Miss International 2008]] (7) *[[Miss International 2009]] (8) |} {{col-2}} {| *[[Miss International 2010]] (8) *[[Miss International 2011]] (9) *[[Miss International 2012]] (9) *[[Miss International 2013]] (10) *[[Miss International 2014]] (11) *[[Miss International 2015]] (11) *[[Miss International 2016]] (11) *[[Miss International 2017]] (11) *[[Miss Earth 2004]] (11) *[[Miss Earth 2005]] (11) *[[Miss Earth 2025]] (11) *[[Miss Earth 2006]] (16) *[[Miss Earth 2007]] (16) *[[Katrina Johnson]] (16) *[[Miss Earth 2008]] (18) *[[Miss Earth 2009]] (18) *[[Miss Earth 2010]] (19) *[[Miss Earth 2011]] (22) *[[Miss Earth 2012]] (22) *[[Miss Earth 2013]] (22) *[[Miss Earth 2014]] (22) *[[Miss Earth 2015]] (22) *[[Miss Earth 2016]] (23) *[[Miss Earth 2017]] (23) *[[Miss Earth 2018]] (23) *[[Miss Earth 2019]] (23) *[[Miss Earth 2020]] (23) *[[Miss Earth 2021]] (23) *[[Miss Supranational 2013]] (23) *[[Miss Supranational 2022]] (27) |- ! Hulyo 2025 |- | *''[[This Is For]]'' (8) *[[Miss World 2026]] (10) *[[3034 Climenhaga]] (31) |- ! Agosto 2025 |- | *[[Miss Universe Thailand 2025]] (23) *[[Praveenar Singh]] (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 46001–47000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 47001–48000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 48001–49000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 49001–50000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 50001–51000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 51001–52000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 52001–53000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 53001–54000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 54001–55000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 55001–56000]]''' (31) |- ! Setyembre 2025 |- | *[[Pagpatay kay Iryna Zarutska]] (9) *Kirk Bondad (25; sa Ingles) *[[Curlee at Sarah Discaya]] (27) *[[Miss Universe Philippines 2026]] (27) |- ! Oktubre 2025 |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 56001–57000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 57001–58000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 58001–59000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 59001–60000]]''' (6) *'''[[Miss Grand International 2025]]''' (12) *[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0]] (17) *[[Emma Tiglao]] (18) *[[Sirikit]] (26) |- ! Nobyembre 2025 |- | *[[Fátima Bosch]] (21) |- |} {{col-end}} {{hidden end}}'''Cycle 5: 21 Pebrero 2026 - kasalukuyan <small>(29 artikulo + 2 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 5}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Pebrero |- | *The Miss Globe 2022 (21; sa Ingles) |- ! Marso |- | *[[Binibining Pilipinas 1970]] (9) *[[Binibining Pilipinas 1971]] (13) *'''Binibining Pilipinas 2026''' (23; sa Ingles) |- ! Hulyo |- | *[[Miss Universe 2026]] (21) *'''[[Pop Mart]]''' (22) *'''[[Miss Supranational 2026]]''' (26) *[[Miss World 2027]] (28) *'''[[Emilio Daez]]''' (28) |- ! Agosto |- | *[[Katrina Llegado]] (1) *'''[[Bo's Coffee]]''' (6) *[[Mingyu]] (9) *[[Bea Millan-Windorski]] (10) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 60001–61000]]''' (10) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 61001–62000]]''' (10) *[[Asia Rose Simpson]] (12) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 62001–63000]]''' (16) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 63001–64000]]''' (16) *[[Lindol sa Kumamoto ng 2026]] (16) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 64001–65000]]''' (17) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 65001–66000]]''' (19) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 66001–67000]]''' (20) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 67001–68000]]''' (20) *[[Miss Grand International 2026]] (22) *'''[[Ralph de Leon]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 68001–69000]]''' (24) *[[Jackie Loughery]] (25) *[[Anton Vinzon]] (26) *[[Miss Universe Philippines 2027]] (30) *[[Mga Batas ng mga Indya]] (30) |- ! Setyembre |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 69001–70000]]''' (1) |} {{col-2}}{{col-end}} {{hidden end}} rojlb9ll9ujxmdest4bwvr6nhz4ezgd 0 318274 2223237 2223007 2026-09-02T06:45:20Z Markadan 44880 2223237 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Bembol Roco | image = | caption = | birth_name = Rafael Aranda Roco, Jr. | birth_date = {{birth date and age|1953|11|20}} | birth_place = [[Naga, Camarines Sur]], Pilipinas | death_date = | death_place = | other_names = Bembol Roco | occupation = Aktor | years_active = 1974–ngayon | height = 178 cm | website = | children = 5 (kabilang sina [[Felix Roco]] at [[Dominic Roco]]) }} Si '''Rafael Aranda Roco Jr.''' (ipinanganak noong Nobyembre 20, 1953), na mas kilala sa kanyang propesyonal na pangalan na '''Bembol Roco''', ay isang Pilipinong aktor na nakilala sa kanyang mga pagganap sa pelikula at telebisyon. Kilala siya sa kanyang papel bilang Julio Madiaga sa pelikulang ''[[Maynila, sa mga Kuko ng Liwanag]]'' noong 1975, na kalaunan ay itinuring na isa sa mga pinakadakilang pelikulang Pilipino sa kasaysayan<ref>{{cite journal|last=Labastilla|first=Skilty C.|date=November 2017|title=On Film Polls and Pinoy Rebyu|url=http://www.plarideljournal.org/article/on-film-polls/|journal=Plaridel|volume=14|issue=2|pages=195–205|doi=10.52518/2017.14.2-15cmpos|s2cid=245578823|access-date=June 13, 2021|doi-access=free}}</ref>. Nagkaroon din siya ng mahalagang papel sa ''[[The Year of Living Dangerously]]'' (1982), isang produksiyong Australiano-Amerikano. Ginampanan din niya ang mga papel ng kontrabida sa mga pelikulang aksyong Pilipino, na bahagyang naiugnay sa kanyang katangi-tanging kalbong ulo<ref name="pepph1">{{cite news|last=Mendoza|first=Ruel J|title=Bembol Roco and Tirso Cruz III portray gays in respective TV shows; Bembol enjoys unusual challenge, Tirso feels new respect for gays|url=https://www.pep.ph/lifestyle/24128/bembol-roco-and-tirso-cruz-iii-portray-gays-in-respective-tv-shows-bembol-enjoys-unusual-challenge-t|access-date=December 7, 2020|work=PEP.ph|date=December 12, 2010|language=en}}</ref>, pati na rin ang iba't ibang papel bilang suportang aktor. Mayroon siyang kambal na anak na lalaki<ref>{{cite news |title=Bembol Roco settles long-standing rift with twin sons Felix and Dominic |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/pep/543599/bembol-roco-settles-long-standing-rift-with-twin-sons-felix-and-dominic/story/ |access-date=December 7, 2020 |work=GMA News Online |date=November 8, 2015 |language=en}}</ref>, sina [[Felix Roco|Felix]]<ref>{{cite news |last1=Lagura |first1=Trina |title=Young actor Felix Roco teams up with dad, Bembol, in indie film |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/10/09/08/young-actor-felix-roco-teams-dad-bembol-indie-film |archive-url=https://web.archive.org/web/20200126042405/https://news.abs-cbn.com/entertainment/10/09/08/young-actor-felix-roco-teams-dad-bembol-indie-film |url-status=dead |archive-date=January 26, 2020 |access-date=December 4, 2020 |work=ABS-CBN News |date=October 9, 2008 |language=en}}</ref> at [[Dominic Roco|Dominic]]<ref>{{cite news |last1=Gallardo |first1=Ricky |title=For Dominic Roco, acting is life {{!}} Ricky Gallardo |url=https://businessmirror.com.ph/2018/10/01/for-dominic-roco-acting-is-life/ |access-date=December 4, 2020 |work=BusinessMirror |date=October 1, 2018}}</ref>, na kapwa mga aktor. Kilala rin siya sa kanyang pakikipagtambalan sa direktor na si [[Lino Brocka]], kung saan kabilang siya sa grupong tinatawag na "Brocka babies"<ref>{{cite news |last1=San Diego Jr |first1=Bayani |title=Bembol Roco, Boyet de Leon reunite in new film |url=https://entertainment.inquirer.net/201034/bembol-roco-boyet-de-leon-reunite-in-new-film |access-date=December 7, 2020 |work=Philippine Daily Inquirer |date=September 8, 2016 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=San Diego Jr |first1=Bayani |title=Bembol Roco revisits 'Maynila' |url=https://entertainment.inquirer.net/88773/bembol-roco-revisits-maynila |access-date=December 7, 2020 |work=Philippine Daily Inquirer |date=April 7, 2013 |language=en}}</ref>, pati na rin sa mga direktor na sina [[Ishmael Bernal]], [[Chito S. Roño]], [[Marilou Diaz-Abaya]], at [[Joel Lamangan]] noong huling bahagi ng ika-20 siglo. == Karera == Bago siya nagsimula sa pag-arte, sumailalim si Roco sa 18-buwang programang rehabilitasyon sa Drug Abuse Rehabilitation Education (DARE) Foundation sa Bicutan. Matapos makumpleto ang programa, nagtrabaho siya para sa nasabing organisasyon. Noong 1974, bumisita ang direktor na si Lino Brocka sa pasilidad ng DARE upang kumuha ng permit sa paggawa ng pelikula para sa kanyang nalalapit na proyekto. Sa pagbisitang ito, nakilala ni Brocka si Roco at kalaunan ay isinama siya sa isang bahagi ng antolohiyang pelikulang ''Tatlo, Dalawa, Isa'' (1974), kung saan gumanap si Roco bilang isang taong nagpapagaling mula sa pagkalulong sa droga, isang papel na sumasalamin sa kanyang sariling karanasan noong panahong iyon. Kalaunan ay nakilala nang husto si Roco nang siya ay piliin ni Brocka bilang pangunahing gumanap sa papel na Julio Madiaga sa pelikulang [[Maynila, sa mga Kuko ng Liwanag]] (1975). Orihinal na napunta ang papel sa aktor na si [[Jay Ilagan]], at natapos na ang apat na araw ng paggawa ng pelikula. Gayunpaman, sa tingin ni Brocka, hindi angkop ang pisikal na anyo ni Ilagan sa mahirap at desperadong karakter na nais niyang ilarawan. Si Roco, na noon ay hindi pa kilalang aktor at may payat na pangangatawan at bakas ng hirap sa mukha, ang pumalit sa papel. Umani ng papuri mula sa mga kritiko ang kanyang pagganap at naging isa sa mga pinakatampok na pagganap sa kasaysakayan ng pelikulang Pilipino. == Personal na Buhay == Kasal si Roco sa dating modelo na si Coco Artadi, na nakilala niya sa isang fashion show. Mayroon silang limang anak: sina Rafael III, Katrina Isabel, Luis Gabriel, Teodoro Felix, at Ricardo Dominic. Naghiwalay sila noong 2006. == Pilmograpiya == === Pelikula === *''Tatlo, Dalawa, Isa'' (1974) - Rocky *''[[Maynila, sa mga Kuko ng Liwanag]]'' (1975) - Julio Madiaga *''[[Sakada (1976 film)|Sakada]]'' (1976) - youth activist David<ref>{{cite book |last1=Espiritu |first1=Talitha |title=Passionate Revolutions: The Media and the Rise and Fall of the Marcos Regime |date=April 15, 2017 |publisher=Ohio University Press |isbn=978-0-89680-498-2 |url=https://books.google.com/books?id=_SxzDgAAQBAJ |access-date=December 6, 2020 |language=en}}</ref> *''[[Tatlong Taong Walang Diyos]]'' (1976) - [[Philippines campaign (1941–1942)#USAFFE|USAFEE]] Crispin<ref>{{cite book |title=CCP Encyclopedia of Philippine Art: Philippine film |year=1994 |publisher=Cultural Center of the Philippines |isbn=978-971-8546-31-4 |page=193 |url=https://books.google.com/books?id=MM3ritvPJFMC |access-date=December 4, 2020 |language=en}}</ref> *''Lunes, Martes, Miyerkules, Huwebes, Biyernes, Sabado, Linggo'' (1976)<ref>{{cite book |last1=Hernando |first1=Mario A. |title=Lino Brocka: The Artist and His Times |year=1993 |publisher=Sentrong Pangkultura ng Pilipinas |isbn=978-971-8546-16-1 |page=172 |url=https://books.google.com/books?id=7vhkAAAAMAAJ |access-date=December 6, 2020 |language=en}}</ref> *''[[Itim]]'' (1976) *''Hubad Na Bayani'' (1977) *''[[Tisoy!]]'' (1977) - Julio Madiaga *''Babae, Huwag Kang Tukso'' (1977) *''Sa Piling ng mga Sugapa'' (1977) *''Banta ng Kahapon'' (1977) *''Boy Pana (Terror ng Maynila '63)'' (1978) - Boy Pana *''Pagputi ng Uwak, Pag-itim ng Tagak'' (1978) *''Lagi Na Lamang Ba Akong Babae?'' (1978) - Eric *''Hayop sa Hayop'' (1978) *''Kid Kaliwete'' (1978) - Kid Kaliwete *''Boy Kodyak'' (1979) - Detective Teo Rosa<ref>{{cite book |last1=Tiongson |first1=Nicanor G. |url=https://books.google.com/books?id=EwIvAAAAMAAJ |title=The Urian Anthology, 1970-1979: Selected Essays on Tradition and Innovation in the Filipino Cinema of the 1970s by the Manunuri Ng Pelikulang Pilipino : with about 550 Photos and Illustrations and a Filmography of Philippine Movies, 1970-1979 |publisher=M.L. Morato |year=1983 |isbn=978-971-10-3000-1 |page=284 |language=en |access-date=December 6, 2020}}</ref> *''Isa... Dalawa... Tatlo... Ang Tatay Kong Kalbo'' (1979) *''Midnight Show'' (1979) *''Ang Leon, ang Tigre, at ang Alamid'' (1979)<ref>{{cite book |title=CCP Encyclopedia of Philippine Art: Philippine film |year=1994 |publisher=Cultural Center of the Philippines |isbn=978-971-8546-31-4 |page=247 |url=https://books.google.com/books?id=MM3ritvPJFMC |access-date=December 4, 2020 |language=en}}</ref> *''Kanto Boy'' (1980) - Kanto Boy *''Gabi ng Lagim Ngayon'' (1980) - Abel *''Pinay, American Style'' (1980) - Nonoy *''Beach House'' (1980) *''Pangkat Do or Die'' (1980) *''Alyas Boy Kalbo'' (1980) *''Taga sa Panahon'' (1980) *''Intrusion: Cambodia'' (1981) *''Bulldog'' (1981) *''Pabling'' (1981) *''Police Informant: Totoy Guwapo'' (1981) – Aurelio/Totoy Guwapo *''Asal Hayop'' (1981) *''[[Five and the Skin]]'' (1982) - Bembol *''Tres Kantos'' (1982) *''[[The Year of Living Dangerously (film)|The Year of Living Dangerously]]'' (1982) - Kumar *''Over My Dead Body'' (1983) *''Minsan, May Isang Ina'' (1983) *''Public Enemy No.1 and the Innocents'' (1983)-Hugong Bagsik *''{{'}}Merika'' (1984) - Mon *''[[Bagets]]'' (1984) - Buko vendor *''Halang ang Kaluluwa'' (1985) *''Pagsabog ng Galit'' (1986) *''[[Gabi Na, Kumander]]'' (1986) *''Teritoryo Ko Ito'' (1986) *''Alamat ng Ninja Kuno'' (1986) *''Top Mission'' (1987) *''Tatlong Ina, Isang Anak'' (1987) *''Fight for Us'' (1989) - Kumander Kontra<ref>{{cite book |last1=Quiros |first1=Conrado De |title=Flowers from the Rubble |year=1990 |publisher=Anvil Pub. |page=23 |isbn=9789712700514 |url=https://books.google.com/books?id=kfFZAAAAMAAJ |access-date=December 4, 2020 |language=en}}</ref> *''Babangon Ako't Dudurugin Kita'' (1989) - Rod *''Anak ni Baby Ama'' (1990) - Junior Bahala (Released Date: September 26, 1990) *''Urbanito Dizon'' (1990) - Pol *''Biokids'' (1990) *''Gumapang Ka sa Lusak'' (1990) - Falcon *''Hindi Kita Iiwanang Buhay: Kapitan Paile'' (1990) - Sgt. Dalisay (Released Date: November 20, 1990) *''Lover's Delight'' (1990) *''Kidlat ng Maynila: Joe Pring 2'' (1991) - Buwang *''Kalaban Mortal ni Baby Ama'' (1991) *''Eddie Tagalog: Pulis Makati'' (1992) *''Kanto Boy: Alyas Kanto Boy'' (1992) - Morris/Shiny *''Patayin si Billy Zapanta – Order of Battle: Enemy No. 1'' (1992) - Patrolman Martin *''Parolado: Partners in Crime'' (1993) – Enrico Silvano *''Sana'y Ikaw Na Nga'' (1993) *''Talahib at Rosas'' (1994) – Kumander Baliling *''Wating'' (1994) – Bert *''Nagkataon... Nagkatagpo'' (1994) – Guzman *''Lucas Abelardo'' (1994) – Mayor *''Pulis Patola 2'' (1995) *''Ikaw Pa... Eh Love Kita'' (1995) – Benjie *''[[The Grepor Butch Belgica Story]]'' (1995) – Enemy in jail *''[[Asero]]'' (1995) – Spade *''Matimbang Pa sa Dugo'' (1995) - Sabater *''Iligpit si Bobby Ortega: Markang Bungo 2'' (1995) - Martin *''Humanda Ka, Babalikan Kita'' (1996) *''Tubusin Mo ng Bala ang Puso Ko'' (1996) – Lt. Miranda *''Detective: Michael & Jackson'' (1996) – Steven Founders *''Wala Nang Iibigin Pang Iba'' (1997) – Rufo *''Ipaglaban Mo II: The Movie'' (1997) – Sgt. Macatulos *''Kadre'' (1997) *''Iskalawag'' (1997)<ref>{{cite book|last=Yeatter|first=Bryan L.|title=Cinema of the Philippines: A History and Filmography, 1897-2005|year=2007|publisher=McFarland & Company|isbn=978-0-7864-3047-5|page=301|url=https://books.google.com/books?id=V6saAQAAIAAJ|access-date=December 6, 2020|language=en}}</ref> *''Anak ng Bulkan'' (1997)<ref>{{cite news|last=Red|first=Isah V.|title=Home is where the heart is|url=https://books.google.com/books?id=MA8iAAAAIBAJ&pg=PA60 |access-date=January 2, 2023 |publisher=Manila Standard |date=December 20, 1997|language=en}}</ref> – Pulon *''Di Puwedeng Hindi Puwede!'' (1999) – Mendez *''Esperanza: The Movie'' (1999) – Luis *''Bulaklak ng Maynila'' (1999) – Roque *''Palaban'' (2000) – Barikan *''Biyaheng Langit'' (2000) – Bossing *''Markova: Comfort Gay'' (2000) – Puging *''Homecoming'' (2003) – Mr. Edades *''U Belt'' (2004) – Major *''Ang Anak ni Brocka'' (2005) *''Boso'' (2005) - Tata Nando *''The Great Raid'' (2005) - Henchman #2 *''Tuli'' (2005) *''[[Donsol]]'' (2006)<ref>{{cite news |title=Donsol... |url=https://books.google.com/books?id=6VY1AAAAIBAJ&pg=PA66 |access-date=January 2, 2023 |work=Philippine Daily Inquirer |date=December 2, 2006 |language=en}}</ref> – Fidel *''[[First Day High]]'' (2006) – Investigator Matriponio *''[[Faces of Love (2007 film)|Faces of Love]]'' (2007) *''Ang M.O.N.A.Y. ni Mr. Shooli (Misteyks Opda Neysion Adres Yata)'' (2007) *''Pi7ong Tagpo'' (2007) - Fred Rodriguez *''[[Batanes: Sa Dulo ng Walang Hanggan]]'' (2007) – Boy *''Maynila sa mga Pangil ng Dilim'' (2008) *''U.P.C.A.T.'' (2008) – Mang Avelino *''Kinuluyang Kiti'' (2009) – Udong *''Oh, My Girl!'' (2009) – Director *''Miss You Like Crazy'' (2010) – Efren Samonte *''Pendong'' (2010) – Mariano Verona *''[[Amigo (film)|Amigo]]'' (2011) – Policarpio<ref>{{cite news |title=Phl's finest actors cast in Amigo |url=https://www.philstar.com/entertainment/2011/06/20/697610/phls-finest-actors-cast-amigo |access-date=December 4, 2020 |work=The Philippine Star |date=January 20, 2011}}</ref> *''[[Dagim]]'' (2010)<ref>{{cite news|title=Dimples Romana plays Ces Drilon-inspired role |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/03/10/dimples-romana-plays-ces-drilon-inspired-role |archive-url=https://web.archive.org/web/20200126024023/https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/03/10/dimples-romana-plays-ces-drilon-inspired-role |url-status=dead |archive-date=January 26, 2020 |access-date=December 7, 2020 |work=ABS-CBN News |date=November 3, 2010 |language=en}}</ref> *''[[Forever and a Day (2011 film)|Forever and a Day]]'' (2011) *''Isda'' (2011) *''[[Aswang (2011 film)|Aswang]]'' (2011) – Moises, king of the Abuwaks<ref>{{cite news|last=Villanueva|first=Earl|title=PEP REVIEW: Aswang presents a strong narrative combined with visually stunning cinematography |url=https://www.pep.ph/guide/movies/9251/pep-review-aswang-presents-a-strong-narrative-combined-with-visually-stunning-cinematography|access-date=December 7, 2020|work=PEP.ph|date=November 5, 2011|language=en}}</ref> *''[[Thy Womb]]'' (2012) – Bang-Asan<ref>{{cite news|last=Cartalaba|first=Jude|title=Thy Womb: Brillante Mendoza's finest |url=https://www.rappler.com/entertainment/17971-thy-womb-brillante-mendozas-finest/|access-date=December 4, 2020|work=Rappler|date=December 5, 2012|language=en}}</ref> *''Tinik'' (2013) *''Boy Golden: Shoot to Kill'' (2013) – Frederico delos Reyes *''K'na, the Dreamweaver'' (2014) *''[[Tres (2014 film)|Tres]]'' ("Faith, Love, Time & Dr. Lazaro" segment, 2014) – Dr. Lazaro *''[[Gangster Lolo]]'' (2014)<ref>{{cite news|title=Expendables Filipino style|url=https://www.philstar.com/entertainment/2014/11/15/1391817/expendables-filipino-style|access-date=September 1, 2023|work=[[The Philippine Star]]|publisher=Philstar Global Corp.|date=November 15, 2014|location=[[Manila]], Philippines}}</ref> *''Piring'' (2015) *''[[Felix Manalo (film)|Felix Manalo]]'' (2015) – Quintín Rivera *''[[Angela Markado (2015 film)|Angela Markado]]'' (2015) – Benito *''[[Pedicab (film)|Pedicab]]'' (2016) – Mang Pepe *''What Home Feels Like'' (2017) *''Baconaua'' (2017) *''[[AWOL (2017 film)|AWOL]]'' (2017) – Amang *''[[Dark Is the Night (2017 film)|Dark Is the Night]]'' (2017) – Boss *''[[Smaller and Smaller Circles]]'' (2017) *''[[Huwag Kang Lalabas]]'' ("Bahay" segment; 2021) – Mandurugo *''Nagalit ang Patay sa Haba ng Lamay: Da Resbak'' (2023) *''Kontrabida'' (2025)<!-- Aug 19 --> *''The Time That Remains'' (2025)<!-- Sep 18 --> *''Poon'' (upcoming)<!-- Adolfo Alix Jr. --> *''Kuya: The Governor Edwin Jubahib Story'' (upcoming)<ref>{{Cite web |last=Gonzales |first=Rommel |date=July 16, 2023 |title=Christian Vazquez Thanks ABS-CBN, GMA-7 |url=https://id.summitmedia.com.ph?d=https%3A%2F%2Fwww.pep.ph%2Fnews%2Flocal%2F174538%2Fchristian-vasquez-manny-villar-biopic-movie-a745-20230716 |access-date=2025-01-21 |website=[[Philippine Entertainment Portal]] |language=en}}</ref> === Telebisyon === {| class="wikitable sortable" ! Taon !! Titulo !! Ganap !! Sanggunian |- | 1995 || ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Abo]]'' || Igme | |- | 1997–1999 || ''[[Esperanza]]'' | Luis Miguel | |- | 1999–2000 || ''[[Labs Ko Si Babe]]'' || Silvestre "Rocky" Escallon | |- | 2001–2003 || ''[[Recuerdo de Amor]]'' || Ward | |- | 2002–2003 || ''[[Ang Iibigin ay Ikaw]]'' || Oscar | |- |rowspan="4"| 2006 || ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Palaisdaan]]'' || Gusting | |- | ''[[Sa Piling Mo]]'' || Al Fernandez | |- | ''[[Komiks (TV series)|Komiks Presents]]: [[Da Adventures of Pedro Penduko]]'' || Kadyo | |- | ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Korte]]'' || Ernie | |- | 2006–2007 || ''[[Maging Sino Ka Man (2006 TV series)|Maging Sino Ka Man]]'' || Tomas Arroyo | |- |rowspan="3"| 2007 || ''[[Asian Treasures]]'' || Marcus Vergara | |- | ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Rosaryo]]'' || Alberto Bautista | |- | ''[[Pangarap na Bituin]]'' || Alex Rodriguez | |- | 2007–2008 || ''[[Maging Sino Ka Man: Ang Pagbabalik]]'' || Tomas Arroyo | |- |rowspan="3"| 2008 || ''[[Iisa Pa Lamang]]'' || Martin Dela Rhea | |- | ''[[Komiks Presents: Kapitan Boom]]'' || Hector Dasmaquinoz | |- | ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Singsing]]'' || Jun | |- | 2009–2010 || ''[[Sine Novela]]: [[Tinik Sa Dibdib]]'' || Tiburcio "Tibo" Yadao | |- | 2009 || ''[[Maalaala Mo Kaya| Maalaala Mo Kaya: Medal Of Valor]]'' || Domeng Rubi | |- | 2010–2011 || ''[[Beauty Queen (TV series)|Beauty Queen]]'' || Angelo "Anya" Castillo <ref name="pepph1"/> | |- |rowspan="2"| 2011 || ''[[Sisid (TV series)|Sisid]]'' || Don Segismundo Zaragoza | |- | ''[[Sa Ngalan ng Ina]]'' || Armando "Amang" Deogracias | |- | 2011–2012 || ''[[Ikaw ay Pag-Ibig]]'' || Robert Jimenez | |- |rowspan="4"| 2012 || ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Gayuma]]'' || Vic | |- | ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Motorsiklo]]'' || Danilo | |- | ''[[One True Love (TV series)|One True Love]]'' || Henry Sandoval | |- | ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Komiks]]'' || Gilbert | |- |rowspan="5"| 2013 || ''[[May Isang Pangarap]]'' || Turing | |- | ''[[Bayan Ko (TV series)|Bayan Ko]]'' || Ernesto Santiago | |- | ''[[Pyra: Babaeng Apoy]]'' || Cesar Ortiz | |- | ''[[Muling Buksan ang Puso]]'' || Ernie Cabigas | |- | ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Dream House]]'' || Paeng | |- |rowspan="4"| 2014 || ''[[Dyesebel (2014 TV series)|Mars Ravelo's Dyesebel]]'' || Fabian Reyes | |- | ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Kwintas]]'' || Bert | |- | ''[[Sana Bukas pa ang Kahapon]]'' || Fidel De Guzman | |- | ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Nurse Cap]]'' || Mr. Palma | |- | 2015 ||''[[Karelasyon]]'' || Warren | |- | 2015–2016 || ''[[Little Nanay]]'' || Berto Batongbuhay | |- |rowspan="2"| 2016 || ''[[Once Again (Philippine TV series)|Once Again]]'' || Romulo Del Mundo | |- | ''[[FPJ's Ang Probinsyano]]'' || PC/Supt. Redentor Almario | |- |rowspan="2"| 2018 || ''[[Pepito Manaloto]]'' || Benny Manaloto | |- | ''[[The One That Got Away (Philippine TV series)|The One That Got Away]]'' || Pancho Makalintal | |- |rowspan="2"| 2019 || ''[[Kara Mia]]'' || Sio | |- | ''[[The Gift (2019 Philippine TV series)|The Gift]]'' || Crispin Anzures | |- | 2022 || ''[[Lolong (TV series)|Lolong]]'' || Narsing Candelaria | |- |rowspan="2"| 2023 || ''[[Big Bet (TV series)|Big Bet]]'' || Daniel | |- | ''[[Walang Matigas na Pulis sa Matinik na Misis (TV series)|Walang Matigas na Pulis sa Matinik na Misis]]'' || Ulo | |- | 2024 || ''[[Lilet Matias: Attorney-at-Law]]'' || Mang Ķanor | |- |rowspan="2"| 2025 || ''[[Incognito (TV series)|Incognito]]'' || Rolando "Ninong" Reyes | |- | ''[[Maalaala Mo Kaya]]'' || Luis Catacutan || <ref>{{Cite web |date=May 4, 2025 |title=Netizens rave about BINI Sheena's am-eyyy-zing portrayal of her life story on 'MMK' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/5/4/netizens-rave-about-bini-sheena-s-am-eyyy-zing-portrayal-of-her-life-story-on-mmk-0952 |access-date=May 4, 2025 |website=ABS-CBN |language=en}}</ref> |} == Mga Gawad == {| class="wikitable" ! Taon !! Kategorya !! Gawa !! Lupon ng Parangal |- | 1976 || Best Actor || ''Maynila Sa Mga Kuko Ng Liwanag'' <ref name="tariman1">{{cite news |last1=Tariman |first1=Pablo A. |title=The prime of Bembol Roco |url=https://www.philstar.com/entertainment/2011/10/14/736845/prime-bembol-roco |access-date=December 4, 2020 |work=The Philippine Star |date=October 14, 2011}}</ref>|| FAMAS award |- | - || Best Actor || ''Sa Piling Ng Mga Sugapa'' <ref name="tariman1"/><ref>{{cite book |last1=Tiongson |first1=Nicanor G. |title=The Urian Anthology, 1970-1979: Selected Essays on Tradition and Innovation in the Filipino Cinema of the 1970s by the Manunuri Ng Pelikulang Pilipino : with about 550 Photos and Illustrations and a Filmography of Philippine Movies, 1970-1979 |year=1983 |publisher=M.L. Morato |isbn=978-971-10-3000-1 |page=11 |url=https://books.google.com/books?id=EwIvAAAAMAAJ |access-date=December 4, 2020 |language=en}}</ref>|| Urian award |- | - || Best Actor || ''Esperanza'' <ref name="tariman1"/>|| Star Awards |- | 2016 || Best Actor || ''Pauwi Na'' <ref>{{cite news |last1=Tuazon |first1=Nikko |title=Bembol Roco tied with Aeta tribe member for Best Actor at 1st To Farm Film Fest |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/pep/574638/bembol-roco-tied-with-aeta-tribe-member-for-best-actor-at-1st-to-farm-film-fest/story/ |access-date=December 4, 2020 |work=GMA News Online |date=July 22, 2016 |language=en}}</ref>|| ToFarm Awards |- | 2017 || Best Actor || ''Pauwi Na'' <ref>{{cite news |title=FULL LIST: Winners, Luna Awards 2017 |url=https://www.rappler.com/entertainment/180172-full-list-winners-luna-awards-2017-film-academy-philippines/ |access-date=December 7, 2020 |work=Rappler |date=August 27, 2017 |language=en}}</ref>||Luna Awards |- | 2017 || Best Actor || ''What Home Feels Like'' <ref>{{cite news |title=Rare feat for Bembol Roco |url=https://entertainment.inquirer.net/235168/rare-feat-bembol-roco |access-date=December 4, 2020 |work=Philippine Daily Inquirer |date=July 20, 2017 |language=en}}</ref>|| ToFarm Awards |} == Talasanggunian == {{reflist}} ==Panlabas na kawing== *{{IMDb name|id=0734368|name=Bembol Roco}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas|Roco, Bembol]] 0ayq3r96dzu8jlfpemj0pmsu9xokt9k 10 320855 2223186 2222459 2026-09-01T21:58:41Z Jojit fb 38 2223186 wikitext text/x-wiki {{Unang Pahina/Artikulo/{{#switch:{{#expr:{{Rand|25}}}} |1 = Kasaysayan ng Pilipinas |2 = Alkimiya |3 = Microsoft Windows |4 = MariMar |5 = Kolehiyong Rogasyonista |6 = Mau Marcelo |7 = Thalía |8 = Fernando Amorsolo |9 = Pambansang Korporasyon sa Elektrisidad |10 = Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008 |11 = Tamaraw |12 = Ahedres |13 = Indiya |14 = Jigme Khesar Namgyel Wangchuck |15 = Chiune Sugihara |16 = Kababaihan sa Pilipinas |17 = Maynila |18 = Keso |19 = Karagatang Pasipiko |20 = One Direction |21 = BoA |22 = Roma |23 = Napoles |24 = Baybayin |25 = Kim Il-sung }} }} fpdp541gz9jds0wtu3b79jovr41w9hs 0 324938 2223259 2181448 2026-09-02T08:49:14Z Allyriana000 119761 2223259 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=Lalela Mswane|image=Lalela Mswane meets Joko Widodo at the State Palace Jakarta.jpg|caption=Si Mswane noong 2023|birth_name=Lalela Lali Mswane|birth_date={{birth date and age|1997|3|27|df=yes}}|birth_place=Richards Bay, Timog Aprika|education=University of Pretoria ([[Bachelor of Laws|LLB]])|height={{height|m=1.72}}|hair_color=Itim|eye_color=Kayumanggi|title=Miss South Africa 2021<br>[[Miss Supranational 2022]]|competitions=Miss South Africa 2021<br />(Nagwagi)<br />[[Miss Universe 2021]]<br />(2nd runner-up)<br />[[Miss Supranational 2022]]<br />(Nagwagi)}} [[Category:Articles with hCards]] Si '''Lalela Lali Mswane''' (ipinanganak noong 27 Marso 1997) ay isang modelo at ''beauty pageant titleholder'' mula sa Timog Aprika na kinoronahang bilang [[Miss Supranational 2022]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Mazibuko |first=Thobile |date=16 Hulyo 2022 |title=Lalela Mswane makes history as the first Black woman to win Miss Supranational |url=https://www.iol.co.za/lifestyle/style-beauty/beauty/watch-lalela-mswane-makes-history-as-the-first-black-woman-to-win-miss-supranational-ea32c075-1b45-44e8-9cfa-687f23fc9ba2 |access-date=16 Hulyo 2022 |website=Independent Online |language=en}}</ref> Si Mswane ang unang babaeng Timog-Aprikana na nanalo bilang [[Miss Supranational]]. Si Mswane ay nakoronahan din bilang Miss South Africa 2021 at kumatawan sa bansang [[Timog Aprika]] sa [[Miss Universe 2021]], kung saan ito ay nagtapos bilang second runner-up.<ref name="jagran">{{Cite web |date=13 Disyembre 2021 |title=Miss Universe 2021: India's Harnaaz Kaur Sandhu beats Paraguay's Nadia Ferreira to become Miss Universe |url=https://english.jagran.com/entertainment/miss-universe-2021-indias-harnaaz-kaur-sandhu-beats-paraguays-nadia-ferreira-to-become-miss-universe-10036258 |access-date=10 Hunyo 2022 |website=Jagran English |language=en}}</ref> == Buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Mswane sa Richards Bay, KwaZulu-Natal sa mga magulang na sina Muntu Mswane, na ipinanganak sa Eswatini at isang ministro at ''diplomat'', at si Hleliselwe na isang accounts clerk.<ref>{{cite web |date=4 Agosto 2021 |title=Lalela Mswane makes it to Miss SA Top 10 |url=http://www.times.co.sz/entertainment/133284-lalela-mswane-makes-it-to-miss-sa-top-10.html |access-date=17 Enero 2024 |work=Times of Swaziland |language=en |archive-date=7 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407141712/http://www.times.co.sz/entertainment/133284-lalela-mswane-makes-it-to-miss-sa-top-10.html |url-status=dead }}</ref> Siya ang bunso sa tatlong anak, na may isang nakatatandang kapatid na lalaki at babae. Matapos makumpleto ang kaniyang sekondaryang edukasyon sa Pro Arte Alphen Park noong 2015, nag-aral si Mswane sa University of Pretoria, at kalaunan ay natamo ang kaniyang degree na Batsilyer sa Batas.<ref>{{cite web |date=8 Oktubre 2021 |title=Getting to know Lalela Mswane: Time is the most precious gift |url=https://www.sowetanlive.co.za/s-mag/2021-10-08-getting-to-know-lalela-mswane-time-is-the-most-precious-gift/ |access-date=17 Oktubre 2025 |work=The Sowetan |language=en}}</ref> Bago naging Miss South Africa, nagtrabaho si Mswane bilang isang propesyonal na modelo sa ilalim ng ahensiyang Alushi Models.<ref name="alushi models">{{cite web |title=Lalela |url=https://www.alushi.co.za/portfolio/models-women/women/1509065/lalela |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016172602/https://www.alushi.co.za/portfolio/models-women/women/1509065/lalela |archive-date=16 Oktubre 2021 |access-date=17 Oktubre 2025 |publisher=Alushi Models |language=en}}</ref> == Mga paligsahan ng kagandahan == Sinimulan ni Mswane ang kaniyang karera sa mga paligsahan ng kagandahan sa Matric Experience 2015 pageant, kung saan nagtapos siya bilang first runner-up.<ref name=":0" /> === Miss South Africa 2021 === Noong 6 Hulyo 2021, inanunsyo si Mswane bilang isa sa tatlumpung kandidatang lalahok para sa Miss South Africa 2021.<ref>{{cite web |date=6 Hulyo 2021 |title=Meet the Miss South Africa 2021 top 30 contestants |url=https://www.news24.com/channel/the-juice/news/pageant/meet-the-miss-south-africa-2021-top-30-contestants-20210706 |access-date=2 Setyembre 2026 |work=News24 |language=en}}</ref> Matapos ang serye ng mga panayam at pampublikong pagboto, inanunsyo siya noong 3 Agosto bilang isa sa sampung ''semifiinalist'' na lalahok sa pinal na kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Morkel |first=Graye |date=30 Hulyo 2021 |title=Where to watch the Miss South Africa top 10 reveal |url=https://www.news24.com/channel/the-juice/news/pageant/where-to-watch-the-miss-south-africa-top-10-reveal-20210730 |access-date=2 Setyembre 2026 |website=Channel 24 |language=en-US}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1997]] hmf5rwbx6boowmctlval9yofhfkbn1e 0 326208 2223177 2211395 2026-09-01T17:43:27Z Allyriana000 119761 2223177 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant |name=Miss International 2024 |image=Huỳnh Thị Thanh Thủy.png |image size= |image alt= |caption=Huỳnh Thị Thanh Thủy |date=12 Nobyembre 2024 |presenters={{Hlist|Maxwell Powers|Nahoko Bolden|[[Andrea Rubio]]}} |entertainment={{Hlist|Little Glee Monster|Shinji Takeda}} |theme= |venue=Tokyo Dome City Hall, [[Tokyo]], Hapon |broadcaster=[[YouTube]] |director= |producer= |owner= |sponsor= |entrants=71 |placements=20 |debuts={{Hlist|Albanya|Kapuluang Birheng Britaniko}} |withdrawals={{Hlist|Anggola|Dinamarka|Estonya|Gresya|Hamayka|Lesoto|Litwanya|Martinika|Mawrisyo|Noruwega|Pakistan|Serbiya|Simbabwe|Tunisya|Uganda}} |returns={{Hlist|Arhentina|Bulgarya|Etiyopiya|Honduras|Irlanda|Italya|Kabo Berde|Luksemburgo|Rumanya|Timog Sudan|Tsina}} |winner='''[[Huỳnh Thị Thanh Thủy]]''' |represented={{flagicon|Vietnam}} Biyetnam |congeniality= |personality= |best national costume=Samantha Poole<br>{{flagu|Nuweba Selandiya}} |best state costume= |photogenic= |miss internet= |award1 label= |award1= |award2 label= |award2= |opening trailer= |before=[[Miss International 2023|2023]] |next=[[Miss International 2025|2025]] }} Ang '''Miss International 2024''' ay ang ika-62 edisyon ng [[Miss International]] pageant na ginanap sa Tokyo Dome City Hall, Hapon noong 12 Nobyembre 2024.<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D.C. |date=21 Enero 2024 |title=Miss International Organization announces 2024 coronation date, venue |url=https://qa.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/01/21/2327448/miss-international-organization-announces-2024-coronation-date-venue |access-date=21 Marso 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Andrea Rubio]] ng Beneswela si [[Huỳnh Thị Thanh Thủy]] ng Biyetnam bilang Miss International 2024.<ref name="winner">{{Cite web |last=Adina |first=Armin |date=13 Nobyembre 2024 |title=Huynh Thi Thanh Thuy of Vietnam is Miss International 2024 |url=https://entertainment.inquirer.net/585242/miss-international-2024-huynh-thi-thanh-thuy-of-vietnam-brings-home-crown |access-date=2 Disyembre 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cao |first=Tan |date=12 Nobyembre 2024 |title=Vietnamese contestant crowned Miss International 2024 |language=en |work=VnExpress International |url=https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/vietnamese-contestant-crowned-miss-international-2024-4815365.html |access-date=15 Enero 2025}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Biyetnam sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Fojas |first=Isha |date=13 Nobyembre 2024 |title=Who Is Huynh Thi Thanh Thuy? 10 Things on Miss International 2024 |url=https://www.preview.ph/culture/miss-international-2024-huynh-thi-thanh-thuy-a5200-20241113?s=dv1ja8eivnfn6sqqfv1hp60pb9 |access-date=15 Enero 2025 |website=Preview.ph |language=en}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Camila Roca ng Bulibya, habang nagtapos bilang second runner-up si Alba Pérez ng Espanya.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=13 Nobyembre 2024 |title=Vietnam’s beauty queen Thanh Thuy takes the crown at Miss International 2024 |url=https://vietnamnet.vn/en/vietnam-s-beauty-queen-thanh-thuy-takes-the-crown-at-miss-international-2024-2341393.html |access-date=15 Enero 2025 |website=VietNamNet News |language=en}}</ref> Mga kandidata mula sa pitumpu't-isang mga bansa at teritoryo ang lumahok sa edisyong ito. Pinangunahan nina Maxwell Powers at Nahoko Bolden ang kompetisyon. Nagtanghal ang Little Glee Monster at si Shinji Takeda sa edisyong ito. == Kasaysayan == === Pagpili ng mga kandidata === Ang mga kalahok mula sa pitumpu't-isang bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Isang kandidata ang iniluklok upang kumatawan sa kanilang bansa matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Dapat sanang lalahok si Charlotte Harrison ng Espanya,<ref>{{Cite web |last=Criado |first=Silvia |date=11 Setyembre 2024 |title=La representante de Canarias, Charlotte Harrison, ganadora de Miss Internacional España 2024 |trans-title=Charlotte Harrison, representative of the Canary Islands, winner of Miss International Spain 2024 |url=https://www.diezminutos.es/famosos-corazon/famosos-espanoles/a62148557/charlotte-harrison-canarias-ganadora-miss-internacional-espana-2024/ |access-date=11 Setyembre 2024 |website=Diez Minutos |language=es-ES}}</ref> ngunit pinalitan siya ng kanyang second runner-up na si Alba Pérez dahil sa mga personal na dahilan.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=13 Nobyembre 2024 |title=Alba Pérez, la gaditana que se ha proclamado en Tokio 2ª Dama de Miss Internacional 2024 |trans-title=Alba Pérez, the Cadiz native who has been proclaimed 2nd Lady of Miss International 2024 in Tokyo |url=https://www.diariodecadiz.es/puerto-real/alba-perez-gaditana-proclamado-tokio_0_2002779054.html |access-date=9 Disyembre 2024 |website=Diario de Cádiz |language=es}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang bansang Albanya.<ref name=":0">{{Cite web |date=22 Hulyo 2024 |title=Adacia Adonis proudly secures Miss British Virgin Islands 2024 crown |url=https://wicnews.com/caribbean/adacia-adonis-proudly-secures-miss-british-virgin-islands-2024-crown |access-date=22 Hulyo 2024 |website=WIC News |language=en}}</ref> Bumalik ang mga bansang Bulgarya na huling sumali noong [[Miss International 1970|1970]]; Kirgistan na huling sumali noong [[Miss International 2013|2013]]; Luksemburgo na huling sumali noong [[Miss International 2015|2015]]; Irlanda na huling sumali noong [[Miss International 2016|2016]]; Sierra Leone na huling sumali noong [[Miss International 2017|2017]]; Etiyopiya na huling sumali noong [[Miss International 2018|2018]]; Arhentina, Gineang Ekwatoriyal, Liberya, Tsina, at Timog Sudan na huling sumali noong [[Miss International 2019|2019]]; at Honduras, Italya, Kabo Berde, at Rumanya na huling sumali noong [[Miss International 2022|2022]]. Hindi sumali ang mga bansang [[Angola|Anggola]], [[Dinamarka]], [[Estonya]], [[Jamaica|Hamayka]], [[Lesotho|Lesoto]], [[Litwanya]], [[Martinika]], [[Mauritius|Mawrisyo]], [[Noruwega]], [[Pakistan]], [[Serbia|Serbiya]], [[Tunisia|Tunisya]], at [[Uganda]] sa edisyong ito matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. Hindi sumali sina Katerina Pasalari ng Gresya at Lisa Sibanda ng Simbabwe dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Gorogodo |first=Nyasha |date=23 Hunyo 2024 |title=Miss Universe runners-up take on new pageantry roles |url=https://www.newsday.co.zw/thestandard/standard-style/article/200028646/miss-universe-runners-up-take-on-new-pageantry-roles |access-date=5 Setyembre 2024 |website=The Standard |language=en}}</ref> Dapat sanang lalahok si Silvia Dörre Sánchez ng Alemanya sa edisyong ito, ngunit nagkaroon ito ng pulmonya ilang araw bago lumipad papuntang Tokyo. Dapat din sanang lalahok sina Nieves Bilora Lohoba ng Gineang Ekwatoriyal<ref>{{Cite web |last=Nkulu |first=Vicente |date=1 Oktubre 2023 |title=Nieves Bilora LOHOBA, Miss internacional Guinea: “Cuando una mujer tiene confianza en sí misma, puede dominar el mundo” |trans-title=Nieves Bilora Lohoba, Miss Guinea International: “When a woman has self-confidence, she can rule the world.” |url=https://lagdeguinea.com/nieves-bilora-lohoba-miss-internacional-guinea-cuando-una-mujer-tiene-confianza-en-si-misma-puede-dominar-el-mundo/ |access-date=6 Agosto 2025 |website=La Gaceta de Guinea Ecuatorial |language=es}}</ref> at Adacia Adonis ng Kapuluang Birheng Britaniko, ngunit bumitiw ang mga ito sa kompetisyon dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref name=":02">{{Cite web |date=22 Hulyo 2024 |title=Adacia Adonis proudly secures Miss British Virgin Islands 2024 crown |url=https://wicnews.com/caribbean/adacia-adonis-proudly-secures-miss-british-virgin-islands-2024-crown |access-date=22 Hulyo 2024 |website=WIC News |language=en}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss International 2024''' | * '''{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]]''' – '''[[Huỳnh Thị Thanh Thủy]]<ref name="winner" />''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] – Camila Roca<ref name="winner" /> |- |2nd runner-up | * {{ESP}} – Alba Pérez<ref name="winner" /> |- |3rd runner-up | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Sakra Guerrero<ref name="winner" /> |- |4th runner-up | * {{IDN}} – Sophie Kirana<ref name="winner" /> |- |Top 8 | * {{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] – Samantha Poole<ref name="winner" /> * {{flagicon|POL}} [[Polonya]] – Ewa Jakubiec<ref name="winner" /> * {{CZE}} – Alina Dementjeva<ref name="winner" /> |- |Top 20 | * {{flagicon|AUS}} [[Australya]] – Selina McCloskey<ref name="top20">{{Cite web |last=Evangelista |first=Jessica Ann |date=12 Nobyembre 2024 |title=Miss International 2024: Philippines’ Angelica Lopez bows out early |url=https://entertainment.inquirer.net/585252/miss-international-2024-philippines-angelica-lopez-bows-out-early |access-date=2 Disyembre 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> * {{flagicon|Cape Verde}} [[Cabo Verde]] – Akysanna Veiga<ref name="top20" /> * {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] – Mei Ueda §<ref name="top20" /> * {{flagicon|Honduras}} [[Honduras]] – April Tobie<ref name="top20" /> * {{flagicon|IRE}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Hannah-Kathleen Hawkshaw<ref name="top20" /> * {{flagicon|Cuba}} [[Cuba|Kuba]] – Shelbi Byrnes<ref name="top20" /> * {{flagicon|Mongolia}} [[Mongolya]] – Bayaraa Suvd-erdene<ref name="top20" /> * {{flagicon|NGA}} [[Niherya]] – Perpetual Ukadike §<ref name="top20" /> * {{flagicon|Dominican Republic}} [[Republikang Dominikano]] – Miyuki Cruz §<ref name="top20" /> * {{flagicon|Taiwan}} [[Taiwan|Taywan]] – Oceana Lin-Kurie<ref name="top20" /> * {{RSA}} – Belindé Schreuder<ref name="top20" /> * {{flagicon|Timog Sudan}} [[Timog Sudan]] – Amylia Deng<ref name="top20" /> |} <small>§ – Binoto ng mga manonood upang mapabilang sa Top</small> <small>20</small> ==== Mga ''Continental Queen'' ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Rehiyong Kontinental !Kandidata |- |Aprika | * {{flagicon|Cape Verde}} [[Cabo Verde]] – Akysanna Veiga<ref name="awards">{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D.C. |date=13 Nobyembre 2024 |title=Vietnam wins 1st Miss International crown, Philippines loses finalist streak |url=https://qa.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/11/13/2399803/vietnam-wins-1st-miss-international-crown-philippines-loses-finalist-streak/ |access-date=2 Disyembre 2024 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- |Asya-Pasipiko | * {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] – Mei Ueda<ref name="awards" /> |- |Europa | * {{flagicon|IRE}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Hannah-Kathleen Hawkshaw<ref name="awards" /> |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|Cuba}} [[Cuba|Kuba]] – Shelbi Byrnes<ref name="awards" /> |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Kandidata |- |Miss Fitness | * {{HND}} – April Tobie<ref name="awards" /> |- |Miss Photogenic | * {{MEX}} – Valeria Villanueva<ref name="awards" /> |- |Best in Evening Gown | * {{PER}} – Sofia Cajo<ref name="awards" /> |} ==== Best National Costume ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|NZL}} [[New Zealand|'''Nuweba Selandiya''']] – '''Samantha Poole'''<ref name=":1">{{Cite web |last=Prima |first=Berkat |date=1 Disyembre 2024 |title=10 Potret Best National Costume di Miss International 2024, Unik! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/berkat-prima/potret-best-national-costume-di-miss-international-2024-c1c2 |access-date=10 Disyembre 2024 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |- |Top 10 | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Sakra Guerrero<ref name=":1" /> * {{flagicon|Ecuador}} [[Ecuador|Ekwador]] – Paulethe Cajas<ref name=":1" /> * {{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] – Hermela Niguissie<ref name=":1" /> * {{flagicon|KGZ}} [[Kirgistan]] – Aiperi Nurbekova<ref name=":1" /> * {{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] – Christina Lazaros<ref name=":1" /> * {{Flag|Panama}} – Liliam Ashby<ref name=":1" /> * {{Flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – Camille Platroz<ref name=":1" /> * {{flagicon|Dominican Republic}} [[Republikang Dominikano]] – Miyuki Cruz<ref name=":1" /> * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Apisara Thadadolthip<ref name=":1" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Ilang mga pagbabago sa pormat ng kompetisyon ang ipinatupad ng Miss International. Mula sa labinlima, dalawampung ''semifinalist'' ang napili upang lumahok sa ''final competition''; labimpito sa pamamagitan ng mga paunang kompetisyon at mga ''personal interview'', at tatlo mula sa ''internet voting''.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=12 Nobyembre 2024 |title=Miss International 2024: What to expect in the finale show |url=https://entertainment.inquirer.net/585128/miss-international-2024-what-to-expect-in-the-finale-show |access-date=3 Marso 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Lumahok sa ''swimsuit competition'' ang dalawampung ''semifinalist'',<ref>{{Cite web |last= |date=12 Nobyembre 2024 |title=IN PHOTOS: Miss International 2024 swimsuit segment |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/photos-miss-international-swimsuit-segment-2024/ |access-date=3 Marso 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> at kalaunan ay napili ang walong pinalista na sumabak sa ''evening gown competition'' at ''question-and-answer round.''<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=20 Oktubre 2024 |title=Miss International announces 2024 competition format |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/10/20/2393533/miss-international-announces-2024-competition-format |access-date=3 Marso 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=16 Oktubre 2024 |title=Miss International announces new format for 2024 pageant |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/923951/miss-international-announces-new-format-for-2024-pageant/story/ |access-date=3 Marso 2025 |website=GMA Integrated News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=12 Nobyembre 2024 |title=TRANSCRIPT: Miss International 2024 Top 8 Q&A segment |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/transcript-miss-international-question-answer-segment-2024/ |access-date=3 Marso 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> === Komite sa pagpili === * Norika Fujiwara – Miss Nippon 1992, modelo at aktres * Yasuko Ikenobō – Tagapangulo ng NPO Moegi at miyembro ng Yokozuna Deliberation Council * Soujitsu Kobori – Pangulo ng Kobori Enshu School of Tea * Junko Koshino – Taga-disenyong Hapones * Nsenda Lukumwena – ''Ambassador Extraordinary and Plenipotentiary'' ng Demokratikong Republika ng Konggo sa Hapon * Ryohei Miyata – Tagapangulo ng Public Interest Incorporated Association, Nitten * Supapan Pichaironarongsongkram – Tagapangulo ng Chao Phraya Express Boat * [[Andrea Rubio]] – Miss International 2023 mula sa Beneswela * Akemi Shimomura – Pangulo ng Miss International Organization<ref name="Judges">{{cite web |date=18 Oktubre 2023 |title=審査員に、藤原紀香さん、コシノジュンコさんら、11名が決定！-70名の"美と平和の親善大使"出場者情報も公開 |trans-title=11 judges including Norika Fujiwara and Junko Koshino have been selected! -Information on 70 "Goodwill Ambassadors of Beauty and Peace" contestants also released- |url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000074.000015811.html |access-date=6 Mayo 2024 |publisher=PR Times |language=ja}}</ref> * Hiroshi Tabata – Dating komisyoner ng Japan Tourism Agency == Mga kandidata == Pitumpu't-isang kandidata ang kumpirmadong lalahok.<ref>{{Cite web |date=10 Marso 2024 |title=Jinotega se lleva la corona de Miss Mundo Nicaragua 2024 |trans-title=Miss World Nicaragua 2024 is Ismeli Jarquín from Jinotega |url=https://nicaraguaactual.tv/nacionales/93943-miss-mundo-nicaragua-2024-jinotegana-ismeli-jarquin/ |access-date=23 Marso 2024 |website=Nicaragua Actual |language=es-CR |archive-date=5 Disyembre 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205131651/https://nicaraguaactual.tv/nacionales/93943-miss-mundo-nicaragua-2024-jinotegana-ismeli-jarquin |url-status=dead }}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Retamal |first=Brenda García |date=11 Nobyembre 2024 |title=Sofía Cajo en el Miss International 2024: ¿A qué hora, cuándo, candidatas y qué se sabe del certamen? |trans-title=Sofía Cajo at Miss International 2024: What time, when, candidates and what is known about the pageant? |url=https://rpp.pe/cultura/mas-cultura/miss-international-2024-cuando-es-la-final-a-que-hora-y-lista-de-candidatas-con-sofia-cajo-noticia-1597426 |access-date=10 Disyembre 2024 |website=RPP Noticias |language=es}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad {{Efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} !Bayan |- |{{flagicon|Albania}} [[Albanya]] |Desara Hatija<ref>{{Cite web |date=8 Hunyo 2024 |title=“Mis Shqipëria 2024” kurorëzohet me më të bukurën! |trans-title="Miss Albania 2024" is crowned with the most beautiful! |url=https://newsbomb.al/showbiz/mis-shqiperia-2024-kurorezohet-me-me-te-bukuren-i335581 |access-date=9 Hunyo 2024 |website=Newsbomb |language=sq}}</ref> |22 |[[Tirana]] |- |{{flagicon|Argentina}} [[Arhentina]] |María Agostina Galfre<ref>{{Cite web |date=11 Marso 2024 |title=La Miss es craikense |trans-title=The Miss is from Craikense |url=https://www.eldiariocba.com.ar/regionales/2024/3/11/la-miss-es-craikense-112182.html |access-date=6 Mayo 2024 |website=El Diario |language=es}}</ref> |18 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{flagicon|AUS}} [[Australya]] |Selina McCloskey<ref>{{Cite web |date=25 Hulyo 2024 |title=Lake Macquarie woman crowned Miss International Australia 2024 |url=https://www.newcastleherald.com.au/story/8706699/selina-mccloskey-crowned-miss-international-australia-2024/ |access-date=29 Hulyo 2024 |website=Newcastle Herald |language=en-AU}}</ref> |23 |Eleebana |- |{{flagicon|BAN}} [[Bangladesh|Bangglades]] |Nuzhat Tabassum Afa<ref>{{Cite web |last= |first= |date=25 Oktubre 2024 |title=Miss Int’l Bangladesh 2024 Nuzhat Tabassum meets Japanese ambassador |url=https://www.daily-sun.com/post/773876 |access-date=9 Disyembre 2024 |website=Daily Sun |language=en |archive-date=10 Disyembre 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210220904/https://www.daily-sun.com/post/773876 |url-status=dead }}</ref> |28 |Rangpur |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |Nadine Maulani Konan<ref name=":2" /> |23 |La Mé |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Luka Deproost<ref name=":2" /> |24 |Turnhout |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Sakra Guerrero<ref>{{Cite web |last=Farrés |first=Héctor |date=8 Disyembre 2023 |title=Ileana Márquez, maestra y madre, hace historia al ganar Miss Venezuela 2023 |trans-title=Ileana Márquez, teacher and mother, makes history by winning Miss Venezuela 2023 |url=https://www.lavanguardia.com/gente/20231208/9434920/ileana-marquez-maestra-madre-historia-ganar-miss-venezuela-2023-pmv.html |access-date=8 Disyembre 2023 |website=La Vanguardia |language=es}}</ref> |23 |San Juan de los Morros |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Huỳnh Thị Thanh Thủy<ref>{{Cite web |last= |first= |date=23 Marso 2024 |title=Hình ảnh Hoa hậu Thanh Thủy trên trang chủ Hoa hậu Quốc tế gây chú ý |trans-title=The image of Miss Thanh Thuy on the homepage of Miss International attracts attention |url=https://dantri.com.vn/giai-tri/hinh-anh-hoa-hau-thanh-thuy-tren-trang-chu-hoa-hau-quoc-te-gay-chu-y-20240323100327487.htm |access-date=10 Abril 2024 |website=Báo điện tử Dân Trí |language=vi}}</ref> |21 |[[Da Nang]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brasil]] |Emilly Soares<ref>{{Cite web |last=Pereira |first=Michaelle |date=18 Setyembre 2024 |title=Emilly Soares: Conheça a alagoana que irá ao Japão disputar o título de Miss Internacional |trans-title=Emilly Soares: Meet the Alagoan who will go to Japan to compete for the title of Miss International |url=https://www.eufemea.com/2024/09/emilly-soares-conheca-a-alagoana-que-ira-ao-japao-disputar-o-titulo-de-miss-internacional/ |access-date=9 Disyembre 2024 |website=Eufemea |language=pt-br}}</ref> |18 |Alagoas |- |{{Flagicon|Bulgaria}} [[Bulgarya]] |Kristiyana Yordanova<ref>{{Cite news |last=Adam |first=Jack |title=Kristiyana Yordanova: Empowering Women, Redefining Strength |language=en |work=Grazia Philippines |url=https://grazia.ph/2024/09/18/kristiyana-yordanova-empowering-women-redefining-strength/ |access-date=10 Disyembre 2024 |archive-date=22 Septiyembre 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240922083317/https://grazia.ph/2024/09/18/kristiyana-yordanova-empowering-women-redefining-strength/ |url-status=dead }}</ref> |26 |Varna |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Camila Rivera Roca<ref>{{Cite web |last=Verduguez |first=Alejandra |date=29 Hunyo 2024 |title=Camila Rivera Roca es la nueva Miss Internacional Bolivia 2024 |trans-title=Camila Rivera Roca is the new Miss International Bolivia 2024 |url=https://www.reduno.com.bo/tendencias/camila-rivera-roca-es-la-nueva-miss-internacional-bolivia-2024-202462923311 |access-date=30 Hunyo 2024 |website=Red Uno |language=es}}</ref> |26 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{flagicon|Cape Verde}} [[Cabo Verde]] |Akysanna Da Veiga<ref>{{Cite web |last= |date=3 Agosto 2024 |title=Akysana Veiga coroada nova Miss Cabo Verde Internacional |trans-title=Akysana Veiga crowned new Miss Cape Verde International |url=https://www.rtc.cv/noticia/noticia-details/akysana-veiga-coroada-nova-miss-cabo-verde-internacional-13721 |access-date=29 Agosto 2024 |website=RTC |language=pt-PT}}</ref> |24 |Assomada |- |{{flagicon|Ecuador}} [[Ecuador|Ekwador]] |Paulethe Cajas<ref>{{Cite web |date=1 Hulyo 2023 |title=Miss Ecuador 2023, Guayaquil se lleva la corona |trans-title=Miss Ecuador 2023, Guayaquil takes the crown |url=https://www.expreso.ec/ocio/miss-ecuador-2023-guayaquil-llevo-corona-165517.html |access-date=12 Disyembre 2023 |website=Expreso Ecuador |language=es}}</ref> |21 |[[Quito]] |- |{{flagicon|El Salvador}} [[El Salvador]] |Luciana Martínez<ref>{{Cite web |last=Masserbösch |first=Guille |date=30 Setyembre 2024 |title=Luciana Martínez no va a Miss Universo pero fue designada para Miss International 2024 |trans-title=Luciana Martínez is not going to Miss Universe but was appointed for Miss International 2024 |url=https://diario.elmundo.sv/escena/luciana-martinez-no-va-a-miss-universo-pero-fue-designada-para-miss-international-2024 |access-date=9 Disyembre 2024 |website=El Mundo |language=es}}</ref> |25 |Santa Ana |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Alba Pérez<ref>{{Cite web |last=Torrecilla |first=Andrea |last2=Galvez Piqueras |first2=Martin |date=12 Nobyembre 2024 |title=La gaditana Alba Pérez, elegida como 2ª Dama de Honor en el certamen Miss International 2024 |trans-title=Cadiz native Alba Pérez, chosen as 2nd Maid of Honor in the Miss International 2024 pageant |url=https://www.hola.com/actualidad/20241112729549/miss-international-2024-alba-perez-espana-certamen-belleza-tokio-hablamos-con-ella-entrevista-lado-personal/ |access-date=9 Disyembre 2024 |website=¡HOLA! |language=es}}</ref> |22 |Cadiz |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Alysa Cook<ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=2 Agosto 2024 |title=7 Potret Alysa Cook Miss Amerika Serikat International 2024, Memukau! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/potret-alysa-cook-miss-amerika-serikat-international-2024-c1c2 |access-date=3 Setyembre 2024 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |24 |Pace |- |{{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |Hermela Nigussie<ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=6 Enero 2025 |title=7 Potret Hermela Nigussie Miss International Etiopia 2024, Memukau! |trans-title=7 Portraits of Hermela Nigussie Miss International Ethiopia 2024, Stunning! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/potret-hermela-nigussie-miss-international-etiopia-2024-c1c2 |access-date=15 Enero 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |23 |[[Adis Abeba|Addis Ababa]] |- |{{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |Celestina Obeng<ref name=":2" /> |28 |Tepa |- |{{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |Helen Morales<ref>{{Cite web |last=Martínez |first=Belinda S. |date=1 Mayo 2024 |title=En vivo: Coronan a las representantes de Miss Mundo, Miss Grand International, Miss International y Reina Hispanoamérica |trans-title=Live: The representatives of Miss World, Miss Grand International, Miss International and Reina Hispanoamérica are crowned |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/en-vivo-comienza-el-miss-guatemala-contest-2024/ |access-date=6 Mayo 2024 |website=Prensa Libre |language=es-GT}}</ref> |26 |Izabal |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Mei Ueda<ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |last2= |first2= |date=30 Nobyembre 2023 |title=7 Potret Mei Ueda Miss International Jepang 2024, Memikat Hati! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/potret-mei-ueda-miss-international-jepang-2024-c1c2 |access-date=24 Mayo 2024 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |25 |[[Kumamoto]] |- |{{flagicon|Hawaii}} [[Hawaii]] |Melody Higa<ref>{{Cite web |last=Yip |first=Cynthia |date=16 Hunyo 2024 |title=Miss Hawaii U.S. International Melody Higa heading to Florida to compete for the National Crown |url=https://www.kitv.com/news/miss-hawaii-u-s-international-melody-higa-heading-to-florida-to-compete-for-the-national/article_aaae4562-2c1e-11ef-b6bd-efbc6333535a.html |access-date=10 Disyembre 2024 |website=KITV Island News |language=en}}</ref> |27 |Aiea |- |{{flagicon|Honduras}} [[Honduras]] |April Tobie<ref>{{Cite web |last=Aleman |first=Francis |date=10 Mayo 2024 |title=April Tobie sueña con traer la corona del Miss International a Honduras |trans-title=April Tobie dreams of bringing the Miss International crown to Honduras |url=https://www.elpais.hn/april-tobie-suena-con-traer-la-corona-del-miss-international-a-honduras/ |access-date=24 Mayo 2024 |website=Diario El Pais |language=es}}</ref> |25 |Roatán |- |{{flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] |Beata Zhang<ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=21 Nobyembre 2024 |title=7 Potret Beata Zhang Miss International Hong Kong 2024, Mengesankan! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/potret-beata-zhang-miss-international-hong-kong-2024-c1c2 |access-date=10 Disyembre 2024 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |26 |Hong Kong |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Rashmi Shinde<ref>{{Cite web |date=7 Setyembre 2024 |title=Grand Finale of Miss Divine Beauty Pageant 2024: New Divine Miss Earth India and Divine Miss International India Crowned |url=https://www.apnnews.com/grand-finale-of-miss-divine-beauty-pageant-2024-new-divine-miss-earth-india-and-divine-miss-international-india-crowned/ |access-date=17 Setyembre 2024 |website=APN News |language=en-US}}</ref> |26 |[[Mumbai]] |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Sophie Kirana<ref>{{Cite web |last= |date=10 Mayo 2024 |title=Puteri Indonesia Lingkungan 2024 Sophie Kirana Akan Wakili Indonesia di Miss Supranational 2024 |trans-title=Miss Indonesia Environment 2024 Sophie Kirana will represent Indonesia at Miss Supranational 2024 |url=https://www.liputan6.com/lifestyle/read/5546669/puteri-indonesia-lingkungan-2024-sophie-kirana-akan-wakili-indonesia-di-miss-supranational-2024 |access-date=24 Mayo 2024 |website=Liputan6.com |language=id}}</ref> |23 |Sleman |- |{{flagicon|IRE}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Hannah-Kathleen Hawkshaw<ref>{{Cite web |date=4 Abril 2024 |title=‘I went from not being able to do my Leaving Cert to Richard Branson inviting me to a business dinner’ |url=https://www.independent.ie/life/i-went-from-not-being-able-to-do-my-leaving-cert-to-richard-branson-inviting-me-to-a-business-dinner/a1707831903.html |access-date=10 Abril 2024 |website=Irish Independent |language=en}}</ref> |27 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Eva Shostak<ref>{{Cite web |last=Minh |first=Quốc |date=5 Nobyembre 2024 |title=Ảnh bikini của Thanh Thủy và dàn thí sinh tại Nhật Bản |trans-title=Bikini photos of Thanh Thuy and contestants in Japan |url=https://znews.vn/anh-bikini-cua-thanh-thuy-va-dan-thi-sinh-tai-nhat-ban-post1509142.html |access-date=10 Disyembre 2024 |website=Z News |language=vi}}</ref> |27 |Montefiascone |- |{{flagicon|Cambodia}} [[Kambodya]] |Chanreaksmey Loy<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2024 |title=7 Potret Chanreaksmey Loy Miss International Kamboja 2024, Sweet! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/muhammad-ayub-rifai/potret-chanreaksmey-loy-miss-international-kamboja-2024-c1c2 |access-date=3 Setyembre 2024 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |23 |[[Nom Pen]] |- |{{Flagicon|Canada}} [[Canada|Kanada]] |Jessica Bailey<ref name=":2" /> |27 |Langley |- |{{flagicon|KGZ}} [[Kirgistan]] |Aiperi Nurbekova<ref>{{Cite web |date=26 Hulyo 2024 |title=Сразу 3 девушки стали «Мисс Кыргызстан 2024». Фото |trans-title=Three girls became "Miss Kyrgyzstan 2024" at once. Photo |url=https://culture.akipress.org/news:2138412 |access-date=27 Hulyo 2024 |website=AKIpress}}</ref> |24 |[[Biskek]] |- |{{flagicon|Colombia}} [[Colombia|Kolombya]] |Juanita Urrea<ref>{{Cite web |last=Hurtado |first=Jose Antonio Minota |date=16 Enero 2024 |title=Caleña representará a Colombia en concurso Miss International: conozca a la candidata |trans-title=Caleña will represent Colombia in the Miss International contest: meet the candidate |url=https://www.eltiempo.com/colombia/cali/juanita-urrea-calena-fue-designada-como-la-senorita-colombia-international-845131 |access-date=9 Marso 2024 |website=El Tiempo |language=es}}</ref> |23 |[[Armenia, Antioquia|Armenia]] |- |{{flagicon|Costa Rica}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Jussan Sandoval<ref name=":2" /> |26 |Alajuela |- |{{flagicon|Cuba}} [[Cuba|Kuba]] |Shelbi Byrnes<ref>{{Cite web |date=13 Nobyembre 2024 |title=Cuba & Dominican Republic shine at Miss International 2024 |url=https://caribbean.loopnews.com/content/cuba-dominican-republic-shine-miss-international-2024 |access-date=10 Disyembre 2024 |website=Loop News |language=en }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |27 |[[Las Vegas]] |- |{{flagicon|LAO}} [[Laos]] |Shasikone Shasit<ref>{{Cite web |last=Chanlivong |first=Kheuakham |date=27 Setyembre 2024 |title=Miss International Laos 2024 Shasrikone Prepares for Global Stage in Japan |url=https://laotiantimes.com/2024/09/27/miss-international-laos-2024-shasrikone-prepares-for-global-stage-in-japan/ |access-date=9 Disyembre 2024 |website=Laotian Times |language=en-US}}</ref> |18 |Champasak |- |{{flagicon|Liberia}} [[Liberia|Liberya]] |Kindness Wilson<ref>{{Cite web |last=Fofana |first=Anthony M. |date=1 Abril 2025 |title=Miss Liberia’s First Runner-Up, Kindness Wilson Struggles For Redemption |url=https://gossipliberia.com/miss-liberias-first-runner-up-kindness-wilson-struggles-for-redemption/ |access-date=1 Abril 2025 |website=Gossip Liberia |language=en-US}}</ref> |26 |[[Monrovia]] |- |{{flagicon|Luxembourg}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |Chiara Vanderveeren<ref name=":2" /> |29 |Leuven |- |{{flagicon|Macau}} [[Macau|Makaw]] |Shirley Zhou<ref name=":2" /> |21 |Makaw |- |{{Flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]] |Ashlyn Ooi<ref>{{Cite news |last=Rostam |first=Affan |date=11 Oktubre 2023 |title=Cassandra Yap, Ashlyn Ooi dinobat Miss International Malaysia 2023 |language=ms |trans-title=Cassandra Yap, Ashlyn Ooi were crowned Miss International Malaysia 2023 |work=Berita Harian |url=https://www.bharian.com.my/hiburan/selebriti/2023/10/1163750/cassandra-yap-ashlyn-ooi-dinobat-miss-international-malaysia-2023 |access-date=12 Disyembre 2023}}</ref> |26 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Valeria Villanueva<ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2023 |title=El tropezón de Miss Internacional 2023 |trans-title=The stumble of Miss International 2023 |url=https://www.eluniversal.com.mx/opinion/alfombra-roja/el-tropezon-de-miss-internacional-2023/ |access-date=12 Disyembre 2023 |website=El Universal |language=es}}</ref> |24 |Manzanillo |- |{{flagicon|MDA}} [[Moldabya]] |Arina Mardari<ref>{{Cite web |last=Ion |first=Eugenia |date=5 Disyembre 2024 |title=Arina Mardari: O lume la picioare! |trans-title=Arina Mardari: A world at your feet! |url=https://vipmagazin.md/arina-mardari-o-lume-la-picioare/ |access-date=15 Enero 2025 |website=VIP Magazin |language=ro-RO}}</ref> |21 |Străşeni |- |{{flagicon|Mongolia}} [[Mongolya]] |Bayaraa Suvd-erdene<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2024 |title=7 Potret Bayaraa Suvd-erdene Miss International Mongolia 2024, Sweet! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/muhammad-ayub-rifai/potret-bayaraa-suvd-erdene-miss-international-mongolia-2024-c1c2 |access-date=10 Disyembre 2024 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |21 |Khentii |- |{{flagicon|MMR}} [[Myanmar]] |Kendra Erika<ref name=":2" /> |21 |[[Yangon]] |- |{{NPL}} |Karuna Rawat<ref>{{Cite web |last=Dhakal |first=Rishika |date=4 Agosto 2024 |title=Ashma Kumari KC crowned Miss Nepal 2024 |url=https://kathmandupost.com/art-culture/2024/08/03/ashma-kumari-crowned-miss-nepal-2024 |access-date=4 Agosto 2024 |website=Kathmandu Post |language=en}}</ref> |25 |Tanahun |- |{{flagicon|NGA}} [[Niherya]] |Perpetual Ukadike<ref>{{Cite web |date=4 Setyembre 2024 |title=Imo-Born Model Wins The 17th Beauty of Africa International Pageant BAIP Nigeria |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2024/09/04/imo-born-model-wins-the-17th-beauty-of-africa-international-pageant-baip-nigeria/ |access-date=5 Setyembre 2024 |website=This Day |language=en}}</ref> |27 |Onitsha |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |Mariela Cerros<ref>{{Cite web |last=Pasajol |first=Anne |date=12 Nobyembre 2024 |title=Angelica Lopez among favorites to win Miss International 2024 crown |url=https://entertainment.inquirer.net/585216/angelica-lopez-among-favorites-to-win-miss-international-2024-crown |access-date=10 Disyembre 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |26 |Nueva Segovia |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Samantha Poole<ref>{{Cite web |date=28 Mayo 2024 |title='Like a bomb went off': New Miss New Zealand on the moment she was crowned |url=https://www.nzherald.co.nz/northern-advocate/news/miss-new-zealand-samantha-poole-on-what-the-win-means-and-whats-next/P4CC4DRHUNCDNAMIIAA6R6P54M/ |access-date=28 Mayo 2024 |website=The New Zealand Herald |language=en-NZ}}</ref> |21 |Whangārei |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Christina Lazaros<ref>{{Cite web |last=Nguyên |first=Tie |date=23 Abril 2024 |title=Nhan sắc 'tiên tỷ' trong veo thi Miss International 2024, Thanh Thủy lại thêm lo ngại |trans-title=Thanh Thuy's pure beauty at Miss International 2024 makes Thanh Thuy even more worried |url=https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/nhan-sac-tien-ty-thi-miss-international-thanh-thuy-them-lo-ngai-202404231029280686.html |access-date=24 Mayo 2024 |website=Tạp chí điện tử Saostar.vn |language=vi}}</ref> |28 |[[Amsterdam]] |- |{{Flagicon|Panama}} [[Panama]] |Liliam Ashby<ref>{{Cite news |last=Carrasquilla |first=Maria A. |date=24 Setyembre 2024 |title=Liliam Ashby es la nueva Miss International Panamá |language=es |trans-title=Liliam Ashby is the new Miss International Panama |work=La Estrella de Panamá |url=https://www.laestrella.com.pa/mia/liliam-ashby-es-la-nueva-miss-international-panama-IF8632381 |access-date=10 Disyembre 2024}}</ref> |24 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|Paraguay}} [[Paraguay|Paragway]] |Jimena Sosa<ref>{{Cite web |date=26 June 2023 |title=“No tengan miedo de intentar cumplir sus sueños”, pide Jimena Sosa tras ser coronada |trans-title=“Don't be afraid to try to fulfill your dreams,” says Jimena Sosa after being crowned |url=https://www.lanacion.com.py/lnpop/2023/06/26/no-tengan-miedo-de-intentar-cumplir-sus-suenos-pide-jimena-sosa-tras-ser-coronada/ |access-date=4 January 2024 |website=La Nación |language=es}}</ref> |23 |Hohenau |- |{{flagicon|Peru}} [[Peru]] |Sofia Cajo<ref>{{Cite web |last=Gomero |first=Richard |date=10 Hunyo 2024 |title=Sofía Cajo se pronuncia tras no ganar el Miss Perú 2024 y su destino como Miss International: “Lo di todo” |trans-title=Sofía Cajo speaks out after not winning Miss Peru 2024 and her destiny as Miss International: “I gave it my all” |url=https://www.infobae.com/peru/2024/06/10/sofia-cajo-se-pronuncia-tras-no-ganar-el-miss-peru-2024-y-su-destino-como-miss-international-lo-di-todo/ |access-date=18 Hunyo 2024 |website=Infobae |language=es-ES}}</ref> |26 |Ica |- |{{flagicon|PHL}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |[[Angelica Lopez]]'''<ref name=":14">{{Cite web |date=28 Mayo 2023 |title=Palawan’s Angelica Lopez is Binibining Pilipinas International 2023 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/palawan-angelica-lopez-binibining-pilipinas-international-2023/ |access-date=29 Mayo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref>''' |22 |[[Puerto Princesa]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Tiia Aalto<ref>{{Cite web |last=Jobe |first=Cherno |date=14 Setyembre 2024 |title=Uusi Miss Suomi 2024 kruunattiin tänä iltana |trans-title=The new Miss Finland 2024 was crowned tonight |url=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/ecb9a402-7146-4a27-98cb-029b40f8d29f |access-date=10 Disyembre 2024 |website=Iltalehti |language=fi}}</ref> |24 |[[Helsinki]] |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Ewa Jakubiec<ref>{{Cite web |last=Nawrocki |first=Dariusz |date=27 Nobyembre 2023 |title=Ewa Jakubiec - Miss Polonia 2023. Kamery TVP pokazały wnętrza jej mieszkania |trans-title=Ewa Jakubiec - Miss Polonia 2023. TVP cameras showed the interior of her apartment |url=https://pomorska.pl/ewa-jakubiec-miss-polonia-2023-kamery-tvp-pokazaly-wnetrza-jej-mieszkania/ar/c9-17838421 |access-date=23 Marso 2024 |website=Gazeta Pomorska |language=pl}}</ref> |27 |[[Breslavia|Wrocław]] |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Zahira Pérez<ref>{{Cite web |last=Rivera Cedeño |first=Jomar José |date=23 Hunyo 2024 |title=Puerto Rico tiene cuatro nuevas reinas de belleza |trans-title=Puerto Rico has four new beauty queens |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/puerto-rico-tiene-cuatro-nuevas-reinas-de-belleza/ |access-date=24 Hunyo 2024 |website=El Nuevo Día |language=es}}</ref> |24 |Isabela |- |{{Flagicon|POR}} [[Portugal]] |Maria Rosado<ref name=":2" /> |23 |Ourém |- |{{Flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Camille Platroz<ref>{{Cite web |last= |first= |date=15 Marso 2024 |title=Candidate au concours de Miss Internationale, Camille Platroz défendra la région Paca et le milieu marin |trans-title=Candidate for the Miss International competition, Camille Platroz will defend the Paca region and the marine environment |url=https://www.varmatin.com/vie-locale/miss-internationale-camille-defendra-le-milieu-marin-909331 |access-date=10 Disyembre 2024 |website=Var-Matin |language=fr}}</ref> |24 |Provence-Alpes-Côte d'Azur |- |{{flagicon|Dominican Republic}} [[Republikang Dominikano]] |Miyuki Cruz<ref>{{Cite web |last=Leonor |first=Jessica |date=6 Mayo 2024 |title=Celinee Santos es Miss República Dominicana 2024 |trans-title=Celinee Santos is Miss Dominican Republic 2024 |url=https://www.diariolibre.com/revista/cultura/2024/05/06/celinee-santos-es-coronada-miss-republica-dominicana-2024/2712346 |access-date=6 Mayo 2024 |website=Diario Libre |language=es}}</ref> |24 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Alina Dementjeva<ref>{{Cite web |date=11 Mayo 2024 |title=Miss Czech Republic 2024 se stala studentka Adéla Štroffeková z Prahy |url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-czech-republic-2024-adela-stroffekova-finale.A240511_173019_missamodelky_nh |access-date=12 Mayo 2024 |website=iDNES.cz |language=Tseko}}</ref> |23 |Vídeň |- |{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |Tiny Simbani<ref name=":2" /> |23 |[[Londres]] |- |{{flagicon|ROM}} [[Romania|Rumanya]] |Miriam Tigau<ref>{{Cite web |last= |first= |date=25 Nobyembre 2024 |title=Angelica Lopez among Top 12 of Miss Fitness Award in Miss International 2024 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/928119/angelica-lopez-miss-fitness-award-miss-international-2024/story/ |access-date=1 Abril 2025 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> |23 |[[Bukarest]] |- |{{flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] |Yalissa Kargbo<ref>{{Cite web |last= |date=5 Nobyembre 2024 |title=Thanh Thủy sexy với bikini, đọ dáng cùng dàn mỹ nhân Miss International 2024 |trans-title=Thanh Thuy is sexy in a bikini, competing with the beauties of Miss International 2024 |url=https://www.vietnam.vn/thanh-thuy-sexy-voi-bikini-do-dang-cung-dan-my-nhan-miss-international-2024 |access-date=1 Abril 2025 |website=Vietnam.vn |language=vi}}</ref> |25 |[[Freetown]] |- |{{flagicon|Singapore}} [[Singapore|Singapura]] |Vanessa Tiara Tay<ref>{{Cite web |date=5 Nobyembre 2024 |title=Miss International 2024: Nhan sắc dàn thí sinh Đông Nam Á trong bộ ảnh glam shot |trans-title=Miss International 2024: The beauty of Southeast Asian contestants in glam shot |url=https://hoahoctro.tienphong.vn/miss-international-2024-nhan-sac-dan-thi-sinh-dong-nam-a-trong-bo-anh-glam-shot-post1688577.tpo |access-date=3 Marso 2025 |website=Hoa học trò |language=vi}}</ref> |23 |Singapura |- |{{flagicon|Sri Lanka}} [[Sri Lanka]] |Maya Dmitri<ref>{{Cite web |last=Nawzer |first=Shafiya |date=10 Mayo 2024 |title=Maya Dmitri |url=https://ceylontoday.lk/2024/05/11/maya-dmitri/ |access-date=8 Hunyo 2024 |website=Ceylon Today |language=en-US |archive-date=12 Mayo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240512025749/https://ceylontoday.lk/2024/05/11/maya-dmitri/ |url-status=dead }}</ref> |20 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Apisara Thadadolthip<ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |date=21 Setyembre 2024 |title=Inilah Hasil Lengkap Miss International Thailand 2024, Kompetitif! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/muhammad-ayub-rifai/hasil-lengkap-miss-international-thailand-2024-c1c2 |access-date=27 Setyembre 2024 |website=IDN Times |language=In-Id}}</ref> |21 |[[Chiang Mai]] |- |{{flagicon|Taiwan}} [[Taiwan|Taywan]] |Oceana Lin-Kurie<ref>{{Cite web |last=Scanlan |first=Sean |date=11 Disyembre 2023 |title=Miss Taiwan 2023 is crowned |url=https://www.taiwannews.com.tw/news/5057313 |access-date=29 Agosto 2024 |website=Taiwan News |language=en}}</ref> |22 |[[:en:Taipei|Taipei]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Belindé Schreuder<ref>{{Cite web |date=10 Agosto 2024 |title=More than just a beauty queen |url=https://www.iol.co.za/saturday-star/news/more-than-just-a-beauty-queen-6ba3a5f6-04f9-4020-bb04-49692821a95b |access-date=13 Agosto 2024 |website=Independent Online |language=en}}</ref> |28 |Lephalale |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Chung Gyu-ri<ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=30 Hulyo 2024 |title=7 Potret Chung Gyuri Miss International Korea 2024, Cute Abis! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/potret-chung-gyuri-miss-international-korea-2024-c1c2 |access-date=29 Agosto 2024 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |26 |[[:en:Gangwon_Province,_South_Korea|Gangwon]] |- |{{flagicon|Timog Sudan}} [[Timog Sudan]] |Amylia Deng<ref name=":2" /> |24 |[[Juba]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Kelsey Kohler<ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=30 Disyembre 2024 |title=7 Potret Kelsey Kohler Miss International Chile 2024, Begitu Anggun! |trans-title=7 Portraits of Kelsey Kohler Miss International Chile 2024, so elegant! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/potret-kelsey-kohler-miss-international-chile-2024-c1c2 |access-date=15 Enero 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |25 |[[Viña del Mar]] |- |{{Flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Shi Xiaoxuan<ref name=":2" /> |24 |[[Beijing]] |- |{{Flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |Sofia Zghoba<ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=10 Disyembre 2024 |title=7 Potret Sofia Zghoba Miss International Ukraina 2023, Bikin Salting! |trans-title=7 Portraits of Sofia Zghoba Miss International Ukraine 2023, Make You Salty! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/potret-sofia-zghoba-miss-international-ukraina-2023-c1c2 |access-date=15 Enero 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |19 |Lviv |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == <references responsive="1"></references> == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.miss-international.org/en/}} {{Miss International}} [[Kategorya:Miss International]] tw01gvvayp83amn7yn2d4rsxyqbxgok 0 330749 2223227 2216181 2026-09-02T05:55:48Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/Sedustinlizardo10112000|Sedustinlizardo10112000]] ([[User talk:Sedustinlizardo10112000|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:Superastig|Superastig]] 2208936 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Kaissar Broadcasting Network, Inc. | logo = | type = [[:en:Private company|Private]] | industry = Broadcasting | foundation = 1995 | founder = | location = [[Mandaluyong]], [[Philippines]] | key_people = Ceasar Llanora<br><small>(Chairman at Presidente)</small> | owner = | parent = | revenue = | net_income = | num_employees = | homepage = }} Ang '''Kaissar Broadcasting Network, Inc.''' ay isang kumpanyang pagsasahimpapawid sa [[Pilipinas]]. Ang tanggapan nito ay matatagpuan sa 926-B, San Jose St., Brgy. Mauway, [[Mandaluyong]].<ref>{{Cite web|url=https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-8027.php |title=Republic Act No. 8027 |website=The Corpus Juris |date=May 25, 1995 |access-date=April 9, 2019}}</ref><ref name="cj">{{Cite web |url=http://www.kbp.org.ph/wp-content/uploads/2019/02/Kaissar-Broadcast-Network-Inc.jpg |title=KBP Members |website=Kapisanan ng mga Brodkaster ng Pilipinas |access-date=April 9, 2019 |archive-date=Hulyo 10, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710092251/https://www.kbp.org.ph/wp-content/uploads/2019/02/Kaissar-Broadcast-Network-Inc.jpg |url-status=dead }}</ref> ==Kasysayan== Itinatag ang Kaissar Broadcasting Network noong 1995 sa pamamagitan ng [[DXKV]] (91.1 FM) na nakabase sa [[Pagadian]].<ref name="cj"/> ==Mga Himpilan== ===AM=== {| class="wikitable" |- ! Branding ! Callsign ! Frequency ! Location |- | DWJJ 684 | [[DWJJ]] | 684&nbsp;kHz | [[Cabanatuan]] |} ===FM=== {| class="wikitable" |- ! Branding ! Callsign ! Frequency ! Location |- | Radyo 104 | DWER | 104.1&nbsp;MHz | [[Roxas, Isabela|Roxas]] |- | CSFM | {{n/a}} | 98.4&nbsp;MHz | [[Bacoor]] |- | DWOM | [[DWOM]] | 105.5&nbsp;MHz | [[Calapan]] |- | The Bay FM | DWKF | 96.9&nbsp;MHz | [[San Jose, Occidental Mindoro|San Jose]] |- | Fam Radio | [[DWOP]] | 103.9&nbsp;MHz | [[Naga, Camarines Sur|Naga]] |- | RPFM | [[DXLT]] | 99.9&nbsp;MHz | [[Tagum]] |- | Radyo Mano Mano | {{n/a}} | 99.3&nbsp;MHz | [[Valencia, Bukidnon|Valencia]] |- | DXNT | [[DXNT]] | 96.5&nbsp;MHz | [[Oroquieta]] |- | The Voice | [[DXKV]] | 91.1&nbsp;MHz | [[Pagadian]] |- |} ===Telebisyon=== {| class="wikitable" |- ! Branding ! Callsign ! Ch. # ! Power kW ! Location ! Notes |- | TV5 Puerto Princesa | DWRK-TV | TV-9 | 5&nbsp;kW | [[Puerto Princesa]] | Kaanib ng [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] (riley) |} === Mga dating Himpilan === {| class="wikitable" ! Callsign ! Talapihitan ! Lokasyon ! Kasalukuyang Estado |- | [[DWKV]] | 102.3&nbsp;MHz | [[Lipa, Batangas|Lipa]] | Nawala sa ere noong 2023. Kasalukuyang pagmamay-ari ng [[St. Jude Thaddeus Institute of Technology]] ang talapihitan. |- | [[DZCT]] | 105.3 MHz | [[Tayabas]] | Kasalukuyang pagmamay-ari ng [[DCG Radio-TV Network]] ang talapihitan. |- | [[DWKE]] | 98.9&nbsp;MHz | [[Lopez, Quezon|Lopez]] | Kasalukuyang pagmamay-ari ng [[Presidential Broadcast Service]] ang talapihitan. |- | [[DWSE]] | 103.7&nbsp;MHz | [[Daet]] | Nawala sa ere noong 2023. |- | [[DZCL]] | 93.1&nbsp;MHz | [[Ligao]] | Nawala sa ere noong 2020. Kasalukuyang pagmamay-ari ng [[Philippine Collective Media Corporation]] ang talapihitan. |- | [[DXKA]] | 90.1&nbsp;MHz | [[Butuan]] | Nawala sa ere noong 2023. Kasalukuyang pagmamay-ari ng [[St. Jude Thaddeus Institute of Technology]] ang talapihitan. |- |} ==References== {{reflist}} {{Radyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] 0t72onerbkrizl6pgnn15l7idh4lwe1 0 330820 2223233 2220335 2026-09-02T05:58:11Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-44422-26|~2026-44422-26]] ([[User talk:~2026-44422-26|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:~2026-44545-83|~2026-44545-83]] 2220324 wikitext text/x-wiki {{infobox company | logo = | name = Apollo Broadcast Investors, Inc. | trade_name = | former_name = | type = [[:en:Private company|Pribado]] | industry = [[Mass media|Pagsasahimpapawid]] | foundation = 2014 | founder = | location = [[Makati]] | key_people = Emmanuel “Manny” V. Galang II (Presidente at CEO) | brands = Pinoy Xtreme | num_employees = | parent = | owner = Apollo Global Corporation<br>[[Cignal TV|Mediascape, Inc.]] {{small|(non-controlling stake)}}<br>(50% each) | subsid = {{plainlist| * GV Radios Network Corporation * [[Allied Broadcasting Center]] }} | website = {{URL|http://apollobroadcast.com/v2/|apollobroadcast.com}} }} Ang '''Apollo Broadcast Investors, Inc.''' ay isang kumpanyang pagsasahimpapawid. Ang tanggapan nito ay matatagpuan sa Unit 1703, Cityland 10, Tower 1, HV De la Costa St., [[Makati]]. Meron din itong 2 sangay sa radyo: GV Radios Network Corporation at Allied Broadcasting Center. Nagmamay-ari din ito ng Pinoy Xtreme Channel. == Kasaysayan == Itinatag ang kumpanyang ito ng pamilya Galang noong 1983 bilang GV Broadcasting System. Ang prangkisa ng broadcast ng GV ay ipinagkaloob noong 1995,<ref>[https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-8169.php Republic Act No. 8169]</ref> at kalaunan ay binago noong 1998 na may kasamang pagtatatag ng pay TV channel.<ref>[https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-8591.php Republic Act No. 8591]</ref> Noong 2007, binili ng [[MediaQuest Holdings]]] ang mayoryang stake sa GV at sa may-ari nito na Satventures, kung saan naging bahagi ang mga Galang ng MediaQuest.<ref>{{Cite news |title=PLDT unit acquires 360media for mobile TV service |work=[[The Philippine Star]] |url=https://www.philstar.com/business/8095/pldt-unit-acquires-360media-mobile-tv-service |access-date=June 30, 2019}}</ref> Hindi nagtagal at pinalipat ng mga Galang ang kanilang pinag-arian na istasyon ng radyo sa isang bagong entity bilang Metro City Media Services. Noong 2014, sumanib ang Metro City sa pay TV business ng Apollo Global Corporation (na may ugnayan sa Philippine Racing Club) para bumuo ng Apollo Broadcast Investors. == Mga Himpilan == === Radyo === Tandaan: Ang [[Cignal TV|Mediascape]] ang may hawak sa lisensya ng mga sumusunod na himpilan.<ref>{{Cite web |date=August 17, 2019 |title=NTC Broadcast Stations via FOI website |url=http://storage.googleapis.com/request-attachments/N5uaCKwbddYAquWCCHvUvOokbvECgv0lbuvAIHtjB1tcQvjGaIpfnmcLsYtwjZLFr5y7kGs1pJLeaT3bkkcmYu2JH2rmiEOR0krD/BROADCAST%20STATIONS_2019.pdf |website=foi.gov.ph}}</ref><ref>{{Cite web |date=February 1, 2020 |title=2020 NTC FM Stations via FOI website |url=http://storage.googleapis.com/request-attachments/krwjuYylHVSLLIneBnTI5jc9Tbe8fFM96hdHaRzlgo7uawnkM2AZ1usAzYkN26EeDvlaV0yL56GpT830ccMGHZyTnhk31ReKna5l/FM%20Listing.pdf |website=foi.gov.ph}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lakas ! Lokasyon ! Tagapamahala |- | GVAM | [[DWGV-AM]] | 792 kHz | 5 kW | rowspan=2| [[Angeles]] | rowspan=2 {{N/A}} |- | GVFM Pampanga | [[DWGV-FM]] | 99.1 MHz | 5 kW |- | K5 News FM Olongapo | DZIV | 88.7 MHz | 5 kW | [[Olongapo]] | 5K Broadcasting Network |- | GVFM Batangas | [[DZGV]] | 99.9 MHz | 5 kW | [[Lungsod ng Batangas]] | rowspan=2 {{N/A}} |- | Cool FM | [[DZLC]] | 98.5 MHz | 5 kW | [[Lipa, Batangas|Lipa]] |- | ABN Radio | [[DWEG]] | 89.5 MHz | 5 kW | [[Santo Tomas, Batangas|Sto. Tomas]] | ABN Broadcasting |- | Jungle Radio | DWGD | 100.7 MHz | 5 kW | [[Puerto Princesa]] | rowspan=2 {{N/A}} |- | Radyo Jagna | [[DYMA]] | 100.9 MHz | 5 kW | [[Jagna]] |- |} ;Mga dating Himpilan {| class="wikitable" |- ! Callsign ! Talapihitan ! Lokasyon ! Kasalukuyang Estado |- | DZRI | 100.1 MHz | [[Santiago, Isabela|Santiago]] | Lumipat sa 104.9 FM na pinag-arian ng [[Palawan Broadcasting Corporation]] noong October 2022. |- | DWEV | 88.9 MHz | [[Daet]] | rowspan=2|Nawala sa ere noong katapusan ng 2024. |- | [[DWMV]] | 89.1 MHz | [[Legazpi, Albay|Legazpi]] |- | [[DWRG]] | 105.5 MHz | [[Naga City, Camarines Sur|Naga City]] | Ilipiat sa [[Allied Broadcasting Center]] |} ===Telebisyon=== *Pinoy Xtreme == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Radyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] 1ey6fr1zqerl1dzqd96fsan75hyxy68 0 331031 2223232 2220339 2026-09-02T05:57:59Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-44545-83|~2026-44545-83]] ([[User talk:~2026-44545-83|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:WayKurat|WayKurat]] 2172962 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Allied Broadcasting Center | logo = | type = [[:en:Subsidiary|Sangay]] | industry = [[Mass media|Pagsasahimpapawid]] | foundation = June 19, 1960 | founder = | location = [[Makati]] | key_people = Engr. Erwin V. Galang<br>{{small|(Head, Regulatory and Industry Relations)}} | owner = | parent = [[Apollo Broadcast Investors]] | revenue = | net_income = | num_employees = | homepage = }} Ang '''Allied Broadcasting Center''' ay ay isang kumpanyang pagsasahimpapawid ng [[Apollo Broadcast Investors]]. Ang punong tanggapan nito ay matatagpuan sa Unit 1703, Cityland 10, Tower 1, HV De la Costa St., [[Makati]].<ref>[https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-3001.php Republic Act No. 3001]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.lawphil.net/judjuris/juri1990/oct1990/gr_91500_1990.html |title=General Register No. 91500 |access-date=2024-10-27 |archive-date=2023-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425131652/https://www.lawphil.net/judjuris/juri1990/oct1990/gr_91500_1990.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.kbp.org.ph/organization/kbp-members |title=KBP Members |access-date=2024-10-27 |archive-date=2020-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805064126/https://www.kbp.org.ph/organization/kbp-members |url-status=dead }}</ref> ==Kasaysayan== Itinatag ang Allied Broadcasting Center noong June 19, 1960. Kabilang sa mga una nitong pinag-arian na himpilan ay [[DYRM]] na nakabase sa Dumaguete. == Mga Himpilan == Pinagmulan: <ref>{{Cite web |date=February 14, 2023 |title=NTC FM Stations (as of June 2022) via FOI website |url=https://storage.googleapis.com/request-attachments/xjhIVh0Pwai6us4v0UxPy42nuKvyym0X7MVYR25p6A4Yojr216srrwGDkTv6qhT7zwMd8IoKsIPTCoL31zkF0FDBGKRY0xCCTn52/FM%20STATIONS%20June%202022.pdf |website=foi.gov.ph}}</ref> === AM === {| class="wikitable" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lakas ! Lokasyon ! Tagapamahala |- | Bible Radio | [[DZBR]] | 531 kHz | 10 kW | [[Kalakhang Maynila]]<br>[[Batangas]] | [[Cathedral of Praise]] |- | Life Radio Iloilo | DYRP | 1017 kHz | 10 kW | [[Lungsod ng Iloilo]] | JPG Broadcasting Network |- |} === FM === {| class="wikitable" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lakas ! Lokasyon ! Tagapamahala |- | Rinconada News FM | [[DWWV]] | 96.7 MHz | 5 kW | [[Iriga]] | rowspan=2 ''{{n/a}}'' |- | Radyo Polangui | [[DZEV]] | 102.7 MHz | 1 kW | [[Polangui]] |- | Wow Smile Radio | [[DWAW-FM|DWAW]] | 99.9 MHz | 5 kW | [[Lungsod ng Sorsogon]] | Wow Smile Media Services |- | Dream Radio | [[DYAB-FM|DYAB]] | 104.7 MHz | 5 kW | [[Tacloban]] | Prime Media Services |- | Radyo Ubay | DYAA | 95.9 MHz | 1 kW | [[Ubay, Bohol|Bohol]] | Ubay Municipal Government |- | Heart FM | DYLR | 101.3 MHz | 1 kW | [[Kabankalan]] | rowspan=3 ''{{n/a}}'' |- | South Radio News FM | DYMN | 102.9 MHz | 5 kW | [[Carcar]] |- | Radyo Crusada | DYPW | 88.1 MHz | 1 kW | [[Tanjay]] |- |} === Mga Dating Himpilan === {| class="wikitable" |- ! Callsign ! Talapihitan ! Lokasyon ! Kasalukuyang Estado |- | DYRO | 945 kHz | [[Roxas, Capiz]] | rowspan="2"|Wala sa ere. |- | DYRH | 1197 kHz | [[Bacolod]] |- | [[DYMK|DYXI]] | 93.5 MHz | [[Lungsod ng Iloilo]] | Kasalukuyang pinag-aarian ng [[GMA Network]]. |- | [[DYRM]] | 1134 kHz | [[Dumaguete]] | rowspan="3"|Binili ng [[Radyo Pilipino Corporation]]. |- | [[DYRB]] | 540 kHz | [[Cebu City]] |- | [[DWPR]] | 1296 kHz | [[Dagupan]] |- |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] ivw88a4jrurx9c11vyudkttqsb1ajxf 0 332431 2223230 2213884 2026-09-02T05:55:50Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/Sedustinlizardo10112000|Sedustinlizardo10112000]] ([[User talk:Sedustinlizardo10112000|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:Superastig|Superastig]] 2168085 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Radyo BisDak Pagadian | callsign = DXWO | logo = | city = [[Pagadian]] | area = [[Zamboanga del Sur]] at mga karatig na lugar | branding = 99.9 Radyo BisDak | airdate = 1992 | frequency = 99.9 MHz | format = [[:en:Contemporary MOR|Contemporary MOR]], [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Cebuano language|Cebuano]], [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 5,000 watts | erp = | class = | callsign_meaning = | former_names = Power 99 (1992-2016) | network = Radyo BisDak | owner = [[Times Broadcasting Network Corporation]] | website = }} Ang '''DXWO''' (99.9 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''99.9 Radyo BisDak''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Times Broadcasting Network Corporation]]. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa Ariosa Bldg., Jamisola St., [[Pagadian]].<ref>{{cite news |last=Cadion |first=Jong |date=17 February 2016 |title=Broadcast journalist killed in Zamboanga del Sur |work=[[CNN Philippines]] |url=http://nine.cnnphilippines.com/regional/2016/02/17/Broadcast-journalist-Elvis-Ordaniza-killed.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715034402/http://nine.cnnphilippines.com/regional/2016/02/17/Broadcast-journalist-Elvis-Ordaniza-killed.html |archive-date=15 July 2019}}</ref><ref>{{cite news |date=February 18, 2016 |title=Pagadian journalist shot dead |work=[[Manila Standard]] |url=http://manilastandard.net/mobile/article/199605}}</ref><ref>[http://www.radiojinglespro.com/2016/10/04/ex-times-broadcasting-stations-switch-to-music-news-hybrid-format/ Ex Times Broadcasting Stations Switch to Music-News Hybrid Format]</ref> == Mga pangyayari == Noong Setyembre 13, 2000, bandang alas-7:00 ng gabi, may naganap na pagsabog, na tila sanhi ng isang bomba, malapit sa pintuan ng himpilan, na noon ay nasa ikaapat na palapag ng Aderico Optical Building.<ref>{{Cite news |last=[[Pacific Media Watch]] – Pasifik Nius |date=September 20, 2000 |title=Philippines Radio Station Bombed |work=[[Scoop (website)|Scoop]] |location= |url=https://m.scoop.co.nz/stories/WO0009/S00191/philippines-radio-station-bombed.htm |access-date=May 4, 2024}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Pagadian Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Zamboanga del Sur]] 20m99vrw8wz0vcecqcsfgu8qhecp10i 10 333005 2223215 2148816 2026-09-02T03:19:51Z 2026dustinlizardo 165950 Ayusin 2223215 wikitext text/x-wiki {{navbox |name=Daet Radio |title=Mga himpilan ng radyo sa [[Daet]] |state={{{state|autocollapse}}} |listclass=hlist |group1=Batay sa AM frequency |list1= *[[DZAU|DZAU 1233]] |group2=Batay sa FM frequency |list2= *[[DWSR-FM|DWSR 94.1]] *[[DWKS|DWKS 95.3]] *[[DWCN (Daet)|DWCN 96.9]] *[[DWJL|DWJL 98.5]] *[[DWEN|DWEN 100.5]] *[[DWYD|DWYD 102.9]] *[[DZBA|DZBA 106.1]] |group3=Callsign na hindi aktibo |list3= *[[Apollo Broadcast Investors|DWEV 88.9]] *[[DWSE|DWSE 103.7]] *[[DZMD|DZMD 1161]] *[[DZVX|DZVX 1269]] |below={{Philippine Radio Markets}} }}<noinclude> {{navbox documentation}} [[Category:Nabigasyong Panradyo]] </noinclude> sanv0mlrwsscr1m0vutm55oulqje8lv 2223217 2223215 2026-09-02T05:53:02Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/2026dustinlizardo|2026dustinlizardo]] ([[User talk:2026dustinlizardo|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:Superastig|Superastig]] 2148816 wikitext text/x-wiki {{navbox |name=Daet Radio |title=Mga himpilan ng radyo sa [[Daet]] |state={{{state|autocollapse}}} |listclass=hlist |group1=Batay sa AM frequency |list1= *[[DZAU|DZAU 1233]] |group2=Batay sa FM frequency |list2= *[[DWSR-FM|DWSR 94.1]] *[[DWKS|DWKS 95.3]] *[[DWCN (Daet)|DWCN 96.9]] *[[DWJL|DWJL 98.5]] *[[DWEN|DWEN 100.5]] *[[DWYD|DWYD 102.9]] *[[DWSE|DWSE 103.7]] *[[DZBA|DZBA 106.1]] |group3=Callsign na hindi aktibo |list3= *[[Apollo Broadcast Investors|DWEV 88.9]] *[[DZMD|DZMD 1161]] *[[DZVX|DZVX 1269]] |below={{Philippine Radio Markets}} }}<noinclude> {{navbox documentation}} [[Category:Nabigasyong Panradyo]] </noinclude> oiyil4b83rwpnbv34w0tgywcmwauvws 0 333043 2223225 2216788 2026-09-02T05:55:46Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/Sedustinlizardo10112000|Sedustinlizardo10112000]] ([[User talk:Sedustinlizardo10112000|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:~2026-30230-66|~2026-30230-66]] 2209536 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = DWSE | callsign = | logo = | city = [[Daet]] | area = [[Camarines Norte]] | branding = | airdate = 2007 | last_airdate = 2023 | frequency = 103.7 MHz | repeater = | format = [[Hindi Aktibo]] | language = | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = | erp = | class = | callsign_meaning = | former_callsigns = DWSL | former_names = {{ubl|Boom FM (2019–2021)|DWSE (2022-2023)}} | owner = Kaissar Broadcasting Network | operator = | webcast = | website = }} Ang '''DWSE''' (103.7 [[:en:FM_broadcasting|FM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari ng Kaissar Broadcasting Network. == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Daet Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Norte]] 0s8uzogt3kj946kvvtfxbkr8z04qyap 0 333224 2223228 2216180 2026-09-02T05:55:48Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/Sedustinlizardo10112000|Sedustinlizardo10112000]] ([[User talk:Sedustinlizardo10112000|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:Superastig|Superastig]] 2150705 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = DXNT | city = [[Oroquieta]] | area = [[Misamis Occidental]] at mga karatig na lugar | branding = DXNT 96.5 | frequency = {{Frequency|96.5|MHz}} | airdate = {{Start date|2012|10|15}} | format = [[:en:Middle of the road (music)|Contemporary MOR]], [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Cebuano language|Cebuano]], [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 1 kW | erp = | class = | callsign_meaning = '''N'''a'''T'''ural | former_callsigns = | former_frequencies = | affiliations = | owner = [[Kaissar Broadcasting Network]] | webcast = <!-- [URL Listen Live] --> | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> }} Ang '''DXNT''' (96.5 [[:en:FM_broadcasting|FM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Kaissar Broadcasting Network]]. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa 2nd Floor, Charm Bldg., JP Quijano St. cor. Pastrano St., Brgy. Poblacion, [[Oroquieta]].<ref>{{Cite web |title=2019 NTC FM Stations |url=http://storage.googleapis.com/request-attachments/AV4y9qh3QvqYRdiDILKyN9nVIEnGnFovM9uuKB8iRaRW7PRrO633PGaXjSEULkqvEmjorBtVejJ00OBQf6uq5cH0nMZNFTt12UrY/FM%20STATIONS_2019.pdf |access-date=2019-11-15 |website=[[Freedom of Information Order (Philippines)|foi.gov.ph]]}}</ref><ref>{{Citation |title=336 ka Atleta ug mga Coaches moasdang isip Team Oroquieta sa NMRAA 2012 |date=2012-12-11 |url=https://issuu.com/sudaria_publications/docs/december_11/3 |newspaper=Mindanao Star Balita |pages=3 |access-date=2019-11-15}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tambayan Paniudto |url=http://www.chizescudero.com/?p=7929 |access-date=2019-11-15 |website=[[Chiz Escudero|www.chizescudero.com]]}}{{Dead link|date=April 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Ozamiz Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Misamis Occidental]] 2ujes7wdxlmiw9bv2a2215qyjzxjk8y 0 333391 2223223 2221558 2026-09-02T05:54:33Z WayKurat 2259 Undid 2 revisions from [[Special:Diff/2221551|2221551]] until [[Special:Diff/2221558|2221558]] 2223223 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = DXND | above = | logo = | city = [[Iligan]] | area = [[Lanao del Norte]] at [[Lanao del Sur]] | branding = | airdate = Marso 1, 1995 | last_airdate = Oktubre 2022 | frequency = 90.1 MHz | format = [[:en:Dark (broadcasting)|Hindi Aktibo]] | language = | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = | erp = | class = | former_names = {{ubl|Campus Radio (Marso 1, 1995–Pebrero 29, 2004)|Wow FM (Marso 1, 2004–Pebrero 16, 2014)|Riley ng [[DZBB-AM|Super Radyo]] Manila relay (Pebrero 17, 2014-Enero 2022)|DXND (Enero-Oktubre 2022)}} | owner = [[GMA Network (company)|GMA Network Inc.]] | website = }} Ang '''DXND''' (90.1 [[:en:FM_broadcasting|FM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[GMA Network (kompanya)|GMA Network, Inc.]] Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa Norpen Bldg., Roxas Ave., Brgy. Poblacion, [[Iligan]].<ref>{{Citation |title=TABLE 20.7a |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/2011PY_Communications.pdf |work=2011 Philippine Yearbook |pages=18–45 |publisher=[[Philippine Statistics Authority]] |access-date=March 6, 2021}}</ref><ref>{{Cite web |title=2020 NTC FM Stations |url=http://storage.googleapis.com/request-attachments/krwjuYylHVSLLIneBnTI5jc9Tbe8fFM96hdHaRzlgo7uawnkM2AZ1usAzYkN26EeDvlaV0yL56GpT830ccMGHZyTnhk31ReKna5l/FM%20Listing.pdf |access-date=March 6, 2021 |website=[[Freedom of Information Order (Philippines)|foi.gov.ph]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=60 Years of Radio in Iligan: An Industry Thriving |url=http://oktunetwork.wordpress.com/2018/09/29/localiliganonmedia-60-years-of-radio-in-iligan-an-industry-thriving/ |access-date=October 1, 2020 |website=oktunetwork.wordpress.com }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Kasaysayan == Itinatag ang himpilang ito noong Marso 1, 1995, bilang '''Campus Radio 90.1''', na may pang-masa na format. Noong Marso 1, 2004, naging '''90.1 Wow FM''' ito. Noong Pebrero 14, 2007, ibinalik ito sa '''Campus Radio'''. Noong Pebrero 17, 2014, naging riley lamang ito ng [[DZBB-AM|DZBB]] na nakabase sa Maynila. Noong Oktubre 2022, nawala ito sa ere. == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Iligan Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Iligan]] [[Kategorya:Mga hindi aktibong himpilang panradyo]] r6c0juy1h2gllmtcbh7h5eqz65hbpg4 10 333829 2223214 2169792 2026-09-02T03:18:25Z 2026dustinlizardo 165950 Ayusin 2223214 wikitext text/x-wiki {{navbox |name=Naga Radio |title=Mga himpilan ng radyo sa [[Naga, Camarines Sur|Naga]] at Partido |state={{{state|}}} |listclass=hlist |group1=Batay sa<br>AM frequency |list1= *[[DWRB|DWRB 549]] *[[DWLV-AM|DWLV 603]] *[[DWRN|DWRN 657]] *[[DZLW|DZLW 711]] *[[DZRH|DWMT 981]] *[[DZNG|DZNG 1044]] *[[DWNX|DWNX 1296]] *[[DZKI|DZKI 1332]] |group2=Batay sa<br>FM frequency |list2= * 87.9 *[[DZTR|DZTR 89.5]] *[[DWNX|DWNX 91.1]] *[[DWLV-FM|DWLV 91.9]] *[[DWWL|DWWL 92.7]] *[[DWQJ|DWQJ 95.1]] * DWBN 96.5 *[[DZOK|DZOK 97.5]] *[[DWRV-FM|DWRV 98.3]] *[[DWYN|DWYN 99.1]] *[[DWQW|DWQW 101.5]] *[[DWKM|DWKM 103.1]] *[[DWSS-FM|DWSS 104.7]] *[[DWRG|DWRG 105.5]] *[[DWBQ|DWBQ 106.3]] *[[Mabuhay Broadcasting System|DWMW 107.9]] ;Partido :[[Camarines Sur Polytechnic College|DZCC 87.5]] :[[DWKM|DZBC 87.7]] :[[DZTR|DWPJ 88.7]] :[[DWBT|DWBT 94.3]] :[[DZRP|DZRP 94.5]] :[[DWWV|DWWV 96.7]] :DWEA 97.7 :[[Subic Broadcasting Corporation|DWDX 99.3]] :[[DWEB|DWEB 99.9]] :[[DZTR|DWIR 107.1]] |group3=Callsign na<br>hindi aktibo |list3= *[[:en:DWAC-FM|DWAC 93.5]] *DWHQ 891 *[[DWWV|DWJV 96.7]]¹ *[[:en:DWJR|DWJR 96.1]] *[[DWOP|DWOP 103.9]] *[[DWMY|DWMY 90.3]] *[[Intercontinental Broadcasting Corporation|DWNW 756]] *[[DWKM|DWSV 100.7]] *[[DZGE|DZGE 855]] *[[DZRB-FM|DZRB 95.9]] |below= ¹Aktibo pa rin, pero sa ibang callsign at ibang paga-ari. {{Philippine Radio Markets}} }}<noinclude> {{navbox documentation}} [[Category:Nabigasyong Panradyo]] </noinclude> nwfz5cc5s6ym80y8a25jc4ha14083ll 2223218 2223214 2026-09-02T05:53:02Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/2026dustinlizardo|2026dustinlizardo]] ([[User talk:2026dustinlizardo|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:Superastig|Superastig]] 2169792 wikitext text/x-wiki {{navbox |name=Naga Radio |title=Mga himpilan ng radyo sa [[Naga, Camarines Sur|Naga]] at Partido |state={{{state|}}} |listclass=hlist |group1=Batay sa<br>AM frequency |list1= *[[DWRB|DWRB 549]] *[[DWLV-AM|DWLV 603]] *[[DWRN|DWRN 657]] *[[DZLW|DZLW 711]] *[[DZRH|DWMT 981]] *[[DZNG|DZNG 1044]] *[[DWNX|DWNX 1296]] *[[DZKI|DZKI 1332]] |group2=Batay sa<br>FM frequency |list2= *[[DZTR|DZTR 89.5]] *[[DWNX|DWNX 91.1]] *[[DWLV-FM|DWLV 91.9]] *[[DWWL|DWWL 92.7]] *[[DWQJ|DWQJ 95.1]] *[[DZOK|DZOK 97.5]] *[[DWRV-FM|DWRV 98.3]] *[[DWYN|DWYN 99.1]] *[[DWQW|DWQW 101.5]] *[[DWKM|DWKM 103.1]] *[[DWOP|DWOP 103.9]] *[[DWSS-FM|DWSS 104.7]] *[[DWRG|DWRG 105.5]] *[[DWBQ|DWBQ 106.3]] *[[Mabuhay Broadcasting System|DWMW 107.9]] ;Partido :[[Camarines Sur Polytechnic College|DZCC 87.5]] :[[DWKM|DZBC 87.7]] :[[DZTR|DWPJ 88.7]] :[[DWBT|DWBT 94.3]] :[[DZRP|DZRP 94.5]] :[[DWWV|DWWV 96.7]] :DWEA 97.7 :[[Subic Broadcasting Corporation|DWDX 99.3]] :[[DWEB|DWEB 99.9]] :[[DZTR|DWIR 107.1]] |group3=Callsign na<br>hindi aktibo |list3= *[[:en:DWAC-FM|DWAC 93.5]] *DWHQ 891 *[[DWWV|DWJV 96.7]]¹ *[[:en:DWJR|DWJR 96.1]] *[[DWMY|DWMY 90.3]] *[[Intercontinental Broadcasting Corporation|DWNW 756]] *[[DWKM|DWSV 100.7]] *[[DZGE|DZGE 855]] *[[DZRB-FM|DZRB 95.9]] |below= ¹Aktibo pa rin, pero sa ibang callsign at ibang paga-ari. {{Philippine Radio Markets}} }}<noinclude> {{navbox documentation}} [[Category:Nabigasyong Panradyo]] </noinclude> 0umjx1oohi1j32ndwy5enc6sci7x639 0 333834 2223210 2219873 2026-09-02T03:01:03Z 2026dustinlizardo 165950 Ayusin 2223210 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = DWLV | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = DWLV 603 Asintado News | airdate = | frequency = 603 kHz | format = [[News radio|News]], [[:en:Public affairs programming|Public Affairs]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano]], [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 10,000 watts | erp = | class = C/D/E | callsign_meaning = | owner = Bicol Broadcasting System | sister_stations = [[DWLV-FM|91.9 BBS FM]]<br>TV5 Channel 2 Naga<br>Radyo Kafuerte 96.5 | website = }} Ang '''DWLV''' (603 [[:en:AM_broadcasting|AM]]) '''Asintado News''' ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Bicol Broadcasting System]]. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa BBS Bldg., Balatas Rd., Brgy. Balatas, [[Naga, Camarines Sur]].<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=December 12, 2020}}</ref><ref>[http://naga.gov.ph/uncategorized/media/ Media in Naga]</ref><ref>[http://www.bicolstandard.com/2016/12/bicol-standard-partners-with-dwlv.html BICOL STANDARD partners with DWLV]</ref><ref>[http://www.bicolstandard.com/2016/09/broadcasting-from-facebook-new-trend-in-bicol.html Broadcasting from Facebook: a new trend in Bicol]</ref><ref>[http://sanjose.camarinessur.gov.ph/kbp-members-participates-in-oplan-broadcastreeing-in-san-jose/ KBP Members Participates in OPLAN BROADCASTREEING in San Jose]{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.bworldonline.com/senate-resolution-on-abs-cbn-operation-turned-over-to-ntc/ Senate resolution on ABS-CBN operation turned over to NTC]</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] 6s8c36q3nb27szyfo2mycmrf378i0ff 2223213 2223210 2026-09-02T03:14:28Z 2026dustinlizardo 165950 Ayusin 2223213 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = DWLV | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = DWLV 603 Asintado News | airdate = | frequency = 603 kHz | format = [[News radio|News]], [[:en:Public affairs programming|Public Affairs]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano]], [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 10,000 watts | erp = | class = C/D/E | callsign_meaning = | owner = Bicol Broadcasting System | sister_stations = [[DWLV-FM|91.9 BBS FM]]<br>TV5 Channel 2 Naga<br>96.5 Radyo Kafuerte Teleradyo | website = }} Ang '''DWLV''' (603 [[:en:AM_broadcasting|AM]]) '''Asintado News''' ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Bicol Broadcasting System]]. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa BBS Bldg., Balatas Rd., Brgy. Balatas, [[Naga, Camarines Sur]].<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=December 12, 2020}}</ref><ref>[http://naga.gov.ph/uncategorized/media/ Media in Naga]</ref><ref>[http://www.bicolstandard.com/2016/12/bicol-standard-partners-with-dwlv.html BICOL STANDARD partners with DWLV]</ref><ref>[http://www.bicolstandard.com/2016/09/broadcasting-from-facebook-new-trend-in-bicol.html Broadcasting from Facebook: a new trend in Bicol]</ref><ref>[http://sanjose.camarinessur.gov.ph/kbp-members-participates-in-oplan-broadcastreeing-in-san-jose/ KBP Members Participates in OPLAN BROADCASTREEING in San Jose]{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.bworldonline.com/senate-resolution-on-abs-cbn-operation-turned-over-to-ntc/ Senate resolution on ABS-CBN operation turned over to NTC]</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] 6n4y4p1lam1ptghvmpj3zgfsclehu2z 2223219 2223213 2026-09-02T05:53:03Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/2026dustinlizardo|2026dustinlizardo]] ([[User talk:2026dustinlizardo|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:~2026-43742-58|~2026-43742-58]] 2219873 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = DWLV | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = DWLV 603 Asintado News | airdate = | frequency = 603 kHz | format = [[News radio|News]], [[:en:Public affairs programming|Public Affairs]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano]], [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 10,000 watts | erp = | class = C/D/E | callsign_meaning = | owner = Bicol Broadcasting System | sister_stations = [[DWLV-FM|91.9 BBS FM]]<br>TV5 Channel 2 Naga | website = }} Ang '''DWLV''' (603 [[:en:AM_broadcasting|AM]]) '''Asintado News''' ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Bicol Broadcasting System]]. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa BBS Bldg., Balatas Rd., Brgy. Balatas, [[Naga, Camarines Sur]].<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=December 12, 2020}}</ref><ref>[http://naga.gov.ph/uncategorized/media/ Media in Naga]</ref><ref>[http://www.bicolstandard.com/2016/12/bicol-standard-partners-with-dwlv.html BICOL STANDARD partners with DWLV]</ref><ref>[http://www.bicolstandard.com/2016/09/broadcasting-from-facebook-new-trend-in-bicol.html Broadcasting from Facebook: a new trend in Bicol]</ref><ref>[http://sanjose.camarinessur.gov.ph/kbp-members-participates-in-oplan-broadcastreeing-in-san-jose/ KBP Members Participates in OPLAN BROADCASTREEING in San Jose]{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.bworldonline.com/senate-resolution-on-abs-cbn-operation-turned-over-to-ntc/ Senate resolution on ABS-CBN operation turned over to NTC]</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] kj2gsdifm87c0tn94agau3hdm01164u 2223231 2223219 2026-09-02T05:56:52Z WayKurat 2259 Undid 5 revisions from [[Special:Diff/2216468|2216468]] until [[Special:Diff/2223219|2223219]] 2223231 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = DWLV | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = DWLV 603 | airdate = | frequency = 603 kHz | format = [[News radio|News]], [[:en:Public affairs programming|Public Affairs]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano]], [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 10,000 watts | erp = | class = C/D/E | callsign_meaning = | owner = Bicol Broadcasting System | sister_stations = [[DWLV-FM|91.9 BBS FM]] | website = }} Ang '''DWLV''' (603 [[:en:AM_broadcasting|AM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Bicol Broadcasting System]]. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa BBS Bldg., Balatas Rd., Brgy. Balatas, [[Naga, Camarines Sur]].<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=December 12, 2020}}</ref><ref>[http://naga.gov.ph/uncategorized/media/ Media in Naga]</ref><ref>[http://www.bicolstandard.com/2016/12/bicol-standard-partners-with-dwlv.html BICOL STANDARD partners with DWLV]</ref><ref>[http://www.bicolstandard.com/2016/09/broadcasting-from-facebook-new-trend-in-bicol.html Broadcasting from Facebook: a new trend in Bicol]</ref><ref>[http://sanjose.camarinessur.gov.ph/kbp-members-participates-in-oplan-broadcastreeing-in-san-jose/ KBP Members Participates in OPLAN BROADCASTREEING in San Jose]{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.bworldonline.com/senate-resolution-on-abs-cbn-operation-turned-over-to-ntc/ Senate resolution on ABS-CBN operation turned over to NTC]</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] jiveb5qd47dw93b97dj71a6y0d4crls 0 333845 2223211 2216464 2026-09-02T03:02:24Z 2026dustinlizardo 165950 Ayusin 2223211 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = BBS FM | callsign = DWLV | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = 91.9 BBS FM | airdate = 2004 | frequency = 91.9 MHz | format = [[:en:Classic Hits|Classic Hits]], [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano]], [[Filipino language|Filipino]], [[English language|English]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 10,000 watts | erp = | class = | former_callsigns = DZLR (2004–2015) | former_names = Mixx FM (2004–2015) | owner = Bicol Broadcasting System | sister_stations = [[DWLV-AM|DWLV]]<br>TV5 Channel 2 Naga<br>Radyo Kafuerte 96.5 | website = }} Ang '''DWLV''' (91.9 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''91.9 BBS FM''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Bicol Broadcasting System]]. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa BBS Bldg., Balatas Rd., Brgy. Balatas, [[Naga, Camarines Sur]].<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=December 9, 2020}}</ref><ref>[https://www.kbp.org.ph/wp-content/uploads/2019/02/Bicol-Broadcasting-System-Inc.jpg KBP Members]{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.bworldonline.com/senate-resolution-on-abs-cbn-operation-turned-over-to-ntc/ Senate resolution on ABS-CBN operation turned over to NTC]</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] 54oe4m6rdjdzaeqnnlej89dzesbpycl 2223212 2223211 2026-09-02T03:13:41Z 2026dustinlizardo 165950 Ayusin 2223212 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = BBS FM | callsign = DWLV | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = 91.9 BBS FM | airdate = 2004 | frequency = 91.9 MHz | format = [[:en:Classic Hits|Classic Hits]], [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano]], [[Filipino language|Filipino]], [[English language|English]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 10,000 watts | erp = | class = | former_callsigns = DZLR (2004–2015) | former_names = Mixx FM (2004–2015) | owner = Bicol Broadcasting System | sister_stations = [[DWLV-AM|DWLV]]<br>TV5 Channel 2 Naga<br>96.5 Radyo Kafuerte Teleradyo | website = }} Ang '''DWLV''' (91.9 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''91.9 BBS FM''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Bicol Broadcasting System]]. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa BBS Bldg., Balatas Rd., Brgy. Balatas, [[Naga, Camarines Sur]].<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=December 9, 2020}}</ref><ref>[https://www.kbp.org.ph/wp-content/uploads/2019/02/Bicol-Broadcasting-System-Inc.jpg KBP Members]{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.bworldonline.com/senate-resolution-on-abs-cbn-operation-turned-over-to-ntc/ Senate resolution on ABS-CBN operation turned over to NTC]</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] qn5jylh5iluoo76317kewy2sb8fgyit 2223220 2223212 2026-09-02T05:53:05Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/2026dustinlizardo|2026dustinlizardo]] ([[User talk:2026dustinlizardo|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:Sedustinlizardo10112000|Sedustinlizardo10112000]] 2216464 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = BBS FM | callsign = DWLV | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = 91.9 BBS FM | airdate = 2004 | frequency = 91.9 MHz | format = [[:en:Classic Hits|Classic Hits]], [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano]], [[Filipino language|Filipino]], [[English language|English]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 10,000 watts | erp = | class = | former_callsigns = DZLR (2004–2015) | former_names = Mixx FM (2004–2015) | owner = Bicol Broadcasting System | sister_stations = [[DWLV-AM|DWLV]]<br>TV5 Channel 2 Naga | website = }} Ang '''DWLV''' (91.9 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''91.9 BBS FM''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Bicol Broadcasting System]]. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa BBS Bldg., Balatas Rd., Brgy. Balatas, [[Naga, Camarines Sur]].<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=December 9, 2020}}</ref><ref>[https://www.kbp.org.ph/wp-content/uploads/2019/02/Bicol-Broadcasting-System-Inc.jpg KBP Members]{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.bworldonline.com/senate-resolution-on-abs-cbn-operation-turned-over-to-ntc/ Senate resolution on ABS-CBN operation turned over to NTC]</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] p7c2xx9dbmefcav6e4fk92iw2381sdj 2223224 2223220 2026-09-02T05:55:41Z WayKurat 2259 Undid 4 revisions from [[Special:Diff/2216464|2216464]] until [[Special:Diff/2223220|2223220]] 2223224 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = BBS FM | callsign = DWLV | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = 91.9 BBS FM | airdate = 2004 | frequency = 91.9 MHz | format = [[:en:Classic Hits|Classic Hits]], [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano]], [[Filipino language|Filipino]], [[English language|English]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 10,000 watts | erp = | class = | former_callsigns = DZLR (2004–2015) | former_names = Mixx FM (2004–2015) | owner = Bicol Broadcasting System | sister_stations = [[DWLV-AM|DWLV]] | website = }} Ang '''DWLV''' (91.9 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''91.9 BBS FM''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Bicol Broadcasting System]]. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa BBS Bldg., Balatas Rd., Brgy. Balatas, [[Naga, Camarines Sur]].<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=December 9, 2020}}</ref><ref>[https://www.kbp.org.ph/wp-content/uploads/2019/02/Bicol-Broadcasting-System-Inc.jpg KBP Members]{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.bworldonline.com/senate-resolution-on-abs-cbn-operation-turned-over-to-ntc/ Senate resolution on ABS-CBN operation turned over to NTC]</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] eova23bvybcnummanjtr1xwz991f8ab 0 333858 2223229 2216091 2026-09-02T05:55:50Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/Sedustinlizardo10112000|Sedustinlizardo10112000]] ([[User talk:Sedustinlizardo10112000|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:~2026-30230-66|~2026-30230-66]] 2209534 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = | callsign = DWOP | logo = | city = [[Camaligan]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = | airdate = Marso 19, 2007 | last_airdate = Marso 2023 | frequency = 103.9 MHz | format = [[Hindi Aktibo]] | language = | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = | erp = | class = | callsign_meaning = | former_callsigns = DWOS (2007–2014) | former_names = {{ubl|DWOS (2007-May 2019)|Boom FM (May 2019-2021)|DWOP (September 2022-March 2023)}} | owner = Kaissar Broadcasting Network | operator = | webcast = | website = }} Ang '''DWOP''' (103.9 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang ay isang himpilan ng radyo na pag-aari ng Kaissar Broadcasting Network. == Kasaysayan == Itinatag ang DWOP noong 2012 sa ilalim ng pamamahala ng SOL Broadcasting ni Sonia O. Leano. Noong panahong yan, nasa Magsaysay Ave., [[Naga, Camarines Sur]] ang tahanan nito. Noong 2019, naging Boom FM ito. Noong 2021, nawala ito sa ere. Noong Setyembre 2022, bumalik ito sa ere bilang '''Farm Radio''' sa ilalim ng pamamahala ng Family Radio Broadcasting.<ref>{{Cite web |title=City Hall press corps elects new officers |url=https://naga.gov.ph/news/city-hall-press-corps-elects-new-officers/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801152656/https://naga.gov.ph/news/city-hall-press-corps-elects-new-officers/ |archive-date=August 1, 2019 |access-date=November 14, 2019}}</ref><ref>[http://archives.pia.gov.ph/?m=12&fi=p090422.htm&no=80 Tagalog News: Trabaho para sa mga Bicolano na nawalan ng trabaho sa ibang bansa - Pangulo]{{Dead link|date=January 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Noong Marso 2023, Nawala sa ere DWOP 103.9 MHz sa Brgy Tarosanan, [[Camaligan]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] lmdxo0qs8e3z2xw8tpqj5gkx9dwy2y8 0 333925 2223206 2221557 2026-09-02T02:54:20Z 2026dustinlizardo 165950 Ayusin 2223206 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Zoom Radio DWRG | callsign = | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = 105.5 Zoom Radio | airdate = {{Start date|2018|08|23}} Idol FM<br>{{Start date|2025|06}} Radyo Gwapito<br>{{Start date|2026|08|24}} | last_airdate = | frequency = 105.5 MHz | format = [[:en: Contemporary MOR|Contemporary MOR]], [[Original Pilipino Music|OPM]] | language = [[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano]], [[Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = | erp = | class = | callsign_meaning = '''R'''adyo '''G'''wapito | former_names = Idol FM (2018-2024)<br>Radyo Gwapito (2025-2026) | owner = [[Allied Broadcasting Center]] | licensee = | operator = | website = }} Ang '''DWRG''' (105.5 [[:en:FM_broadcasting|FM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Allied Broadcasting Center]]. Dati ito sumahimpapawid bilang '''105.5 Idol FM''' sa ilalim ng pamamahala ng RUP Publications and Media Services mula Agosto 23, 2018 hanggang Disyembre 31, 2024, nung namaalam ito sa ere. Noong Hulyo 2025 magbabalik sa ere '''105.5 Radyo Gwapito''' sa ilalim ng pamamahala ng BGR Media Production mula Hunyo 2025 hanggang Hulyo 20, 2026. Noong Agosto 22,2026 ibalik ng '''105.5 Zoom Radio''' NASA Diversion Road, Tabuco, Naga City.<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |title=26th Regular Session of the Sangguniang Panlungsod – 2017 |url=http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121221838/http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |archive-date=January 21, 2021 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>[https://akobicolpartylist.com/2019/12/18/ako-bicol-supports-one-media-tv-48-and-idol-fm-naga-gift-giving-activity/ Ako Bicol Supports One Media TV 48 and Idol FM Naga-Gift Giving Activity]</ref><ref>{{Cite AV media|url=https://www.facebook.com/100072085284163/videos/1709733799601449/|title=SA LAHAT NA NAGING KAPARTNERS, SPONSORS AT PATULOY NA NAGTITIWALA SA BICOL IDOL FM NAGA , KAMI PO AY NAGPAPASALAMAT SAINYONG LAHAT 🥰 #sabicolidol... {{!}} By 105.5 IDOL FM Naga {{!}} Facebook|language=en|access-date=2025-01-06|via=www.facebook.com}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] [[Kategorya:Mga hindi aktibong himpilang panradyo]] 1n217lutliw624319csdmoen4icm0oe 2223207 2223206 2026-09-02T02:55:59Z 2026dustinlizardo 165950 Ayusin 2223207 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Zoom Radio DWRG | callsign = | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = 105.5 Zoom Radio | airdate = {{Start date|2018|08|23}} Idol FM<br>{{Start date|2025|06}} Radyo Gwapito<br>{{Start date|2026|08|24}} | last_airdate = | frequency = 105.5 MHz | format = [[:en: Contemporary MOR|Contemporary MOR]], [[Original Pilipino Music|OPM]] | language = [[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano]], [[Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = | erp = | class = | callsign_meaning = '''R'''adyo '''G'''wapito | former_names = Idol FM (2018-2024)<br>Radyo Gwapito (2025-2026) | owner = [[Allied Broadcasting Center]] | licensee = | operator = | website = }} Ang '''DWRG''' (105.5 [[:en:FM_broadcasting|FM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Allied Broadcasting Center]]. Dati ito sumahimpapawid bilang '''105.5 Idol FM''' sa ilalim ng pamamahala ng RUP Publications and Media Services mula Agosto 23, 2018 hanggang Disyembre 31, 2024, nung namaalam ito sa ere. Noong Hulyo 2025 magbabalik sa ere '''105.5 Radyo Gwapito''' sa ilalim ng pamamahala ng BGR Media Production mula Hunyo 2025 hanggang Hulyo 20, 2026. Noong Agosto 22,2026 ibalik ng '''105.5 Zoom Radio''' nasa Diversion Road, Tabuco, Naga City.<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |title=26th Regular Session of the Sangguniang Panlungsod – 2017 |url=http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121221838/http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |archive-date=January 21, 2021 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>[https://akobicolpartylist.com/2019/12/18/ako-bicol-supports-one-media-tv-48-and-idol-fm-naga-gift-giving-activity/ Ako Bicol Supports One Media TV 48 and Idol FM Naga-Gift Giving Activity]</ref><ref>{{Cite AV media|url=https://www.facebook.com/100072085284163/videos/1709733799601449/|title=SA LAHAT NA NAGING KAPARTNERS, SPONSORS AT PATULOY NA NAGTITIWALA SA BICOL IDOL FM NAGA , KAMI PO AY NAGPAPASALAMAT SAINYONG LAHAT 🥰 #sabicolidol... {{!}} By 105.5 IDOL FM Naga {{!}} Facebook|language=en|access-date=2025-01-06|via=www.facebook.com}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] [[Kategorya:Mga hindi aktibong himpilang panradyo]] e0dfc7244g0ockoyzqed2tmk9p36vvj 2223208 2223207 2026-09-02T02:56:42Z 2026dustinlizardo 165950 Ayusin 2223208 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Zoom Radio DWRG | callsign = | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = 105.5 Zoom Radio | airdate = {{Start date|2018|08|23}} Idol FM<br>{{Start date|2025|06}} Radyo Gwapito<br>{{Start date|2026|08|24}} | last_airdate = | frequency = 105.5 MHz | format = [[:en: Contemporary MOR|Contemporary MOR]], [[Original Pilipino Music|OPM]] | language = [[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano]], [[Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = | erp = | class = | callsign_meaning = '''R'''adyo '''G'''wapito | former_names = Idol FM (2018-2024)<br>Radyo Gwapito (2025-2026) | owner = [[Allied Broadcasting Center]] | licensee = | operator = | website = }} Ang '''DWRG''' (105.5 [[:en:FM_broadcasting|FM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Allied Broadcasting Center]]. Dati ito sumahimpapawid bilang '''105.5 Idol FM''' sa ilalim ng pamamahala ng RUP Publications and Media Services mula Agosto 23, 2018 hanggang Disyembre 31, 2024, nung namaalam ito sa ere. Noong Hulyo 2025 magbabalik sa ere '''105.5 Radyo Gwapito''' sa ilalim ng pamamahala ng BGR Media Production mula Hunyo 2025 hanggang Hulyo 20, 2026. Noong Agosto 24,2026 ibalik ng '''105.5 Zoom Radio''' nasa Diversion Road, Tabuco, Naga City.<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |title=26th Regular Session of the Sangguniang Panlungsod – 2017 |url=http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121221838/http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |archive-date=January 21, 2021 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>[https://akobicolpartylist.com/2019/12/18/ako-bicol-supports-one-media-tv-48-and-idol-fm-naga-gift-giving-activity/ Ako Bicol Supports One Media TV 48 and Idol FM Naga-Gift Giving Activity]</ref><ref>{{Cite AV media|url=https://www.facebook.com/100072085284163/videos/1709733799601449/|title=SA LAHAT NA NAGING KAPARTNERS, SPONSORS AT PATULOY NA NAGTITIWALA SA BICOL IDOL FM NAGA , KAMI PO AY NAGPAPASALAMAT SAINYONG LAHAT 🥰 #sabicolidol... {{!}} By 105.5 IDOL FM Naga {{!}} Facebook|language=en|access-date=2025-01-06|via=www.facebook.com}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] [[Kategorya:Mga hindi aktibong himpilang panradyo]] 0mm7montbk29fswn1xmc2phi3ruwsg5 2223209 2223208 2026-09-02T02:58:04Z 2026dustinlizardo 165950 Ayusin 2223209 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Zoom Radio DWRG | callsign = | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = 105.5 Zoom Radio | airdate = {{Start date|2018|08|23}} Idol FM<br>{{Start date|2025|06}} Radyo Gwapito<br>{{Start date|2026|08|24}} | last_airdate = | frequency = 105.5 MHz | format = [[:en: Contemporary MOR|Contemporary MOR]], [[Original Pilipino Music|OPM]] | language = [[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano]], [[Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = | erp = | class = | callsign_meaning = '''R'''adyo '''G'''wapito | former_names = Idol FM (2018-2024)<br>Radyo Gwapito (2025-2026) | owner = [[Allied Broadcasting Center]] | licensee = | operator = | website = }} Ang '''DWRG''' (105.5 [[:en:FM_broadcasting|FM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Allied Broadcasting Center]]. Dati ito sumahimpapawid bilang '''105.5 Idol FM''' sa ilalim ng pamamahala ng RUP Publications and Media Services mula Agosto 23, 2018 hanggang Disyembre 31, 2024, nung namaalam ito sa ere. Noong Hulyo 2025 magbabalik sa ere '''105.5 Radyo Gwapito''' sa ilalim ng pamamahala ng BGR Media Production mula Hunyo 2025 hanggang Hulyo 20, 2026. Noong Agosto 24, 2026 ibalik ng '''105.5 Zoom Radio''' nasa Diversion Road, Tabuco, Naga City.<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |title=26th Regular Session of the Sangguniang Panlungsod – 2017 |url=http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121221838/http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |archive-date=January 21, 2021 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>[https://akobicolpartylist.com/2019/12/18/ako-bicol-supports-one-media-tv-48-and-idol-fm-naga-gift-giving-activity/ Ako Bicol Supports One Media TV 48 and Idol FM Naga-Gift Giving Activity]</ref><ref>{{Cite AV media|url=https://www.facebook.com/100072085284163/videos/1709733799601449/|title=SA LAHAT NA NAGING KAPARTNERS, SPONSORS AT PATULOY NA NAGTITIWALA SA BICOL IDOL FM NAGA , KAMI PO AY NAGPAPASALAMAT SAINYONG LAHAT 🥰 #sabicolidol... {{!}} By 105.5 IDOL FM Naga {{!}} Facebook|language=en|access-date=2025-01-06|via=www.facebook.com}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] [[Kategorya:Mga hindi aktibong himpilang panradyo]] imm38pbsbqjqlg1kufcueb38jgq0ct7 2223221 2223209 2026-09-02T05:53:07Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/2026dustinlizardo|2026dustinlizardo]] ([[User talk:2026dustinlizardo|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:Sdtl10112000|Sdtl10112000]] 2221557 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Zoom Radio Naga DWRG | callsign = | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = 105.5 Zoom Radio Naga | airdate = {{Start date|2018|08|23}} Idol FM<br>{{Start date|2025|06}} Radyo Gwapito<br>{{Start date|2026|08|22}} | last_airdate = | frequency = 105.5 MHz | format = [[:en: Contemporary MOR|Contemporary MOR]], [[Original Pilipino Music|OPM]] | language = [[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano]], [[Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = | erp = | class = | callsign_meaning = '''R'''adyo '''G'''wapito | former_names = Idol FM (2018-2024)<br>Radyo Gwapito (2025-2026) | owner = [[Allied Broadcasting Center]] | licensee = | operator = | website = }} Ang '''DWRG''' (105.5 [[:en:FM_broadcasting|FM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Allied Broadcasting Center]]. Dati ito sumahimpapawid bilang '''105.5 Idol FM''' sa ilalim ng pamamahala ng RUP Publications and Media Services mula Agosto 23, 2018 hanggang Disyembre 31, 2024, nung namaalam ito sa ere. Noong Hulyo 2025 magbabalik sa ere '''105.5 Radyo Gwapito''' sa ilalim ng pamamahala ng BGR Media Production mula Hunyo 2025 hanggang Hulyo 20, 2026. Noong Agosto 22,2026 ibalik ng '''105.5 Zoom Radio'''.<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |title=26th Regular Session of the Sangguniang Panlungsod – 2017 |url=http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121221838/http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |archive-date=January 21, 2021 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>[https://akobicolpartylist.com/2019/12/18/ako-bicol-supports-one-media-tv-48-and-idol-fm-naga-gift-giving-activity/ Ako Bicol Supports One Media TV 48 and Idol FM Naga-Gift Giving Activity]</ref><ref>{{Cite AV media|url=https://www.facebook.com/100072085284163/videos/1709733799601449/|title=SA LAHAT NA NAGING KAPARTNERS, SPONSORS AT PATULOY NA NAGTITIWALA SA BICOL IDOL FM NAGA , KAMI PO AY NAGPAPASALAMAT SAINYONG LAHAT 🥰 #sabicolidol... {{!}} By 105.5 IDOL FM Naga {{!}} Facebook|language=en|access-date=2025-01-06|via=www.facebook.com}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] [[Kategorya:Mga hindi aktibong himpilang panradyo]] k4me3pb3zjygcsis32oj6is0q3tfcwd 2223222 2223221 2026-09-02T05:53:58Z WayKurat 2259 rv edits by sethdustinlizardo sock accounts 2223222 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = DWRG | callsign = | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = | airdate = {{Start date|2018|09|08}} | last_airdate = {{Start date|2024|12|31}} | frequency = 105.5 MHz | format = [[:en:Dark (broadcasting)|Hindi Aktibo]] | language = | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = | erp = | class = | callsign_meaning = | former_names = Idol FM | owner = [[Apollo Broadcast Investors]] | licensee = [[Cignal TV|Mediascape Inc.]] | website = }} Ang '''DWRG''' (105.5 [[:en:FM_broadcasting|FM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Apollo Broadcast Investors]]. Dati ito sumahimpapawid bilang '''105.5 Idol FM''' sa ilalim ng pamamahala ng RUP Publications and Media Services mula Setyembre 8, 2018 hanggang Disyembre 31, 2024, nung namaalam ito sa ere. Nung panahong yan, nasa J. Abucar Bldg., Brgy. Mabolo ang tahanan nito.<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |title=26th Regular Session of the Sangguniang Panlungsod – 2017 |url=http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121221838/http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |archive-date=January 21, 2021 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>[https://akobicolpartylist.com/2019/12/18/ako-bicol-supports-one-media-tv-48-and-idol-fm-naga-gift-giving-activity/ Ako Bicol Supports One Media TV 48 and Idol FM Naga-Gift Giving Activity]</ref><ref>{{Cite AV media|url=https://www.facebook.com/100072085284163/videos/1709733799601449/|title=SA LAHAT NA NAGING KAPARTNERS, SPONSORS AT PATULOY NA NAGTITIWALA SA BICOL IDOL FM NAGA , KAMI PO AY NAGPAPASALAMAT SAINYONG LAHAT 🥰 #sabicolidol... {{!}} By 105.5 IDOL FM Naga {{!}} Facebook|language=en|access-date=2025-01-06|via=www.facebook.com}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] [[Kategorya:Mga hindi aktibong himpilang panradyo]] 41m8rlr6ueflyw45p6co9pjuqbudk9o 0 334071 2223184 2222277 2026-09-01T21:44:41Z ~2026-47620-00 165944 2223184 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]3,045,990 |singlesrecord = {{tennis record|won=232|lost=137}} |singlestitles = 1 WTA, 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 18 (ika 23 ng Agosto, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 18 (ika 23 ng Agosto, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=50}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 125 (ika 10 ng Agosto, 2026) |updated = Agosto 23, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-18 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 23, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name="APEXRANK1">[https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2026/8/24/alex-eala-now-world-s-no-18-and-the-highest-ranked-southeast-asian-in-wta-singles-history-1953 De Guzman, Alyana (August 24, 2026) "Alex Eala now World’s No. 18 and the highest-ranked Southeast Asian in WTA Singles history. " ABS CBN News. Retrieved August 24, 2026.]</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2" /> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa Little Mo International Tennis Grand Slam (8-and-under) sa Estados Unidos,<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> at noong 2015 ay nagwagi sa Dubrovnik Dub Bowl (11-and-under) sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, naging wild card champion siya sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya,<ref>{{cite news |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> at noong 2019 ay napanalunan ang doubles title sa Orange Bowl.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open,<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> at noong 2021 ay muling nakamit ang doubles title sa French Open at nanalo ng singles at doubles sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, nakamit niya ang pinakamalaking tagumpay sa junior career nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles Grand Slam sa US Open.<ref>{{cite news |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{cite news|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite news|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite news|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Noong 2025, nagsimula si Eala sa Canberra International (WTA 125) kung saan umabot siya sa semifinals. Sa Australian Open at Singapore Open, hindi siya pinalad na makalusot sa qualifiers.<ref name="WTA-profile2" /> Noong Marso, bilang world No. 140, nakatanggap siya ng wildcard sa Miami Open. Doon, gumawa siya ng kasaysayan nang makarating sa semifinals matapos talunin ang tatlong major champions. Siya ang kauna-unahang Filipino na umabot sa WTA 1000 semifinal at pumasok sa top 100, umakyat sa rangko na 75.<ref name="WTA-profile2" /> Sumunod, lumaban siya sa Madrid Open at Italian Open ngunit hindi nakalampas sa unang yugto. Sa doubles, umabot siya sa quarterfinals kasama si Gauff.<ref name="WTA-profile2" /> Sa mga torneong damuhan, hindi siya nakalusot sa unang rawnd ng Birmingham Open at Nottingham Open. Sa Ilkley Open, nakarating siya sa quarterfinals. Sa Eastbourne Open, nakarating sa final, ngunit nabigo sa championship.<ref name="WTA-profile2" /> Sa kanyang debut sa Wimbledon, natalo siya sa unang round ng parehong singles at doubles. Pagkatapos nito, lumahok siya sa Canadian Open ngunit hindi nakalampas sa unang rawnd. Dahil sa pinsala sa balikat, umatras siya sa Cincinnati Open at Monterrey Open.<ref name="WTA-profile2" /> Sa US Open, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Filipino na nanalo ng match sa isang Grand Slam, bago matalo sa second round.<ref name="WTA-profile2" /> Sa Guadalajara 125 Open, tinanghal siyang kampeon — ang kanyang unang titutlong pangisahan sa WTA 125. Pagkatapos nito, umabot siya sa quarterfinals ng São Paulo Open, semifinals ng Jingshan Open, at quarterfinals ng Suzhou Open.<ref name="WTA-profile2" /> Sa mga torneo sa Asya, hindi siya nakalusot sa qualifying ng Wuhan Open at natalo rin sa opening rounds ng Japan Women's Open at Guangzhou Open. Sa Hong Kong Open, nakarating siya sa pangalawang yugto. Sa doubles, umabot siya sa semifinals ng Guangzhou Open kasama si Kichenok.<ref name="WTA-profile2" /> Natapos niya ang taon sa career-high ranking na No. 50 sa idahan at No. 160 sa pangdalawahan.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2026 ==== Noong unang bahagi ng 2026, nakapasok siya sa semifinals ng Auckland Open sa parehong singles at doubles, bago mabigo kina Wang at Xu/Yang. Sa Australian Open, hindi siya pinalad sa unang rawnd.<ref name="WTA-profile2" /> Pagdating sa mga palaro sa Gitnang Silangan, umabot siya sa quarterfinals ng Abu Dhabi Open laban kay Alexandrova, at sa Dubai Championships kung saan dinaig siya ni Gauff. Sa Indian Wells at Miami Open, nakarating siya sa ika-apat na yugto, ngunit tinalo siya nina Nosková at Muchová.<ref name="WTA-profile2" /> Sa mga palaro sa lumad, lumaban siya hanggang third yugto ng Italian Open kontra kay Rybakina, ngunit maagang naalis sa French Open nang matalo kay Jovic. Pagdating ng palaro sa damo, muling bumangon si Eala: tinanghal siyang kampeon sa Birmingham 125 Open matapos talunin si Bartůňková sa final. Sa Berlin Open, pinatumba niya sina Rybakina at Svitolina bago matalo kay Nosková sa semifinals. Sa Wimbledon, gumawa siya ng kasaysayan nang talunin ang defending champion na si Świątek at makarating sa ika-apat na yugto bago matalo kay Paolini.<ref name="WTA-profile2" /> Sa Washington Open nakamit niya ang kanyang unang titulo sa WTA 500. Sa makasaysayang kampanya, tinalo niya sina Zheng, Fernandez, Svitolina, Osaka, at sa final ay dinaig si Pegula. Sa panalong ito, naging kauna-unahang Filipino na nagwagi ng titulo da WTA tour at umakyat sa pinakamataas na ranggo sa karera na bilang 20.<ref name="WTA-profile2" /><ref name=":1">{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/8/4/tennis-mubadala-dc-open-alex-eala-jessica-pegula-final-result-0059 |access-date=August 4, 2026}}</ref> Pagkatapos nito, nagpatuloy ang kanyang magandang porma sa Canadian Open, umabot sa ika-apat na round bago matalo kay Bencic, at sa Cincinnati Open kung saan nakarating siya sa third round laban kay Anisimova.<ref name="WTA-profile2" /> === Mga tala === ==== Estadistika ng karera ==== Makikita sa [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|estadistika ng karera]] ni Eala ang tala ng kanyang mga laban at resulta. Nakasama rito ang mga torneo na kanyang sinalihan sa loob ng kanyang propesyonal na karera. ==== Mga Sunod-sunod na Panalo ==== Nakamit ni Eala ang ilang mahahalagang winning streaks sa WTA Tour. Noong 2026, nagtala siya ng pitong sunod na panalo na nagsimula sa Washington Open kung saan tinalo niya sina Zheng, Fernandez, Svitolina, Osaka, at Pegula upang makuha ang WTA 500 na titulo. Naipagpatuloy niya ito sa Canadian Open matapos talunin sina Parks at McNally bago matigil kay Bencic sa ika-apat na round.<ref name="STREAKY">[https://www.wtatennis.com/news/4556274/eala-extends-win-streak-to-seven-earns-first-career-meeting-with-bencic Eala holds off McNally in Toronto to extend winning streak to seven]. Women's Tennis Association. August 9, 2026. Retrieved August 9, 2026.</ref> Sa parehong taon, nagwagi rin siya ng limang sunod na laban sa Birmingham Open laban kina Hon, Charaeva, Sawangkaew, Masarova, at Bartůňková upang makuha ang WTA 125 na titulo sa damuhan.<ref>[https://www.wtatennis.com/news/4556274/eala-extends-win-streak-to-seven-earns-first-career-meeting-with-bencic Eala holds off McNally in Toronto to extend winning streak to seven]. Women's Tennis Association. August 9, 2026. Retrieved August 9, 2026.</ref> Noong 2025, nagtala siya ng anim na sunod na panalo sa Eastbourne Open, kabilang ang mga tagumpay laban kina Sonmez, Baptiste, Bronzetti, Ostapenko (walkover), Yastremska, at Gracheva, bago matalo kay Joint sa final.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=June 28, 2025 |title=Alex Eala’s historic run ends with close loss in Eastbourne Open final. |url=https://www.espn.co.uk/tennis/story/_/id/45603378/alex-eala-historic-run-ends-loss-eastbourne-open-final |access-date=June 28, 2025 |website=ESPN}}</ref> Sa parehong taon, nakamit din niya ang limang sunod na panalo sa Guadalajara Open laban kina Hartono, Lepchenko, Fossa Huergo, Day, at Udvardy upang makuha ang WTA 125 na titulo.<ref>[https://www.philstar.com/sports/2025/09/08/2330000/alex-eala-wins-guadalajara-open Alex Eala wins Guadalajara Open]. Philippine Star. September 8, 2025. Retrieved September 8, 2025.</ref> ==== Laban sa Top 20 na Kalaban ==== Nakapaglaro si Eala ng 13 kumpletong laban laban sa mga nasa Top 20, na may anim na panalo at pitong pagkatalo. Ang kanyang mga panalo ay laban kina Swiatek (dalawang beses), Svitolina, Osaka, Pegula, at Fernandez, kung saan nagtala siya ng mas mataas na dominance ratio at return points won na higit sa 60%.<ref name="EalaTop20Record">[https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 Tennis Abstract: Eala vs. Top 20 players]</ref> Ang kanyang mga pagkatalo ay laban kina Bencic, Paolini, Noskova, Muchova, Gauff, at Jovic, kung saan bumaba ang kanyang average dominance ratio sa 0.62 at return points won sa 30.9%.<ref name="EalaTop20Record" /> Kasama ang dalawang panalo sa pamamagitan ng retirement laban kina Gauff at Badosa, ang kanyang kabuuang rekord laban sa Top 20 ay walong panalo at pitong pagkatalo.<ref name="EalaTop20Record" /> == Ibang larangan == === Maagang yugto ng buhay === Si Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon kina Michael Eala at Rosemarie Maniego-Eala.<ref>{{cite news |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula siya sa tenis sa edad na apat sa tulong ng kanyang lolo na si Roberto Maniego.<ref>{{cite news |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy at Colegio San Agustin bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> === Estilo ng paglalaro === Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na may malakas na forehand, matatag na two‑handed backhand, at kaliwang kamay na topspin na nagbibigay ng lalim sa bola; mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court ngunit nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{cite news |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nagkaroon siya ng iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy, kabilang sina Gomez, Bosch, Viaene, Toni Nadal, at Bauzá, na nakatuon sa consistency, disiplina, at conditioning.<ref>{{cite news |date=April 7, 2026 |title=Alex Eala shares what it's been like to be coached by Toni Nadal recently ahead of the clay court season |website=Tennishead}}</ref> === Kagamitan === Sa kanyang karera, gumamit si Eala ng iba't ibang henerasyon ng '''Babolat Pure Aero'''. Noong junior years sa Les Petits As, ginamit niya ang 2016 Pure Aero na mas matigas at may bukas na string pattern para sa mataas na spin ngunit kulang sa kontrol. Sa US Open junior Grand Slam win, ginamit niya ang 2019 cosmetic version na bahagyang mas malambot. Noong 2023, kadalasang inilarawan siyang gumagamit ng Pure Aero (2023) na may NF² Tech para bawasan ang vibration at dagdagan ang comfort, at mas siksik na 16×19 string pattern para sa mas kontrol. May mga ulat na baka 2016 frame pa rin ang gamit sa ilalim ng 2023 cosmetics, ngunit hindi nakumpirma.<ref name=":Babolat2">{{Cite web |last=Jonsson|first=Stefan|date=2025-03-27|title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile|url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135|access-date=2026-06-27|website=Tennisnerd.net|language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Tennis Express |date=August 17, 2026 |title=Alexandra Eala Tennis gear (video) |url=https://www.tiktok.com/@tennisexpress/video/7618302202796444958 |access-date=August 17, 2026 |website=Tennis Express Tiktok}}</ref> Ginagamit niya ang '''Babolat RPM Blast''' strings na naka-tension sa 55 pounds (25 kg). Ang RPM Blast ay co-polyester monofilament na may octagonal cross-section at silicone coating, dinisenyo para sa dagdag na spin at kontrol sa mabilis na swing.<ref name=":0" /> === Personal na buhay === Ipinahayag ni Alexandra Eala na ang paborito niyang comfort food ay caldereta,<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=February 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=February 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 March 2026}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Espanyol, at Filipino (Tagalog).<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 March 2026}}</ref> Sa mga Grand Slam, ipinahayag niya ang partikular na pagkahilig sa Wimbledon.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=July 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 24, 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview with Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=December 24, 2025 |website=Instagram |language=en}}</ref> Bilang impluwensiya sa kanyang istilo ng paglalaro, binanggit niya sina Sharapova at Nadal.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=July 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=February 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=November 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=February 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Noong 2025, ang kanyang breakthrough ay nagpatibay sa kanya bilang isa sa pinakatanyag na atleta ng Pilipinas. Binanggit ng mga mamamahayag na tinrato siya ng mga tagahanga na para bang nanalo na siya ng Grand Slam, at pinalakas niya ang ugnayan sa mga tagasuporta sa pamamagitan ng paggamit ng Tagalog sa mga panayam at pagtitipon. Ang kanyang epekto sa pagpapalawak ng tenis ay inihalintulad sa mga pigura gaya nina Li Na at Jabeur.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 March 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Nakabuo rin siya ng pagkakaibigan sa WTA kasama sina Lys, Sonmez, at Jovic, na nagpapakita ng balanse sa pagitan ng kompetisyon at suporta sa tour.<ref>[https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309 Kate Reyes (March 2026) Alex Eala bares friends she has made in her young WTA career. Spin.ph]</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Eala ng iba’t ibang parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap din siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> === Pambansang koponan === [[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Sa 2021 SEA Games,{{Efn|Naantala hanggang 2022 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} nakakuha siya ng tatlong bronze medals sa women's singles, team, at mixed doubles.<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |work=[[GMA News]]}}</ref> Sa 2022 Asian Games, muli siyang nagwagi ng bronze sa women's singles at mixed doubles.<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |work=[[Rappler]]}}</ref>{{Efn|Naantala hanggang 2023 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at na-promote sa Group II.<ref>{{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |website=[[One Sports]]}}</ref> Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026. Ang roster noong 2024 ay binubuo nina Eala, Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang noong sumunod na dalawang taon ay sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera.<ref>{{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakamit niya ang gintong medalya sa women's singles, at dalawang bronze sa mixed doubles at women's team events.<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |website=[[The Philippine Inquirer]]}}</ref>{{Efn|Nakakuha siya ng team medal kahit hindi nakalaro, kasama sina Shaira Rivera, Alexa Milliam, Tennielle Madis, at Stefi Aludo.}} === Mga isponsorsip === Nagsimula si Eala sa endorsements sa edad na walo bilang ambassador ng Globe Telecom.<ref>{{cite news |date=July 21, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, & What Keeps Her Going |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |access-date=January 12, 2026 |website=Globe |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101245/https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |archive-date=August 10, 2025 |url-status=live}}</ref> Suportado siya ng Babolat mula sa kanyang junior career,<ref>{{cite news |last=Canniza |first=Annika |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |date=January 24, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega |access-date=April 23, 2025 |archive-date=November 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102185049/https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |url-status=live}}</ref> at pumirma sa Nike noong 2019.<ref>{{cite news |last=Caniza |first=Annika |date=March 6, 2023 |title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory |url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213094932/https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |archive-date=December 13, 2024 |access-date=April 23, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega}}</ref> Noong 2022, siya ay naging endorser ng Bank of the Philippine Islands.<ref>{{cite news |title=Champ's choice: Alex Eala signs up as BPI's newest endorser |url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |date=January 25, 2023 |access-date=July 2, 2025 |website=Bilyonaryo |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201031436/https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |url-status=live}}</ref> Lumabas din siya sa Vogue Philippines (2022) at Tatler Philippines (2025).<ref>{{cite magazine |last=Sampayan |first=Jacs |title=In Her Court: Tennis Star Alex Eala Looks To The Future |url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |date=October 29, 2022 |access-date=April 23, 2025 |magazine=Vogue Philippines |archive-date=March 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315200339/https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |url-status=live}}</ref> Noong Hulyo 2025, binigyan siya ng Nike ng sampaguita-inspired hair tie sa Wimbledon debut,<ref>{{cite news |last1=Morales |first1=Luisa |title=Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |website=One Sports |publisher=One Sports |date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717221418/https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |archive-date=July 17, 2025 |url-status=live}}</ref> at naging ambassador ng Locally juice.<ref>{{cite news |title=Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino Youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |newspaper=The Manila Times |date=July 25, 2025 |access-date=July 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315090310/https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |archive-date=March 15, 2026 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> Noong Agosto, naglabas ang Nike ng limitadong edisyon na shirt na dinisenyo ni Georgina Camus.<ref>{{Cite magazine |last=Burrack |first=Emily |title=Introducing Alex Eala |url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |magazine=Town & Country |date=August 18, 2025 |access-date=August 27, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315080311/https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |url-status=live |archive-date=March 15, 2026}}</ref> Noong Pebrero 2026, siya ay naging ambassador ng Milo Philippines,<ref>{{cite news |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |access-date=February 24, 2026 |website=Manila Standard |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225074346/https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |url-status=live}}</ref> at noong Agosto ay naging mukha ng Marriott Bonvoy Asia Pacific campaign “Tennis The World.”<ref>{{Cite magazine |title=Alex Eala Signs Up With Marriott Bonvoy |url=https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |access-date=August 10, 2026 |magazine=World Tennis Magazine |archive-date=August 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810182718/https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |url-status=live}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] ct038zif7wquh49mwtofqb44faqwxiu 2223243 2223184 2026-09-02T06:52:48Z ~2026-47620-00 165944 2223243 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]3,045,990 |singlesrecord = {{tennis record|won=232|lost=137}} |singlestitles = 1 WTA, 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 18 (ika 23 ng Agosto, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 18 (ika 23 ng Agosto, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=50}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 125 (ika 10 ng Agosto, 2026) |updated = Agosto 23, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-18 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 23, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name="APEXRANK1">[https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2026/8/24/alex-eala-now-world-s-no-18-and-the-highest-ranked-southeast-asian-in-wta-singles-history-1953 De Guzman, Alyana (August 24, 2026) "Alex Eala now World’s No. 18 and the highest-ranked Southeast Asian in WTA Singles history. " ABS CBN News. Retrieved August 24, 2026.]</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2" /> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa Little Mo International Tennis Grand Slam (8-and-under) sa Estados Unidos,<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> at noong 2015 ay nagwagi sa Dubrovnik Dub Bowl (11-and-under) sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, naging wild card champion siya sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya,<ref>{{cite news |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> at noong 2019 ay napanalunan ang doubles title sa Orange Bowl.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open,<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> at noong 2021 ay muling nakamit ang doubles title sa French Open at nanalo ng singles at doubles sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, nakamit niya ang pinakamalaking tagumpay sa junior career nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles Grand Slam sa US Open.<ref>{{cite news |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{cite news|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite news|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite news|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Noong 2025, nagsimula si Eala sa Canberra International (WTA 125) kung saan umabot siya sa semifinals. Sa Australian Open at Singapore Open, hindi siya pinalad na makalusot sa qualifiers.<ref name="WTA-profile2" /> Noong Marso, bilang world No. 140, nakatanggap siya ng wildcard sa Miami Open. Doon, gumawa siya ng kasaysayan nang makarating sa semifinals matapos talunin ang tatlong major champions. Siya ang kauna-unahang Filipino na umabot sa WTA 1000 semifinal at pumasok sa top 100, umakyat sa rangko na 75.<ref name="WTA-profile2" /> Sumunod, lumaban siya sa Madrid Open at Italian Open ngunit hindi nakalampas sa unang yugto. Sa doubles, umabot siya sa quarterfinals kasama si Gauff.<ref name="WTA-profile2" /> Sa mga torneong damuhan, hindi siya nakalusot sa unang rawnd ng Birmingham Open at Nottingham Open. Sa Ilkley Open, nakarating siya sa quarterfinals. Sa Eastbourne Open, nakarating sa final, ngunit nabigo sa championship.<ref name="WTA-profile2" /> Sa kanyang debut sa Wimbledon, natalo siya sa unang round ng parehong singles at doubles. Pagkatapos nito, lumahok siya sa Canadian Open ngunit hindi nakalampas sa unang rawnd. Dahil sa pinsala sa balikat, umatras siya sa Cincinnati Open at Monterrey Open.<ref name="WTA-profile2" /> Sa US Open, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Filipino na nanalo ng match sa isang Grand Slam, bago matalo sa second round.<ref name="WTA-profile2" /> Sa Guadalajara 125 Open, tinanghal siyang kampeon — ang kanyang unang titutlong pangisahan sa WTA 125. Pagkatapos nito, umabot siya sa quarterfinals ng São Paulo Open, semifinals ng Jingshan Open, at quarterfinals ng Suzhou Open.<ref name="WTA-profile2" /> Sa mga torneo sa Asya, hindi siya nakalusot sa qualifying ng Wuhan Open at natalo rin sa opening rounds ng Japan Women's Open at Guangzhou Open. Sa Hong Kong Open, nakarating siya sa pangalawang yugto. Sa doubles, umabot siya sa semifinals ng Guangzhou Open kasama si Kichenok.<ref name="WTA-profile2" /> Natapos niya ang taon sa career-high ranking na No. 50 sa idahan at No. 160 sa pangdalawahan.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2026 ==== Noong unang bahagi ng 2026, nakapasok siya sa semifinals ng Auckland Open sa parehong singles at doubles, bago mabigo kina Wang at Xu/Yang. Sa Australian Open, hindi siya pinalad sa unang rawnd.<ref name="WTA-profile2" /> Pagdating sa mga palaro sa Gitnang Silangan, umabot siya sa quarterfinals ng Abu Dhabi Open laban kay Alexandrova, at sa Dubai Championships kung saan dinaig siya ni Gauff. Sa Indian Wells at Miami Open, nakarating siya sa ika-apat na yugto, ngunit tinalo siya nina Nosková at Muchová.<ref name="WTA-profile2" /> Sa mga palaro sa lumad, lumaban siya hanggang third yugto ng Italian Open kontra kay Rybakina, ngunit maagang naalis sa French Open nang matalo kay Jovic. Pagdating ng palaro sa damo, muling bumangon si Eala: tinanghal siyang kampeon sa Birmingham 125 Open matapos talunin si Bartůňková sa final. Sa Berlin Open, pinatumba niya sina Rybakina at Svitolina bago matalo kay Nosková sa semifinals. Sa Wimbledon, gumawa siya ng kasaysayan nang talunin ang defending champion na si Świątek at makarating sa ika-apat na yugto bago matalo kay Paolini.<ref name="WTA-profile2" /> Sa Washington Open nakamit niya ang kanyang unang titulo sa WTA 500. Sa makasaysayang kampanya, tinalo niya sina Zheng, Fernandez, Svitolina, Osaka, at sa final ay dinaig si Pegula. Sa panalong ito, naging kauna-unahang Filipino na nagwagi ng titulo da WTA tour at umakyat sa pinakamataas na ranggo sa karera na bilang 20.<ref name="WTA-profile2" /><ref name=":1">{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/8/4/tennis-mubadala-dc-open-alex-eala-jessica-pegula-final-result-0059 |access-date=August 4, 2026}}</ref> Pagkatapos nito, nagpatuloy ang kanyang magandang porma sa Canadian Open, umabot sa ika-apat na round bago matalo kay Bencic, at sa Cincinnati Open kung saan nakarating siya sa third round laban kay Anisimova.<ref name="WTA-profile2" /> === Mga tala === ==== Estadistika ng karera ==== Makikita sa [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|estadistika ng karera]] ni Eala ang tala ng kanyang mga laban at resulta. Nakasama rito ang mga torneo na kanyang sinalihan sa loob ng kanyang propesyonal na karera. ==== Mga Sunod-sunod na Panalo ==== Nakamit ni Eala ang ilang mahahalagang winning streaks sa WTA Tour. Noong 2026, nagtala siya ng pitong sunod na panalo na nagsimula sa Washington Open kung saan tinalo niya sina Zheng, Fernandez, Svitolina, Osaka, at Pegula upang makuha ang WTA 500 na titulo. Naipagpatuloy niya ito sa Canadian Open matapos talunin sina Parks at McNally bago matigil kay Bencic sa ika-apat na round.<ref name="STREAKY">[https://www.wtatennis.com/news/4556274/eala-extends-win-streak-to-seven-earns-first-career-meeting-with-bencic Eala holds off McNally in Toronto to extend winning streak to seven]. Women's Tennis Association. August 9, 2026. Retrieved August 9, 2026.</ref> Sa parehong taon, nagwagi rin siya ng limang sunod na laban sa Birmingham Open laban kina Hon, Charaeva, Sawangkaew, Masarova, at Bartůňková upang makuha ang WTA 125 na titulo sa damuhan.<ref>[https://www.wtatennis.com/news/4556274/eala-extends-win-streak-to-seven-earns-first-career-meeting-with-bencic Eala holds off McNally in Toronto to extend winning streak to seven]. Women's Tennis Association. August 9, 2026. Retrieved August 9, 2026.</ref> Noong 2025, nagtala siya ng anim na sunod na panalo sa Eastbourne Open, kabilang ang mga tagumpay laban kina Sonmez, Baptiste, Bronzetti, Ostapenko (walkover), Yastremska, at Gracheva, bago matalo kay Joint sa final.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=June 28, 2025 |title=Alex Eala’s historic run ends with close loss in Eastbourne Open final. |url=https://www.espn.co.uk/tennis/story/_/id/45603378/alex-eala-historic-run-ends-loss-eastbourne-open-final |access-date=June 28, 2025 |website=ESPN}}</ref> Sa parehong taon, nakamit din niya ang limang sunod na panalo sa Guadalajara Open laban kina Hartono, Lepchenko, Fossa Huergo, Day, at Udvardy upang makuha ang WTA 125 na titulo.<ref>[https://www.philstar.com/sports/2025/09/08/2330000/alex-eala-wins-guadalajara-open Alex Eala wins Guadalajara Open]. Philippine Star. September 8, 2025. Retrieved September 8, 2025.</ref> ==== Laban sa Top 20 na Kalaban ==== Nakapaglaro si Eala ng 13 kumpletong laban laban sa mga nasa Top 20, na may anim na panalo at pitong pagkatalo. Ang kanyang mga panalo ay laban kina Swiatek (dalawang beses), Svitolina, Osaka, Pegula, at Fernandez, kung saan nagtala siya ng mas mataas na dominance ratio at return points won na higit sa 60%.<ref name="EalaTop20Record">[https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 Tennis Abstract: Eala vs. Top 20 players]</ref> Ang kanyang mga pagkatalo ay laban kina Bencic, Paolini, Noskova, Muchova, Gauff, at Jovic, kung saan bumaba ang kanyang average dominance ratio sa 0.62 at return points won sa 30.9%.<ref name="EalaTop20Record" /> Kasama ang dalawang panalo sa pamamagitan ng retirement laban kina Gauff at Badosa, ang kanyang kabuuang rekord laban sa Top 20 ay walong panalo at pitong pagkatalo.<ref name="EalaTop20Record" /> == Ibang larangan == === Maagang yugto ng buhay === Si Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon kina Michael Eala at Rosemarie Maniego-Eala.<ref>{{cite news |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula siya sa tenis sa edad na apat sa tulong ng kanyang lolo na si Roberto Maniego.<ref>{{cite news |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy at Colegio San Agustin bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> === Estilo ng paglalaro === Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na may malakas na forehand, matatag na two‑handed backhand, at kaliwang kamay na topspin na nagbibigay ng lalim sa bola; mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court ngunit nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{cite news |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nagkaroon siya ng iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy, kabilang sina Gomez, Bosch, Viaene, Toni Nadal, at Bauzá, na nakatuon sa consistency, disiplina, at conditioning.<ref>{{cite news |date=April 7, 2026 |title=Alex Eala shares what it's been like to be coached by Toni Nadal recently ahead of the clay court season |website=Tennishead}}</ref> === Kagamitan === Sa kanyang karera, gumamit si Eala ng iba't ibang henerasyon ng '''Babolat Pure Aero'''. Noong junior years sa Les Petits As, ginamit niya ang 2016 Pure Aero na mas matigas at may bukas na string pattern para sa mataas na spin ngunit kulang sa kontrol. Sa US Open junior Grand Slam win, ginamit niya ang 2019 cosmetic version na bahagyang mas malambot. Noong 2023, kadalasang inilarawan siyang gumagamit ng Pure Aero (2023) na may NF² Tech para bawasan ang vibration at dagdagan ang comfort, at mas siksik na 16×19 string pattern para sa mas kontrol. May mga ulat na baka 2016 frame pa rin ang gamit sa ilalim ng 2023 cosmetics, ngunit hindi nakumpirma.<ref name=":Babolat2">{{Cite web |last=Jonsson|first=Stefan|date=2025-03-27|title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile|url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135|access-date=2026-06-27|website=Tennisnerd.net|language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Tennis Express |date=August 17, 2026 |title=Alexandra Eala Tennis gear (video) |url=https://www.tiktok.com/@tennisexpress/video/7618302202796444958 |access-date=August 17, 2026 |website=Tennis Express Tiktok}}</ref> Ginagamit niya ang '''Babolat RPM Blast''' strings na naka-tension sa 55 pounds (25 kg). Ang RPM Blast ay co-polyester monofilament na may octagonal cross-section at silicone coating, dinisenyo para sa dagdag na spin at kontrol sa mabilis na swing.<ref name=":0" /> === Personal na buhay === Ipinahayag ni Alexandra Eala na ang paborito niyang comfort food ay caldereta,<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=February 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=February 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 March 2026}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Espanyol, at Filipino (Tagalog).<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 March 2026}}</ref> Sa mga Grand Slam, ipinahayag niya ang partikular na pagkahilig sa Wimbledon.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=July 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 24, 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview with Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=December 24, 2025 |website=Instagram |language=en}}</ref> Bilang impluwensiya sa kanyang istilo ng paglalaro, binanggit niya sina Sharapova at Nadal.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=July 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=February 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=November 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=February 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Noong 2025, ang kanyang breakthrough ay nagpatibay sa kanya bilang isa sa pinakatanyag na atleta ng Pilipinas. Binanggit ng mga mamamahayag na tinrato siya ng mga tagahanga na para bang nanalo na siya ng Grand Slam, at pinalakas niya ang ugnayan sa mga tagasuporta sa pamamagitan ng paggamit ng Tagalog sa mga panayam at pagtitipon. Ang kanyang epekto sa pagpapalawak ng tenis ay inihalintulad sa mga pigura gaya nina Li Na at Jabeur.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 March 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Nakabuo rin siya ng pagkakaibigan sa WTA kasama sina Lys, Sonmez, at Jovic, na nagpapakita ng balanse sa pagitan ng kompetisyon at suporta sa tour.<ref>[https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309 Kate Reyes (March 2026) Alex Eala bares friends she has made in her young WTA career. Spin.ph]</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Eala ng iba’t ibang parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap din siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> === Pambansang koponan === [[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Sa 2021 SEA Games,{{Efn|Naantala hanggang 2022 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} nakakuha siya ng tatlong bronze medals sa women's singles, team, at mixed doubles.<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |work=[[GMA News]]}}</ref> Sa 2022 Asian Games, muli siyang nagwagi ng bronze sa women's singles at mixed doubles.<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |work=[[Rappler]]}}</ref>{{Efn|Naantala hanggang 2023 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at na-promote sa Group II.<ref>{{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |website=[[One Sports]]}}</ref> Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026. Ang roster noong 2024 ay binubuo nina Eala, Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang noong sumunod na dalawang taon ay sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera.<ref>{{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakamit niya ang gintong medalya sa women's singles, at dalawang bronze sa mixed doubles at women's team events.<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |website=[[The Philippine Inquirer]]}}</ref>{{Efn|Nakakuha siya ng team medal kahit hindi nakalaro, kasama sina Shaira Rivera, Alexa Milliam, Tennielle Madis, at Stefi Aludo.}} === Mga isponsorsip === Nagsimula si Eala sa endorsements sa edad na walo bilang ambassador ng Globe Telecom.<ref>{{cite news |date=July 21, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, & What Keeps Her Going |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |access-date=January 12, 2026 |website=Globe |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101245/https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |archive-date=August 10, 2025 |url-status=live}}</ref> Suportado siya ng Babolat mula sa kanyang junior career,<ref>{{cite news |last=Canniza |first=Annika |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |date=January 24, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega |access-date=April 23, 2025 |archive-date=November 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102185049/https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |url-status=live}}</ref> at pumirma sa Nike noong 2019.<ref>{{cite news |last=Caniza |first=Annika |date=March 6, 2023 |title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory |url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213094932/https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |archive-date=December 13, 2024 |access-date=April 23, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega}}</ref> Noong 2022, siya ay naging endorser ng Bank of the Philippine Islands.<ref>{{cite news |title=Champ's choice: Alex Eala signs up as BPI's newest endorser |url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |date=January 25, 2023 |access-date=July 2, 2025 |website=Bilyonaryo |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201031436/https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |url-status=live}}</ref> Lumabas din siya sa Vogue Philippines (2022) at Tatler Philippines (2025).<ref>{{cite magazine |last=Sampayan |first=Jacs |title=In Her Court: Tennis Star Alex Eala Looks To The Future |url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |date=October 29, 2022 |access-date=April 23, 2025 |magazine=Vogue Philippines |archive-date=March 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315200339/https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |url-status=live}}</ref> Noong Hulyo 2025, binigyan siya ng Nike ng sampaguita-inspired hair tie sa Wimbledon debut,<ref>{{cite news |last1=Morales |first1=Luisa |title=Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |website=One Sports |publisher=One Sports |date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717221418/https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |archive-date=July 17, 2025 |url-status=live}}</ref> at naging ambassador ng Locally juice.<ref>{{cite news |title=Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino Youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |newspaper=The Manila Times |date=July 25, 2025 |access-date=July 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315090310/https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |archive-date=March 15, 2026 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> Noong Agosto, naglabas ang Nike ng limitadong edisyon na shirt na dinisenyo ni Georgina Camus.<ref>{{Cite magazine |last=Burrack |first=Emily |title=Introducing Alex Eala |url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |magazine=Town & Country |date=August 18, 2025 |access-date=August 27, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315080311/https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |url-status=live |archive-date=March 15, 2026}}</ref> Noong Pebrero 2026, siya ay naging ambassador ng Milo Philippines,<ref>{{cite news |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |access-date=February 24, 2026 |website=Manila Standard |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225074346/https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |url-status=live}}</ref> at noong Agosto ay naging mukha siya ng Marriott Bonvoy Asia Pacific campaign na “Tennis The World” at ambassador ng Panasonic<ref>{{Cite magazine |title=Alex Eala Signs Up With Marriott Bonvoy |url=https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |access-date=August 10, 2026 |magazine=World Tennis Magazine |archive-date=August 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810182718/https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=August 28, 2026 |title="Alex Eala for Panasonic: Bringing excellence closer to home." |work=Panasonic Philippines |url=https://www.panasonic.com/ph/corporate/news/articles/20260828-alex-eala-for-panasonic-bringing-excellence-closer-to-home.html |access-date=August 28, 2026}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] 9qu9kdeno1tmhnpzbbj5oabzm0j9kzp 2223244 2223243 2026-09-02T06:54:22Z ~2026-47620-00 165944 2223244 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]3,045,990 |singlesrecord = {{tennis record|won=232|lost=137}} |singlestitles = 1 WTA |highestsinglesranking = Blg. 18 (ika 24 ng Agosto, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 18 (ika 24 ng Agosto, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=50}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 124 (ika 24 ng Agosto, 2026) |updated = Agosto 24, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-18 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 23, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name="APEXRANK1">[https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2026/8/24/alex-eala-now-world-s-no-18-and-the-highest-ranked-southeast-asian-in-wta-singles-history-1953 De Guzman, Alyana (August 24, 2026) "Alex Eala now World’s No. 18 and the highest-ranked Southeast Asian in WTA Singles history. " ABS CBN News. Retrieved August 24, 2026.]</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2" /> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa Little Mo International Tennis Grand Slam (8-and-under) sa Estados Unidos,<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> at noong 2015 ay nagwagi sa Dubrovnik Dub Bowl (11-and-under) sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, naging wild card champion siya sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya,<ref>{{cite news |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> at noong 2019 ay napanalunan ang doubles title sa Orange Bowl.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open,<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> at noong 2021 ay muling nakamit ang doubles title sa French Open at nanalo ng singles at doubles sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, nakamit niya ang pinakamalaking tagumpay sa junior career nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles Grand Slam sa US Open.<ref>{{cite news |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{cite news|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite news|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite news|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Noong 2025, nagsimula si Eala sa Canberra International (WTA 125) kung saan umabot siya sa semifinals. Sa Australian Open at Singapore Open, hindi siya pinalad na makalusot sa qualifiers.<ref name="WTA-profile2" /> Noong Marso, bilang world No. 140, nakatanggap siya ng wildcard sa Miami Open. Doon, gumawa siya ng kasaysayan nang makarating sa semifinals matapos talunin ang tatlong major champions. Siya ang kauna-unahang Filipino na umabot sa WTA 1000 semifinal at pumasok sa top 100, umakyat sa rangko na 75.<ref name="WTA-profile2" /> Sumunod, lumaban siya sa Madrid Open at Italian Open ngunit hindi nakalampas sa unang yugto. Sa doubles, umabot siya sa quarterfinals kasama si Gauff.<ref name="WTA-profile2" /> Sa mga torneong damuhan, hindi siya nakalusot sa unang rawnd ng Birmingham Open at Nottingham Open. Sa Ilkley Open, nakarating siya sa quarterfinals. Sa Eastbourne Open, nakarating sa final, ngunit nabigo sa championship.<ref name="WTA-profile2" /> Sa kanyang debut sa Wimbledon, natalo siya sa unang round ng parehong singles at doubles. Pagkatapos nito, lumahok siya sa Canadian Open ngunit hindi nakalampas sa unang rawnd. Dahil sa pinsala sa balikat, umatras siya sa Cincinnati Open at Monterrey Open.<ref name="WTA-profile2" /> Sa US Open, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Filipino na nanalo ng match sa isang Grand Slam, bago matalo sa second round.<ref name="WTA-profile2" /> Sa Guadalajara 125 Open, tinanghal siyang kampeon — ang kanyang unang titutlong pangisahan sa WTA 125. Pagkatapos nito, umabot siya sa quarterfinals ng São Paulo Open, semifinals ng Jingshan Open, at quarterfinals ng Suzhou Open.<ref name="WTA-profile2" /> Sa mga torneo sa Asya, hindi siya nakalusot sa qualifying ng Wuhan Open at natalo rin sa opening rounds ng Japan Women's Open at Guangzhou Open. Sa Hong Kong Open, nakarating siya sa pangalawang yugto. Sa doubles, umabot siya sa semifinals ng Guangzhou Open kasama si Kichenok.<ref name="WTA-profile2" /> Natapos niya ang taon sa career-high ranking na No. 50 sa idahan at No. 160 sa pangdalawahan.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2026 ==== Noong unang bahagi ng 2026, nakapasok siya sa semifinals ng Auckland Open sa parehong singles at doubles, bago mabigo kina Wang at Xu/Yang. Sa Australian Open, hindi siya pinalad sa unang rawnd.<ref name="WTA-profile2" /> Pagdating sa mga palaro sa Gitnang Silangan, umabot siya sa quarterfinals ng Abu Dhabi Open laban kay Alexandrova, at sa Dubai Championships kung saan dinaig siya ni Gauff. Sa Indian Wells at Miami Open, nakarating siya sa ika-apat na yugto, ngunit tinalo siya nina Nosková at Muchová.<ref name="WTA-profile2" /> Sa mga palaro sa lumad, lumaban siya hanggang third yugto ng Italian Open kontra kay Rybakina, ngunit maagang naalis sa French Open nang matalo kay Jovic. Pagdating ng palaro sa damo, muling bumangon si Eala: tinanghal siyang kampeon sa Birmingham 125 Open matapos talunin si Bartůňková sa final. Sa Berlin Open, pinatumba niya sina Rybakina at Svitolina bago matalo kay Nosková sa semifinals. Sa Wimbledon, gumawa siya ng kasaysayan nang talunin ang defending champion na si Świątek at makarating sa ika-apat na yugto bago matalo kay Paolini.<ref name="WTA-profile2" /> Sa Washington Open nakamit niya ang kanyang unang titulo sa WTA 500. Sa makasaysayang kampanya, tinalo niya sina Zheng, Fernandez, Svitolina, Osaka, at sa final ay dinaig si Pegula. Sa panalong ito, naging kauna-unahang Filipino na nagwagi ng titulo da WTA tour at umakyat sa pinakamataas na ranggo sa karera na bilang 20.<ref name="WTA-profile2" /><ref name=":1">{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/8/4/tennis-mubadala-dc-open-alex-eala-jessica-pegula-final-result-0059 |access-date=August 4, 2026}}</ref> Pagkatapos nito, nagpatuloy ang kanyang magandang porma sa Canadian Open, umabot sa ika-apat na round bago matalo kay Bencic, at sa Cincinnati Open kung saan nakarating siya sa third round laban kay Anisimova.<ref name="WTA-profile2" /> === Mga tala === ==== Estadistika ng karera ==== Makikita sa [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|estadistika ng karera]] ni Eala ang tala ng kanyang mga laban at resulta. Nakasama rito ang mga torneo na kanyang sinalihan sa loob ng kanyang propesyonal na karera. ==== Mga Sunod-sunod na Panalo ==== Nakamit ni Eala ang ilang mahahalagang winning streaks sa WTA Tour. Noong 2026, nagtala siya ng pitong sunod na panalo na nagsimula sa Washington Open kung saan tinalo niya sina Zheng, Fernandez, Svitolina, Osaka, at Pegula upang makuha ang WTA 500 na titulo. Naipagpatuloy niya ito sa Canadian Open matapos talunin sina Parks at McNally bago matigil kay Bencic sa ika-apat na round.<ref name="STREAKY">[https://www.wtatennis.com/news/4556274/eala-extends-win-streak-to-seven-earns-first-career-meeting-with-bencic Eala holds off McNally in Toronto to extend winning streak to seven]. Women's Tennis Association. August 9, 2026. Retrieved August 9, 2026.</ref> Sa parehong taon, nagwagi rin siya ng limang sunod na laban sa Birmingham Open laban kina Hon, Charaeva, Sawangkaew, Masarova, at Bartůňková upang makuha ang WTA 125 na titulo sa damuhan.<ref>[https://www.wtatennis.com/news/4556274/eala-extends-win-streak-to-seven-earns-first-career-meeting-with-bencic Eala holds off McNally in Toronto to extend winning streak to seven]. Women's Tennis Association. August 9, 2026. Retrieved August 9, 2026.</ref> Noong 2025, nagtala siya ng anim na sunod na panalo sa Eastbourne Open, kabilang ang mga tagumpay laban kina Sonmez, Baptiste, Bronzetti, Ostapenko (walkover), Yastremska, at Gracheva, bago matalo kay Joint sa final.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=June 28, 2025 |title=Alex Eala’s historic run ends with close loss in Eastbourne Open final. |url=https://www.espn.co.uk/tennis/story/_/id/45603378/alex-eala-historic-run-ends-loss-eastbourne-open-final |access-date=June 28, 2025 |website=ESPN}}</ref> Sa parehong taon, nakamit din niya ang limang sunod na panalo sa Guadalajara Open laban kina Hartono, Lepchenko, Fossa Huergo, Day, at Udvardy upang makuha ang WTA 125 na titulo.<ref>[https://www.philstar.com/sports/2025/09/08/2330000/alex-eala-wins-guadalajara-open Alex Eala wins Guadalajara Open]. Philippine Star. September 8, 2025. Retrieved September 8, 2025.</ref> ==== Laban sa Top 20 na Kalaban ==== Nakapaglaro si Eala ng 13 kumpletong laban laban sa mga nasa Top 20, na may anim na panalo at pitong pagkatalo. Ang kanyang mga panalo ay laban kina Swiatek (dalawang beses), Svitolina, Osaka, Pegula, at Fernandez, kung saan nagtala siya ng mas mataas na dominance ratio at return points won na higit sa 60%.<ref name="EalaTop20Record">[https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 Tennis Abstract: Eala vs. Top 20 players]</ref> Ang kanyang mga pagkatalo ay laban kina Bencic, Paolini, Noskova, Muchova, Gauff, at Jovic, kung saan bumaba ang kanyang average dominance ratio sa 0.62 at return points won sa 30.9%.<ref name="EalaTop20Record" /> Kasama ang dalawang panalo sa pamamagitan ng retirement laban kina Gauff at Badosa, ang kanyang kabuuang rekord laban sa Top 20 ay walong panalo at pitong pagkatalo.<ref name="EalaTop20Record" /> == Ibang larangan == === Maagang yugto ng buhay === Si Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon kina Michael Eala at Rosemarie Maniego-Eala.<ref>{{cite news |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula siya sa tenis sa edad na apat sa tulong ng kanyang lolo na si Roberto Maniego.<ref>{{cite news |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy at Colegio San Agustin bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> === Estilo ng paglalaro === Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na may malakas na forehand, matatag na two‑handed backhand, at kaliwang kamay na topspin na nagbibigay ng lalim sa bola; mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court ngunit nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{cite news |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nagkaroon siya ng iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy, kabilang sina Gomez, Bosch, Viaene, Toni Nadal, at Bauzá, na nakatuon sa consistency, disiplina, at conditioning.<ref>{{cite news |date=April 7, 2026 |title=Alex Eala shares what it's been like to be coached by Toni Nadal recently ahead of the clay court season |website=Tennishead}}</ref> === Kagamitan === Sa kanyang karera, gumamit si Eala ng iba't ibang henerasyon ng '''Babolat Pure Aero'''. Noong junior years sa Les Petits As, ginamit niya ang 2016 Pure Aero na mas matigas at may bukas na string pattern para sa mataas na spin ngunit kulang sa kontrol. Sa US Open junior Grand Slam win, ginamit niya ang 2019 cosmetic version na bahagyang mas malambot. Noong 2023, kadalasang inilarawan siyang gumagamit ng Pure Aero (2023) na may NF² Tech para bawasan ang vibration at dagdagan ang comfort, at mas siksik na 16×19 string pattern para sa mas kontrol. May mga ulat na baka 2016 frame pa rin ang gamit sa ilalim ng 2023 cosmetics, ngunit hindi nakumpirma.<ref name=":Babolat2">{{Cite web |last=Jonsson|first=Stefan|date=2025-03-27|title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile|url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135|access-date=2026-06-27|website=Tennisnerd.net|language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Tennis Express |date=August 17, 2026 |title=Alexandra Eala Tennis gear (video) |url=https://www.tiktok.com/@tennisexpress/video/7618302202796444958 |access-date=August 17, 2026 |website=Tennis Express Tiktok}}</ref> Ginagamit niya ang '''Babolat RPM Blast''' strings na naka-tension sa 55 pounds (25 kg). Ang RPM Blast ay co-polyester monofilament na may octagonal cross-section at silicone coating, dinisenyo para sa dagdag na spin at kontrol sa mabilis na swing.<ref name=":0" /> === Personal na buhay === Ipinahayag ni Alexandra Eala na ang paborito niyang comfort food ay caldereta,<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=February 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=February 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 March 2026}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Espanyol, at Filipino (Tagalog).<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 March 2026}}</ref> Sa mga Grand Slam, ipinahayag niya ang partikular na pagkahilig sa Wimbledon.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=July 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 24, 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview with Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=December 24, 2025 |website=Instagram |language=en}}</ref> Bilang impluwensiya sa kanyang istilo ng paglalaro, binanggit niya sina Sharapova at Nadal.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=July 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=February 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=November 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=February 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Noong 2025, ang kanyang breakthrough ay nagpatibay sa kanya bilang isa sa pinakatanyag na atleta ng Pilipinas. Binanggit ng mga mamamahayag na tinrato siya ng mga tagahanga na para bang nanalo na siya ng Grand Slam, at pinalakas niya ang ugnayan sa mga tagasuporta sa pamamagitan ng paggamit ng Tagalog sa mga panayam at pagtitipon. Ang kanyang epekto sa pagpapalawak ng tenis ay inihalintulad sa mga pigura gaya nina Li Na at Jabeur.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 March 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Nakabuo rin siya ng pagkakaibigan sa WTA kasama sina Lys, Sonmez, at Jovic, na nagpapakita ng balanse sa pagitan ng kompetisyon at suporta sa tour.<ref>[https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309 Kate Reyes (March 2026) Alex Eala bares friends she has made in her young WTA career. Spin.ph]</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Eala ng iba’t ibang parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap din siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> === Pambansang koponan === [[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Sa 2021 SEA Games,{{Efn|Naantala hanggang 2022 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} nakakuha siya ng tatlong bronze medals sa women's singles, team, at mixed doubles.<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |work=[[GMA News]]}}</ref> Sa 2022 Asian Games, muli siyang nagwagi ng bronze sa women's singles at mixed doubles.<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |work=[[Rappler]]}}</ref>{{Efn|Naantala hanggang 2023 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at na-promote sa Group II.<ref>{{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |website=[[One Sports]]}}</ref> Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026. Ang roster noong 2024 ay binubuo nina Eala, Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang noong sumunod na dalawang taon ay sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera.<ref>{{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakamit niya ang gintong medalya sa women's singles, at dalawang bronze sa mixed doubles at women's team events.<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |website=[[The Philippine Inquirer]]}}</ref>{{Efn|Nakakuha siya ng team medal kahit hindi nakalaro, kasama sina Shaira Rivera, Alexa Milliam, Tennielle Madis, at Stefi Aludo.}} === Mga isponsorsip === Nagsimula si Eala sa endorsements sa edad na walo bilang ambassador ng Globe Telecom.<ref>{{cite news |date=July 21, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, & What Keeps Her Going |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |access-date=January 12, 2026 |website=Globe |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101245/https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |archive-date=August 10, 2025 |url-status=live}}</ref> Suportado siya ng Babolat mula sa kanyang junior career,<ref>{{cite news |last=Canniza |first=Annika |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |date=January 24, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega |access-date=April 23, 2025 |archive-date=November 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102185049/https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |url-status=live}}</ref> at pumirma sa Nike noong 2019.<ref>{{cite news |last=Caniza |first=Annika |date=March 6, 2023 |title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory |url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213094932/https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |archive-date=December 13, 2024 |access-date=April 23, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega}}</ref> Noong 2022, siya ay naging endorser ng Bank of the Philippine Islands.<ref>{{cite news |title=Champ's choice: Alex Eala signs up as BPI's newest endorser |url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |date=January 25, 2023 |access-date=July 2, 2025 |website=Bilyonaryo |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201031436/https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |url-status=live}}</ref> Lumabas din siya sa Vogue Philippines (2022) at Tatler Philippines (2025).<ref>{{cite magazine |last=Sampayan |first=Jacs |title=In Her Court: Tennis Star Alex Eala Looks To The Future |url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |date=October 29, 2022 |access-date=April 23, 2025 |magazine=Vogue Philippines |archive-date=March 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315200339/https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |url-status=live}}</ref> Noong Hulyo 2025, binigyan siya ng Nike ng sampaguita-inspired hair tie sa Wimbledon debut,<ref>{{cite news |last1=Morales |first1=Luisa |title=Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |website=One Sports |publisher=One Sports |date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717221418/https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |archive-date=July 17, 2025 |url-status=live}}</ref> at naging ambassador ng Locally juice.<ref>{{cite news |title=Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino Youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |newspaper=The Manila Times |date=July 25, 2025 |access-date=July 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315090310/https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |archive-date=March 15, 2026 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> Noong Agosto, naglabas ang Nike ng limitadong edisyon na shirt na dinisenyo ni Georgina Camus.<ref>{{Cite magazine |last=Burrack |first=Emily |title=Introducing Alex Eala |url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |magazine=Town & Country |date=August 18, 2025 |access-date=August 27, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315080311/https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |url-status=live |archive-date=March 15, 2026}}</ref> Noong Pebrero 2026, siya ay naging ambassador ng Milo Philippines,<ref>{{cite news |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |access-date=February 24, 2026 |website=Manila Standard |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225074346/https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |url-status=live}}</ref> at noong Agosto ay naging mukha siya ng Marriott Bonvoy Asia Pacific campaign na “Tennis The World” at ambassador ng Panasonic<ref>{{Cite magazine |title=Alex Eala Signs Up With Marriott Bonvoy |url=https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |access-date=August 10, 2026 |magazine=World Tennis Magazine |archive-date=August 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810182718/https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=August 28, 2026 |title="Alex Eala for Panasonic: Bringing excellence closer to home." |work=Panasonic Philippines |url=https://www.panasonic.com/ph/corporate/news/articles/20260828-alex-eala-for-panasonic-bringing-excellence-closer-to-home.html |access-date=August 28, 2026}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] 92vml45s0h7gz81xbn90y9jebwox1y5 2223245 2223244 2026-09-02T06:54:50Z ~2026-47620-00 165944 /* */ 2223245 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]3,045,990 |singlesrecord = {{tennis record|won=232|lost=137}} |singlestitles = 1 WTA |highestsinglesranking = Blg. 18 (ika 24 ng Agosto, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 18 (ika 24 ng Agosto, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=50}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 124 (ika 24 ng Agosto, 2026) |updated = Agosto 24, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-18 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 24, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name="APEXRANK1">[https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2026/8/24/alex-eala-now-world-s-no-18-and-the-highest-ranked-southeast-asian-in-wta-singles-history-1953 De Guzman, Alyana (August 24, 2026) "Alex Eala now World’s No. 18 and the highest-ranked Southeast Asian in WTA Singles history. " ABS CBN News. Retrieved August 24, 2026.]</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2" /> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa Little Mo International Tennis Grand Slam (8-and-under) sa Estados Unidos,<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> at noong 2015 ay nagwagi sa Dubrovnik Dub Bowl (11-and-under) sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, naging wild card champion siya sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya,<ref>{{cite news |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> at noong 2019 ay napanalunan ang doubles title sa Orange Bowl.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open,<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> at noong 2021 ay muling nakamit ang doubles title sa French Open at nanalo ng singles at doubles sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, nakamit niya ang pinakamalaking tagumpay sa junior career nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles Grand Slam sa US Open.<ref>{{cite news |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{cite news|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite news|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite news|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Noong 2025, nagsimula si Eala sa Canberra International (WTA 125) kung saan umabot siya sa semifinals. Sa Australian Open at Singapore Open, hindi siya pinalad na makalusot sa qualifiers.<ref name="WTA-profile2" /> Noong Marso, bilang world No. 140, nakatanggap siya ng wildcard sa Miami Open. Doon, gumawa siya ng kasaysayan nang makarating sa semifinals matapos talunin ang tatlong major champions. Siya ang kauna-unahang Filipino na umabot sa WTA 1000 semifinal at pumasok sa top 100, umakyat sa rangko na 75.<ref name="WTA-profile2" /> Sumunod, lumaban siya sa Madrid Open at Italian Open ngunit hindi nakalampas sa unang yugto. Sa doubles, umabot siya sa quarterfinals kasama si Gauff.<ref name="WTA-profile2" /> Sa mga torneong damuhan, hindi siya nakalusot sa unang rawnd ng Birmingham Open at Nottingham Open. Sa Ilkley Open, nakarating siya sa quarterfinals. Sa Eastbourne Open, nakarating sa final, ngunit nabigo sa championship.<ref name="WTA-profile2" /> Sa kanyang debut sa Wimbledon, natalo siya sa unang round ng parehong singles at doubles. Pagkatapos nito, lumahok siya sa Canadian Open ngunit hindi nakalampas sa unang rawnd. Dahil sa pinsala sa balikat, umatras siya sa Cincinnati Open at Monterrey Open.<ref name="WTA-profile2" /> Sa US Open, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Filipino na nanalo ng match sa isang Grand Slam, bago matalo sa second round.<ref name="WTA-profile2" /> Sa Guadalajara 125 Open, tinanghal siyang kampeon — ang kanyang unang titutlong pangisahan sa WTA 125. Pagkatapos nito, umabot siya sa quarterfinals ng São Paulo Open, semifinals ng Jingshan Open, at quarterfinals ng Suzhou Open.<ref name="WTA-profile2" /> Sa mga torneo sa Asya, hindi siya nakalusot sa qualifying ng Wuhan Open at natalo rin sa opening rounds ng Japan Women's Open at Guangzhou Open. Sa Hong Kong Open, nakarating siya sa pangalawang yugto. Sa doubles, umabot siya sa semifinals ng Guangzhou Open kasama si Kichenok.<ref name="WTA-profile2" /> Natapos niya ang taon sa career-high ranking na No. 50 sa idahan at No. 160 sa pangdalawahan.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2026 ==== Noong unang bahagi ng 2026, nakapasok siya sa semifinals ng Auckland Open sa parehong singles at doubles, bago mabigo kina Wang at Xu/Yang. Sa Australian Open, hindi siya pinalad sa unang rawnd.<ref name="WTA-profile2" /> Pagdating sa mga palaro sa Gitnang Silangan, umabot siya sa quarterfinals ng Abu Dhabi Open laban kay Alexandrova, at sa Dubai Championships kung saan dinaig siya ni Gauff. Sa Indian Wells at Miami Open, nakarating siya sa ika-apat na yugto, ngunit tinalo siya nina Nosková at Muchová.<ref name="WTA-profile2" /> Sa mga palaro sa lumad, lumaban siya hanggang third yugto ng Italian Open kontra kay Rybakina, ngunit maagang naalis sa French Open nang matalo kay Jovic. Pagdating ng palaro sa damo, muling bumangon si Eala: tinanghal siyang kampeon sa Birmingham 125 Open matapos talunin si Bartůňková sa final. Sa Berlin Open, pinatumba niya sina Rybakina at Svitolina bago matalo kay Nosková sa semifinals. Sa Wimbledon, gumawa siya ng kasaysayan nang talunin ang defending champion na si Świątek at makarating sa ika-apat na yugto bago matalo kay Paolini.<ref name="WTA-profile2" /> Sa Washington Open nakamit niya ang kanyang unang titulo sa WTA 500. Sa makasaysayang kampanya, tinalo niya sina Zheng, Fernandez, Svitolina, Osaka, at sa final ay dinaig si Pegula. Sa panalong ito, naging kauna-unahang Filipino na nagwagi ng titulo da WTA tour at umakyat sa pinakamataas na ranggo sa karera na bilang 20.<ref name="WTA-profile2" /><ref name=":1">{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/8/4/tennis-mubadala-dc-open-alex-eala-jessica-pegula-final-result-0059 |access-date=August 4, 2026}}</ref> Pagkatapos nito, nagpatuloy ang kanyang magandang porma sa Canadian Open, umabot sa ika-apat na round bago matalo kay Bencic, at sa Cincinnati Open kung saan nakarating siya sa third round laban kay Anisimova.<ref name="WTA-profile2" /> === Mga tala === ==== Estadistika ng karera ==== Makikita sa [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|estadistika ng karera]] ni Eala ang tala ng kanyang mga laban at resulta. Nakasama rito ang mga torneo na kanyang sinalihan sa loob ng kanyang propesyonal na karera. ==== Mga Sunod-sunod na Panalo ==== Nakamit ni Eala ang ilang mahahalagang winning streaks sa WTA Tour. Noong 2026, nagtala siya ng pitong sunod na panalo na nagsimula sa Washington Open kung saan tinalo niya sina Zheng, Fernandez, Svitolina, Osaka, at Pegula upang makuha ang WTA 500 na titulo. Naipagpatuloy niya ito sa Canadian Open matapos talunin sina Parks at McNally bago matigil kay Bencic sa ika-apat na round.<ref name="STREAKY">[https://www.wtatennis.com/news/4556274/eala-extends-win-streak-to-seven-earns-first-career-meeting-with-bencic Eala holds off McNally in Toronto to extend winning streak to seven]. Women's Tennis Association. August 9, 2026. Retrieved August 9, 2026.</ref> Sa parehong taon, nagwagi rin siya ng limang sunod na laban sa Birmingham Open laban kina Hon, Charaeva, Sawangkaew, Masarova, at Bartůňková upang makuha ang WTA 125 na titulo sa damuhan.<ref>[https://www.wtatennis.com/news/4556274/eala-extends-win-streak-to-seven-earns-first-career-meeting-with-bencic Eala holds off McNally in Toronto to extend winning streak to seven]. Women's Tennis Association. August 9, 2026. Retrieved August 9, 2026.</ref> Noong 2025, nagtala siya ng anim na sunod na panalo sa Eastbourne Open, kabilang ang mga tagumpay laban kina Sonmez, Baptiste, Bronzetti, Ostapenko (walkover), Yastremska, at Gracheva, bago matalo kay Joint sa final.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=June 28, 2025 |title=Alex Eala’s historic run ends with close loss in Eastbourne Open final. |url=https://www.espn.co.uk/tennis/story/_/id/45603378/alex-eala-historic-run-ends-loss-eastbourne-open-final |access-date=June 28, 2025 |website=ESPN}}</ref> Sa parehong taon, nakamit din niya ang limang sunod na panalo sa Guadalajara Open laban kina Hartono, Lepchenko, Fossa Huergo, Day, at Udvardy upang makuha ang WTA 125 na titulo.<ref>[https://www.philstar.com/sports/2025/09/08/2330000/alex-eala-wins-guadalajara-open Alex Eala wins Guadalajara Open]. Philippine Star. September 8, 2025. Retrieved September 8, 2025.</ref> ==== Laban sa Top 20 na Kalaban ==== Nakapaglaro si Eala ng 13 kumpletong laban laban sa mga nasa Top 20, na may anim na panalo at pitong pagkatalo. Ang kanyang mga panalo ay laban kina Swiatek (dalawang beses), Svitolina, Osaka, Pegula, at Fernandez, kung saan nagtala siya ng mas mataas na dominance ratio at return points won na higit sa 60%.<ref name="EalaTop20Record">[https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 Tennis Abstract: Eala vs. Top 20 players]</ref> Ang kanyang mga pagkatalo ay laban kina Bencic, Paolini, Noskova, Muchova, Gauff, at Jovic, kung saan bumaba ang kanyang average dominance ratio sa 0.62 at return points won sa 30.9%.<ref name="EalaTop20Record" /> Kasama ang dalawang panalo sa pamamagitan ng retirement laban kina Gauff at Badosa, ang kanyang kabuuang rekord laban sa Top 20 ay walong panalo at pitong pagkatalo.<ref name="EalaTop20Record" /> == Ibang larangan == === Maagang yugto ng buhay === Si Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon kina Michael Eala at Rosemarie Maniego-Eala.<ref>{{cite news |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula siya sa tenis sa edad na apat sa tulong ng kanyang lolo na si Roberto Maniego.<ref>{{cite news |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy at Colegio San Agustin bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> === Estilo ng paglalaro === Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na may malakas na forehand, matatag na two‑handed backhand, at kaliwang kamay na topspin na nagbibigay ng lalim sa bola; mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court ngunit nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{cite news |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nagkaroon siya ng iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy, kabilang sina Gomez, Bosch, Viaene, Toni Nadal, at Bauzá, na nakatuon sa consistency, disiplina, at conditioning.<ref>{{cite news |date=April 7, 2026 |title=Alex Eala shares what it's been like to be coached by Toni Nadal recently ahead of the clay court season |website=Tennishead}}</ref> === Kagamitan === Sa kanyang karera, gumamit si Eala ng iba't ibang henerasyon ng '''Babolat Pure Aero'''. Noong junior years sa Les Petits As, ginamit niya ang 2016 Pure Aero na mas matigas at may bukas na string pattern para sa mataas na spin ngunit kulang sa kontrol. Sa US Open junior Grand Slam win, ginamit niya ang 2019 cosmetic version na bahagyang mas malambot. Noong 2023, kadalasang inilarawan siyang gumagamit ng Pure Aero (2023) na may NF² Tech para bawasan ang vibration at dagdagan ang comfort, at mas siksik na 16×19 string pattern para sa mas kontrol. May mga ulat na baka 2016 frame pa rin ang gamit sa ilalim ng 2023 cosmetics, ngunit hindi nakumpirma.<ref name=":Babolat2">{{Cite web |last=Jonsson|first=Stefan|date=2025-03-27|title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile|url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135|access-date=2026-06-27|website=Tennisnerd.net|language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Tennis Express |date=August 17, 2026 |title=Alexandra Eala Tennis gear (video) |url=https://www.tiktok.com/@tennisexpress/video/7618302202796444958 |access-date=August 17, 2026 |website=Tennis Express Tiktok}}</ref> Ginagamit niya ang '''Babolat RPM Blast''' strings na naka-tension sa 55 pounds (25 kg). Ang RPM Blast ay co-polyester monofilament na may octagonal cross-section at silicone coating, dinisenyo para sa dagdag na spin at kontrol sa mabilis na swing.<ref name=":0" /> === Personal na buhay === Ipinahayag ni Alexandra Eala na ang paborito niyang comfort food ay caldereta,<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=February 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=February 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 March 2026}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Espanyol, at Filipino (Tagalog).<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 March 2026}}</ref> Sa mga Grand Slam, ipinahayag niya ang partikular na pagkahilig sa Wimbledon.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=July 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 24, 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview with Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=December 24, 2025 |website=Instagram |language=en}}</ref> Bilang impluwensiya sa kanyang istilo ng paglalaro, binanggit niya sina Sharapova at Nadal.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=July 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=February 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=November 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=February 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Noong 2025, ang kanyang breakthrough ay nagpatibay sa kanya bilang isa sa pinakatanyag na atleta ng Pilipinas. Binanggit ng mga mamamahayag na tinrato siya ng mga tagahanga na para bang nanalo na siya ng Grand Slam, at pinalakas niya ang ugnayan sa mga tagasuporta sa pamamagitan ng paggamit ng Tagalog sa mga panayam at pagtitipon. Ang kanyang epekto sa pagpapalawak ng tenis ay inihalintulad sa mga pigura gaya nina Li Na at Jabeur.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 March 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Nakabuo rin siya ng pagkakaibigan sa WTA kasama sina Lys, Sonmez, at Jovic, na nagpapakita ng balanse sa pagitan ng kompetisyon at suporta sa tour.<ref>[https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309 Kate Reyes (March 2026) Alex Eala bares friends she has made in her young WTA career. Spin.ph]</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Eala ng iba’t ibang parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap din siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> === Pambansang koponan === [[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Sa 2021 SEA Games,{{Efn|Naantala hanggang 2022 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} nakakuha siya ng tatlong bronze medals sa women's singles, team, at mixed doubles.<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |work=[[GMA News]]}}</ref> Sa 2022 Asian Games, muli siyang nagwagi ng bronze sa women's singles at mixed doubles.<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |work=[[Rappler]]}}</ref>{{Efn|Naantala hanggang 2023 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at na-promote sa Group II.<ref>{{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |website=[[One Sports]]}}</ref> Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026. Ang roster noong 2024 ay binubuo nina Eala, Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang noong sumunod na dalawang taon ay sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera.<ref>{{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakamit niya ang gintong medalya sa women's singles, at dalawang bronze sa mixed doubles at women's team events.<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |website=[[The Philippine Inquirer]]}}</ref>{{Efn|Nakakuha siya ng team medal kahit hindi nakalaro, kasama sina Shaira Rivera, Alexa Milliam, Tennielle Madis, at Stefi Aludo.}} === Mga isponsorsip === Nagsimula si Eala sa endorsements sa edad na walo bilang ambassador ng Globe Telecom.<ref>{{cite news |date=July 21, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, & What Keeps Her Going |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |access-date=January 12, 2026 |website=Globe |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101245/https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |archive-date=August 10, 2025 |url-status=live}}</ref> Suportado siya ng Babolat mula sa kanyang junior career,<ref>{{cite news |last=Canniza |first=Annika |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |date=January 24, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega |access-date=April 23, 2025 |archive-date=November 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102185049/https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |url-status=live}}</ref> at pumirma sa Nike noong 2019.<ref>{{cite news |last=Caniza |first=Annika |date=March 6, 2023 |title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory |url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213094932/https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |archive-date=December 13, 2024 |access-date=April 23, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega}}</ref> Noong 2022, siya ay naging endorser ng Bank of the Philippine Islands.<ref>{{cite news |title=Champ's choice: Alex Eala signs up as BPI's newest endorser |url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |date=January 25, 2023 |access-date=July 2, 2025 |website=Bilyonaryo |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201031436/https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |url-status=live}}</ref> Lumabas din siya sa Vogue Philippines (2022) at Tatler Philippines (2025).<ref>{{cite magazine |last=Sampayan |first=Jacs |title=In Her Court: Tennis Star Alex Eala Looks To The Future |url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |date=October 29, 2022 |access-date=April 23, 2025 |magazine=Vogue Philippines |archive-date=March 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315200339/https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |url-status=live}}</ref> Noong Hulyo 2025, binigyan siya ng Nike ng sampaguita-inspired hair tie sa Wimbledon debut,<ref>{{cite news |last1=Morales |first1=Luisa |title=Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |website=One Sports |publisher=One Sports |date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717221418/https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |archive-date=July 17, 2025 |url-status=live}}</ref> at naging ambassador ng Locally juice.<ref>{{cite news |title=Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino Youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |newspaper=The Manila Times |date=July 25, 2025 |access-date=July 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315090310/https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |archive-date=March 15, 2026 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> Noong Agosto, naglabas ang Nike ng limitadong edisyon na shirt na dinisenyo ni Georgina Camus.<ref>{{Cite magazine |last=Burrack |first=Emily |title=Introducing Alex Eala |url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |magazine=Town & Country |date=August 18, 2025 |access-date=August 27, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315080311/https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |url-status=live |archive-date=March 15, 2026}}</ref> Noong Pebrero 2026, siya ay naging ambassador ng Milo Philippines,<ref>{{cite news |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |access-date=February 24, 2026 |website=Manila Standard |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225074346/https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |url-status=live}}</ref> at noong Agosto ay naging mukha siya ng Marriott Bonvoy Asia Pacific campaign na “Tennis The World” at ambassador ng Panasonic<ref>{{Cite magazine |title=Alex Eala Signs Up With Marriott Bonvoy |url=https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |access-date=August 10, 2026 |magazine=World Tennis Magazine |archive-date=August 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810182718/https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=August 28, 2026 |title="Alex Eala for Panasonic: Bringing excellence closer to home." |work=Panasonic Philippines |url=https://www.panasonic.com/ph/corporate/news/articles/20260828-alex-eala-for-panasonic-bringing-excellence-closer-to-home.html |access-date=August 28, 2026}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] oo4zh18gns0zudr77eumd99ghxo4q3l 0 335023 2223155 2223141 2026-09-01T13:34:19Z Allyriana000 119761 Dinagdag ang Top 20 ng Hamong Multimedia 2223155 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|name=Miss World 2026|image=|caption=|venue=[[Nha Trang]], Biyetnam|date=5 Setyembre 2026|broadcaster=|presenters=|entrants=111|placements=40|debuts={{Hlist|Eritreya|French Guiana|Maldibas|Mosambik|Pakistan}}|withdrawals={{Hlist|Armenya|Ekwador|Honduras|Madagaskar|Moldabya|Rumanya|Suriname|Tunisya}}|returns={{hlist|Bahamas|Guinea-Bissau|Kapuluang Cook|Kosobo|Laos|Malawi|Maruekos|Noruwega|Tansaniya|Timog Korea}}|before=[[Miss World 2025|2025]]|next=[[Miss World 2027|2027]]}} Ang '''Miss World 2026''' ang magiging ika-73 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na gaganapin sa [[Nha Trang]], Biyetnam sa 5 Setyembre 2026.<ref name=":0">{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Vietnam to host Miss World 2026 for the first time |language=en |website=Voice of Vietnam |url=https://english.vov.vn/en/culture/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-the-first-time-post1278752.vov |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326224111/https://english.vov.vn/en/culture/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-the-first-time-post1278752.vov |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Kokoronahan ni [[Suchata Chuangsri]] ng Taylandiya ang kaniyang kahalili sa pagtatapos ng kompetisyon. Mga kandidata mula sa 111 mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Papangunahan ni [[Miss World 2016]] [[Stephanie del Valle|Stephanie Del Valle]] ang kompetisyon. == Kaligiran == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 25 Marso 2026, inihayag ng Miss World Organization sa kanilang ''account'' sa ''[[Instagram]]'' na magaganap ang edisyong ito sa Biyetnam.<ref name=":0" /><ref name=":3">{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Miss World 2026 pageant to be held in Vietnam |language=en |website=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/3/26/miss-world-2026-pageant-to-be-held-in-vietnam-1205 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326222537/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/3/26/miss-world-2026-pageant-to-be-held-in-vietnam-1205 |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Kinumpirma rin ni Hoàng Nhật Nam, direktor ng Miss World Vietnam, na mangunguna ang Biyetnam sa edisyong ito.<ref name=":4">{{cite news |last=Tieu |first=Tan |date=26 Marso 2026 |title=Vietnam to host Miss World pageant for the first time |language=en |website=Sài Gòn Giải Phóng |url=https://en.sggp.org.vn/vietnam-to-host-miss-world-pageant-for-the-first-time-post124913.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326225920/https://en.sggp.org.vn/vietnam-to-host-miss-world-pageant-for-the-first-time-post124913.html |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Noong 29 Marso, inanunsyo ng tagapangulo at CEO ng Miss World Organization na si Julia Morley kasama si Miss World 2025 [[Suchata Chuangsri]] sa kasagsagan ng Miss World Vietnam 2025 sa [[Lungsod Ho Chi Minh]],<ref>{{cite news|last=Tan|first=Cao|date=25 Marso 2026|title=Vietnam set to host Miss World for the first time|url=https://e.vnexpress.net/news/life/arts/vietnam-set-to-host-miss-world-for-the-first-time-5055039.html|url-status=live|website=VnExpress|access-date=23 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326223051/https://e.vnexpress.net/news/life/arts/vietnam-set-to-host-miss-world-for-the-first-time-5055039.html|archive-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Hoai|first=Phương|date=26 Marso 2026|title=Vietnam to host Miss World 2026 for first time|url=https://news.tuoitre.vn/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-first-time-103260326154217121.htm|url-status=live|website=Tuổi Trẻ|access-date=23 Hulyo 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326093320/https://news.tuoitre.vn/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-first-time-103260326154217121.htm|archive-date=26 Marso 2026}}</ref> na magaganap ang kompetisyon mula 9 Agosto hanggang 5 Setyembre 2026.<ref>{{cite web|title=Miss World Celebrates its 75th Anniversary in Vietnam from August 9 to September 5|url=https://www.missworld.com/news/miss-world-celebrates-its-75th-anniversary-in-vietnam-from-august-9-to-september-5|url-status=live|website=Miss World|date=29 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260330000858/https://www.missworld.com/news/miss-world-celebrates-its-75th-anniversary-in-vietnam-from-august-9-to-september-5|archivedate=30 March 2026|accessdate=30 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|date=30 March 2026 |title=Miss World Vietnam 2025 Final: Phan Phuong Oanh crowned the winner |website=Vietnam.vn |url=https://www.vietnam.vn/en/chung-ket-miss-world-vietnam-2025-nguoi-dep-phan-phuong-oanh-dang-quang |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260330000611/https://www.vietnam.vn/en/chung-ket-miss-world-vietnam-2025-nguoi-dep-phan-phuong-oanh-dang-quang|archivedate=30 March 2026|accessdate=30 March 2026}}</ref> Noong 14 Mayo 2026, nilagdaan ang kasunduan sa pangunguna kasama ang mga unang lokasyon ng kompetisyon sa Biyetnam, kabilang ang [[Haiphong]] at [[Vũng Tàu]].<ref>{{cite news|date=14 Mayo 2026 |title=Over 130 contestants will participate in Miss World 2026 in Vietnam |language=en |website=Vietnam.vn |url=https://www.vietnam.vn/en/hon-130-nguoi-dep-se-tham-gia-hoa-hau-the-gioi-2026-tai-viet-nam |access-date=28 Hulyo 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515013521/https://www.vietnam.vn/en/hon-130-nguoi-dep-se-tham-gia-hoa-hau-the-gioi-2026-tai-viet-nam|archive-date=15 Mayo 2026}}</ref> Nakatakdang manguna ang Nha Trang para sa huling linggo ng mga gawain at sa pinal na kompetisyon mula 23 Agosto hanggang 5 Setyembre 2026.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Agosto 2026 |title=Miss World 2026 begins Vietnam journey across three host cities |url=https://vietnamnet.vn/en/miss-world-2026-begins-vietnam-journey-across-three-host-cities-2541792.html |access-date=4 Agosto 2026 |website=VietNamNet |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810023622/https://vietnamnet.vn/en/miss-world-2026-begins-vietnam-journey-across-three-host-cities-2541792.html|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Miss World Nepal 2025 Luna Luitel si Miss World Nepal Ashma Kumari KC bilang kandidata ng Nepal dahil sa lumagpas na sa panunungkulan ni Kumari ang petsa ng kompetisyon.<ref>{{cite news|last=Dhakal|first=Rishika|date=3 Agosto 2024|title=Ashma Kumari KC crowned Miss Nepal 2024|url=https://kathmandupost.com/national/2024/08/03/ashma-kumari-crowned-miss-nepal-2024|url-status=live|website=The Kathmandu Post|access-date=4 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803162852/https://kathmandupost.com/national/2024/08/03/ashma-kumari-crowned-miss-nepal-2024|archive-date=3 Agosto 2024|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Agosto 2025 |title=Who is Luna Luitel, the winner of Miss Nepal World 2025? |url=https://english.nepalnews.com/s/entertainment-lifestyle/who-is-luna-luitel-the-winner-of-miss-nepal-world-2025/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=Nepal News |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260212155621/https://english.nepalnews.com/s/entertainment-lifestyle/who-is-luna-luitel-the-winner-of-miss-nepal-world-2025/|archive-date=12 Pebrero 2026}}</ref> Pinalitan ni Yifei Dong si Rongfei Gan bilang kinatawan ng Tsina dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last= |date=30 Disyembre 2024 |title=第73届世界小姐中国区总冠军诞生 中国地质大学研究生：网友称美的有气质！ |trans-title=The champion of the 73rd Miss World China was born. A graduate student from China University of Geosciences: Netizens said she is beautiful and has great temperament! |url=https://finance.sina.com.cn/tech/roll/2024-12-30/doc-ineceyfc1498477.shtml |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Sina|archive-url=https://web.archive.org/web/20260625015803/https://finance.sina.com.cn/tech/roll/2024-12-30/doc-ineceyfc1498477.shtml|archive-date=25 Hunyo 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Dong Yifei Set to Represent China at the 75th Anniversary edition of Miss World |language=en |website=Fermina India |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/dong-yifei-set-to-represent-china-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world/amp_articleshow/154823989.cms |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061123/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/dong-yifei-set-to-represent-china-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world/amp_articleshow/154823989.cms |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> Pinalitan ni Annaëlle Ibo si Lauryane Nestor Dilo bilang kinatawan ng Guadalupe sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news|title=Lauryane Nestor Dilo, candidate à Miss Monde|trans-title=Lauryane Nestor Dilo, Miss World candidate|url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/lauryane-nestor-dilo-candidate-a-miss-monde-1060616.php|url-status=live|website=France-Antilles|language=fr|date=8 Disyembre 2025|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20251230090617/https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/lauryane-nestor-dilo-candidate-a-miss-monde-1060616.php|archive-date=30 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Miss World Guadeloupe 2026 Crowned|url=https://www.missworld.com/news/miss-world-guadeloupe-2026-crowned|url-status=live|website=Miss World|date=20 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260625015746/https://www.missworld.com/news/miss-world-guadeloupe-2026-crowned|archivedate=25 June 2026|accessdate=21 May 2026}}</ref> Pinalitan ni Leakena In si Miss World Cambodia 2026 Soriya Khorn bilang kinatawan ng Kambodya sa personal na kadahilanan.<ref>{{cite news|last=Sotheavy|first=Chan|date=20 Oktubre 2025|title=ស្ងាត់ៗ តារាស្ពតពាណិជ្ជកម្ម ខន សូរិយា ក្លាយជាម្ចាស់មកុដ Miss World Cambodia 2026|trans-title=Quietly, commercial star Khon Soriya becomes the winner of the Miss World Cambodia 2026 crown|url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1007111|url-status=live|website=Kampuchea Thmey Daily|language=km|archive-url=https://web.archive.org/web/20251020113838/https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1007111|archive-date=20 Oktubre 2025}}</ref><ref>{{cite news|last=Sotheavy|first=Chan|date=21 Enero 2026|title=វិតកម្សាន្ដខន សូរិយា ត្រូវដើរចេញពីតំណែងតំណាងជាតិ នៃកម្មវិធី Miss World 2026 (មានវីដេអូ)|trans-title=Vitakhamsankon Soriya to step down from her position as the national representative of Miss World 2026 (with video)|url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1055240|url-status=live|website=Kampuchea Thmey Daily|language=km|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260121112254/https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1055240|archive-date=21 Enero 2026}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss World America 2026 na si Mary Sickler upang kumatawan sa Estados Unidos, matapos mapagdesisyunan ni Miss World America 2026 Jade Glab na ipagliban ang edisyong ito at lumahok na lamang sa Miss World 2027 dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=14 Hulyo 2026 |title=Jade Glab Wins Miss World America 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/jade-glab-wins-miss-world-america-2026/articleshow/155090865.cms |access-date=19 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260808205632/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/jade-glab-wins-miss-world-america-2026/articleshow/155090865.cms|archive-date=8 Agosto 2026}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=23 Hulyo 2026 |title=Mary Sickler to Represent the United States at the 75th Anniversary Edition of Miss World in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/mary-sickler-to-represent-the-united-states-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155158082.cms |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260730153747/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/mary-sickler-to-represent-the-united-states-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155158082.cms|archive-date=30 Hulyo 2026}}</ref> Pinalitan ni Amelie Moore si Carly Wilson bilang kinatawan ng Hilagang Irlanda dahil sa suliraning pangkalusugan.<ref>{{Cite web |last=McLaughlin |first=Sophie |date=3 Hunyo 2025 |title=Carly Wilson crowned as Miss Northern Ireland 2025 |url=https://www.belfastlive.co.uk/whats-on/be/gallery/miss-northern-ireland-2025-named-31771078 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Belfast Live |language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Doyle|first=Louise|date=1 Agosto 2026|title='I must prioritise my health': Miss Northern Ireland withdraws from Miss World|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/area/down/i-must-prioritise-my-health-miss-northern-ireland-withdraws-from-miss-world/a/159494486.html|website=Belfast Telegraph|access-date=4 Agosto 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260802070809/https://www.belfasttelegraph.co.uk/area/down/i-must-prioritise-my-health-miss-northern-ireland-withdraws-from-miss-world/a/159494486.html?__cf_chl_rt_tk=rQTW07NExfMnyzW6QjABBtFjoE116wXa6eveyC3RmSc-1785654489-1.0.1.1-EVYFl0V9GcwvWJ9Qx5JfpOn9NiQtATPFNGTbTwMbZJU|archive-date=2 Agosto 2026}}</ref><ref /> Pinalitan ni Blair Isufi si Marigona Musshabani bilang kinatawan ng Kosobo dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2026 |title=Marigona Musshabani Crowned Miss World Kosovo 2026, Set to Represent Kosovo in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/marigona-musshabani-crowned-miss-world-kosovo-2026-set-to-represent-kosovo-in-vietnam/articleshow/155192764.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810072918/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/marigona-musshabani-crowned-miss-world-kosovo-2026-set-to-represent-kosovo-in-vietnam/articleshow/155192764.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Lalahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Eritreya, French Guiana, Maldibas, Mosambik, at Pakistan.<ref name=":5">{{Cite web |last=Aden |first=Nuri |date=6 Agosto 2026 |title=Snit Tewoldemedhin: The woman taking Eritrea to Miss World for the first time |url=https://www.trtafrika.com/english/article/3bd3979e2c3c |access-date=10 Agosto 2026 |website=TRT Afrika |language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Prima|first=Berkat|date=10 Hunyo 2026|editor=Muhammad Tarmizi Murdianto|title=Guyana Prancis Bakal Kirimkan Wakil Perdana di Miss World 2026|trans-title=French Guiana Will Send Its First Vice-President to Miss World 2026|url=https://www.idntimes.com/men/ladies/guyana-prancis-siap-kirimkan-wakil-perdana-di-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-tk2v60|url-status=live|website=IDN Times|language=id|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260610180222/https://www.idntimes.com/men/ladies/guyana-prancis-siap-kirimkan-wakil-perdana-di-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-tk2v60|archive-date=10 Hunyo 2026}}</ref> Babalik sa edisyong ito ang mga bansang Malawi na huling sumali noong [[Miss World 2012|2012]];<ref>{{cite news|last=Akeyo|first=Millicent|date=30 Hulyo 2026|title=Miss World 2026: Malawi replaces beauty queen Chisi with minister's daughter|url=https://www.trtafrika.com/english/article/8360625f5cc4|url-status=live|website=TRT Afrika|access-date=10 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806053457/https://www.trtafrika.com/english/article/8360625f5cc4|archive-date=6 Agosto 2026|language=en}}</ref> Kosobo na huling sumali noong [[Miss World 2014|2014]]; Kapuluang Cook at Laos na huling sumali noong [[Miss World 2019|2019]];<ref name="HACMCI">{{cite news |last=Etches |first=Melina |date=4 Nobyembre 2025 |title=Henry-Anguna crowned Miss Cook Islands 2025 |website=Radio New Zealand |url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/577773/henry-anguna-crowned-miss-cook-islands-2025 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251219065209/https://www.rnz.co.nz/news/pacific/577773/henry-anguna-crowned-miss-cook-islands-2025 |archive-date=19 Disyembre 2025 |accessdate=}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Hulyo 2026 |title=Miss World Cook Islands 2026 Tiarē Henry-Anguna Empowers Young Women Through the Ei Katu Project |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-cook-islands-2026-tiar-henry-anguna-empowers-young-women-through-the-ei-katu-project/articleshow/154958937.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810041040/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-cook-islands-2026-tiar-henry-anguna-empowers-young-women-through-the-ei-katu-project/articleshow/154958937.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> Bahamas na huling sumali noong [[Miss World 2021|2021]];<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |date=9 Hulyo 2026 |title=Miss World Bahamas 2026 Marechan Burrows Inspires Young Minds Through Her Beauty With a Purpose Initiative |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-the-bahamas-2026-marechan-burrows-inspires-young-minds-through-her-beauty-with-a-purpose-initiative/articleshow/155021634.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> at Guniya-Bissaw, Maruekos, Noruwega, Tansaniya, at Timog Korea na huling sumali noong [[Miss World 2023|2023]].<ref>{{Cite web |date=2 Mayo 2026 |title=From Dar es Salaam to the runway: Latricia Ian's journey as Miss World Tanzania |url=https://weekendargus.co.za/entertainment/2026-05-02-from-dar-es-salaam-to-the-runway-latricia-ians-journey-as-miss-world-tanzania/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=Weekend Argus |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810042554/https://weekendargus.co.za/entertainment/2026-05-02-from-dar-es-salaam-to-the-runway-latricia-ians-journey-as-miss-world-tanzania/|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> Bumitiw si Monika Harutjunjan ng Armenya dahil sa malubhang kondisyon sa kalusugan ng kaniyang ina.<ref>{{cite news |date=9 Pebrero 2026 |title=Չեխահայ Մոնիկա Հարությունյանը «Հայաստանի գեղեցկուհի» 2026 ազգային մրցույթի հաղթող |language=hy |trans-title=Czech-Armenian Monika Harutjunjanova is the winner of the "Miss Armenia 2026" national contest |website=Orer |url=https://orer.eu/hy/2026/02/09/monika-harutuinian-2026-miss-armenia/ |url-status=live |access-date=6 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260209183755/https://orer.eu/hy/2026/02/09/monika-harutuinian-2026-miss-armenia/ |archive-date=9 Pebrero 2026 |accessdate=}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2026 |title=The reigning Miss World and a group of beauties arrive in Quang Ninh. |url=https://www.vietnam.vn/en/duong-kim-hoa-hau-the-gioi-va-dan-nguoi-dep-toi-quang-ninh |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810042839/https://www.vietnam.vn/en/duong-kim-hoa-hau-the-gioi-va-dan-nguoi-dep-toi-quang-ninh |archive-date=10 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Tiền Phong |language=en |via=Vietnam.vn}}</ref><ref>{{cite news|last=Andini|first=Dewi|date=12 Agosto 2026|editor=Kurniawan|title=Wakil Armenia Resmi Mundur dari Ajang Miss World 2026|trans-title=Armenia's Representative Officially Withdraws from Miss World 2026|url=https://www.idntimes.com/men/ladies/wakil-armenia-resmi-mundur-dari-ajang-miss-world-2026-c1c2-01-cw2f3-bj9p09|website=IDN Times|language=id|access-date=1 Setyembre 2026|editor-first=Wahyu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260812053548/https://www.idntimes.com/men/ladies/wakil-armenia-resmi-mundur-dari-ajang-miss-world-2026-c1c2-01-cw2f3-bj9p09|archive-date=12 Agosto 2026}}</ref> Bumitiw si Samantha Quenedit ng Ekwador dahil sa suliraning pangkalusugan.<ref>{{cite news|last=Thu Cúc|date=4 August 2026|title=Đại diện Ecuador rút khỏi Miss World 2026 vì lý do gì?|trans-title=Why did the Ecuadorian representative withdraw from Miss World 2026?|url=https://kienthuc.net.vn/dai-dien-ecuador-rut-khoi-miss-world-2026-vi-ly-do-gi-post1626995.html|website=kienthuc.net.vn|language=vi|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260804130450/https://kienthuc.net.vn/dai-dien-ecuador-rut-khoi-miss-world-2026-vi-ly-do-gi-post1626995.html|archivedate=4 August 2026|accessdate=15 August 2026}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss World Estonia 2025 na si Henel Vare upang kumatawan sa kaniyang bansa matapos bumitiw ang orihinal na nagwagi na si Mari-Ann Rõuk upang pagtuunan-pansin ang kaniyang pag-aaral.<ref>{{Cite news |author=Külm |first=Ülo |date=17 Agosto 2025 |title=FOTOD: tema ongi uus Miss World Estonia 2025! |language=Estonian |trans-title=PHOTOS: She is the new Miss World Estonia 2025! |website=Nelli Teataja |url=https://www.nelli.ee/fotod-tema-ongi-uus-miss-world-estonia-2025 |url-status=live |access-date=10 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250817173439/https://www.nelli.ee/fotod-tema-ongi-uus-miss-world-estonia-2025 |archive-date=17 Agosto 2025}}</ref><ref>{{cite web |date=16 Pebrero 2026 |title=Henel Vare Confirmed as Miss World Estonia 2025 |url=https://www.missworld.com/news/henel-vare-confirmed-as-miss-world-estonia-2025 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301193803/https://www.missworld.com/news/henel-vare-confirmed-as-miss-world-estonia-2025 |archive-date=1 Marso 2026 |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Miss World |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tiisler |first=Eliise |date=5 Hulyo 2026 |title=VIDEO {{!}} Missid Õllesummeril: Carolina vallutas Egiptuse lava, Henelit ootab ees Vietnam |trans-title=VIDEO {{!}} Misses at the Beer Festival: Carolina conquered the Egyptian stage, Henel awaits Vietnam (3) |url=https://www.ohtuleht.ee/melu/1161637/video-missid-ollesummeril-carolina-vallutas-egiptuse-lava-henelit-ootab-ees-vietnam |archive-url=https://web.archive.org/web/20260714213513/https://www.ohtuleht.ee/melu/1161637/video-missid-ollesummeril-carolina-vallutas-egiptuse-lava-henelit-ootab-ees-vietnam |archive-date=14 Hulyo 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Õhtuleht |language=Estonian}}</ref> Gayunpaman, bumitiw rin si Vare sa kompetisyon dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Bumitiw rin si Nadiratou Afolabi ng Togo dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=A. |first=Jean |date=15 Disyembre 2024 |title=Miss Togo 2025 Afolabi Nadiratou : "Ce qui a fait la différence entre moi et les autres candidates, c'était le …" |trans-title=Miss Togo 2025 Afolabi Nadiratou: "What made the difference between me and the other candidates was the…" |url=https://yop.l-frii.com/miss-togo-2025-afolabi-nadiratou-ce-qui-a-fait-la-difference-entre-moi-et-les-autres-candidates-cetait-le |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810031624/https://yop.l-frii.com/miss-togo-2025-afolabi-nadiratou-ce-qui-a-fait-la-difference-entre-moi-et-les-autres-candidates-cetait-le |archive-date=10 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=YOP L-FRII |language=fr}}</ref> Bumitiw ang mga bansang Honduras, Madagaskar, Moldabya, Rumanya, Suriname, at Tunisya matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kandidata.<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2026 |title=Miss World: Madagascar Committee Skips 2026 Edition |url=https://livemada.com/news/1353/ |access-date=10 Agosto 2026 |website=L'Express de Madagascar |language=en |via=LiveMada}}</ref> Dapat sanang lalahok sa unang pagkakataon ang Butan sa edisyong ito, ngunit hindi ito natuloy matapos ang pagpapaliban ng Miss Bhutan 2026.<ref>{{cite news|title=Miss Bhutan returns, winner to represent Bhutan in Miss World|url=https://www.bbs.bt/235857/|url-status=live|website=Bhutan Broadcasting Service|date=27 Nobyembre 2025|access-date=4 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20251130140643/https://www.bbs.bt/235857/|archive-date=30 Nobyembre 2025|language=en}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss World 2026''' | |- |1st runner-up | |- |2nd runner-up | |- |Top 6 | |- |Top 12 | |- |Top 20 | |- |Top 40 | * {{flagicon|GER}} Alemanya – Julia Kühnle<ref name=":6">{{Cite web |last= |first= |date=31 Agosto 2026 |title=Vietnam’s Bao Ngoc joins first 10 in Miss World 2026 top 40 |url=https://vietnamnet.vn/en/vietnam-s-bao-ngoc-joins-first-10-in-miss-world-2026-top-40-2550888.html |access-date=1 Setyembre 2026 |website=VietNamNet News |language=en}}</ref> '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Nguyễn<ref name=":6" /> '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|ENG}} Inglatera – Grace Richardson '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|NGR}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=25 Agosto 2026 |title=PH’s Asia Rose Simpson earns early entry to Miss World 2026 Top 40 |url=https://entertainment.inquirer.net/681483/phs-asia-rose-simpson-earns-early-entry-to-miss-world-2026-top-40 |access-date=28 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|PUR}} Porto Riko – Suil Anyelina Pagán<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=20 Agosto 2026 |title=Miss World Sports Challenge: Suil Anyelina Pagán Secures Top 40 Spot |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-sports-challenge-suil-anyelina-pagn-secures-top-40-spot/articleshow/155790573.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20260820012936/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-sports-challenge-suil-anyelina-pagn-secures-top-40-spot/articleshow/155790573.cms |archive-date=20 Agosto 2026 |access-date=20 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|FRA}} Pransiya – Indira Ampiot '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|DOM}} Republikang Dominikano – Joheirry Mola '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|ZAF}} Timog Aprika – Romanda Hombir '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|TTO}} Trinidad at Tobago – Georgia-Lee Gill '''<small>Δ</small>''' |} <small>'''Δ''' – Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng mga ''Challenge Event''</small> == Mga ''Challenge Event'' == === Hamon sa Palakasan === Naganap ang ''pangwakas'' ng Hamon sa Palakasan noong 19 Agosto 2026 sa [[Haiphong]] kung saan ang dalawampu't-apat na kandidata ang napili mula sa karerang 1.25 km para lumahok sa huling ''round''.<ref name="TT1408">{{cite news|title=Over 100 Miss World 2026 contestants begin week-long journey in Vietnam|url=https://news.tuoitre.vn/over-100-miss-world-2026-contestants-begin-week-long-journey-in-vietnam-103260814114720526.htm|url-status=live|website=Tuổi Trẻ|date=14 Agosto 2026|access-date=18 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260814143926/https://news.tuoitre.vn/over-100-miss-world-2026-contestants-begin-week-long-journey-in-vietnam-103260814114720526.htm|archive-date=14 Agosto 2026|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Agosto 2026 |title=[PRNewswire] Miss World 2026 at Dragon Ocean Do Son Elevates Vietnam |url=https://en.yna.co.kr/view/RPR20260819008200353?section=press-release/index |access-date=19 Agosto 2026 |website=Yonhap News Agency |language=en}}</ref> Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 40. Nagwagi si Suil Anyelina Pagán ng Porto Riko sa hamong ito.<ref name=":02">{{Cite web |last=Ngan|first=Kim|date=19 Agosto 2026|title=Lộ diện mỹ nhân đầu tiên vào Top 40 Miss World 2026|trans-title=The first beauty queen to make it into the Top 40 of Miss World 2026 has been revealed|url=https://phunuvietnam.vn/lo-dien-my-nhan-dau-tien-vao-top-40-miss-world-2026-238260819202534137.htm|access-date=19 Agosto 2026|website=Báo Phụ nữ Việt Nam|language=vi}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamon sa Palakasan. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|PUR}} '''Porto Riko''' – '''Suil Anyelina Pagán<ref name=":02" />''' |- |1st runner-up | * {{flagdeco|NIR}} Hilagang Irlanda – Amelie Moore<ref name=":02" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|AUS}} Australya – Olivija Spanovskis<ref name=":02" /> |- |Top 24<ref name=":02" /> | * {{flagicon|ALB}} Albanya – Alba Tirtja * {{flagicon|GER}} Alemanya – Julia Kühnle * {{flagicon|BEL}} Belhika – Olga Lombardo * {{flagicon|BOT}} Botswana – Ruth Thomas * {{flagicon|CUR}} Curaçao – Lishantely Jennie * {{flagdeco|ESA}} El Salvador – Andrea Rivas * {{flagicon|SLO}} Eslobenya – Amadea Zupan * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagdeco|GNQ}} Gineang Ekwatoriyal – María de los Ángeles Ndong * {{flagicon|MKD}} Hilagang Masedonya – Eva Velichkovska * {{flagicon|ENG}} Inglatera – Grace Richardson * {{flagicon|IRL}} Irlanda – Caoimhe Kenny * {{Flagicon|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{flagicon|MEX}} Mehiko – Cassandra García * {{flagicon|NED}} Olanda – Charlotte Boonstra * {{flagicon|PAN}} Panama – Madeline Miller * {{flagicon|PAR}} Paragway – Ayelén Pérez * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]] * {{flagicon|FIN}} Pinlandiya – Kiia Huutoniemi * {{flagicon|POR}} Portugal – Vitória Babinetchi * {{flagicon|SRI}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi |} === Hamong ''Head-to-Head'' === Naganap ang unang bahagi ng hamong ''Head-to-Head'' noong 22 at 24 Agosto 2026 sa Khanh Hoa Children’s Palace sa Nha Trang kung saan ipinakilala ng lahat ng mga kandidata ang kanilang mga sarili at nagbigay ng mga talumpati tungkol sa kanilang mga proyekto<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=25 Agosto 2026 |title=Miss World PH Asia Rose Simpson tops head-to-head challenge for Asia & Oceania |url=https://www.gmanetwork.com/lifestyle/news/137540/miss-world-ph-asia-rose-simpson-tops-head-to-head-challenge-for-asia-oceania/story |access-date=26 Agosto 2026 |website=GMA Lifestyle |language=en}}</ref>. Limang kandidata na napili mula sa bawat rehiyong kontinental ang nagtunggali sa ikalawang bahagi, kung saan tinukoy ang apat na nagwagi mula sa mga rehiyong kontinental na pakusang makakapasok sa Top 40.<ref>{{Cite web |last=|first=|date=24 Agosto 2026|title=WATCH: Asia Rose Simpson makes the case for sport and dance with passionate speech at Miss World 2026|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/healthandwellness/999636/asia-rose-simpson-makes-the-case-for-sport-and-dance-with-passionate-speech-at-miss-world-202/story/|access-date=26 Agosto 2026|website=[[GMA News Online]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=25 Agosto 2026 |title=73rd Miss World Head-to-Head Challenge Winners Announced |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/73rd-miss-world-head-to-head-challenge-winners-announced/articleshow/155985449.cms |access-date=28 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 20 matapos magwagi sa Hamong ''Head-to-Head''. * {{Color box|lightgray|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Head-to-Head''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | | |- style="background:lightgray;" | rowspan="4" |Top 4<ref>{{Cite web |last=Baltasar |first=Cecile |date=25 Agosto 2026 |title=PH's Asia Rose Simpson now in Top 40 of Miss World 2026 |url=https://philstarlife.com/celebrity/176186-asia-rose-simpson-now-in-top-40-miss-world-2026? |access-date=26 Agosto 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> |Aprika | * {{flagicon|ZAF}} Timog Aprika – Romanda Hombir |- style="background:lightgray;" |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]] |- style="background:lightgray;" |Europa | * {{flagicon|GER}} Alemanya – Julia Kühnle |- style="background:lightgray;" |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|TTO}} Trinidad at Tobago – Georgia-Lee Gill |- | rowspan="4" |Top 20<ref name="h2h">{{Cite web |last=Prima|first=Berkat|date=25 Agosto 2026|title=Hasil Lengkap Head to Head Challenge Miss World 2026|trans-title=Complete Result of Miss World 2026 Head to Head Challenge|url=https://www.idntimes.com/men/ladies/hasil-lengkap-head-to-head-challenge-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-ql0fbj|access-date=26 Agosto 2026|website=IDN Times|language=id}}</ref> | style="vertical-align:middle;" |Aprika | * {{flagicon|ERI}} Eritreya – Snit Tewoldemedhin * {{Flagicon|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{flagicon|NGR}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George * {{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] – Adah Mushibi |- | style="vertical-align:middle;" |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Lê Nguyễn * {{flagdeco|COK}} Kapuluang Cook – Tiarē Henry-Anguna * {{flagicon|MDV}} Maldibas – Mariyam Eema Mohamed * {{flagicon|KOR}} Timog Korea – Min-seo Cha |- | style="vertical-align:middle;" |Europa | * {{flagicon|SCO}} Eskosya – Eilidh MacDonald * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagicon|WAL}} Gales – Helena Hawke * {{flagdeco|GIB}} Hibraltar – Julia Horne |- | style="vertical-align:middle;" |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|BAH}} Bahamas – Marechan Burrows * {{flagicon|BOL}} Bulibya – Vanessa Kraljevic * {{flagicon|USA}} Estados Unidos – Mary Sickler * {{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} Martinika – Laurence Fibleuil |} === Hamon sa Talento === * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamon sa Talento. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Placement !Contestant |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|ENG}} '''Inglatera''' – '''Grace Richardson''' |- |2nd place | * {{flagicon|GLP|local}} Guadalupe – Annaëlle Ibo |- |3rd place | * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]]<ref>{{Cite web |date=26 Agosto 2026 |title=Asia Rose Simpson is in Miss World's Top 3 in talent! |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/999858/asia-rose-simpson-is-in-miss-world-s-top-3-in-talent/story/ |access-date=1 Setyembre 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> |- | style="vertical-align:middle;" |Top 23 | * {{flagicon|VNM}} Biyetnam – Bảo Ngọc Lê Nguyễn * {{flagicon|BIH}} Bosnya at Hersegobina – Lana Jahić * {{flagicon|DEN}} Dinamarka – Josephine Bøttger * {{flagicon|ERI}} Eritreya – Snit Tewoldemedhin * {{flagicon|ETH}} Etiyopiya– Ruth Yirgalem * {{flagicon|GTM}} Guwatemala – Andrea Ortiz * {{flagicon|GIB}} Hibraltar – Julia Horne * {{flagdeco|NIR}} Hilagang Irlanda – Amelie Moore * {{flagicon|IRL}} Irlanda – Caoimhe Kenny * {{flagicon|NPL}} Nepal – Luna Luitel * {{flagdeco|COK}} Kapuluang Cook – Tiarē Henry-Anguna * {{flagicon|COL}} Kolombya – Andrea Romero * {{flagicon|NGA}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George * {{flagicon|PRY}} Paragway – Ayelén Pérez * {{flagicon|POL}} Polonya – Maja Todd * {{flagicon|PRT}} Portugal – Vitória Babinetchi * {{flagicon|ZMB}} Sambia – Adah Mushibi * {{flagicon|LKA}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi * {{flagicon|CHI}} Tsile – Ignacia Fernández * {{flagicon|CHN}} Tsina – Yifei Dong |} === Hamong ''Top Model'' === Naganap ang unang bahagi ng hamong Top Model noong 18 Agosto 2026 sa Dragon Beach Square, [[Haiphong]], kasabay ng ''Vietnam Beauty Fashion Fest XVI'' kung saan nirampa ng lahat ng 111 kandidata ang mga disenyo na gawa ng mga taga-disenyong Biyetnames.<ref name="TT1408" /><ref>{{Cite web |last=Tribune |first=Daily |date=17 Agosto 2026 |title=Miss World 2026 queens take runway for ‘The Green World’ |url=https://tribune.net.ph/2026/08/17/miss-world-2026-queens-take-runway-for-the-green-world |access-date=18 Agosto 2026 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=19 Agosto 2026 |title=PH’s Miss World bet walks with broken shoe at ‘Top Model’ event |url=https://entertainment.inquirer.net/680991/phs-miss-world-bet-walks-with-broken-shoe-at-top-model-event |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819093720/https://entertainment.inquirer.net/680991/phs-miss-world-bet-walks-with-broken-shoe-at-top-model-event |archive-date=19 Agosto 2026 |access-date=19 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Mula sa unang bahagi ng hamon, animnapung pinalista ang lalahok sa ikalawang bahagi ng hamong Top Model na magaganap sa 27 Agosto 2026 sa Nha Trang kung saan irarampa ng animnapung pinalista ang mga disenyo mula sa mga lokal na taga-disenyo ng kanilang bansang kinakatawan.<ref>{{cite news|title=PH's Asia Rose Simpson advances to finals of Miss World's Top Model competition|url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/8/21/ph-s-asia-rose-simpson-advances-to-finals-of-miss-world-s-top-model-competition-1422|url-status=live|website=[[ABS-CBN]]|date=21 Agosto 2026|access-date=24 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821124643/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/8/21/ph-s-asia-rose-simpson-advances-to-finals-of-miss-world-s-top-model-competition-1422|archive-date=21 Agosto 2026|language=en}}</ref> Limang kandidata na napili mula sa bawat rehiyong kontinental ang muling rumampa sa huling bahagi, kung saan tinukoy ang apat na nagwagi mula sa mga rehiyong kontinental na pakusang makakapasok sa Top 40. * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 20 matapos magwagi sa Hamong ''Top Model''. * {{Color box|lightgray|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Top Model''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | | |- style="background:lightgray;" | rowspan="4" |Top 4 |Aprika | * {{flagicon|NGR}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George<ref>{{Cite web |last= |date=27 Agosto 2026 |title=Top 40 Secured! Tamunosoye Karibi George Wins African Top Model Title at Miss World |url=https://www.bellanaija.com/2026/08/tamunosoye-karibi-george-wins-miss-world-top-model-africa-2026/ |access-date=1 Setyembre 2026 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> |- style="background:lightgray;" |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Nguyễn<ref>{{Cite web |last=Vân |first=Mi |date=1 Setyembre 2026 |title=Bảo Ngọc lọt top phần thi quan trọng, tiến gần vương miện Hoa hậu Thế giới |trans-title=Bao Ngoc made it to the top in the crucial competition, getting closer to the Miss World crown. |url=https://dantri.com.vn/giai-tri/bao-ngoc-lot-top-phan-thi-quan-trong-tien-gan-vuong-mien-hoa-hau-the-gioi-20260831234245590.htm |access-date=1 Setyembre 2026 |website=Báo điện tử Dân trí |language=vi}}</ref> |- style="background:lightgray;" |Europa | * {{flagicon|FRA}} Pransiya – Indira Ampiot |- style="background:lightgray;" |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|DOM}} Republikang Dominikano – Joheirry Mola |- | rowspan="4" |Top 21 |Aprika | * {{flagicon|BOT}} Botswana – Ruth Thomas<ref>{{Cite news |last=Gaoswediwe |first=Ndingililo |date=20 Agosto 2026 |title=Botswana: Thomas Makes Winning Team |language=en |work=Botswana Daily News |url=https://allafrica.com/stories/202608200346.html |access-date=24 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260824025514/https://allafrica.com/stories/202608200346.html |archive-date=24 Agosto 2026 |via=AllAfrica}}</ref> * {{flagdeco|GNQ}} Gineang Ekwatoriyal – María de los Ángeles Ndong * {{Flagicon|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{Flagicon|Zimbabwe}} Simbabwe – Brunette Makanyiso * {{flagicon|ZAF}} Timog Aprika – Romanda Hombir |- |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|IND}} Indiya – Nikita Porwal * {{flagicon|CAM}} Kambodya – Leakena In * {{flagicon|THA}} Taylandiya – Kanteera Techaphattanakul * {{flagicon|CHN}} Tsina – Yifei Dong |- |Europa | * {{flagicon|BEL}} Belhika – Olga Lombardo * {{flagdeco|KOS}} Kosobo – Blair Isufi * {{flagicon|CZE}} Republikang Tseko – Linda Górecká * {{flagicon|UKR}} Ukranya – Valeriia Lisovska |- |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|VEN}} Beneswela – Mística Núñez * {{flagicon|USA}} Estados Unidos – Mary Sickler * {{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} French Guiana – Audrey Ho-Wen-Tsaï * {{flagicon|COL}} Kolombya – Andrea Romero |- | rowspan="4" |Top 60<ref>{{cite news|last=Fernando|first=Jefferson|date=21 Agosto 2026|title=Asia Rose Simpson advances to Miss World Top Model Top 60|url=https://tribune.net.ph/2026/08/21/asia-rose-simpson-advances-to-miss-world-top-model-top-60|url-status=live|website=Daily Tribune|access-date=24 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821123546/https://tribune.net.ph/2026/08/21/asia-rose-simpson-advances-to-miss-world-top-model-top-60|archive-date=21 Agosto 2026|language=en}}</ref> |Aprika | * {{flagicon|CIV}} Baybaying Garing – Fatima Koné * {{flagdeco|GHA}} Gana – Rumzia Sule * {{flagicon|GUI}} Guniya – Saran Keita * {{flagdeco|CMR}} Kamerun – Noura Njikam * {{flagicon|MRI}} Mawrisyo – Shreeya Bokhoree * {{flagicon|MOZ}} Mosambik – Arcenia Quehá * {{flagicon|SEN}} Senegal – Fatima Diop<ref>{{Cite web |last=Kassa Bouassa |first=Yann Russe |date=21 Agosto 2026 |title=Miss Monde 2026 : le Sénégal qualifié pour la finale du Top model challenge |trans-title=Miss World 2026: Senegal qualifies for the Top Model Challenge final |url=https://www.quoideneuf.info/article/20260821120500-miss-monde-2026-le-senegal-qualifie-pour-la-finale-du-top-model-challenge |access-date=24 Agosto 2026 |website=Quoideneuf |language=fr}}</ref> * {{flagicon|SOM}} Somalya – Foziya Abdullahi Garad * {{flagicon|TZA}} Tansaniya – Latricia Ian Sawe |- |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|AUS}} Australya – Olivija Spanovskis * {{flagdeco|JPN}} Hapon – Yui Kawana * {{flagicon|INA}} Indonesya – Audrey Bianca Callista * {{Flagicon|Laos}} Laos – Mongkoutphet Harnsana * {{flagdeco|MYS}} Malaysia – Taanusiya Chetty * {{flagicon|MYA}} Myanmar – Han Theint Theint Aung * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=21 Agosto 2026 |title=PH’s Asia Rose Simpson advances to Miss World 2026 ‘Top Model’ finals |url=https://entertainment.inquirer.net/681173/phs-asia-rose-simpson-advances-to-miss-world-2026-top-model-finals |access-date=21 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> * {{flagicon|SRI}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi * {{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] – Sıla Saraydemir |- |Europa | * {{flagicon|DEN}} Dinamarka – Josephine Bøttger * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagdeco|GIB}} Hibraltar – Julia Horne * {{flagicon|ITA}} Italya – Lucrezia Mangilli * {{flagdeco|MLT}} Malta – Nicole Spiteri * {{flagicon|Montenegro}} Montenegro – Maša Vukićević * {{flagicon|NED}} Olanda – Charlotte Boonstra * {{flagicon|POL}} Polonya – Maja Todd * {{flagicon|POR}} Portugal – Vitória Babinetchi |- |Kaamerikahan at Karibe | * {{Flagicon|ARG}} Arhentina – Alina Akselrad * {{flagicon|BAH}} Bahamas – Marechan Burrows * {{flagicon|BRA}} Brasil – Gabriela Botelho * {{flagicon|BOL}} Bulibya – Vanessa Kraljevic * {{flagicon|CUR}} Curaçao – Lishantely Jennie * {{flagicon|CAN}} Kanada – Angelina Fan * {{flagicon|CAY}} Kapuluang Cayman – Kristianna Gordon * {{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} Martinika – Laurence Fibleuil * {{flagicon|PAN}} Panama – Madeline Miller * {{flagicon|PER}} Peru – Josiane Sciotti * {{flagicon|TTO}} Trinidad at Tobago – Georgia-Lee Gill * {{flagicon|CHI}} Tsile – Ignacia Fernández |} === ''Beauty With A Purpose'' === * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 6 matapos magwagi sa Hamong ''Beauty With A Purpose''. * {{Color box|lightgray|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Beauty With A Purpose''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | | |- style="background:lightgray;" | rowspan="4" |Top 4 |Aprika | |- style="background:lightgray;" |Asya at Oseaniya | |- style="background:lightgray;" |Europa | |- style="background:lightgray;" |Kaamerikahan at Karibe | |- | rowspan="4" |Top 24 |Aprika | * {{flagdeco|GHA}} Gana – Rumzia Sule * {{flagdeco|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{flagdeco|MWI}} Malawi – Ireen Navicha * {{flagdeco|SLE}} Sierra Leone – Mariyam Konneh * {{flagdeco|UGA}} Uganda – Elle Muhoza * {{flagdeco|ZIM}} Simbabwe – Brunette Makanyiso |- |Asya at Oseaniya | * {{flagdeco|BGD}} Bangglades – Samanzar Sayeed * {{flagdeco|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Nguyễn * {{flagdeco|MYS}} Malaysia – Taanusiya Chetty * {{flagdeco|NPL}} Nepal – Luna Luitel * {{flagdeco|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]]<ref>{{Cite web |last= |first= |date=31 Agosto 2026 |title=Miss World 2026: Asia Rose Simpson named Beauty with a Purpose finalist in Asia and Oceania |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/1000591/miss-world-2026-asia-rose-simpson-named-beauty-with-a-purpose-finalist-in-asia-and-oceania/story/ |access-date=1 Setyembre 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> * {{flagdeco|LKA}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi |- |Europa | * {{flagicon|DEN}} Dinamarka – Josephine Bøttger * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagicon|HRV}} Kroasya– Ema Helena Vičar * {{flagicon|PRT}} Portugal – Vitória Babinetchi * {{flagicon|FRA}} Pransiya – Indira Ampiot * {{flagicon|UKR}} Ukranya – Valeriia Lisovska |- |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|BLZ}} Belis – Faith Edgar * {{flagicon|VEN}} Beneswela – Mística Núñez * {{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} French Guiana – Audrey Ho-Wen-Tsaï * {{flagicon|GTM}} Guwatemala – Andrea Ortiz * {{flagicon|HTI}} Hayti – Marie Kemlyne Félix * {{flagicon|PRY}} Paragway – Ayelén Pérez |} === Hamong ''Multimedia'' === * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 20 matapos magwagi sa Hamong ''Multimedia''. * {{Color box|lightgray|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Multimedia''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | | |- style="background:lightgray;" | rowspan="4" |Top 4 |Aprika | |- style="background:lightgray;" |Asya at Oseaniya | |- style="background:lightgray;" |Europa | |- style="background:lightgray;" |Kaamerikahan at Karibe | |- | rowspan="4" |Top 20 |Aprika | * {{flagdeco|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{flagdeco|NAM}} Namibya – Elly Aron * {{flagdeco|ZAM}} Sambia – Adah Mushibi * {{flagdeco|TAN}} Tansaniya – Latricia Ian Sawe * {{flagdeco|UGA}} Uganda – Elle Muhoza |- |Asya at Oseaniya | * {{flagdeco|INA}} Indonesya – Audrey Bianca Callista * {{flagdeco|LAO}} Laos – Mongkoutphet Harnsana * {{flagdeco|MYS}} Malaysia – Taanusiya Chetty * {{flagdeco|NZL}} Nuweba Selandiya – Chloe Robinson * {{flagdeco|THA}} Taylandiya – Kanteera Techaphattanakul |- |Europa | * {{flagdeco|GER}} Alemanya – Julia Kühnle * {{flagdeco|BEL}} Belhika – Olga Lombardo * {{flagdeco|SCO}} Eskosya – Eilidh MacDonald * {{flagdeco|ESP}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagdeco|GIB}} Hibraltar – Julia Horne |- |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagdeco|ARG}} Arhentina – Alina Akselrad * {{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} French Guiana – Audrey Ho-Wen-Tsaï * {{flagdeco|COL}} Kolombya – Andrea Romero * {{flagdeco|DOM}} Republikang Dominikano – Joheirry Mola * {{flagdeco|CHL}} Tsile – Ignacia Fernández |} == Mga kandidata == Ang mga sumusunod ay mga kumpirmadong kalahok:<ref>{{cite news|last=Solis|first=Velnera|date=14 Mayo 2026|title=Miss World 2026: Date, Venue, Contestants and Everything Yoo Need to Know|url=https://zambianface.com/fashion-beauty/miss-world-2026/|url-status=live|website=Zambian Face|access-date=4 Agosto 2026|archive-date=15 Mayo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515012239/https://zambianface.com/fashion-beauty/miss-world-2026/|language=en}}</ref> {| class="sortable wikitable" style="font-size:95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |{{sortname|Alba|Tirtja|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Lam |first=Duy |date=8 Hunyo 2026 |title=Lộ diện nhiều đối thủ của Bảo Ngọc ở Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=Many of Bảo Ngọc's rivals at Miss World have emerged |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-post1849660.tpo |url-status=live |access-date=28 Hunyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608082221/https://tienphong.vn/vu-tau-hoa-dam-xe-tai-o-ha-noi-cuc-csgt-de-nghi-xem-xet-trach-nhiem-cua-tai-xe-o-to-post1849670.tpo |archive-date=8 Hunyo 2026}}</ref> |25 |[[Tirana]] |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |{{sortname|Julia |Kühnle|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=16 Hulyo 2026 |title=Julia Kühnle Crowned Miss World Germany 2026 Ahead of Miss World in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/julia-khnle-crowned-miss-world-germany-2026-ahead-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155112134.cms |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260730220414/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/julia-khnle-crowned-miss-world-germany-2026-ahead-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155112134.cms|archive-date=30 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Berlin]] |- |{{Flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{sortname|Alina|Akselrad|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Disyembre 2025 |title=Alina Akselrad representará a Argentina en la competencia de Miss Mundo 2026 |language=es |trans-title=Alina Akselrad will represent Argentina in the Miss World 2026 competition |website=Córdoba Interior Informa |url=https://cordobainteriorinforma.com/2025/12/27/alina-akselrad-representara-a-argentina-en-la-competencia-de-miss-mundo-2026/ |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260513041450/https://cordobainteriorinforma.com/2025/12/27/alina-akselrad-representara-a-argentina-en-la-competencia-de-miss-mundo-2026/ |archive-date=13 May 2026}}</ref> |27 |Córdoba |- |{{flagicon|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Olivija|Spanovskis|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rifai |date=12 Enero 2026 |title=7 Potret Miss World Australia 2026 Olivija Spanovskis, Curi Atensi! |language=id |trans-title=7 Portraits of Miss World Australia 2026 Olivija Spanovskis, Stealing Attention! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-world-australia-2026-olivija-spanovskis-curi-atensi-c1c2-01-9mwsv-xsplqs |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260206192814/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-world-australia-2026-olivija-spanovskis-curi-atensi-c1c2-01-9mwsv-xsplqs |archive-date=6 Pebrero 2026 |accessdate=}}</ref> |25 |[[Adelaide]] |- |{{flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |{{sortname|Marechan|Burrows|nolink=1}}<ref name=":2">{{cite news |date=26 Marso 2025 |title=Miss World The Bahamas introduced |language=en |website=The Nassau Guardian |url=https://www.thenassauguardian.com/multimedia/video_gallery/miss-world-the-bahamas-introduced/video_5913ce5c-ff42-54b4-94f1-7784588cc06d.html |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260328023048/https://www.thenassauguardian.com/multimedia/video_gallery/miss-world-the-bahamas-introduced/video_5913ce5c-ff42-54b4-94f1-7784588cc06d.html |archive-date=28 Marso 2026 |accessdate=}}</ref> |27 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BAN}} [[Bangladesh|Bangglades]] |{{sortname|Samanzar|Sayeed|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=|date=11 Hulyo 2026|title=কে হলেন এবারের মিস ওয়ার্ল্ড বাংলাদেশ|trans-title=Who is this year's Miss World Bangladesh?|url=https://www.channel24bd.tv/entertainment/article/336770/%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%8F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%B8-%E0%A6%93%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%A1-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6|access-date=12 Hulyo 2026|website=Channel 24|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260715051056/https://www.channel24bd.tv/entertainment/article/336770/%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%8F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%B8-%E0%A6%93%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%A1-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6|archive-date=15 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Dhaka]] |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{sortname|Fatima|Koné|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=29 Hunyo 2025 |title=Beauté: Koné Fatima élue Miss Côte d’Ivoire 2025 |trans-title=Beauty: Koné Fatima elected Miss Côte d’Ivoire 2025 |url=https://www.linfodrome.com/culture/110869-beaute-kone-fatima-elue-miss-cote-d-ivoire-2025 |access-date=29 Hunyo 2025 |website=Linfodrome |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20250807032018/https://www.linfodrome.com/culture/110869-beaute-kone-fatima-elue-miss-cote-d-ivoire-2025|archive-date=7 Agosto 2025}}</ref> |23 |Azaguié |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Olga|Lombardo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Clapson |first=Colin |date=23 Pebrero 2026 |title=22-year-old student Olga Lombardo is new Miss Belgium |url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2026/02/23/22-year-old-student-olga-lombardo-is-new-miss-belgium/ |access-date=5 Hulyo 2026 |website=VRT NWS |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260705031545/https://www.vrt.be/vrtnws/en/2026/02/23/22-year-old-student-olga-lombardo-is-new-miss-belgium/|archive-date=5 Hulyo 2026}}</ref> |22 |Leuven |- |{{flagicon|BIZ}} [[Belize|Belis]] |{{sortname|Faith|Edgar|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Keme-Palacio |first=Benita |date=17 Hunyo 2025 |title=Faith Edgar Crowned Miss World Belize 2025 |url=https://www.greaterbelize.com/faith-edgar-crowned-miss-world-belize-2025/ |access-date=9 Hulyo 2025 |website=Greater Belize Media |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260414122317/https://www.greaterbelize.com/faith-edgar-crowned-miss-world-belize-2025/|archive-date=14 Abril 2026}}</ref> |24 |San Pedro |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Mística|Núñez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2025 |title=Miss Falcón gana el Miss World Venezuela 2025 |url=https://primicia.com.ve/placeres/miss-falcon-gana-el-miss-world-venezuela-2025/|access-date=13 Nobyembre 2025 |website=Primicia|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20251206111351/https://primicia.com.ve/placeres/miss-falcon-gana-el-miss-world-venezuela-2025/|archive-date=6 Disyembre 2025|trans-title=Miss Falcón wins Miss World Venezuela 2025.}}</ref> |24 |Punto Fijo |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{sortname|Bảo Ngọc|Nguyễn|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Agosto 2025 |title=Hoa hậu Bảo Ngọc thi Miss World |language=vi |trans-title=Miss Bảo Ngọc competes in Miss World |website=VnExpress |url=https://vnexpress.net/hoa-hau-bao-ngoc-thi-miss-world-4924166.html |access-date=10 Setyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20260620055023/https://vnexpress.net/hoa-hau-bao-ngoc-thi-miss-world-4924166.html|archive-date=20 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Cần Thơ |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosniya at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |{{sortname|Lana|Jahić|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=27 Hunyo 2026 |title=Tuzlanka Lana Jahić je nova Miss Bosne i Hercegovine |trans-title=Lana Jahić from Tuzla is the new Miss Bosnia and Herzegovina |url=https://radiosarajevo.ba/magazin/showbiz/tuzlanka-lana-jahic-nova-miss-bosne-i-hercegovine/642737 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628051312/https://radiosarajevo.ba/magazin/showbiz/tuzlanka-lana-jahic-nova-miss-bosne-i-hercegovine/642737 |archive-date=28 Hunyo 2026 |access-date=5 Hulyo 2026 |website=Radio Sarajavo |language=bs}}</ref> |18 |Tuzla |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |{{sortname|Ruth|Thomas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kgamanyane |first=Nnasaretha |date=25 March 2025 |title=Thomas prophecy on winning Miss Botswana comes to pass |url=https://www.mmegi.bw/lifestyle/thomas-prophecy-on-winning-miss-botswana-comes-to-pass/news |access-date=9 May 2025 |website=Mmegi Online |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260731084436/https://www.mmegi.bw/lifestyle/thomas-prophecy-on-winning-miss-botswana-comes-to-pass/news|archive-date=31 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Masunga |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Gabriela|Botelho|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Nicolau |first=André |date=1 Pebrero 2026 |title=Gabriela Botelho, representante de Sergipe, é eleita Miss Brasil Mundo 2026 |language=pt-BR |trans-title=Gabriela Botelho, representing Sergipe, is elected Miss Brazil World 2026 |website=CNN Brasil |url=https://www.cnnbrasil.com.br/lifestyle/gabriela-botelho-representante-de-sergipe-e-eleita-miss-brasil-mundo-2026/ |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260202040947/https://www.cnnbrasil.com.br/lifestyle/gabriela-botelho-representante-de-sergipe-e-eleita-miss-brasil-mundo-2026/ |archive-date=2 Pebrero 2026}}</ref> |25 |Belo Horizonte |- |{{flagicon|BGR}} [[Bulgarya]] |{{sortname|Tsevetelina |Lozanova|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Цветелина Лозанова е новата "Мис Свят България 2026" |trans-title=Tsvetelina Lozanova is the new Miss World Bulgaria 2026 |url=https://www.bgdnes.bg/shou/article/23254058 |access-date=27 Hulyo 2026 |website=Bulgaria Dnes |language=bg|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722034637/https://www.bgdnes.bg/shou/article/23254058|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Sofia]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Vanessa|Kraljevic|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Ruiz |first=Melvy |date=28 Hunyo 2025 |title=La cruceña Vanessa Kraljevic es la nueva Miss Bolivia Mundo 2025 |trans-title=Vanessa Kraljevic from Santa Cruz is the new Miss Bolivia World 2025 |url=https://eju.tv/2025/06/la-crucena-vanessa-kraljevic-es-la-nueva-miss-bolivia-mundo-2025/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Eju.tv |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418220844/https://eju.tv/2025/06/la-crucena-vanessa-kraljevic-es-la-nueva-miss-bolivia-mundo-2025/|archive-date=18 Abril 2026}}</ref> |23 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |{{sortname|Lishantely|Jennie|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=16 Disyembre 2025 |title=Lishantely Jennie koroná komo Miss World Curaçao |language=pap |trans-title=Lishantely Jennie was crowned as Miss World Curaçao |website=extra.cw |url=https://extra.cw/lishantely-jennie-korona-komo-miss-world-curacao/ |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125094420/https://extra.cw/lishantely-jennie-korona-komo-miss-world-curacao/ |archive-date=25 Enero 2026}}</ref> |18 |Willemstad |- |{{flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Josephine|Bøttger|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Lam |first=Duy |date=26 Abril 2026 |title=Lộ diện thêm nhiều người đẹp đến Việt Nam thi Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=More beauties revealed to be coming to Vietnam to compete in Miss World |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/lo-dien-them-nhieu-nguoi-dep-den-viet-nam-thi-hoa-hau-the-gioi-post1838810.tpo |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260427012148/https://tienphong.vn/lo-dien-them-nhieu-nguoi-dep-den-viet-nam-thi-hoa-hau-the-gioi-post1838810.tpo |archive-date=27 Abril 2026}}</ref> |24 |Hillerød |- |{{flagdeco|ESA}} [[:en:Miss_El_Salvador|El Salvador]] |{{sortname|Andrea|Rivas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Palacios |first=Marcella |date=1 Oktubre 2025 |title=Adriana Rivas, Miss Usulután, es la nueva Miss World El Salvador 2025/26 |trans-title=Adriana Rivas, Miss Usulután, is the new Miss World El Salvador 2025/26 |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/miss-mundo-2025-usulutan/1244878/2025/ |access-date=16 Oktubre 2025 |website=El Diario de Hoy|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419025255/https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/miss-mundo-2025-usulutan/1244878/2025/|archive-date=19 Abril 2026}}</ref> |23 |[[:en:Usulután|Usulután]] |- |{{flagicon|ERI}} [[Eritrea|Eritreya]] |{{sortname|Snit |Tewoldemedhin|nolink=1}}<ref name=":5" /> |26 |[[Asmara]] |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |{{sortname|Eilidh|MacDonald|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Peddi |first=Sarah |date=24 Nobyembre 2025 |title=Miss Scotland 2025 winner revealed as stunning Glasgow beauty takes crown just before age cut-off |language=en |website=The Scottish Sun |url=https://www.thescottishsun.co.uk/tvandshowbiz/15606953/miss-scotland-winner-eilidh-macdonald-glasgow-crown/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810060845/https://www.thescottishsun.co.uk/tvandshowbiz/15606953/miss-scotland-winner-eilidh-macdonald-glasgow-crown/|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Glasgow]] |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |{{sortname|Amadea|Zupan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=13 Enero 2025 |title=Nova Miss Slovenije je postala Amadea Zupan iz Sežane |trans-title=Amadea Zupan from Sežana became the new Miss Slovenia |url=https://svet24.si/novice/kultura/miss-slovenije-2025-zmagovalka-1393630 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Novice Svet24 |language=sl|archive-url=https://web.archive.org/web/20260114132027/https://svet24.si/novice/kultura/miss-slovenije-2025-zmagovalka-1393630|archive-date=14 Enero 2026}}</ref> |26 |Sežana |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |{{sortname|Elisabeth|Reynés|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=19 Abril 2026 |title=Elisabeth Reynés, proclamada Miss World Spain 2026, será la representante de España en Miss Mundo |language=es |trans-title=Elisabeth Reynés, proclaimed Miss World Spain 2026, will be Spain's representative at Miss World |website=El Mundo |url=https://www.elmundo.es/loc/famosos/2026/04/19/69e4ca01e9cf4a6f358b4579.html |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713210732/https://www.elmundo.es/loc/famosos/2026/04/19/69e4ca01e9cf4a6f358b4579.html|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Mallorca]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Mary|Sickler|nolink=1}}<ref name=":1" /> |23 |[[Las Vegas]] |- |{{Flagicon|Ethiopia}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |{{sortname|Ruth|Yirgalem|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=23 Abril 2026 |title=The Enduring Legacy of Miss World from London to Vietnam |language=en |website=Pulse of Africa |url=https://pulseofafrica.info/entertainment/216?lang=en |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628062603/https://pulseofafrica.info/entertainment/216?lang=en |archive-date=28 Hunyo 2026}}</ref> |21 |[[Adis Abeba]] |- |{{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} [[French Guiana]] |{{sortname|Audrey|Ho-Wen-Tsaï|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Hunyo 2026 |title=Audrey Ho Wen Tsai représentera la Guyane au concours Miss World, une « première historique » pour le territoire |language=fr |trans-title=Audrey Ho Wen Tsai will represent French Guiana at the Miss World competition, a "historic first" for the territory |work=Outremers360 |url=https://outremers360.com/bassin-atlantique-appli/audrey-ho-wen-tsai-representera-la-guyane-au-concours-miss-world-une-premiere-historique-pour-le-territoire |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260610084647/https://outremers360.com/bassin-atlantique-appli/audrey-ho-wen-tsai-representera-la-guyane-au-concours-miss-world-une-premiere-historique-pour-le-territoire|archive-date=10 Hunyo 2026}}</ref> |20 |[[:en:Kourou|Kourou]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |{{sortname|Helena|Hawke|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Owens |first=David |date=5 Mayo 2025 |title=Student nurse is crowned Miss Wales 2025 |url=https://nation.cymru/culture/student-nurse-is-crowned-miss-wales-2025/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Nation Cymru |language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20260511205741/https://nation.cymru/culture/student-nurse-is-crowned-miss-wales-2025/|archive-date=11 Mayo 2026}}</ref> |20 |Caerleon |- |{{flagdeco|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{sortname|Rumzia |Sule|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hulyo 2026 |title=Rumzia Sule Wins Miss World Ghana 2026, Set to Represent Her Country at the 75th Miss World Festival |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/rumzia-sule-wins-miss-ghana-2026-set-to-represent-ghana-at-the-75th-miss-world-festival/articleshow/155141182.cms |access-date=27 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260728125432/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/rumzia-sule-wins-miss-ghana-2026-set-to-represent-ghana-at-the-75th-miss-world-festival/articleshow/155141182.cms|archive-date=28 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Accra]] |- |{{flagdeco|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{sortname|María de los Ángeles|Ndong|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Nkene |first=Gabriel Ebang Oyono |date=9 Setyembre 2025 |title=Conozca a todas las ganadoras del certamen Miss Guinea Ecuatorial 2024 |language=es |trans-title=Meet all the winners of the Miss Equatorial Guinea 2024 pageant |website=Ahora Equatorial Guinea |url=https://ahoraeg.com/cultura/2024/09/09/conozca-a-todas-las-ganadoras-del-certamen-miss-guinea-ecuatorial-2024/ |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804214509/https://ahoraeg.com/cultura/2024/09/09/conozca-a-todas-las-ganadoras-del-certamen-miss-guinea-ecuatorial-2024/ |archive-date=4 Agosto 2025}}</ref> |25 |[[Malabo]] |- |{{Flagicon|GRC}} [[Gresya]] |{{sortname|Mikaela|Kasari|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Disyembre 2025 |title=73ος Διαγωνισμός Ομορφιάς: Star Hellas 2025 η Μικαέλα Κάσαρι – Λάμψη στο Fantasia Live |language=el |trans-title=73rd Beauty Contest: Star Hellas 2025 Mikaela Kasari – Shine at Fantasia Live |website=Showbiz TV |url=https://showbiz-tv.gr/lifestyle/81884/73os-diagonismos-omorfias-star-hellas-2025-i/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260720225030/https://showbiz-tv.gr/lifestyle/81884/73os-diagonismos-omorfias-star-hellas-2025-i/|archive-date=20 Hulyo 2026}}</ref> |19 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GLP|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |{{sortname|Annaëlle|Ibo|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=28 Mayo 2026 |title=Annaelle Ibo représentera la Guadeloupe à Miss Monde 2026 |language=fr |trans-title=Annaelle Ibo will represent Guadeloupe at Miss World 2026 |website=France-Antilles |url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/annaelle-ibo-representera-la-guadeloupe-a-miss-monde-2026-1080445.php |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529111751/https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/annaelle-ibo-representera-la-guadeloupe-a-miss-monde-2026-1080445.php |archive-date=29 Mayo 2026}}</ref> |24 |Metz |- |{{flagicon|GUI}} [[Guinea|Guniya]] |{{sortname|Saran|Keita|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Hulyo 2026 |title=Miss World Guinea 2026: Saran Keita selected |url=https://www.radioguinee.com/article/arts-heritage/miss-world-guinea-2026-saran-keita-selected |access-date=24 Hulyo 2026 |website=Radio Guinée |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260723163044/https://www.radioguinee.com/fr/article/arts-heritage/miss-world-guinea-2026-saran-keita-selected|archive-date=23 Hulyo 2026}}</ref> |26 |Kankan |- |{{flagicon|GBS}} [[Guinea-Bissau|Guniya-Bissaw]] |{{sortname|Hernânia |Nantote|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2026 |title=Hernânia Nantote Crowned Miss World Guinea-Bissau 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/hernnia-nantote-crowned-miss-world-guinea-bissau-2026/articleshow/155224200.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810071343/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/hernnia-nantote-crowned-miss-world-guinea-bissau-2026/articleshow/155224200.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |26 |[[Bissau|Bissaw]] |- |{{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{sortname|Andrea|Ortíz|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Guzmán |first=María Alejandra |date=1 Hunyo 2025 |title=Miss Guatemala Contest 2025: ¿Quiénes son las seis ganadoras que representarán a Guatemala en certámenes internacionales? |trans-title=Miss Guatemala Contest 2025: Who are the six winners who will represent Guatemala in international pageants? |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/miss-guatemala-contest-2025-quienes-son-las-seis-ganadoras-que-representaran-a-guatemala-en-certamenes-internacionales/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Prensa Libre |language=es-GT|archive-url=https://web.archive.org/web/20260807000359/https://www.prensalibre.com/vida/escenario/miss-guatemala-contest-2025-quienes-son-las-seis-ganadoras-que-representaran-a-guatemala-en-certamenes-internacionales/|archive-date=7 Agosto 2026}}</ref> |20 |Chiquimula |- |{{Flagicon|Guyana}} [[Guyana]] |{{sortname|Kelcia|Nelson|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Mayo 2026 |title=Kelcia Nelson crowned Miss World Guyana 2026 |language=en |website=Newsroom Guyana |url=https://newsroom.gy/2026/05/26/kelcia-nelson-crowned-miss-world-guyana-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605063709/https://newsroom.gy/2026/05/26/kelcia-nelson-crowned-miss-world-guyana-2026/|archive-date=5 Hunyo 2026}}</ref> |27 |Linden |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{sortname|Nevaeh|Allen|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Enero 2026 |title=Nevaeh Allen is the new Miss Jamaica World |language=en |website=The Gleaner |url=https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20260126/nevaeh-allen-new-miss-jamaica-world |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260709130123/https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20260126/nevaeh-allen-new-miss-jamaica-world|archive-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |19 |Linstead |- |{{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Yui|Kawana|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=22 Oktubre 2025 |title=『ミス・ワールド』日本代表に川名祐衣さん、憧れの存在は上戸彩 「刑事ものに出たい」 |trans-title=Yui Kawana is Japan's representative for Miss World, and her idol is Aya Ueto: "I want to be in a detective show" |url=https://www.oricon.co.jp/news/2414030/full/ |access-date=14 Nobyembre 2025 |website=Oricon News |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20251022110750/https://www.oricon.co.jp/news/2414030/full/|archive-date=22 Oktubre 2025}}</ref> |24 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|HAI}} [[Haiti|Hayti]] |{{sortname|Marie Kemlyne|Félix|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Cerisier |first=Angella Laurancya |date=9 Hunyo 2026 |title=« ZOOMONS » sur Miss World Haïti 2026 : « Beauty with a Purpose »… ou « j’ai pas de connexion en fait » ! |trans-title="ZOOMONS" on Miss World Haiti 2026: "Beauty with a Purpose"... or "I don't actually have a connection!" |url=https://belidemag.net/culture/zoomons-sur-miss-world-haiti-2026-beauty-with-a-purpose-ou-jai-pas-de-connexion-en-fait/ |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Belinde Magzaine |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20260724182958/https://belidemag.net/culture/zoomons-sur-miss-world-haiti-2026-beauty-with-a-purpose-ou-jai-pas-de-connexion-en-fait/|archive-date=24 Hulyo 2026}}</ref> |25 |Jérémie |- |{{flagdeco|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |{{sortname|Julia|Horne|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=18 Agosto 2025 |title=New Miss Gibraltar looks ahead to a busy year |url=https://www.gbc.gi/news/julia-horne-wins-miss-gibraltar-2025 |access-date=10 Setyembre 2025 |website=Gibraltar Broadcasting Corporation |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260423195748/https://www.gbc.gi/news/julia-horne-wins-miss-gibraltar-2025|archive-date=23 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Gibraltar|Hibraltar]] |- |{{flagdeco|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |{{sortname|Amelie|Moore|nolink=1}}<ref /> |18 |[[:en:Ballyclare|Ballyclare]] |- |{{flagicon|MKD}} [[Hilagang Masedonya]] |{{sortname|Eva |Velickovska|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Eva Velichkovska Crowned Miss World North Macedonia 2026|url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/eva-velichkovska-crowned-miss-world-north-macedonia-2026/articleshow/155219258.cms|website=Fermina|date=30 Hulyo 2026|access-date=10 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806154746/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/eva-velichkovska-crowned-miss-world-north-macedonia-2026/articleshow/155219258.cms|archive-date=6 Agosto 2026|language=en}}</ref> |20 |[[Skopje]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Nikita|Porwal|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Nikita Porwal crowned Femina Miss India World 2024|url=https://www.prameyanews.com/nikita-porwal-crowned-femina-miss-india-world-2024|website=Prameya|date=8 Oktubre 2025|access-date=10 Agosto 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411191656/https://www.prameyanews.com/nikita-porwal-crowned-femina-miss-india-world-2024|archive-date=11 Abril 2026}}</ref> |24 |Ujjain |- |{{flagicon|INA}} [[Indonesia|Indonesya]] |{{sortname|Audrey Bianca|Callista|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sukardi |first=Muhammad |date=9 Hulyo 2025 |title=Profil Audrey Bianca, Pemenang Miss Indonesia 2025 |trans-title=Profile of Audrey Bianca, Winner of Miss Indonesia 2025 |url=https://www.inews.id/lifestyle/seleb/profil-audrey-bianca-pemenang-miss-indonesia-2025 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=iNews |language=id|archive-url=https://web.archive.org/web/20260105212939/https://www.inews.id/lifestyle/seleb/profil-audrey-bianca-pemenang-miss-indonesia-2025|archive-date=5 Enero 2026}}</ref> |22 |[[Jakarta]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |{{sortname|Grace|Richardson|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Billson |first=Chantelle |date=24 Nobyembre 2025 |title='Powerful and proud' student makes history as first out gay Miss England |language=en |website=PinkNews |url=https://www.thepinknews.com/2025/11/24/powerful-and-proud-student-makes-history-as-first-out-gay-miss-england/ |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251124113009/https://www.thepinknews.com/2025/11/24/powerful-and-proud-student-makes-history-as-first-out-gay-miss-england/ |archive-date=24 Nobyembre 2025}}</ref> |19 |[[Leicester]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Caoimhe|Kenny|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Barr |first=Caoimhinn |date=16 Hunyo 2025 |title=Former Inishowen schoolgirl crowned Miss Ireland 2025 |language=en |website=Donegal Live |url=https://www.donegallive.ie/news/home/1826756/former-inishowen-schoolgirl-crowned-miss-ireland-2025.html |url-status=live |access-date=10 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250616160846/https://www.donegallive.ie/news/home/1826756/former-inishowen-schoolgirl-crowned-miss-ireland-2025.html |archive-date=16 Hunyo 2025}}</ref> |25 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Lucrezia|Mangilli|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=18 Hunyo 2024 |title=Chi è Lucrezia Mangilli, la nuova Miss Mondo Italia 2024 |trans-title=Who is Lucrezia Mangilli, the new Miss World Italy 2024 |url=https://www.ilgiornale.it/news/personaggi/chi-lucrezia-mangilli-nuova-miss-mondo-italia-2024-2335831.html |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Il Giornale |language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20260423204325/https://www.ilgiornale.it/news/personaggi/chi-lucrezia-mangilli-nuova-miss-mondo-italia-2024-2335831.html|archive-date=23 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Udine]] |- |{{flagicon|CAM}} [[Kambodya]] |{{sortname|Leakena|In|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=29 Hulyo 2026 |title=Miss World Cambodia 2026 Leakena In Empowers Vulnerable Children and Young Women Through Beauty With a Purpose |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-cambodia-2026-leakena-in-empowers-vulnerable-children-and-young-women-through-beauty-with-a-purpose/articleshow/155212758.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |[[Nom Pen]] |- |{{flagdeco|CMR}} [[Cameroon|Kamerun]] |{{sortname|Noura|Njikam|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mbassi |first=Jean |date=28 Hunyo 2024 |title=Miss Cameroun 2024 : Noura Raïssa Njikam remporte la couronne |trans-title=Miss Cameroon 2024: Noura Raïssa Njikam wins the crown |url=https://www.lebledparle.com/miss-cameroun-2024-noura-raissa-njikam-sur-le-toit-du-cameroun/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241108231921/https://www.lebledparle.com/miss-cameroun-2024-noura-raissa-njikam-sur-le-toit-du-cameroun/ |archive-date=8 Nobyembre 2024 |access-date=29 Hunyo 2024 |website=Le Bled Parle |language=fr-FR}}</ref> |25 |[[Yaoundé]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Angelina|Fan|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Agosto 2024 |title=2024年第三届加拿大中国高校校友网球公开赛成功举办 |language=zh-Hans |trans-title=The 3rd Canada Chinese University Alumni Tennis Open 2024 was successfully held |website=Easyca.ca |url=https://easyca.ca/archives/409461 |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250807031614/https://easyca.ca/archives/409461 |archive-date=7 Agosto 2025}}</ref> | 24 | [[Toronto]] |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |{{sortname|Kristianna|Gordon|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Khôi |first=Minh |date=28 Marso 2026 |title=Điều đặc biệt của mỹ nhân Cayman thi Miss World 2026 |language=vi |trans-title=The Special Features of the Cayman Beauty Queen Competing in Miss World 2026 |website=Saostar |url=https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/dieu-dac-biet-cua-my-nhan-cayman-thi-miss-world-2026-202603281126245696.html |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260329091136/https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/dieu-dac-biet-cua-my-nhan-cayman-thi-miss-world-2026-202603281126245696.html |archive-date=29 Marso 2026}}</ref> |21 |West Bay |- |{{flagdeco|COK}} [[Kapuluang Cook]] |{{sortname|Tiarē|Henry-Anguna|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Tairi |first=Teitimoana |date=10 Agosto 2026 |title=Miss Cook Islands Tiare Henry-Anguna heads to Miss World in Vietnam |url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/950594/miss-cook-islands-tiare-henry-anguna-heads-to-miss-world-in-vietnam |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810082558/https://www.rnz.co.nz/news/pacific/950594/miss-cook-islands-tiare-henry-anguna-heads-to-miss-world-in-vietnam |archive-date=10 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Radio New Zealand |language=en-nz}}</ref> |23 |Titikaveka |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{sortname|Bagym|Baltabaeva|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Disyembre 2024 |title="Қазақстан аруы - 2024" байқауының жеңімпазы анықталды (фото) |trans-title=The winner of the "Miss Kazakhstan - 2024" contest has been announced |url=https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207013424/https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |archive-date=7 Disyembre 2024 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Nur.kz |language=kk}}</ref> |23 |Oskemen |- |{{Flagicon|KEN}} [[Kenya]] |{{sortname|Trizah Muhenje|Akala|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Wangu |first=Mariam |date=20 Disyembre 2025 |title=Ivy Trizah Muhenje crowned Miss World Kenya 2026: A new Queen, A new era |language=en |website=TV47 Digital |url=https://www.tv47.digital/ivy-trizah-muhenje-crowned-miss-world-kenya-2026-a-new-queen-a-new-era-130331/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118163138/https://www.tv47.digital/ivy-trizah-muhenje-crowned-miss-world-kenya-2026-a-new-queen-a-new-era-130331/ |archive-date=18 Enero 2026}}</ref> |24 |[[Nairobi]] |- |{{Flagicon|KGZ}} [[Kyrgyzstan|Kirgistan]] |{{sortname|Saadat |Asylbekova|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Musalieva|first=Aidana|date=5 Agosto 2026|title=25-year-old Saadat Asylbekova to represent Kyrgyzstan at Miss World 2026|url=https://24.kg/english/384162_25-year-old_Saadat_Asylbekova_to_represent_Kyrgyzstan_at_Miss_World_2026/|url-status=live|website=24.KG|access-date=10 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806153816/https://24.kg/english/384162_25-year-old_Saadat_Asylbekova_to_represent_Kyrgyzstan_at_Miss_World_2026/|archive-date=6 Agosto 2026|language=en}}</ref> |26 |[[Biskek]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|Andrea|Romero|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Morales |first=Carolina |date=6 Agosto 2024 |title=Quién es Andrea Romero, la nueva Miss Mundo Colombia 2024: tiene una anécdota con Iván Duque |trans-title=Who is Andrea Romero, the new Miss World Colombia 2024? She has an anecdote with Iván Duque |url=https://colombia.as.com/actualidad/quien-es-andrea-romero-la-nueva-miss-mundo-colombia-2024-tiene-una-anecdota-con-ivan-duque-n/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Diario AS |language=es-co|archive-url=https://web.archive.org/web/20260510053152/https://colombia.as.com/actualidad/quien-es-andrea-romero-la-nueva-miss-mundo-colombia-2024-tiene-una-anecdota-con-ivan-duque-n/|archive-date=10 Mayo 2026}}</ref> |19 |[[Atlántico (Colombia)|Atlántico]] |- |{{flagdeco|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |{{sortname|Blair|Isufi|nolink=1}} |27 |Fier |- |{{Flagicon|Croatia}} [[Croatia|Kroasya]] |{{sortname|Ema Helena|Vičar|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=29 Oktubre 2025 |title=Ema Helena (23) je nova Miss Hrvatske |language=hr |trans-title=Ema Helena (23) is the new Miss Croatia |website=Index.hr |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2725361 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251029205303/https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2725361 |archive-date=29 Oktubre 2025}}</ref> |23 |[[Zagreb]] |- |{{Flagicon|Laos}} [[Laos]] |{{sortname|Mongkoutphet|Harnsana|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=3 Hulyo 2026 |title=Miss World Laos Is Preserving Traditional Weaving Through Her Beauty With a Purpose Project |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-laos-is-preserving-traditional-weaving-through-her-beauty-with-a-purpose-project/articleshow/154913211.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713230054/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-laos-is-preserving-traditional-weaving-through-her-beauty-with-a-purpose-project/articleshow/154913211.cms|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Salavan |- |{{flagicon|LAT}} [[Letonya]] |{{sortname|Milana |Smolara|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2026 |title=Milana Smolara Crowned Miss World Latvia 2026, Set to Represent Latvia in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/milana-smolara-crowned-miss-world-latvia-2026-set-to-represent-latvia-in-vietnam/articleshow/155192791.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806154806/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/milana-smolara-crowned-miss-world-latvia-2026-set-to-represent-latvia-in-vietnam/articleshow/155192791.cms|archive-date=6 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Riga]] |- |{{Flagicon|Lebanon}} [[Lebanon|Libano]] |{{sortname|Perla|Harb|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Oktubre 2025 |title=Perla Harb wins Miss Lebanon 2025 crown in star-studded ceremony |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en |access-date=21 Oktubre 2025 |website=Lebanese Broadcasting Corporation International |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251118012117/https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en|archive-date=18 Nobyembre 2025}}</ref> |22 |Al-Maamriyah |- |{{flagdeco|MWI}} [[Malawi]] |{{sortname|Ireen |Navicha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hulyo 2026 |title=Ireen Navicha to Represent Malawi at Miss World 2026 in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/ireen-navicha-to-represent-malawi-at-miss-world-2026-in-vietnam/articleshow/155151785.cms |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806232001/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/ireen-navicha-to-represent-malawi-at-miss-world-2026-in-vietnam/articleshow/155151785.cms|archive-date=6 Agosto 2026}}</ref> |20 |[[Lilongwe]] |- |{{flagdeco|MYS}} [[Malaysia]] |{{sortname|Taanusiya|Chetty|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sokial |first=Sandra |date=4 Disyembre 2024 |title=Taanusiya Chetty wins Miss World Malaysia 2024 |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/12/04/taanusiya-chetty-wins-miss-world-malaysia-2024#goog_rewarded |access-date=10 Hulyo 2025 |website=The Star |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260426124239/https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/12/04/taanusiya-chetty-wins-miss-world-malaysia-2024#goog_rewarded|archive-date=26 Abril 2026}}</ref> |24 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagicon|MDV}} [[Maldives|Maldibas]] |{{sortname|Mariyam |Mohamed|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Agosto 2026 |title=Miss World Maldives 2026 Mariyam Eema Mohamed Makes History as the First-Ever Miss World Maldives |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-maldives-2026-mariyam-eema-mohamed-makes-history-as-the-first-ever-miss-world-maldives/articleshow/155324622.cms |access-date=10 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |23 |[[Malé]] |- |{{flagdeco|MLT}} [[Malta]] |{{sortname|Nicole|Spiteri|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=4 Hulyo 2024 |title=Nicole Spiteri wins Miss World Malta contest |url=https://tvmnews.mt/en/news/nicole-spiteri-wins-miss-world-malta-contest/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=TVM News |language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411012515/https://tvmnews.mt/en/news/nicole-spiteri-wins-miss-world-malta-contest/|archive-date=11 Abril 2026}}</ref> |23 |Marsa |- |{{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} [[Martinika]] |{{sortname|Laurence|Fibleuil|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Pinel-Fereol |first=Peggy |date=14 Hunyo 2026 |title=Miss Martinique 2026 : Maureen-Alycia Lucea-Merlin représentera la Martinique à Miss France 2027 |language=fr |trans-title=Miss Martinique 2026: Maureen-Alycia Lucea-Merlin will represent Martinique at Miss France 2027 |website=Outre-mer La 1ère |url=https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/miss-martinique-2026-maureen-alycia-lucea-merlin-representera-la-martinique-a-miss-france-2027-1710355.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614055134/https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/miss-martinique-2026-maureen-alycia-lucea-merlin-representera-la-martinique-a-miss-france-2027-1710355.html |archive-date=14 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Le Robert |- |{{flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |{{sortname|Chirihan|Chergui|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kharroubi |first=Hajar |date=9 Agosto 2026 |title=Moroccan Miss World 2026 candidate Chirihan Chergui on her preparations, Moroccan heritage and Doors Open project |url=https://en.le360.ma/lifestyle/moroccan-miss-world-2026-candidate-chirihan-chergui-on-her-preparations-moroccan-heritage-and-doors_5YVP2HGC3VERHKNGUAAGFF7XFM/ |access-date=10 Agosto 2026 |website=Le 360 Anglais |language=en}}</ref> |20 |[[Casablanca]] |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |{{sortname|Shreeya|Bokhoree|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Mungur |first=Nathalie Marion |date=25 Abril 2025 |title=Shreeya Bokhoree élue Miss World Mauritius 2026 |language=fr |trans-title=Shreeya Bokhoree elected Miss World Mauritius 2026 |website=Le Défi Media Group |url=https://defimedia.info/shreeya-bokhoree-elue-miss-world-mauritius-2026 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712064320/https://defimedia.info/shreeya-bokhoree-elue-miss-world-mauritius-2026|archive-date=12 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Grand Port |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |{{sortname|Cassandra|García|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Naranjo López |first=Itzel |date=30 Nobyembre 2025 |title=¿Quién es Cassandra García Olea, Miss México 2025? Competirá en Miss Mundo 2026 |language=es |trans-title=Who is Cassandra García Olea, Miss Mexico 2025? She will compete in Miss World 2026 |website=SDP Noticias |url=https://www.sdpnoticias.com/espectaculos/famosos/quien-es-cassandra-garcia-olea-miss-mexico-2025-competira-en-miss-mundo-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714050133/https://www.sdpnoticias.com/espectaculos/famosos/quien-es-cassandra-garcia-olea-miss-mexico-2025-competira-en-miss-mundo-2026/|archive-date=14 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Emiliano Zapata |- |{{flagicon|MGL}} [[Mongolya]] |{{sortname|Enkhtuul|Bayarsaikhan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=24 Setyembre 2025 |title=“Miss World Mongolia-2026” фестивалийн үндэсний ялагчаар Б.Энхтуул шалгарлаа |url=https://ikon.mn/n/3i1p |access-date=25 Setyembre 2025 |website=Ikon.mn |language=mn|archive-url=https://web.archive.org/web/20260429042457/https://ikon.mn/n/3i1p|archive-date=29 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Ulan Bator]] |- |{{flagicon|Montenegro}} [[Montenegro]] |{{sortname|Maša|Vukićević|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=29 Abril 2026 |title=Maša Vukićević sa Cetinja predstavlja Crnu Goru na Izboru za miss svijeta |language=bs |trans-title=Maša Vukićević from Cetinje represents Montenegro at the Miss World Pageant |website=Cafe del Montenegro |url=https://www.cdm.me/zabava/showbiz/masa-vukicevic-sa-cetinja-predstavlja-crnu-goru-na-izboru-za-miss-svijeta/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260802094630/https://www.cdm.me/zabava/showbiz/masa-vukicevic-sa-cetinja-predstavlja-crnu-goru-na-izboru-za-miss-svijeta/|archive-date=2 Agosto 2026}}</ref> |21 |Cetinje |- |{{flagicon|MOZ}} [[Mosambik]] |{{sortname|Arcenia |Quehá|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Agosto 2026 |title=24 African women, 24 stories: Meet Ghana’s Rumzia and the queens taking Africa to Miss World 2026 |url=https://www.pulse.com.gh/story/miss-world-2026-ghana-rumzia-sule-2026082215273299779 |access-date=24 Agosto 2026 |website=Pulse Ghana |language=en}}</ref> |21 |Sofala |- |{{flagicon|MYA}} [[Myanmar]] |{{sortname|Han Theint Theint |Aung|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=13 Hulyo 2026 |title=Han Theint Theint Aung Wins Miss World Myanmar 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/han-theint-theint-aung-wins-miss-world-myanmar-2026/articleshow/155090800.cms |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260731161503/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/han-theint-theint-aung-wins-miss-world-myanmar-2026/articleshow/155090800.cms|archive-date=31 Hulyo 2026}}</ref> |20 |[[Yangon]] |- |{{flagicon|Namibia}} [[Namibia|Namibya]] |{{sortname|Elly|Aron|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Nghifindaka |first=Lucia |date=2 Pebrero 2026 |title=Elly Aron crowned Miss NGO Namibia 2026 |language=en |website=Namibian Broadcasting Corporation |url=https://nbcnews.na/node/114863 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713174853/https://nbcnews.na/node/114863|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |20 |Ohangwena |- |{{NPL}} |{{sortname|Luna|Luitel|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Sanskriti Pokharel |date=31 Agosto 2025 |title=Luna Luitel crowned Miss Nepal World 2025 |language=en |website=The Kathmandu Post |url=https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/31/luna-luitel-crowned-miss-nepal-world-2025 |url-status=live |access-date=21 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250902041014/https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/31/luna-luitel-crowned-miss-nepal-world-2025 |archive-date=2 Setyembre 2025}}</ref> |26 |[[Katmandu]] |- |{{flagicon|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |{{sortname|Tamunosoye|Karibi-George|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=6 Hunyo 2026 |title=Miss Bayelsa Crowned Miss World Nigeria 2026 |language=en |website=Silverbird Group |url=https://silverbirdtv.com/miss-bayelsa-crowned-miss-world-nigeria-2026/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607061949/https://silverbirdtv.com/miss-bayelsa-crowned-miss-world-nigeria-2026/ |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |26 |Port Harcourt |- |{{Flagicon|Nicaragua}} [[Nikaragwa]] |{{sortname|Belén|Cáceres|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=25 Hunyo 2026 |title=Miss World Nicaragua Belen Cáceres Launches Her Beauty With A Purpose Project, One Smile at a Time |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-nicaragua-belen-cceres-launches-her-beauty-with-a-purpose-project-one-smile-at-a-time/articleshow/154759256.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714030908/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-nicaragua-belen-cceres-launches-her-beauty-with-a-purpose-project-one-smile-at-a-time/articleshow/154759256.cms|archive-date=14 Hulyo 2026}}</ref> |26 |Matagalpa |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Chloe|Robinson|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=8 Hunyo 2026 |title=Lộ diện nhiều đối thủ của Bảo Ngọc ở Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=Many of Bao Ngoc's rivals at Miss World have emerged |website=24h |url=https://www.24h.com.vn/dep/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-c78a1768414.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608191438/https://www.24h.com.vn/dep/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-c78a1768414.html |archive-date=8 Hunyo 2026}}</ref> |19 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|NED}} [[Holland|Olanda]] |{{sortname|Charlotte|Boonstra|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Reitsma |first=Martin |date=7 Oktubre 2025 |title=Miss World Nederland, Beauty with A Purpose op Kasteel de Wittenburg |language=nl |website=Delft op Zondag |url=https://www.delftopzondag.nl/nieuws/algemeen/108121/miss-world-nederland-beauty-with-a-purpose-op-kasteel-de-witt |url-status=live |access-date=16 Oktubre 2025|trans-title=Miss World Netherlands, Beauty with a Purpose at Castle de Wittenburg|archive-url=https://web.archive.org/web/20260415085704/https://www.delftopzondag.nl/nieuws/algemeen/108121/miss-world-nederland-beauty-with-a-purpose-op-kasteel-de-witt|archive-date=15 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Ang Haya]] |- |{{flagicon|PAK}} [[Pakistan]] |{{sortname|Aneeqa Jamal|Iqbal|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=15 Hulyo 2026 |title=73 سال بعد عالمی مقابلہ حسن میں پاکستان کی پہلی نمائندگی، انیقہ جمال حصہ لیں گی |language=ur |trans-title=Aniqa Jamal, Pakistan's first representation in a world beauty pageant after 73 years, will participate |website=Express News |url=https://www.express.pk/story/2822316/aniqa-jamal-iqbal-pakistan-first-representation-at-miss-world-2822316 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260716041304/https://www.express.pk/story/2822316/aniqa-jamal-iqbal-pakistan-first-representation-at-miss-world-2822316 |archive-date=16 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Lahore |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |{{sortname|Madeline|Miller|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Fernández |first=Diana |date=16 Hunyo 2026 |title=La modelo Madeline Elena Miller Vergara es la nueva Miss Mundo Panamá 2026 |language=es |trans-title=Model Madeline Elena Miller Vergara is the new Miss World Panama 2026 |website=Ellas |url=https://www.ellas.pa/belleza/la-modelo-madeline-elena-miller-vergara-es-la-nueva-miss-mundo-panama-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617155346/https://www.ellas.pa/belleza/la-modelo-madeline-elena-miller-vergara-es-la-nueva-miss-mundo-panama-2026/|archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PAR}} [[Paraguay|Paragway]] |{{sortname|Ayelén |Pérez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2026 |title=Ayelén Pérez viajó a Vietnam para representarnos en el Miss Mundo 2026 |trans-title=Ayelén Pérez viajó a Vietnam para representarnos en el Miss Mundo 2026 |url=https://www.abc.com.py/gente/2026/08/09/ayelen-perez-viajo-a-vietnam-para-representarnos-en-el-miss-mundo-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809174539/https://www.abc.com.py/gente/2026/08/09/ayelen-perez-viajo-a-vietnam-para-representarnos-en-el-miss-mundo-2026/ |archive-date=9 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=ABC Color |language=es}}</ref> |26 |[[Asuncion]] |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |{{sortname|Josiane|Sciotti|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Josiane Sciotti Wins Miss World Peru 2026 |language=en |website=Fermina |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/josiane-sciotti-wins-miss-world-peru-2026/articleshow/154823736.cms |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061836/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/josiane-sciotti-wins-miss-world-peru-2026/articleshow/154823736.cms |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Miss World Philippines|Pilipinas]] |{{Sortname|Asia Rose|Simpson}}<ref>{{Cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=4 Pebrero 2026 |title=Asia Rose Simpson of Quezon City crowned Miss World Philippines 2026 |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/651535/asia-rose-simpson-of-quezon-city-crowned-miss-world-philippines-2026 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260709162953/https://entertainment.inquirer.net/651535/asia-rose-simpson-of-quezon-city-crowned-miss-world-philippines-2026|archive-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |18 |[[Lungsod Quezon]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Kiia|Huutoniemi|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Nobyembre 2025 |title=Huutoniemi Miss World Finland voittoon |language=fi |trans-title=Huutoniemi wins Miss World Finland |website=Ähtärijärven Uutisnuotta |url=https://www.ahtarinjarvenuutisnuotta.net/teemat/huutoniemi-miss-world-finland-voittoon-6.177.47503.6e114f7653 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260101071417/https://www.ahtarinjarvenuutisnuotta.net/teemat/huutoniemi-miss-world-finland-voittoon-6.177.47503.6e114f7653 |archive-date=1 Enero 2026}}</ref> |21 |Jyväskylä |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |{{sortname|Maja|Todd|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hunyo 2025 |title=Maja Todd została Miss Polonia 2025! Co wiemy o laureatce? |trans-title=Maja Todd is Miss Polonia 2025! What do we know about the winner? |url=https://wloclawek.naszemiasto.pl/maja-todd-zostala-miss-polonia-2025-co-wiemy-o-laureatce/ar/c6p2-27711799 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Włocławek Nasze Miasto |language=pl-PL|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810091333/https://wloclawek.naszemiasto.pl/maja-todd-zostala-miss-polonia-2025-co-wiemy-o-laureatce/ar/c6p2-27711799|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |21 |Katowice |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |{{sortname|Suil Anyelina|Pagán|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sepúlveda Núñez |first=Bárbara |date=30 Hunyo 2026 |title=Conoce a la nueva Miss Mundo de Puerto Rico 2026: Así comienza el camino de Suil Anyelina Pagán |language=es |trans-title=Meet the new Miss World Puerto Rico 2026: This is how Suil Anyelina Pagán's journey begins |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/magacin/inspiracion-liderazgo/fotogalerias/conoce-a-la-nueva-miss-mundo-de-puerto-rico-2026-asi-comienza-el-camino-de-suil-anyelina-pagan/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260805020155/https://www.elnuevodia.com/magacin/inspiracion-liderazgo/fotogalerias/conoce-a-la-nueva-miss-mundo-de-puerto-rico-2026-asi-comienza-el-camino-de-suil-anyelina-pagan/|archive-date=5 Agosto 2026}}</ref> |21 |San Juan |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |{{sortname|Vitória|Babinetchi|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Antunes |first=Sandra Catarina |date=30 Hunyo 2026 |title=Jovem de Guimarães é a nova Miss World Portugal e vai representar o país no Vietname |language=pt |trans-title=A young woman from Guimarães is the new Miss World Portugal and will represent the country in Vietnam |website=Braga TV |url=https://bragatv.pt/jovem-de-guimaraes-e-a-nova-miss-world-portugal-e-vai-representar-o-pais-no-vietname/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260704113917/https://bragatv.pt/jovem-de-guimaraes-e-a-nova-miss-world-portugal-e-vai-representar-o-pais-no-vietname/|archive-date=4 Hulyo 2026}}</ref> |22 |Guimarães |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |{{sortname|Indira|Ampiot|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Litaud |first=Emmanuelle |date=18 Mayo 2026 |title=«Déterminée à porter haut les couleurs de notre pays» : Indira Ampiot représentera la France à Miss Monde |language=fr |trans-title="Determined to proudly represent our country": Indira Ampiot will represent France at Miss World |website=TV Magazine |url=https://tvmag.lefigaro.fr/programme-tv/miss-france/determinee-a-porter-haut-les-couleurs-de-notre-pays-indira-ampiot-representera-la-france-a-miss-monde-20260518 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518100201/https://tvmag.lefigaro.fr/programme-tv/miss-france/determinee-a-porter-haut-les-couleurs-de-notre-pays-indira-ampiot-representera-la-france-a-miss-monde-20260518 |archive-date=18 Mayo 2026}}</ref> |21 |Basse-Terre |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Joheirry|Mola|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Albuez |first=Maholi |date=12 Oktubre 2025 |title=Joheirry Mola es coronada Miss Mundo Dominicana 2025 |trans-title=Joheirry Mola is crowned Miss Mundo Dominicana 2025 |url=https://elnacional.com.do/joheirry-mola-es-coronada-miss-mundo-dominicana/ |access-date=16 Oktubre 2025 |website=El Nacional |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260420172236/https://elnacional.com.do/joheirry-mola-es-coronada-miss-mundo-dominicana/|archive-date=20 Abril 2026}}</ref> |24 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{sortname|Linda|Górecká|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Soukup |first=Jaroslav |date=3 Mayo 2025 |title=Vítězkou Miss Czech Republic se stala Linda Górecká |trans-title=Linda Górecká was crowned Miss Czech Republic |url=https://www.novinky.cz/clanek/koktejl-vitezkou-miss-czech-republic-2025-se-stala-linda-gorecka-40519702 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Novinky |language=cs|archive-url=https://web.archive.org/web/20260408113311/https://www.novinky.cz/clanek/koktejl-vitezkou-miss-czech-republic-2025-se-stala-linda-gorecka-40519702|archive-date=8 Abril 2026}}</ref> |22 |[[Praga]] |- |{{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |{{sortname|Adah|Mushibi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=12 Mayo 2026 |title=Dr. Adah Mushibi Was Crowned Miss World Zambia 2026 |url=https://www.missworld.com/news/dr-adah-mushibi-was-crowned-miss-world-zambia-2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514130042/https://www.missworld.com/news/dr-adah-mushibi-was-crowned-miss-world-zambia-2026 |archive-date=14 Mayo 2026 |access-date=19 Agosto 2026 |website=Miss World |language=en}}</ref> |26 |[[Lusaka]] |- |{{flagicon|SEN}} [[Senegal]] |{{sortname|Fatima |Diop|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=8 Hulyo 2026 |title=Fatoumata Diop portera les couleurs du Sénégal |language=fr |trans-title=Fatoumata Diop will represent Senegal |website=Le Soleil |url=https://lesoleil.sn/actualites/arts-et-culture/fatoumata-diop-portera-les-couleurs-du-senegal/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260708134715/https://lesoleil.sn/actualites/arts-et-culture/fatoumata-diop-portera-les-couleurs-du-senegal/ |archive-date=8 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Dakar]] |- |{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] |{{sortname|Simona|Manojlović|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Pebrero 2026 |title=One je ponela titulu najlepše! Simona Manojlović je nova mis Srbije! |language=bs |trans-title=She took home the title of most beautiful! Simona Manojlović is the new Miss Serbia! |website=Republika |url=https://www.republika.rs/zabava/estrada/729287/mis-srbije-2026 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260715045033/https://www.republika.rs/zabava/estrada/729287/mis-srbije-2026|archive-date=15 Hulyo 2026}}</ref> |21 |Novi Sad |- |{{flagicon|Sierra Leone}} [[Sierra Leone]] |{{sortname|Mariyam |Konneh|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Mariyam Lorba Konneh to Represent Sierra Leone at Miss World 2026 |url=https://sierraloaded.sl/lifestyle/mariyam-lorba-konneh-competing-at-miss-world/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Sierraloaded |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722070003/https://sierraloaded.sl/lifestyle/mariyam-lorba-konneh-competing-at-miss-world/|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |21 |[[Freetown]] |- |{{Flagicon|Zimbabwe}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Brunette|Makanyiso|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=While tension fills History was made in Harare as Miss Universe Zimbabwe crowned seven beauty queens to represent the country at some of the world's biggest pageants |language=en |website=Zimbo Live News |url=https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |url-status=live |access-date=10 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607055812/https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |26 |Chitungwiza |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |{{sortname|Aishwarya Nicole|Tan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kannan |first=Yugesh |date=16 Hulyo 2026 |title=Miss World Singapore: Aishwarya Nicole Tan's journey |url=https://www.tabla.com.sg/community/people/aishwarya-nicole-tan-selfie-girl-miss-world-singapore |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Tabla |language=en}}</ref> |22 |[[Singapura]] |- |{{flagicon|SOM}} [[Somalia|Somalya]] |{{sortname|Foziya Abdullahi|Garad|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=29 Hunyo 2026 |title=Foziya Abdullahi Garad Wins Miss World Somalia 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/foziya-abdullahi-garad-wins-miss-world-somalia-2026/articleshow/154797612.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061955/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/foziya-abdullahi-garad-wins-miss-world-somalia-2026/articleshow/154797612.cms|archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |21 |[[Mogadishu]] |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |{{sortname|Prathibha|Liyanarachchi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hunyo 2026 |title=In conversation with Miss World Sri Lanka 2026 Prathibha Liyanaarachchi |url=https://themorning.lk//articles/51TZkbRARIpVJTf9YxNj |access-date=9 Hulyo 2026 |website=The Morning |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713152046/https://www.themorning.lk/articles/51TZkbRARIpVJTf9YxNj|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |27 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |{{sortname|Bianca|Lindström|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=25 Hunyo 2026 |title=Maria Berit Bianca Santos Lindström Wins Miss World Sweden 2026 Crown |language=en |website=Fermina |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/maria-berit-bianca-santos-lindstrm-wins-miss-world-sweden-2026-crown/articleshow/154759399.cms |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628064744/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/maria-berit-bianca-santos-lindstrm-wins-miss-world-sweden-2026-crown/articleshow/154759399.cms |archive-date=28 Hunyo 2026}}</ref> |22 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |{{sortname|Latricia Ian|Sawe|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Maricha |first=Julius |date=1 Mayo 2026 |title=Latricia Sawe: The girl who dreamt of flying, then ruled the runway |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/latricia-sawe-the-girl-who-dreamt-of-flying-then-ruled-the-runway-5442892 |access-date=9 Hulyo 2026 |website=The Citizen |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714065515/https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/latricia-sawe-the-girl-who-dreamt-of-flying-then-ruled-the-runway-5442892|archive-date=14 Hulyo 2026}}</ref> |24 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |{{sortname|Kanteera|Techaphattanakul|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Mayo 2026 |title=งดงามทรงพลัง น้ำผึ้ง กานต์ธีรา คว้ามงมิสเวิลด์-ไทยแลนด์ 2026 พร้อมชิงมงฟ้าที่เวียดนาม ก.ย. นี้ |language=th |trans-title=Beautiful and powerful, Namphueng Kanteera wins the Miss World-Thailand 2026 crown and will compete for the Miss World title in Vietnam this September |website=Thairath |url=https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2931854 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260510185219/https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2931854#goog_rewarded |archive-date=10 Mayo 2026}}</ref> |25 |Mae Yao |- |{{flagicon|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{sortname|Romanda |Hombir|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Selisho |first=Kaunda |date=21 Hulyo 2026 |title=Romanda Hombir: Meet SA's Miss World 2026 rep, proud Swati-Zulu-German heritage icon from Mpumalanga |url=https://www.citizen.co.za/lifestyle/romanda-hombir-meet-sas-miss-world-2026-rep-proud-swati-zulu-german-heritage-icon-from-mpumalanga/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=The Citizen |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722152500/https://www.citizen.co.za/lifestyle/romanda-hombir-meet-sas-miss-world-2026-rep-proud-swati-zulu-german-heritage-icon-from-mpumalanga/|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |27 |Mpumalanga |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Min-seo|Cha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Nam |first=Duy |date=9 Marso 2026 |title=Nhan sắc đối thủ của Bảo Ngọc gây tranh cãi |trans-title=The beauty of Bao Ngoc's rival sparks controversy |url=https://tienphong.vn/nhan-sac-doi-thu-cua-bao-ngoc-gay-tranh-cai-post1825522.tpo |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421104231/https://tienphong.vn/nhan-sac-doi-thu-cua-bao-ngoc-gay-tranh-cai-post1825522.tpo |archive-date=21 Abril 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Tiền Phong |language=vi}}</ref> |20 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|South Sudan}} [[Timog Sudan]] |{{sortname|Nyandeng Kerubino|Kuanyin Bol|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=14 Hulyo 2026 |title=Nyandeng Kerubino Kuanyin Bol Officially Announced as Miss World South Sudan 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/nyandeng-kerubino-kuanyin-bol-officially-announced-as-miss-world-south-sudan-2026/articleshow/155091040.cms |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810095539/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/nyandeng-kerubino-kuanyin-bol-officially-announced-as-miss-world-south-sudan-2026/articleshow/155091040.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |– |[[Juba]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |{{sortname|Georgia-Lee|Gill|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=9 Disyembre 2025 |title=Georgia-Lee is Miss World T&T |language=en |website=Trinidad Express Newspapers |url=https://trinidadexpress.com/news/local/georgia-lee-is-miss-world-t-t/article_6dc15b78-2e2c-452d-88d9-27c8121a4d3f.html |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260716034956/https://trinidadexpress.com/news/local/georgia-lee-is-miss-world-t-t/article_6dc15b78-2e2c-452d-88d9-27c8121a4d3f.html|archive-date=16 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Arima |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |{{sortname|Ignacia|Fernández|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Valdez |first=Cynthia |date=10 Nobyembre 2025 |title=Ignacia Fernández, la nueva Miss Mundo Chile que ganó la corona a ritmo de death metal |language=es |trans-title=Ignacia Fernández, the new Miss World Chile who won the crown to the rhythm of death metal |website=¡Hola! |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20251110866743/miss-mundo-chile-ganadora-corona-heavy-metal |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112193727/https://www.hola.com/us-es/celebrities/20251110866743/miss-mundo-chile-ganadora-corona-heavy-metal/ |archive-date=12 Nobyembre 2025}}</ref> |27 |Las Condes |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |{{sortname|Yifei|Dong|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Hulyo 2026 |title=Miss World China Dong Yifei Empowers Children in Remote Communities Through Arts Education |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-china-dong-yifei-empowers-children-in-remote-communities-through-arts-education/articleshow/154947645.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810100223/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-china-dong-yifei-empowers-children-in-remote-communities-through-arts-education/articleshow/154947645.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |26 |[[Qiqihar]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Sıla|Saraydemir|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2025 |title=New Azra Akın! Who is Sıla Saraydemir, the 2025 Miss Turkey? |language=en |website=Haberler |url=https://en.haberler.com/new-azra-akin-who-is-sila-saraydemir-the-2025-miss-19374446/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260720231227/https://en.haberler.com/new-azra-akin-who-is-sila-saraydemir-the-2025-miss-19374446/|archive-date=20 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |{{sortname|Elle|Muhoza|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Setyembre 2025 |title=Who is Miss Uganda 2025, Elle Trivia Muhoza? |url=https://www.newtimes.co.rw/article/29907/entertainment/who-is-miss-uganda-2025-elle-trivia-muhoza |access-date=25 Setyembre 2025 |website=The New Times |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810100837/https://www.newtimes.co.rw/article/29907/entertainment/who-is-miss-uganda-2025-elle-trivia-muhoza|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |22 |Bukomansimbi |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |{{sortname|Valeriia|Lisovska|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Zelenetska |first=Vita |date=14 Disyembre 2025 |title=18-year-old Odesa resident Valeriia Lisovska received the crown of "Miss Ukraine - 2025" |language=en |website=Ukrainian National News |url=https://unn.ua/en/news/18-year-old-odesa-resident-valeriia-lisovska-received-the-crown-of-miss-ukraine-2025 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251214143950/https://unn.ua/en/news/18-year-old-odesa-resident-valeriia-lisovska-received-the-crown-of-miss-ukraine-2025 |archive-date=14 Disyembre 2025}}</ref> |18 |[[Odessa]] |- |{{flagicon|HUN}} [[Unggriya]] |{{sortname|Janka|Végvári|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hunyo 2025 |title=Végvári Janka lett a Miss World Hungary győztese |trans-title=Here is the beautiful winner! Janka Végvári became the winner of Miss World Hungary |url=https://www.blikk.hu/galeria/miss-world-hungary-gyoztes/w2pggc7 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Blikk |language=hu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260430093750/https://www.blikk.hu/galeria/miss-world-hungary-gyoztes/w2pggc7|archive-date=30 Abril 2026}}</ref> |18 |Mosonmagyaróvár |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missworld.com/}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] nodj8sv0l68okwo75a15xay9fz884zf 2223260 2223155 2026-09-02T08:57:17Z Allyriana000 119761 Dinagdag ang mga Continental Winners ng Multimedia Challenge 2223260 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|name=Miss World 2026|image=|caption=|venue=April 2nd Square, [[Nha Trang]], Khánh Hòa, Biyetnam|date=5 Setyembre 2026|broadcaster=|presenters=|entrants=111|placements=40|debuts={{Hlist|Eritreya|French Guiana|Maldibas|Mosambik|Pakistan}}|withdrawals={{Hlist|Armenya|Ekwador|Honduras|Madagaskar|Moldabya|Rumanya|Suriname|Tunisya}}|returns={{hlist|Bahamas|Guinea-Bissau|Kapuluang Cook|Kosobo|Laos|Malawi|Maruekos|Noruwega|Tansaniya|Timog Korea}}|before=[[Miss World 2025|2025]]|next=[[Miss World 2027|2027]]}} Ang '''Miss World 2026''' ang magiging ika-73 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na gaganapin sa April 2nd Square sa [[Nha Trang]], Khánh Hòa, Biyetnam sa 5 Setyembre 2026.<ref name=":0">{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Vietnam to host Miss World 2026 for the first time |language=en |website=Voice of Vietnam |url=https://english.vov.vn/en/culture/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-the-first-time-post1278752.vov |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326224111/https://english.vov.vn/en/culture/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-the-first-time-post1278752.vov |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Kokoronahan ni [[Suchata Chuangsri]] ng Taylandiya ang kaniyang kahalili sa pagtatapos ng kompetisyon. Mga kandidata mula sa 111 mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Papangunahan ni [[Miss World 2016]] [[Stephanie del Valle|Stephanie Del Valle]] ang kompetisyon. == Kaligiran == [[Talaksan:Nha Trang, Tỉnh Khánh Hòa.jpg|thumb|Nha Trang, Tỉnh Khánh Hòa, ang lokasyon ng Miss World 2026]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 25 Marso 2026, inihayag ng Miss World Organization sa kanilang ''account'' sa ''[[Instagram]]'' na magaganap ang edisyong ito sa Biyetnam.<ref name=":0" /><ref name=":3">{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Miss World 2026 pageant to be held in Vietnam |language=en |website=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/3/26/miss-world-2026-pageant-to-be-held-in-vietnam-1205 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326222537/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/3/26/miss-world-2026-pageant-to-be-held-in-vietnam-1205 |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Kinumpirma rin ni Hoàng Nhật Nam, direktor ng Miss World Vietnam, na mangunguna ang Biyetnam sa edisyong ito.<ref name=":4">{{cite news |last=Tieu |first=Tan |date=26 Marso 2026 |title=Vietnam to host Miss World pageant for the first time |language=en |website=Sài Gòn Giải Phóng |url=https://en.sggp.org.vn/vietnam-to-host-miss-world-pageant-for-the-first-time-post124913.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326225920/https://en.sggp.org.vn/vietnam-to-host-miss-world-pageant-for-the-first-time-post124913.html |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Noong 29 Marso, inanunsyo ng tagapangulo at CEO ng Miss World Organization na si Julia Morley kasama si Miss World 2025 [[Suchata Chuangsri]] sa kasagsagan ng Miss World Vietnam 2025 sa [[Lungsod Ho Chi Minh]],<ref>{{cite news|last=Tan|first=Cao|date=25 Marso 2026|title=Vietnam set to host Miss World for the first time|url=https://e.vnexpress.net/news/life/arts/vietnam-set-to-host-miss-world-for-the-first-time-5055039.html|url-status=live|website=VnExpress|access-date=23 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326223051/https://e.vnexpress.net/news/life/arts/vietnam-set-to-host-miss-world-for-the-first-time-5055039.html|archive-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Hoai|first=Phương|date=26 Marso 2026|title=Vietnam to host Miss World 2026 for first time|url=https://news.tuoitre.vn/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-first-time-103260326154217121.htm|url-status=live|website=Tuổi Trẻ|access-date=23 Hulyo 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326093320/https://news.tuoitre.vn/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-first-time-103260326154217121.htm|archive-date=26 Marso 2026}}</ref> na magaganap ang kompetisyon mula 9 Agosto hanggang 5 Setyembre 2026.<ref>{{cite web|title=Miss World Celebrates its 75th Anniversary in Vietnam from August 9 to September 5|url=https://www.missworld.com/news/miss-world-celebrates-its-75th-anniversary-in-vietnam-from-august-9-to-september-5|url-status=live|website=Miss World|date=29 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260330000858/https://www.missworld.com/news/miss-world-celebrates-its-75th-anniversary-in-vietnam-from-august-9-to-september-5|archivedate=30 March 2026|accessdate=30 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|date=30 March 2026 |title=Miss World Vietnam 2025 Final: Phan Phuong Oanh crowned the winner |website=Vietnam.vn |url=https://www.vietnam.vn/en/chung-ket-miss-world-vietnam-2025-nguoi-dep-phan-phuong-oanh-dang-quang |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260330000611/https://www.vietnam.vn/en/chung-ket-miss-world-vietnam-2025-nguoi-dep-phan-phuong-oanh-dang-quang|archivedate=30 March 2026|accessdate=30 March 2026}}</ref> Noong 14 Mayo 2026, nilagdaan ang kasunduan sa pangunguna kasama ang mga unang lokasyon ng kompetisyon sa Biyetnam, kabilang ang [[Haiphong]] at [[Vũng Tàu]].<ref>{{cite news|date=14 Mayo 2026 |title=Over 130 contestants will participate in Miss World 2026 in Vietnam |language=en |website=Vietnam.vn |url=https://www.vietnam.vn/en/hon-130-nguoi-dep-se-tham-gia-hoa-hau-the-gioi-2026-tai-viet-nam |access-date=28 Hulyo 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515013521/https://www.vietnam.vn/en/hon-130-nguoi-dep-se-tham-gia-hoa-hau-the-gioi-2026-tai-viet-nam|archive-date=15 Mayo 2026}}</ref> Nakatakdang manguna ang Nha Trang para sa huling linggo ng mga gawain at sa pinal na kompetisyon mula 23 Agosto hanggang 5 Setyembre 2026.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Agosto 2026 |title=Miss World 2026 begins Vietnam journey across three host cities |url=https://vietnamnet.vn/en/miss-world-2026-begins-vietnam-journey-across-three-host-cities-2541792.html |access-date=4 Agosto 2026 |website=VietNamNet |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810023622/https://vietnamnet.vn/en/miss-world-2026-begins-vietnam-journey-across-three-host-cities-2541792.html|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Miss World Nepal 2025 Luna Luitel si Miss World Nepal Ashma Kumari KC bilang kandidata ng Nepal dahil sa lumagpas na sa panunungkulan ni Kumari ang petsa ng kompetisyon.<ref>{{cite news|last=Dhakal|first=Rishika|date=3 Agosto 2024|title=Ashma Kumari KC crowned Miss Nepal 2024|url=https://kathmandupost.com/national/2024/08/03/ashma-kumari-crowned-miss-nepal-2024|url-status=live|website=The Kathmandu Post|access-date=4 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803162852/https://kathmandupost.com/national/2024/08/03/ashma-kumari-crowned-miss-nepal-2024|archive-date=3 Agosto 2024|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Agosto 2025 |title=Who is Luna Luitel, the winner of Miss Nepal World 2025? |url=https://english.nepalnews.com/s/entertainment-lifestyle/who-is-luna-luitel-the-winner-of-miss-nepal-world-2025/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=Nepal News |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260212155621/https://english.nepalnews.com/s/entertainment-lifestyle/who-is-luna-luitel-the-winner-of-miss-nepal-world-2025/|archive-date=12 Pebrero 2026}}</ref> Pinalitan ni Yifei Dong si Rongfei Gan bilang kinatawan ng Tsina dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last= |date=30 Disyembre 2024 |title=第73届世界小姐中国区总冠军诞生 中国地质大学研究生：网友称美的有气质！ |trans-title=The champion of the 73rd Miss World China was born. A graduate student from China University of Geosciences: Netizens said she is beautiful and has great temperament! |url=https://finance.sina.com.cn/tech/roll/2024-12-30/doc-ineceyfc1498477.shtml |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Sina|archive-url=https://web.archive.org/web/20260625015803/https://finance.sina.com.cn/tech/roll/2024-12-30/doc-ineceyfc1498477.shtml|archive-date=25 Hunyo 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Dong Yifei Set to Represent China at the 75th Anniversary edition of Miss World |language=en |website=Fermina India |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/dong-yifei-set-to-represent-china-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world/amp_articleshow/154823989.cms |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061123/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/dong-yifei-set-to-represent-china-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world/amp_articleshow/154823989.cms |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> Pinalitan ni Annaëlle Ibo si Lauryane Nestor Dilo bilang kinatawan ng Guadalupe sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news|title=Lauryane Nestor Dilo, candidate à Miss Monde|trans-title=Lauryane Nestor Dilo, Miss World candidate|url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/lauryane-nestor-dilo-candidate-a-miss-monde-1060616.php|url-status=live|website=France-Antilles|language=fr|date=8 Disyembre 2025|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20251230090617/https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/lauryane-nestor-dilo-candidate-a-miss-monde-1060616.php|archive-date=30 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Miss World Guadeloupe 2026 Crowned|url=https://www.missworld.com/news/miss-world-guadeloupe-2026-crowned|url-status=live|website=Miss World|date=20 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260625015746/https://www.missworld.com/news/miss-world-guadeloupe-2026-crowned|archivedate=25 June 2026|accessdate=21 May 2026}}</ref> Pinalitan ni Leakena In si Miss World Cambodia 2026 Soriya Khorn bilang kinatawan ng Kambodya sa personal na kadahilanan.<ref>{{cite news|last=Sotheavy|first=Chan|date=20 Oktubre 2025|title=ស្ងាត់ៗ តារាស្ពតពាណិជ្ជកម្ម ខន សូរិយា ក្លាយជាម្ចាស់មកុដ Miss World Cambodia 2026|trans-title=Quietly, commercial star Khon Soriya becomes the winner of the Miss World Cambodia 2026 crown|url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1007111|url-status=live|website=Kampuchea Thmey Daily|language=km|archive-url=https://web.archive.org/web/20251020113838/https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1007111|archive-date=20 Oktubre 2025}}</ref><ref>{{cite news|last=Sotheavy|first=Chan|date=21 Enero 2026|title=វិតកម្សាន្ដខន សូរិយា ត្រូវដើរចេញពីតំណែងតំណាងជាតិ នៃកម្មវិធី Miss World 2026 (មានវីដេអូ)|trans-title=Vitakhamsankon Soriya to step down from her position as the national representative of Miss World 2026 (with video)|url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1055240|url-status=live|website=Kampuchea Thmey Daily|language=km|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260121112254/https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1055240|archive-date=21 Enero 2026}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss World America 2026 na si Mary Sickler upang kumatawan sa Estados Unidos, matapos mapagdesisyunan ni Miss World America 2026 Jade Glab na ipagliban ang edisyong ito at lumahok na lamang sa Miss World 2027 dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=14 Hulyo 2026 |title=Jade Glab Wins Miss World America 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/jade-glab-wins-miss-world-america-2026/articleshow/155090865.cms |access-date=19 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260808205632/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/jade-glab-wins-miss-world-america-2026/articleshow/155090865.cms|archive-date=8 Agosto 2026}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=23 Hulyo 2026 |title=Mary Sickler to Represent the United States at the 75th Anniversary Edition of Miss World in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/mary-sickler-to-represent-the-united-states-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155158082.cms |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260730153747/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/mary-sickler-to-represent-the-united-states-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155158082.cms|archive-date=30 Hulyo 2026}}</ref> Pinalitan ni Amelie Moore si Carly Wilson bilang kinatawan ng Hilagang Irlanda dahil sa suliraning pangkalusugan.<ref>{{Cite web |last=McLaughlin |first=Sophie |date=3 Hunyo 2025 |title=Carly Wilson crowned as Miss Northern Ireland 2025 |url=https://www.belfastlive.co.uk/whats-on/be/gallery/miss-northern-ireland-2025-named-31771078 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Belfast Live |language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Doyle|first=Louise|date=1 Agosto 2026|title='I must prioritise my health': Miss Northern Ireland withdraws from Miss World|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/area/down/i-must-prioritise-my-health-miss-northern-ireland-withdraws-from-miss-world/a/159494486.html|website=Belfast Telegraph|access-date=4 Agosto 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260802070809/https://www.belfasttelegraph.co.uk/area/down/i-must-prioritise-my-health-miss-northern-ireland-withdraws-from-miss-world/a/159494486.html?__cf_chl_rt_tk=rQTW07NExfMnyzW6QjABBtFjoE116wXa6eveyC3RmSc-1785654489-1.0.1.1-EVYFl0V9GcwvWJ9Qx5JfpOn9NiQtATPFNGTbTwMbZJU|archive-date=2 Agosto 2026}}</ref><ref /> Pinalitan ni Blair Isufi si Marigona Musshabani bilang kinatawan ng Kosobo dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2026 |title=Marigona Musshabani Crowned Miss World Kosovo 2026, Set to Represent Kosovo in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/marigona-musshabani-crowned-miss-world-kosovo-2026-set-to-represent-kosovo-in-vietnam/articleshow/155192764.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810072918/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/marigona-musshabani-crowned-miss-world-kosovo-2026-set-to-represent-kosovo-in-vietnam/articleshow/155192764.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Lalahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Eritreya, French Guiana, Maldibas, Mosambik, at Pakistan.<ref name=":5">{{Cite web |last=Aden |first=Nuri |date=6 Agosto 2026 |title=Snit Tewoldemedhin: The woman taking Eritrea to Miss World for the first time |url=https://www.trtafrika.com/english/article/3bd3979e2c3c |access-date=10 Agosto 2026 |website=TRT Afrika |language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Prima|first=Berkat|date=10 Hunyo 2026|editor=Muhammad Tarmizi Murdianto|title=Guyana Prancis Bakal Kirimkan Wakil Perdana di Miss World 2026|trans-title=French Guiana Will Send Its First Vice-President to Miss World 2026|url=https://www.idntimes.com/men/ladies/guyana-prancis-siap-kirimkan-wakil-perdana-di-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-tk2v60|url-status=live|website=IDN Times|language=id|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260610180222/https://www.idntimes.com/men/ladies/guyana-prancis-siap-kirimkan-wakil-perdana-di-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-tk2v60|archive-date=10 Hunyo 2026}}</ref> Babalik sa edisyong ito ang mga bansang Malawi na huling sumali noong [[Miss World 2012|2012]];<ref>{{cite news|last=Akeyo|first=Millicent|date=30 Hulyo 2026|title=Miss World 2026: Malawi replaces beauty queen Chisi with minister's daughter|url=https://www.trtafrika.com/english/article/8360625f5cc4|url-status=live|website=TRT Afrika|access-date=10 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806053457/https://www.trtafrika.com/english/article/8360625f5cc4|archive-date=6 Agosto 2026|language=en}}</ref> Kosobo na huling sumali noong [[Miss World 2014|2014]]; Kapuluang Cook at Laos na huling sumali noong [[Miss World 2019|2019]];<ref name="HACMCI">{{cite news |last=Etches |first=Melina |date=4 Nobyembre 2025 |title=Henry-Anguna crowned Miss Cook Islands 2025 |website=Radio New Zealand |url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/577773/henry-anguna-crowned-miss-cook-islands-2025 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251219065209/https://www.rnz.co.nz/news/pacific/577773/henry-anguna-crowned-miss-cook-islands-2025 |archive-date=19 Disyembre 2025 |accessdate=}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Hulyo 2026 |title=Miss World Cook Islands 2026 Tiarē Henry-Anguna Empowers Young Women Through the Ei Katu Project |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-cook-islands-2026-tiar-henry-anguna-empowers-young-women-through-the-ei-katu-project/articleshow/154958937.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810041040/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-cook-islands-2026-tiar-henry-anguna-empowers-young-women-through-the-ei-katu-project/articleshow/154958937.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> Bahamas na huling sumali noong [[Miss World 2021|2021]];<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |date=9 Hulyo 2026 |title=Miss World Bahamas 2026 Marechan Burrows Inspires Young Minds Through Her Beauty With a Purpose Initiative |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-the-bahamas-2026-marechan-burrows-inspires-young-minds-through-her-beauty-with-a-purpose-initiative/articleshow/155021634.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> at Guniya-Bissaw, Maruekos, Noruwega, Tansaniya, at Timog Korea na huling sumali noong [[Miss World 2023|2023]].<ref>{{Cite web |date=2 Mayo 2026 |title=From Dar es Salaam to the runway: Latricia Ian's journey as Miss World Tanzania |url=https://weekendargus.co.za/entertainment/2026-05-02-from-dar-es-salaam-to-the-runway-latricia-ians-journey-as-miss-world-tanzania/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=Weekend Argus |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810042554/https://weekendargus.co.za/entertainment/2026-05-02-from-dar-es-salaam-to-the-runway-latricia-ians-journey-as-miss-world-tanzania/|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> Bumitiw si Monika Harutjunjan ng Armenya dahil sa malubhang kondisyon sa kalusugan ng kaniyang ina.<ref>{{cite news |date=9 Pebrero 2026 |title=Չեխահայ Մոնիկա Հարությունյանը «Հայաստանի գեղեցկուհի» 2026 ազգային մրցույթի հաղթող |language=hy |trans-title=Czech-Armenian Monika Harutjunjanova is the winner of the "Miss Armenia 2026" national contest |website=Orer |url=https://orer.eu/hy/2026/02/09/monika-harutuinian-2026-miss-armenia/ |url-status=live |access-date=6 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260209183755/https://orer.eu/hy/2026/02/09/monika-harutuinian-2026-miss-armenia/ |archive-date=9 Pebrero 2026 |accessdate=}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2026 |title=The reigning Miss World and a group of beauties arrive in Quang Ninh. |url=https://www.vietnam.vn/en/duong-kim-hoa-hau-the-gioi-va-dan-nguoi-dep-toi-quang-ninh |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810042839/https://www.vietnam.vn/en/duong-kim-hoa-hau-the-gioi-va-dan-nguoi-dep-toi-quang-ninh |archive-date=10 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Tiền Phong |language=en |via=Vietnam.vn}}</ref><ref>{{cite news|last=Andini|first=Dewi|date=12 Agosto 2026|editor=Kurniawan|title=Wakil Armenia Resmi Mundur dari Ajang Miss World 2026|trans-title=Armenia's Representative Officially Withdraws from Miss World 2026|url=https://www.idntimes.com/men/ladies/wakil-armenia-resmi-mundur-dari-ajang-miss-world-2026-c1c2-01-cw2f3-bj9p09|website=IDN Times|language=id|access-date=1 Setyembre 2026|editor-first=Wahyu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260812053548/https://www.idntimes.com/men/ladies/wakil-armenia-resmi-mundur-dari-ajang-miss-world-2026-c1c2-01-cw2f3-bj9p09|archive-date=12 Agosto 2026}}</ref> Bumitiw si Samantha Quenedit ng Ekwador dahil sa suliraning pangkalusugan.<ref>{{cite news|last=Thu Cúc|date=4 August 2026|title=Đại diện Ecuador rút khỏi Miss World 2026 vì lý do gì?|trans-title=Why did the Ecuadorian representative withdraw from Miss World 2026?|url=https://kienthuc.net.vn/dai-dien-ecuador-rut-khoi-miss-world-2026-vi-ly-do-gi-post1626995.html|website=kienthuc.net.vn|language=vi|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260804130450/https://kienthuc.net.vn/dai-dien-ecuador-rut-khoi-miss-world-2026-vi-ly-do-gi-post1626995.html|archivedate=4 August 2026|accessdate=15 August 2026}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss World Estonia 2025 na si Henel Vare upang kumatawan sa kaniyang bansa matapos bumitiw ang orihinal na nagwagi na si Mari-Ann Rõuk upang pagtuunan-pansin ang kaniyang pag-aaral.<ref>{{Cite news |author=Külm |first=Ülo |date=17 Agosto 2025 |title=FOTOD: tema ongi uus Miss World Estonia 2025! |language=Estonian |trans-title=PHOTOS: She is the new Miss World Estonia 2025! |website=Nelli Teataja |url=https://www.nelli.ee/fotod-tema-ongi-uus-miss-world-estonia-2025 |url-status=live |access-date=10 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250817173439/https://www.nelli.ee/fotod-tema-ongi-uus-miss-world-estonia-2025 |archive-date=17 Agosto 2025}}</ref><ref>{{cite web |date=16 Pebrero 2026 |title=Henel Vare Confirmed as Miss World Estonia 2025 |url=https://www.missworld.com/news/henel-vare-confirmed-as-miss-world-estonia-2025 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301193803/https://www.missworld.com/news/henel-vare-confirmed-as-miss-world-estonia-2025 |archive-date=1 Marso 2026 |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Miss World |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tiisler |first=Eliise |date=5 Hulyo 2026 |title=VIDEO {{!}} Missid Õllesummeril: Carolina vallutas Egiptuse lava, Henelit ootab ees Vietnam |trans-title=VIDEO {{!}} Misses at the Beer Festival: Carolina conquered the Egyptian stage, Henel awaits Vietnam (3) |url=https://www.ohtuleht.ee/melu/1161637/video-missid-ollesummeril-carolina-vallutas-egiptuse-lava-henelit-ootab-ees-vietnam |archive-url=https://web.archive.org/web/20260714213513/https://www.ohtuleht.ee/melu/1161637/video-missid-ollesummeril-carolina-vallutas-egiptuse-lava-henelit-ootab-ees-vietnam |archive-date=14 Hulyo 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Õhtuleht |language=Estonian}}</ref> Gayunpaman, bumitiw rin si Vare sa kompetisyon dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Bumitiw rin si Nadiratou Afolabi ng Togo dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=A. |first=Jean |date=15 Disyembre 2024 |title=Miss Togo 2025 Afolabi Nadiratou : "Ce qui a fait la différence entre moi et les autres candidates, c'était le …" |trans-title=Miss Togo 2025 Afolabi Nadiratou: "What made the difference between me and the other candidates was the…" |url=https://yop.l-frii.com/miss-togo-2025-afolabi-nadiratou-ce-qui-a-fait-la-difference-entre-moi-et-les-autres-candidates-cetait-le |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810031624/https://yop.l-frii.com/miss-togo-2025-afolabi-nadiratou-ce-qui-a-fait-la-difference-entre-moi-et-les-autres-candidates-cetait-le |archive-date=10 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=YOP L-FRII |language=fr}}</ref> Bumitiw ang mga bansang Honduras, Madagaskar, Moldabya, Rumanya, Suriname, at Tunisya matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kandidata.<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2026 |title=Miss World: Madagascar Committee Skips 2026 Edition |url=https://livemada.com/news/1353/ |access-date=10 Agosto 2026 |website=L'Express de Madagascar |language=en |via=LiveMada}}</ref> Dapat sanang lalahok sa unang pagkakataon ang Butan sa edisyong ito, ngunit hindi ito natuloy matapos ang pagpapaliban ng Miss Bhutan 2026.<ref>{{cite news|title=Miss Bhutan returns, winner to represent Bhutan in Miss World|url=https://www.bbs.bt/235857/|url-status=live|website=Bhutan Broadcasting Service|date=27 Nobyembre 2025|access-date=4 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20251130140643/https://www.bbs.bt/235857/|archive-date=30 Nobyembre 2025|language=en}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss World 2026''' | |- |1st runner-up | |- |2nd runner-up | |- |Top 6 | |- |Top 12 | |- |Top 20 | |- |Top 40 | * {{flagicon|GER}} Alemanya – Julia Kühnle<ref name=":6">{{Cite web |last= |first= |date=31 Agosto 2026 |title=Vietnam’s Bao Ngoc joins first 10 in Miss World 2026 top 40 |url=https://vietnamnet.vn/en/vietnam-s-bao-ngoc-joins-first-10-in-miss-world-2026-top-40-2550888.html |access-date=1 Setyembre 2026 |website=VietNamNet News |language=en}}</ref> '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Nguyễn<ref name=":6" /> '''<small>Δ</small>''' * {{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} French Guiana – Audrey Ho-Wen-Tsaï '''<small>Δ</small>''' * {{flagdeco|INA}} Indonesya – Audrey Bianca Callista '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|ENG}} Inglatera – Grace Richardson '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|NGR}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=25 Agosto 2026 |title=PH’s Asia Rose Simpson earns early entry to Miss World 2026 Top 40 |url=https://entertainment.inquirer.net/681483/phs-asia-rose-simpson-earns-early-entry-to-miss-world-2026-top-40 |access-date=28 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|PUR}} Porto Riko – Suil Anyelina Pagán<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=20 Agosto 2026 |title=Miss World Sports Challenge: Suil Anyelina Pagán Secures Top 40 Spot |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-sports-challenge-suil-anyelina-pagn-secures-top-40-spot/articleshow/155790573.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20260820012936/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-sports-challenge-suil-anyelina-pagn-secures-top-40-spot/articleshow/155790573.cms |archive-date=20 Agosto 2026 |access-date=20 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|FRA}} Pransiya – Indira Ampiot '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|DOM}} Republikang Dominikano – Joheirry Mola '''<small>Δ</small>''' * {{flagdeco|ZAM}} Sambia – Adah Mushibi '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|ZAF}} Timog Aprika – Romanda Hombir '''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|TTO}} Trinidad at Tobago – Georgia-Lee Gill '''<small>Δ</small>''' |} <small>'''Δ''' – Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng mga ''Challenge Event''</small> == Mga ''Challenge Event'' == === Hamon sa Palakasan === Naganap ang ''pangwakas'' ng Hamon sa Palakasan noong 19 Agosto 2026 sa [[Haiphong]] kung saan ang dalawampu't-apat na kandidata ang napili mula sa karerang 1.25 km para lumahok sa huling ''round''.<ref name="TT1408">{{cite news|title=Over 100 Miss World 2026 contestants begin week-long journey in Vietnam|url=https://news.tuoitre.vn/over-100-miss-world-2026-contestants-begin-week-long-journey-in-vietnam-103260814114720526.htm|url-status=live|website=Tuổi Trẻ|date=14 Agosto 2026|access-date=18 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260814143926/https://news.tuoitre.vn/over-100-miss-world-2026-contestants-begin-week-long-journey-in-vietnam-103260814114720526.htm|archive-date=14 Agosto 2026|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Agosto 2026 |title=[PRNewswire] Miss World 2026 at Dragon Ocean Do Son Elevates Vietnam |url=https://en.yna.co.kr/view/RPR20260819008200353?section=press-release/index |access-date=19 Agosto 2026 |website=Yonhap News Agency |language=en}}</ref> Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 40. Nagwagi si Suil Anyelina Pagán ng Porto Riko sa hamong ito.<ref name=":02">{{Cite web |last=Ngan|first=Kim|date=19 Agosto 2026|title=Lộ diện mỹ nhân đầu tiên vào Top 40 Miss World 2026|trans-title=The first beauty queen to make it into the Top 40 of Miss World 2026 has been revealed|url=https://phunuvietnam.vn/lo-dien-my-nhan-dau-tien-vao-top-40-miss-world-2026-238260819202534137.htm|access-date=19 Agosto 2026|website=Báo Phụ nữ Việt Nam|language=vi}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamon sa Palakasan. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|PUR}} '''Porto Riko''' – '''Suil Anyelina Pagán<ref name=":02" />''' |- |1st runner-up | * {{flagdeco|NIR}} Hilagang Irlanda – Amelie Moore<ref name=":02" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|AUS}} Australya – Olivija Spanovskis<ref name=":02" /> |- |Top 24<ref name=":02" /> | * {{flagicon|ALB}} Albanya – Alba Tirtja * {{flagicon|GER}} Alemanya – Julia Kühnle * {{flagicon|BEL}} Belhika – Olga Lombardo * {{flagicon|BOT}} Botswana – Ruth Thomas * {{flagicon|CUR}} Curaçao – Lishantely Jennie * {{flagdeco|ESA}} El Salvador – Andrea Rivas * {{flagicon|SLO}} Eslobenya – Amadea Zupan * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagdeco|GNQ}} Gineang Ekwatoriyal – María de los Ángeles Ndong * {{flagicon|MKD}} Hilagang Masedonya – Eva Velichkovska * {{flagicon|ENG}} Inglatera – Grace Richardson * {{flagicon|IRL}} Irlanda – Caoimhe Kenny * {{Flagicon|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{flagicon|MEX}} Mehiko – Cassandra García * {{flagicon|NED}} Olanda – Charlotte Boonstra * {{flagicon|PAN}} Panama – Madeline Miller * {{flagicon|PAR}} Paragway – Ayelén Pérez * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]] * {{flagicon|FIN}} Pinlandiya – Kiia Huutoniemi * {{flagicon|POR}} Portugal – Vitória Babinetchi * {{flagicon|SRI}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi |} === Hamong ''Head-to-Head'' === Naganap ang unang bahagi ng hamong ''Head-to-Head'' noong 22 at 24 Agosto 2026 sa Khanh Hoa Children’s Palace sa Nha Trang kung saan ipinakilala ng lahat ng mga kandidata ang kanilang mga sarili at nagbigay ng mga talumpati tungkol sa kanilang mga proyekto<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=25 Agosto 2026 |title=Miss World PH Asia Rose Simpson tops head-to-head challenge for Asia & Oceania |url=https://www.gmanetwork.com/lifestyle/news/137540/miss-world-ph-asia-rose-simpson-tops-head-to-head-challenge-for-asia-oceania/story |access-date=26 Agosto 2026 |website=GMA Lifestyle |language=en}}</ref>. Limang kandidata na napili mula sa bawat rehiyong kontinental ang nagtunggali sa ikalawang bahagi, kung saan tinukoy ang apat na nagwagi mula sa mga rehiyong kontinental na pakusang makakapasok sa Top 40.<ref>{{Cite web |last=|first=|date=24 Agosto 2026|title=WATCH: Asia Rose Simpson makes the case for sport and dance with passionate speech at Miss World 2026|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/healthandwellness/999636/asia-rose-simpson-makes-the-case-for-sport-and-dance-with-passionate-speech-at-miss-world-202/story/|access-date=26 Agosto 2026|website=[[GMA News Online]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=25 Agosto 2026 |title=73rd Miss World Head-to-Head Challenge Winners Announced |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/73rd-miss-world-head-to-head-challenge-winners-announced/articleshow/155985449.cms |access-date=28 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 20 matapos magwagi sa Hamong ''Head-to-Head''. * {{Color box|lightgray|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Head-to-Head''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | | |- style="background:lightgray;" | rowspan="4" |Top 4<ref>{{Cite web |last=Baltasar |first=Cecile |date=25 Agosto 2026 |title=PH's Asia Rose Simpson now in Top 40 of Miss World 2026 |url=https://philstarlife.com/celebrity/176186-asia-rose-simpson-now-in-top-40-miss-world-2026? |access-date=26 Agosto 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> |Aprika | * {{flagicon|ZAF}} Timog Aprika – Romanda Hombir |- style="background:lightgray;" |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]] |- style="background:lightgray;" |Europa | * {{flagicon|GER}} Alemanya – Julia Kühnle |- style="background:lightgray;" |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|TTO}} Trinidad at Tobago – Georgia-Lee Gill |- | rowspan="4" |Top 20<ref name="h2h">{{Cite web |last=Prima|first=Berkat|date=25 Agosto 2026|title=Hasil Lengkap Head to Head Challenge Miss World 2026|trans-title=Complete Result of Miss World 2026 Head to Head Challenge|url=https://www.idntimes.com/men/ladies/hasil-lengkap-head-to-head-challenge-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-ql0fbj|access-date=26 Agosto 2026|website=IDN Times|language=id}}</ref> | style="vertical-align:middle;" |Aprika | * {{flagicon|ERI}} Eritreya – Snit Tewoldemedhin * {{Flagicon|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{flagicon|NGR}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George * {{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] – Adah Mushibi |- | style="vertical-align:middle;" |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Lê Nguyễn * {{flagdeco|COK}} Kapuluang Cook – Tiarē Henry-Anguna * {{flagicon|MDV}} Maldibas – Mariyam Eema Mohamed * {{flagicon|KOR}} Timog Korea – Min-seo Cha |- | style="vertical-align:middle;" |Europa | * {{flagicon|SCO}} Eskosya – Eilidh MacDonald * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagicon|WAL}} Gales – Helena Hawke * {{flagdeco|GIB}} Hibraltar – Julia Horne |- | style="vertical-align:middle;" |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|BAH}} Bahamas – Marechan Burrows * {{flagicon|BOL}} Bulibya – Vanessa Kraljevic * {{flagicon|USA}} Estados Unidos – Mary Sickler * {{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} Martinika – Laurence Fibleuil |} === Hamon sa Talento === * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamon sa Talento. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Placement !Contestant |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|ENG}} '''Inglatera''' – '''Grace Richardson''' |- |2nd place | * {{flagicon|GLP|local}} Guadalupe – Annaëlle Ibo |- |3rd place | * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]]<ref>{{Cite web |date=26 Agosto 2026 |title=Asia Rose Simpson is in Miss World's Top 3 in talent! |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/999858/asia-rose-simpson-is-in-miss-world-s-top-3-in-talent/story/ |access-date=1 Setyembre 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> |- | style="vertical-align:middle;" |Top 23 | * {{flagicon|VNM}} Biyetnam – Bảo Ngọc Lê Nguyễn * {{flagicon|BIH}} Bosnya at Hersegobina – Lana Jahić * {{flagicon|DEN}} Dinamarka – Josephine Bøttger * {{flagicon|ERI}} Eritreya – Snit Tewoldemedhin * {{flagicon|ETH}} Etiyopiya– Ruth Yirgalem * {{flagicon|GTM}} Guwatemala – Andrea Ortiz * {{flagicon|GIB}} Hibraltar – Julia Horne * {{flagdeco|NIR}} Hilagang Irlanda – Amelie Moore * {{flagicon|IRL}} Irlanda – Caoimhe Kenny * {{flagicon|NPL}} Nepal – Luna Luitel * {{flagdeco|COK}} Kapuluang Cook – Tiarē Henry-Anguna * {{flagicon|COL}} Kolombya – Andrea Romero * {{flagicon|NGA}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George * {{flagicon|PRY}} Paragway – Ayelén Pérez * {{flagicon|POL}} Polonya – Maja Todd * {{flagicon|PRT}} Portugal – Vitória Babinetchi * {{flagicon|ZMB}} Sambia – Adah Mushibi * {{flagicon|LKA}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi * {{flagicon|CHI}} Tsile – Ignacia Fernández * {{flagicon|CHN}} Tsina – Yifei Dong |} === Hamong ''Top Model'' === Naganap ang unang bahagi ng hamong Top Model noong 18 Agosto 2026 sa Dragon Beach Square, [[Haiphong]], kasabay ng ''Vietnam Beauty Fashion Fest XVI'' kung saan nirampa ng lahat ng 111 kandidata ang mga disenyo na gawa ng mga taga-disenyong Biyetnames.<ref name="TT1408" /><ref>{{Cite web |last=Tribune |first=Daily |date=17 Agosto 2026 |title=Miss World 2026 queens take runway for ‘The Green World’ |url=https://tribune.net.ph/2026/08/17/miss-world-2026-queens-take-runway-for-the-green-world |access-date=18 Agosto 2026 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=19 Agosto 2026 |title=PH’s Miss World bet walks with broken shoe at ‘Top Model’ event |url=https://entertainment.inquirer.net/680991/phs-miss-world-bet-walks-with-broken-shoe-at-top-model-event |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819093720/https://entertainment.inquirer.net/680991/phs-miss-world-bet-walks-with-broken-shoe-at-top-model-event |archive-date=19 Agosto 2026 |access-date=19 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Mula sa unang bahagi ng hamon, animnapung pinalista ang lalahok sa ikalawang bahagi ng hamong Top Model na magaganap sa 27 Agosto 2026 sa Nha Trang kung saan irarampa ng animnapung pinalista ang mga disenyo mula sa mga lokal na taga-disenyo ng kanilang bansang kinakatawan.<ref>{{cite news|title=PH's Asia Rose Simpson advances to finals of Miss World's Top Model competition|url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/8/21/ph-s-asia-rose-simpson-advances-to-finals-of-miss-world-s-top-model-competition-1422|url-status=live|website=[[ABS-CBN]]|date=21 Agosto 2026|access-date=24 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821124643/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/8/21/ph-s-asia-rose-simpson-advances-to-finals-of-miss-world-s-top-model-competition-1422|archive-date=21 Agosto 2026|language=en}}</ref> Limang kandidata na napili mula sa bawat rehiyong kontinental ang muling rumampa sa huling bahagi, kung saan tinukoy ang apat na nagwagi mula sa mga rehiyong kontinental na pakusang makakapasok sa Top 40. * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 20 matapos magwagi sa Hamong ''Top Model''. * {{Color box|lightgray|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Top Model''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | | |- style="background:lightgray;" | rowspan="4" |Top 4 |Aprika | * {{flagicon|NGR}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George<ref>{{Cite web |last= |date=27 Agosto 2026 |title=Top 40 Secured! Tamunosoye Karibi George Wins African Top Model Title at Miss World |url=https://www.bellanaija.com/2026/08/tamunosoye-karibi-george-wins-miss-world-top-model-africa-2026/ |access-date=1 Setyembre 2026 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> |- style="background:lightgray;" |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Nguyễn<ref>{{Cite web |last=Vân |first=Mi |date=1 Setyembre 2026 |title=Bảo Ngọc lọt top phần thi quan trọng, tiến gần vương miện Hoa hậu Thế giới |trans-title=Bao Ngoc made it to the top in the crucial competition, getting closer to the Miss World crown. |url=https://dantri.com.vn/giai-tri/bao-ngoc-lot-top-phan-thi-quan-trong-tien-gan-vuong-mien-hoa-hau-the-gioi-20260831234245590.htm |access-date=1 Setyembre 2026 |website=Báo điện tử Dân trí |language=vi}}</ref> |- style="background:lightgray;" |Europa | * {{flagicon|FRA}} Pransiya – Indira Ampiot |- style="background:lightgray;" |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|DOM}} Republikang Dominikano – Joheirry Mola |- | rowspan="4" |Top 21 |Aprika | * {{flagicon|BOT}} Botswana – Ruth Thomas<ref>{{Cite news |last=Gaoswediwe |first=Ndingililo |date=20 Agosto 2026 |title=Botswana: Thomas Makes Winning Team |language=en |work=Botswana Daily News |url=https://allafrica.com/stories/202608200346.html |access-date=24 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260824025514/https://allafrica.com/stories/202608200346.html |archive-date=24 Agosto 2026 |via=AllAfrica}}</ref> * {{flagdeco|GNQ}} Gineang Ekwatoriyal – María de los Ángeles Ndong * {{Flagicon|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{Flagicon|Zimbabwe}} Simbabwe – Brunette Makanyiso * {{flagicon|ZAF}} Timog Aprika – Romanda Hombir |- |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|IND}} Indiya – Nikita Porwal * {{flagicon|CAM}} Kambodya – Leakena In * {{flagicon|THA}} Taylandiya – Kanteera Techaphattanakul * {{flagicon|CHN}} Tsina – Yifei Dong |- |Europa | * {{flagicon|BEL}} Belhika – Olga Lombardo * {{flagdeco|KOS}} Kosobo – Blair Isufi * {{flagicon|CZE}} Republikang Tseko – Linda Górecká * {{flagicon|UKR}} Ukranya – Valeriia Lisovska |- |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|VEN}} Beneswela – Mística Núñez * {{flagicon|USA}} Estados Unidos – Mary Sickler * {{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} French Guiana – Audrey Ho-Wen-Tsaï * {{flagicon|COL}} Kolombya – Andrea Romero |- | rowspan="4" |Top 60<ref>{{cite news|last=Fernando|first=Jefferson|date=21 Agosto 2026|title=Asia Rose Simpson advances to Miss World Top Model Top 60|url=https://tribune.net.ph/2026/08/21/asia-rose-simpson-advances-to-miss-world-top-model-top-60|url-status=live|website=Daily Tribune|access-date=24 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821123546/https://tribune.net.ph/2026/08/21/asia-rose-simpson-advances-to-miss-world-top-model-top-60|archive-date=21 Agosto 2026|language=en}}</ref> |Aprika | * {{flagicon|CIV}} Baybaying Garing – Fatima Koné * {{flagdeco|GHA}} Gana – Rumzia Sule * {{flagicon|GUI}} Guniya – Saran Keita * {{flagdeco|CMR}} Kamerun – Noura Njikam * {{flagicon|MRI}} Mawrisyo – Shreeya Bokhoree * {{flagicon|MOZ}} Mosambik – Arcenia Quehá * {{flagicon|SEN}} Senegal – Fatima Diop<ref>{{Cite web |last=Kassa Bouassa |first=Yann Russe |date=21 Agosto 2026 |title=Miss Monde 2026 : le Sénégal qualifié pour la finale du Top model challenge |trans-title=Miss World 2026: Senegal qualifies for the Top Model Challenge final |url=https://www.quoideneuf.info/article/20260821120500-miss-monde-2026-le-senegal-qualifie-pour-la-finale-du-top-model-challenge |access-date=24 Agosto 2026 |website=Quoideneuf |language=fr}}</ref> * {{flagicon|SOM}} Somalya – Foziya Abdullahi Garad * {{flagicon|TZA}} Tansaniya – Latricia Ian Sawe |- |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|AUS}} Australya – Olivija Spanovskis * {{flagdeco|JPN}} Hapon – Yui Kawana * {{flagicon|INA}} Indonesya – Audrey Bianca Callista * {{Flagicon|Laos}} Laos – Mongkoutphet Harnsana * {{flagdeco|MYS}} Malaysia – Taanusiya Chetty * {{flagicon|MYA}} Myanmar – Han Theint Theint Aung * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=21 Agosto 2026 |title=PH’s Asia Rose Simpson advances to Miss World 2026 ‘Top Model’ finals |url=https://entertainment.inquirer.net/681173/phs-asia-rose-simpson-advances-to-miss-world-2026-top-model-finals |access-date=21 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> * {{flagicon|SRI}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi * {{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] – Sıla Saraydemir |- |Europa | * {{flagicon|DEN}} Dinamarka – Josephine Bøttger * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagdeco|GIB}} Hibraltar – Julia Horne * {{flagicon|ITA}} Italya – Lucrezia Mangilli * {{flagdeco|MLT}} Malta – Nicole Spiteri * {{flagicon|Montenegro}} Montenegro – Maša Vukićević * {{flagicon|NED}} Olanda – Charlotte Boonstra * {{flagicon|POL}} Polonya – Maja Todd * {{flagicon|POR}} Portugal – Vitória Babinetchi |- |Kaamerikahan at Karibe | * {{Flagicon|ARG}} Arhentina – Alina Akselrad * {{flagicon|BAH}} Bahamas – Marechan Burrows * {{flagicon|BRA}} Brasil – Gabriela Botelho * {{flagicon|BOL}} Bulibya – Vanessa Kraljevic * {{flagicon|CUR}} Curaçao – Lishantely Jennie * {{flagicon|CAN}} Kanada – Angelina Fan * {{flagicon|CAY}} Kapuluang Cayman – Kristianna Gordon * {{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} Martinika – Laurence Fibleuil * {{flagicon|PAN}} Panama – Madeline Miller * {{flagicon|PER}} Peru – Josiane Sciotti * {{flagicon|TTO}} Trinidad at Tobago – Georgia-Lee Gill * {{flagicon|CHI}} Tsile – Ignacia Fernández |} === ''Beauty With A Purpose'' === * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 6 matapos magwagi sa Hamong ''Beauty With A Purpose''. * {{Color box|lightgray|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Beauty With A Purpose''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | | |- style="background:lightgray;" | rowspan="4" |Top 4 |Aprika | |- style="background:lightgray;" |Asya at Oseaniya | |- style="background:lightgray;" |Europa | |- style="background:lightgray;" |Kaamerikahan at Karibe | |- | rowspan="4" |Top 24 |Aprika | * {{flagdeco|GHA}} Gana – Rumzia Sule * {{flagdeco|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{flagdeco|MWI}} Malawi – Ireen Navicha * {{flagdeco|SLE}} Sierra Leone – Mariyam Konneh * {{flagdeco|UGA}} Uganda – Elle Muhoza * {{flagdeco|ZIM}} Simbabwe – Brunette Makanyiso |- |Asya at Oseaniya | * {{flagdeco|BGD}} Bangglades – Samanzar Sayeed * {{flagdeco|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Nguyễn * {{flagdeco|MYS}} Malaysia – Taanusiya Chetty * {{flagdeco|NPL}} Nepal – Luna Luitel * {{flagdeco|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]]<ref>{{Cite web |last= |first= |date=31 Agosto 2026 |title=Miss World 2026: Asia Rose Simpson named Beauty with a Purpose finalist in Asia and Oceania |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/1000591/miss-world-2026-asia-rose-simpson-named-beauty-with-a-purpose-finalist-in-asia-and-oceania/story/ |access-date=1 Setyembre 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> * {{flagdeco|LKA}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi |- |Europa | * {{flagicon|DEN}} Dinamarka – Josephine Bøttger * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagicon|HRV}} Kroasya– Ema Helena Vičar * {{flagicon|PRT}} Portugal – Vitória Babinetchi * {{flagicon|FRA}} Pransiya – Indira Ampiot * {{flagicon|UKR}} Ukranya – Valeriia Lisovska |- |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|BLZ}} Belis – Faith Edgar * {{flagicon|VEN}} Beneswela – Mística Núñez * {{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} French Guiana – Audrey Ho-Wen-Tsaï * {{flagicon|GTM}} Guwatemala – Andrea Ortiz * {{flagicon|HTI}} Hayti – Marie Kemlyne Félix * {{flagicon|PRY}} Paragway – Ayelén Pérez |} === Hamong ''Multimedia'' === * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 20 matapos magwagi sa Hamong ''Multimedia''. * {{Color box|lightgray|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Multimedia''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | | |- style="background:lightgray;" | rowspan="4" |Top 4 |Aprika | * {{flagdeco|ZAM}} Sambia – Adah Mushibi |- style="background:lightgray;" |Asya at Oseaniya | * {{flagdeco|INA}} Indonesya – Audrey Bianca Callista |- style="background:lightgray;" |Europa | * {{flagdeco|GER}} Alemanya – Julia Kühnle |- style="background:lightgray;" |Kaamerikahan at Karibe | * {{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} French Guiana – Audrey Ho-Wen-Tsaï |- | rowspan="4" |Top 20 |Aprika | * {{flagdeco|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{flagdeco|NAM}} Namibya – Elly Aron * {{flagdeco|TAN}} Tansaniya – Latricia Ian Sawe * {{flagdeco|UGA}} Uganda – Elle Muhoza |- |Asya at Oseaniya | * {{flagdeco|LAO}} Laos – Mongkoutphet Harnsana * {{flagdeco|MYS}} Malaysia – Taanusiya Chetty * {{flagdeco|NZL}} Nuweba Selandiya – Chloe Robinson * {{flagdeco|THA}} Taylandiya – Kanteera Techaphattanakul |- |Europa | * {{flagdeco|BEL}} Belhika – Olga Lombardo * {{flagdeco|SCO}} Eskosya – Eilidh MacDonald * {{flagdeco|ESP}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagdeco|GIB}} Hibraltar – Julia Horne |- |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagdeco|ARG}} Arhentina – Alina Akselrad * {{flagdeco|COL}} Kolombya – Andrea Romero * {{flagdeco|DOM}} Republikang Dominikano – Joheirry Mola * {{flagdeco|CHL}} Tsile – Ignacia Fernández |} == Mga kandidata == Ang mga sumusunod ay mga kumpirmadong kalahok:<ref>{{cite news|last=Solis|first=Velnera|date=14 Mayo 2026|title=Miss World 2026: Date, Venue, Contestants and Everything Yoo Need to Know|url=https://zambianface.com/fashion-beauty/miss-world-2026/|url-status=live|website=Zambian Face|access-date=4 Agosto 2026|archive-date=15 Mayo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515012239/https://zambianface.com/fashion-beauty/miss-world-2026/|language=en}}</ref> {| class="sortable wikitable" style="font-size:95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |{{sortname|Alba|Tirtja|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Lam |first=Duy |date=8 Hunyo 2026 |title=Lộ diện nhiều đối thủ của Bảo Ngọc ở Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=Many of Bảo Ngọc's rivals at Miss World have emerged |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-post1849660.tpo |url-status=live |access-date=28 Hunyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608082221/https://tienphong.vn/vu-tau-hoa-dam-xe-tai-o-ha-noi-cuc-csgt-de-nghi-xem-xet-trach-nhiem-cua-tai-xe-o-to-post1849670.tpo |archive-date=8 Hunyo 2026}}</ref> |25 |[[Tirana]] |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |{{sortname|Julia |Kühnle|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=16 Hulyo 2026 |title=Julia Kühnle Crowned Miss World Germany 2026 Ahead of Miss World in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/julia-khnle-crowned-miss-world-germany-2026-ahead-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155112134.cms |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260730220414/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/julia-khnle-crowned-miss-world-germany-2026-ahead-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155112134.cms|archive-date=30 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Berlin]] |- |{{Flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{sortname|Alina|Akselrad|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Disyembre 2025 |title=Alina Akselrad representará a Argentina en la competencia de Miss Mundo 2026 |language=es |trans-title=Alina Akselrad will represent Argentina in the Miss World 2026 competition |website=Córdoba Interior Informa |url=https://cordobainteriorinforma.com/2025/12/27/alina-akselrad-representara-a-argentina-en-la-competencia-de-miss-mundo-2026/ |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260513041450/https://cordobainteriorinforma.com/2025/12/27/alina-akselrad-representara-a-argentina-en-la-competencia-de-miss-mundo-2026/ |archive-date=13 May 2026}}</ref> |27 |Córdoba |- |{{flagicon|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Olivija|Spanovskis|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rifai |date=12 Enero 2026 |title=7 Potret Miss World Australia 2026 Olivija Spanovskis, Curi Atensi! |language=id |trans-title=7 Portraits of Miss World Australia 2026 Olivija Spanovskis, Stealing Attention! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-world-australia-2026-olivija-spanovskis-curi-atensi-c1c2-01-9mwsv-xsplqs |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260206192814/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-world-australia-2026-olivija-spanovskis-curi-atensi-c1c2-01-9mwsv-xsplqs |archive-date=6 Pebrero 2026 |accessdate=}}</ref> |25 |[[Adelaide]] |- |{{flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |{{sortname|Marechan|Burrows|nolink=1}}<ref name=":2">{{cite news |date=26 Marso 2025 |title=Miss World The Bahamas introduced |language=en |website=The Nassau Guardian |url=https://www.thenassauguardian.com/multimedia/video_gallery/miss-world-the-bahamas-introduced/video_5913ce5c-ff42-54b4-94f1-7784588cc06d.html |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260328023048/https://www.thenassauguardian.com/multimedia/video_gallery/miss-world-the-bahamas-introduced/video_5913ce5c-ff42-54b4-94f1-7784588cc06d.html |archive-date=28 Marso 2026 |accessdate=}}</ref> |27 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BAN}} [[Bangladesh|Bangglades]] |{{sortname|Samanzar|Sayeed|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=|date=11 Hulyo 2026|title=কে হলেন এবারের মিস ওয়ার্ল্ড বাংলাদেশ|trans-title=Who is this year's Miss World Bangladesh?|url=https://www.channel24bd.tv/entertainment/article/336770/%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%8F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%B8-%E0%A6%93%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%A1-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6|access-date=12 Hulyo 2026|website=Channel 24|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260715051056/https://www.channel24bd.tv/entertainment/article/336770/%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%8F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%B8-%E0%A6%93%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%A1-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6|archive-date=15 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Dhaka]] |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{sortname|Fatima|Koné|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=29 Hunyo 2025 |title=Beauté: Koné Fatima élue Miss Côte d’Ivoire 2025 |trans-title=Beauty: Koné Fatima elected Miss Côte d’Ivoire 2025 |url=https://www.linfodrome.com/culture/110869-beaute-kone-fatima-elue-miss-cote-d-ivoire-2025 |access-date=29 Hunyo 2025 |website=Linfodrome |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20250807032018/https://www.linfodrome.com/culture/110869-beaute-kone-fatima-elue-miss-cote-d-ivoire-2025|archive-date=7 Agosto 2025}}</ref> |23 |Azaguié |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Olga|Lombardo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Clapson |first=Colin |date=23 Pebrero 2026 |title=22-year-old student Olga Lombardo is new Miss Belgium |url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2026/02/23/22-year-old-student-olga-lombardo-is-new-miss-belgium/ |access-date=5 Hulyo 2026 |website=VRT NWS |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260705031545/https://www.vrt.be/vrtnws/en/2026/02/23/22-year-old-student-olga-lombardo-is-new-miss-belgium/|archive-date=5 Hulyo 2026}}</ref> |22 |Leuven |- |{{flagicon|BIZ}} [[Belize|Belis]] |{{sortname|Faith|Edgar|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Keme-Palacio |first=Benita |date=17 Hunyo 2025 |title=Faith Edgar Crowned Miss World Belize 2025 |url=https://www.greaterbelize.com/faith-edgar-crowned-miss-world-belize-2025/ |access-date=9 Hulyo 2025 |website=Greater Belize Media |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260414122317/https://www.greaterbelize.com/faith-edgar-crowned-miss-world-belize-2025/|archive-date=14 Abril 2026}}</ref> |24 |San Pedro |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Mística|Núñez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2025 |title=Miss Falcón gana el Miss World Venezuela 2025 |url=https://primicia.com.ve/placeres/miss-falcon-gana-el-miss-world-venezuela-2025/|access-date=13 Nobyembre 2025 |website=Primicia|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20251206111351/https://primicia.com.ve/placeres/miss-falcon-gana-el-miss-world-venezuela-2025/|archive-date=6 Disyembre 2025|trans-title=Miss Falcón wins Miss World Venezuela 2025.}}</ref> |24 |Punto Fijo |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{sortname|Bảo Ngọc|Nguyễn|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Agosto 2025 |title=Hoa hậu Bảo Ngọc thi Miss World |language=vi |trans-title=Miss Bảo Ngọc competes in Miss World |website=VnExpress |url=https://vnexpress.net/hoa-hau-bao-ngoc-thi-miss-world-4924166.html |access-date=10 Setyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20260620055023/https://vnexpress.net/hoa-hau-bao-ngoc-thi-miss-world-4924166.html|archive-date=20 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Cần Thơ |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosniya at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |{{sortname|Lana|Jahić|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=27 Hunyo 2026 |title=Tuzlanka Lana Jahić je nova Miss Bosne i Hercegovine |trans-title=Lana Jahić from Tuzla is the new Miss Bosnia and Herzegovina |url=https://radiosarajevo.ba/magazin/showbiz/tuzlanka-lana-jahic-nova-miss-bosne-i-hercegovine/642737 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628051312/https://radiosarajevo.ba/magazin/showbiz/tuzlanka-lana-jahic-nova-miss-bosne-i-hercegovine/642737 |archive-date=28 Hunyo 2026 |access-date=5 Hulyo 2026 |website=Radio Sarajavo |language=bs}}</ref> |18 |Tuzla |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |{{sortname|Ruth|Thomas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kgamanyane |first=Nnasaretha |date=25 March 2025 |title=Thomas prophecy on winning Miss Botswana comes to pass |url=https://www.mmegi.bw/lifestyle/thomas-prophecy-on-winning-miss-botswana-comes-to-pass/news |access-date=9 May 2025 |website=Mmegi Online |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260731084436/https://www.mmegi.bw/lifestyle/thomas-prophecy-on-winning-miss-botswana-comes-to-pass/news|archive-date=31 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Masunga |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Gabriela|Botelho|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Nicolau |first=André |date=1 Pebrero 2026 |title=Gabriela Botelho, representante de Sergipe, é eleita Miss Brasil Mundo 2026 |language=pt-BR |trans-title=Gabriela Botelho, representing Sergipe, is elected Miss Brazil World 2026 |website=CNN Brasil |url=https://www.cnnbrasil.com.br/lifestyle/gabriela-botelho-representante-de-sergipe-e-eleita-miss-brasil-mundo-2026/ |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260202040947/https://www.cnnbrasil.com.br/lifestyle/gabriela-botelho-representante-de-sergipe-e-eleita-miss-brasil-mundo-2026/ |archive-date=2 Pebrero 2026}}</ref> |25 |Belo Horizonte |- |{{flagicon|BGR}} [[Bulgarya]] |{{sortname|Tsevetelina |Lozanova|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Цветелина Лозанова е новата "Мис Свят България 2026" |trans-title=Tsvetelina Lozanova is the new Miss World Bulgaria 2026 |url=https://www.bgdnes.bg/shou/article/23254058 |access-date=27 Hulyo 2026 |website=Bulgaria Dnes |language=bg|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722034637/https://www.bgdnes.bg/shou/article/23254058|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Sofia]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Vanessa|Kraljevic|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Ruiz |first=Melvy |date=28 Hunyo 2025 |title=La cruceña Vanessa Kraljevic es la nueva Miss Bolivia Mundo 2025 |trans-title=Vanessa Kraljevic from Santa Cruz is the new Miss Bolivia World 2025 |url=https://eju.tv/2025/06/la-crucena-vanessa-kraljevic-es-la-nueva-miss-bolivia-mundo-2025/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Eju.tv |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418220844/https://eju.tv/2025/06/la-crucena-vanessa-kraljevic-es-la-nueva-miss-bolivia-mundo-2025/|archive-date=18 Abril 2026}}</ref> |23 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |{{sortname|Lishantely|Jennie|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=16 Disyembre 2025 |title=Lishantely Jennie koroná komo Miss World Curaçao |language=pap |trans-title=Lishantely Jennie was crowned as Miss World Curaçao |website=extra.cw |url=https://extra.cw/lishantely-jennie-korona-komo-miss-world-curacao/ |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125094420/https://extra.cw/lishantely-jennie-korona-komo-miss-world-curacao/ |archive-date=25 Enero 2026}}</ref> |18 |Willemstad |- |{{flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Josephine|Bøttger|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Lam |first=Duy |date=26 Abril 2026 |title=Lộ diện thêm nhiều người đẹp đến Việt Nam thi Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=More beauties revealed to be coming to Vietnam to compete in Miss World |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/lo-dien-them-nhieu-nguoi-dep-den-viet-nam-thi-hoa-hau-the-gioi-post1838810.tpo |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260427012148/https://tienphong.vn/lo-dien-them-nhieu-nguoi-dep-den-viet-nam-thi-hoa-hau-the-gioi-post1838810.tpo |archive-date=27 Abril 2026}}</ref> |24 |Hillerød |- |{{flagdeco|ESA}} [[:en:Miss_El_Salvador|El Salvador]] |{{sortname|Andrea|Rivas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Palacios |first=Marcella |date=1 Oktubre 2025 |title=Adriana Rivas, Miss Usulután, es la nueva Miss World El Salvador 2025/26 |trans-title=Adriana Rivas, Miss Usulután, is the new Miss World El Salvador 2025/26 |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/miss-mundo-2025-usulutan/1244878/2025/ |access-date=16 Oktubre 2025 |website=El Diario de Hoy|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419025255/https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/miss-mundo-2025-usulutan/1244878/2025/|archive-date=19 Abril 2026}}</ref> |23 |[[:en:Usulután|Usulután]] |- |{{flagicon|ERI}} [[Eritrea|Eritreya]] |{{sortname|Snit |Tewoldemedhin|nolink=1}}<ref name=":5" /> |26 |[[Asmara]] |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |{{sortname|Eilidh|MacDonald|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Peddi |first=Sarah |date=24 Nobyembre 2025 |title=Miss Scotland 2025 winner revealed as stunning Glasgow beauty takes crown just before age cut-off |language=en |website=The Scottish Sun |url=https://www.thescottishsun.co.uk/tvandshowbiz/15606953/miss-scotland-winner-eilidh-macdonald-glasgow-crown/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810060845/https://www.thescottishsun.co.uk/tvandshowbiz/15606953/miss-scotland-winner-eilidh-macdonald-glasgow-crown/|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Glasgow]] |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |{{sortname|Amadea|Zupan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=13 Enero 2025 |title=Nova Miss Slovenije je postala Amadea Zupan iz Sežane |trans-title=Amadea Zupan from Sežana became the new Miss Slovenia |url=https://svet24.si/novice/kultura/miss-slovenije-2025-zmagovalka-1393630 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Novice Svet24 |language=sl|archive-url=https://web.archive.org/web/20260114132027/https://svet24.si/novice/kultura/miss-slovenije-2025-zmagovalka-1393630|archive-date=14 Enero 2026}}</ref> |26 |Sežana |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |{{sortname|Elisabeth|Reynés|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=19 Abril 2026 |title=Elisabeth Reynés, proclamada Miss World Spain 2026, será la representante de España en Miss Mundo |language=es |trans-title=Elisabeth Reynés, proclaimed Miss World Spain 2026, will be Spain's representative at Miss World |website=El Mundo |url=https://www.elmundo.es/loc/famosos/2026/04/19/69e4ca01e9cf4a6f358b4579.html |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713210732/https://www.elmundo.es/loc/famosos/2026/04/19/69e4ca01e9cf4a6f358b4579.html|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Mallorca]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Mary|Sickler|nolink=1}}<ref name=":1" /> |23 |[[Las Vegas]] |- |{{Flagicon|Ethiopia}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |{{sortname|Ruth|Yirgalem|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=23 Abril 2026 |title=The Enduring Legacy of Miss World from London to Vietnam |language=en |website=Pulse of Africa |url=https://pulseofafrica.info/entertainment/216?lang=en |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628062603/https://pulseofafrica.info/entertainment/216?lang=en |archive-date=28 Hunyo 2026}}</ref> |21 |[[Adis Abeba]] |- |{{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} [[French Guiana]] |{{sortname|Audrey|Ho-Wen-Tsaï|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Hunyo 2026 |title=Audrey Ho Wen Tsai représentera la Guyane au concours Miss World, une « première historique » pour le territoire |language=fr |trans-title=Audrey Ho Wen Tsai will represent French Guiana at the Miss World competition, a "historic first" for the territory |work=Outremers360 |url=https://outremers360.com/bassin-atlantique-appli/audrey-ho-wen-tsai-representera-la-guyane-au-concours-miss-world-une-premiere-historique-pour-le-territoire |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260610084647/https://outremers360.com/bassin-atlantique-appli/audrey-ho-wen-tsai-representera-la-guyane-au-concours-miss-world-une-premiere-historique-pour-le-territoire|archive-date=10 Hunyo 2026}}</ref> |20 |[[:en:Kourou|Kourou]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |{{sortname|Helena|Hawke|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Owens |first=David |date=5 Mayo 2025 |title=Student nurse is crowned Miss Wales 2025 |url=https://nation.cymru/culture/student-nurse-is-crowned-miss-wales-2025/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Nation Cymru |language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20260511205741/https://nation.cymru/culture/student-nurse-is-crowned-miss-wales-2025/|archive-date=11 Mayo 2026}}</ref> |20 |Caerleon |- |{{flagdeco|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{sortname|Rumzia |Sule|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hulyo 2026 |title=Rumzia Sule Wins Miss World Ghana 2026, Set to Represent Her Country at the 75th Miss World Festival |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/rumzia-sule-wins-miss-ghana-2026-set-to-represent-ghana-at-the-75th-miss-world-festival/articleshow/155141182.cms |access-date=27 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260728125432/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/rumzia-sule-wins-miss-ghana-2026-set-to-represent-ghana-at-the-75th-miss-world-festival/articleshow/155141182.cms|archive-date=28 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Accra]] |- |{{flagdeco|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{sortname|María de los Ángeles|Ndong|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Nkene |first=Gabriel Ebang Oyono |date=9 Setyembre 2025 |title=Conozca a todas las ganadoras del certamen Miss Guinea Ecuatorial 2024 |language=es |trans-title=Meet all the winners of the Miss Equatorial Guinea 2024 pageant |website=Ahora Equatorial Guinea |url=https://ahoraeg.com/cultura/2024/09/09/conozca-a-todas-las-ganadoras-del-certamen-miss-guinea-ecuatorial-2024/ |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804214509/https://ahoraeg.com/cultura/2024/09/09/conozca-a-todas-las-ganadoras-del-certamen-miss-guinea-ecuatorial-2024/ |archive-date=4 Agosto 2025}}</ref> |25 |[[Malabo]] |- |{{Flagicon|GRC}} [[Gresya]] |{{sortname|Mikaela|Kasari|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Disyembre 2025 |title=73ος Διαγωνισμός Ομορφιάς: Star Hellas 2025 η Μικαέλα Κάσαρι – Λάμψη στο Fantasia Live |language=el |trans-title=73rd Beauty Contest: Star Hellas 2025 Mikaela Kasari – Shine at Fantasia Live |website=Showbiz TV |url=https://showbiz-tv.gr/lifestyle/81884/73os-diagonismos-omorfias-star-hellas-2025-i/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260720225030/https://showbiz-tv.gr/lifestyle/81884/73os-diagonismos-omorfias-star-hellas-2025-i/|archive-date=20 Hulyo 2026}}</ref> |19 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GLP|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |{{sortname|Annaëlle|Ibo|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=28 Mayo 2026 |title=Annaelle Ibo représentera la Guadeloupe à Miss Monde 2026 |language=fr |trans-title=Annaelle Ibo will represent Guadeloupe at Miss World 2026 |website=France-Antilles |url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/annaelle-ibo-representera-la-guadeloupe-a-miss-monde-2026-1080445.php |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529111751/https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/annaelle-ibo-representera-la-guadeloupe-a-miss-monde-2026-1080445.php |archive-date=29 Mayo 2026}}</ref> |24 |Metz |- |{{flagicon|GUI}} [[Guinea|Guniya]] |{{sortname|Saran|Keita|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Hulyo 2026 |title=Miss World Guinea 2026: Saran Keita selected |url=https://www.radioguinee.com/article/arts-heritage/miss-world-guinea-2026-saran-keita-selected |access-date=24 Hulyo 2026 |website=Radio Guinée |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260723163044/https://www.radioguinee.com/fr/article/arts-heritage/miss-world-guinea-2026-saran-keita-selected|archive-date=23 Hulyo 2026}}</ref> |26 |Kankan |- |{{flagicon|GBS}} [[Guinea-Bissau|Guniya-Bissaw]] |{{sortname|Hernânia |Nantote|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2026 |title=Hernânia Nantote Crowned Miss World Guinea-Bissau 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/hernnia-nantote-crowned-miss-world-guinea-bissau-2026/articleshow/155224200.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810071343/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/hernnia-nantote-crowned-miss-world-guinea-bissau-2026/articleshow/155224200.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |26 |[[Bissau|Bissaw]] |- |{{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{sortname|Andrea|Ortíz|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Guzmán |first=María Alejandra |date=1 Hunyo 2025 |title=Miss Guatemala Contest 2025: ¿Quiénes son las seis ganadoras que representarán a Guatemala en certámenes internacionales? |trans-title=Miss Guatemala Contest 2025: Who are the six winners who will represent Guatemala in international pageants? |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/miss-guatemala-contest-2025-quienes-son-las-seis-ganadoras-que-representaran-a-guatemala-en-certamenes-internacionales/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Prensa Libre |language=es-GT|archive-url=https://web.archive.org/web/20260807000359/https://www.prensalibre.com/vida/escenario/miss-guatemala-contest-2025-quienes-son-las-seis-ganadoras-que-representaran-a-guatemala-en-certamenes-internacionales/|archive-date=7 Agosto 2026}}</ref> |20 |Chiquimula |- |{{Flagicon|Guyana}} [[Guyana]] |{{sortname|Kelcia|Nelson|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Mayo 2026 |title=Kelcia Nelson crowned Miss World Guyana 2026 |language=en |website=Newsroom Guyana |url=https://newsroom.gy/2026/05/26/kelcia-nelson-crowned-miss-world-guyana-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605063709/https://newsroom.gy/2026/05/26/kelcia-nelson-crowned-miss-world-guyana-2026/|archive-date=5 Hunyo 2026}}</ref> |27 |Linden |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{sortname|Nevaeh|Allen|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Enero 2026 |title=Nevaeh Allen is the new Miss Jamaica World |language=en |website=The Gleaner |url=https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20260126/nevaeh-allen-new-miss-jamaica-world |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260709130123/https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20260126/nevaeh-allen-new-miss-jamaica-world|archive-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |19 |Linstead |- |{{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Yui|Kawana|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=22 Oktubre 2025 |title=『ミス・ワールド』日本代表に川名祐衣さん、憧れの存在は上戸彩 「刑事ものに出たい」 |trans-title=Yui Kawana is Japan's representative for Miss World, and her idol is Aya Ueto: "I want to be in a detective show" |url=https://www.oricon.co.jp/news/2414030/full/ |access-date=14 Nobyembre 2025 |website=Oricon News |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20251022110750/https://www.oricon.co.jp/news/2414030/full/|archive-date=22 Oktubre 2025}}</ref> |24 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|HAI}} [[Haiti|Hayti]] |{{sortname|Marie Kemlyne|Félix|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Cerisier |first=Angella Laurancya |date=9 Hunyo 2026 |title=« ZOOMONS » sur Miss World Haïti 2026 : « Beauty with a Purpose »… ou « j’ai pas de connexion en fait » ! |trans-title="ZOOMONS" on Miss World Haiti 2026: "Beauty with a Purpose"... or "I don't actually have a connection!" |url=https://belidemag.net/culture/zoomons-sur-miss-world-haiti-2026-beauty-with-a-purpose-ou-jai-pas-de-connexion-en-fait/ |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Belinde Magzaine |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20260724182958/https://belidemag.net/culture/zoomons-sur-miss-world-haiti-2026-beauty-with-a-purpose-ou-jai-pas-de-connexion-en-fait/|archive-date=24 Hulyo 2026}}</ref> |25 |Jérémie |- |{{flagdeco|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |{{sortname|Julia|Horne|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=18 Agosto 2025 |title=New Miss Gibraltar looks ahead to a busy year |url=https://www.gbc.gi/news/julia-horne-wins-miss-gibraltar-2025 |access-date=10 Setyembre 2025 |website=Gibraltar Broadcasting Corporation |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260423195748/https://www.gbc.gi/news/julia-horne-wins-miss-gibraltar-2025|archive-date=23 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Gibraltar|Hibraltar]] |- |{{flagdeco|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |{{sortname|Amelie|Moore|nolink=1}}<ref /> |18 |[[:en:Ballyclare|Ballyclare]] |- |{{flagicon|MKD}} [[Hilagang Masedonya]] |{{sortname|Eva |Velickovska|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Eva Velichkovska Crowned Miss World North Macedonia 2026|url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/eva-velichkovska-crowned-miss-world-north-macedonia-2026/articleshow/155219258.cms|website=Fermina|date=30 Hulyo 2026|access-date=10 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806154746/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/eva-velichkovska-crowned-miss-world-north-macedonia-2026/articleshow/155219258.cms|archive-date=6 Agosto 2026|language=en}}</ref> |20 |[[Skopje]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Nikita|Porwal|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Nikita Porwal crowned Femina Miss India World 2024|url=https://www.prameyanews.com/nikita-porwal-crowned-femina-miss-india-world-2024|website=Prameya|date=8 Oktubre 2025|access-date=10 Agosto 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411191656/https://www.prameyanews.com/nikita-porwal-crowned-femina-miss-india-world-2024|archive-date=11 Abril 2026}}</ref> |24 |Ujjain |- |{{flagicon|INA}} [[Indonesia|Indonesya]] |{{sortname|Audrey Bianca|Callista|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sukardi |first=Muhammad |date=9 Hulyo 2025 |title=Profil Audrey Bianca, Pemenang Miss Indonesia 2025 |trans-title=Profile of Audrey Bianca, Winner of Miss Indonesia 2025 |url=https://www.inews.id/lifestyle/seleb/profil-audrey-bianca-pemenang-miss-indonesia-2025 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=iNews |language=id|archive-url=https://web.archive.org/web/20260105212939/https://www.inews.id/lifestyle/seleb/profil-audrey-bianca-pemenang-miss-indonesia-2025|archive-date=5 Enero 2026}}</ref> |22 |[[Jakarta]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |{{sortname|Grace|Richardson|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Billson |first=Chantelle |date=24 Nobyembre 2025 |title='Powerful and proud' student makes history as first out gay Miss England |language=en |website=PinkNews |url=https://www.thepinknews.com/2025/11/24/powerful-and-proud-student-makes-history-as-first-out-gay-miss-england/ |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251124113009/https://www.thepinknews.com/2025/11/24/powerful-and-proud-student-makes-history-as-first-out-gay-miss-england/ |archive-date=24 Nobyembre 2025}}</ref> |19 |[[Leicester]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Caoimhe|Kenny|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Barr |first=Caoimhinn |date=16 Hunyo 2025 |title=Former Inishowen schoolgirl crowned Miss Ireland 2025 |language=en |website=Donegal Live |url=https://www.donegallive.ie/news/home/1826756/former-inishowen-schoolgirl-crowned-miss-ireland-2025.html |url-status=live |access-date=10 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250616160846/https://www.donegallive.ie/news/home/1826756/former-inishowen-schoolgirl-crowned-miss-ireland-2025.html |archive-date=16 Hunyo 2025}}</ref> |25 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Lucrezia|Mangilli|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=18 Hunyo 2024 |title=Chi è Lucrezia Mangilli, la nuova Miss Mondo Italia 2024 |trans-title=Who is Lucrezia Mangilli, the new Miss World Italy 2024 |url=https://www.ilgiornale.it/news/personaggi/chi-lucrezia-mangilli-nuova-miss-mondo-italia-2024-2335831.html |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Il Giornale |language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20260423204325/https://www.ilgiornale.it/news/personaggi/chi-lucrezia-mangilli-nuova-miss-mondo-italia-2024-2335831.html|archive-date=23 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Udine]] |- |{{flagicon|CAM}} [[Kambodya]] |{{sortname|Leakena|In|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=29 Hulyo 2026 |title=Miss World Cambodia 2026 Leakena In Empowers Vulnerable Children and Young Women Through Beauty With a Purpose |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-cambodia-2026-leakena-in-empowers-vulnerable-children-and-young-women-through-beauty-with-a-purpose/articleshow/155212758.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |[[Nom Pen]] |- |{{flagdeco|CMR}} [[Cameroon|Kamerun]] |{{sortname|Noura|Njikam|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mbassi |first=Jean |date=28 Hunyo 2024 |title=Miss Cameroun 2024 : Noura Raïssa Njikam remporte la couronne |trans-title=Miss Cameroon 2024: Noura Raïssa Njikam wins the crown |url=https://www.lebledparle.com/miss-cameroun-2024-noura-raissa-njikam-sur-le-toit-du-cameroun/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241108231921/https://www.lebledparle.com/miss-cameroun-2024-noura-raissa-njikam-sur-le-toit-du-cameroun/ |archive-date=8 Nobyembre 2024 |access-date=29 Hunyo 2024 |website=Le Bled Parle |language=fr-FR}}</ref> |25 |[[Yaoundé]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Angelina|Fan|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Agosto 2024 |title=2024年第三届加拿大中国高校校友网球公开赛成功举办 |language=zh-Hans |trans-title=The 3rd Canada Chinese University Alumni Tennis Open 2024 was successfully held |website=Easyca.ca |url=https://easyca.ca/archives/409461 |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250807031614/https://easyca.ca/archives/409461 |archive-date=7 Agosto 2025}}</ref> | 24 | [[Toronto]] |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |{{sortname|Kristianna|Gordon|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Khôi |first=Minh |date=28 Marso 2026 |title=Điều đặc biệt của mỹ nhân Cayman thi Miss World 2026 |language=vi |trans-title=The Special Features of the Cayman Beauty Queen Competing in Miss World 2026 |website=Saostar |url=https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/dieu-dac-biet-cua-my-nhan-cayman-thi-miss-world-2026-202603281126245696.html |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260329091136/https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/dieu-dac-biet-cua-my-nhan-cayman-thi-miss-world-2026-202603281126245696.html |archive-date=29 Marso 2026}}</ref> |21 |West Bay |- |{{flagdeco|COK}} [[Kapuluang Cook]] |{{sortname|Tiarē|Henry-Anguna|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Tairi |first=Teitimoana |date=10 Agosto 2026 |title=Miss Cook Islands Tiare Henry-Anguna heads to Miss World in Vietnam |url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/950594/miss-cook-islands-tiare-henry-anguna-heads-to-miss-world-in-vietnam |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810082558/https://www.rnz.co.nz/news/pacific/950594/miss-cook-islands-tiare-henry-anguna-heads-to-miss-world-in-vietnam |archive-date=10 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Radio New Zealand |language=en-nz}}</ref> |23 |Titikaveka |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{sortname|Bagym|Baltabaeva|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Disyembre 2024 |title="Қазақстан аруы - 2024" байқауының жеңімпазы анықталды (фото) |trans-title=The winner of the "Miss Kazakhstan - 2024" contest has been announced |url=https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207013424/https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |archive-date=7 Disyembre 2024 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Nur.kz |language=kk}}</ref> |23 |Oskemen |- |{{Flagicon|KEN}} [[Kenya]] |{{sortname|Trizah Muhenje|Akala|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Wangu |first=Mariam |date=20 Disyembre 2025 |title=Ivy Trizah Muhenje crowned Miss World Kenya 2026: A new Queen, A new era |language=en |website=TV47 Digital |url=https://www.tv47.digital/ivy-trizah-muhenje-crowned-miss-world-kenya-2026-a-new-queen-a-new-era-130331/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118163138/https://www.tv47.digital/ivy-trizah-muhenje-crowned-miss-world-kenya-2026-a-new-queen-a-new-era-130331/ |archive-date=18 Enero 2026}}</ref> |24 |[[Nairobi]] |- |{{Flagicon|KGZ}} [[Kyrgyzstan|Kirgistan]] |{{sortname|Saadat |Asylbekova|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Musalieva|first=Aidana|date=5 Agosto 2026|title=25-year-old Saadat Asylbekova to represent Kyrgyzstan at Miss World 2026|url=https://24.kg/english/384162_25-year-old_Saadat_Asylbekova_to_represent_Kyrgyzstan_at_Miss_World_2026/|url-status=live|website=24.KG|access-date=10 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806153816/https://24.kg/english/384162_25-year-old_Saadat_Asylbekova_to_represent_Kyrgyzstan_at_Miss_World_2026/|archive-date=6 Agosto 2026|language=en}}</ref> |26 |[[Biskek]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|Andrea|Romero|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Morales |first=Carolina |date=6 Agosto 2024 |title=Quién es Andrea Romero, la nueva Miss Mundo Colombia 2024: tiene una anécdota con Iván Duque |trans-title=Who is Andrea Romero, the new Miss World Colombia 2024? She has an anecdote with Iván Duque |url=https://colombia.as.com/actualidad/quien-es-andrea-romero-la-nueva-miss-mundo-colombia-2024-tiene-una-anecdota-con-ivan-duque-n/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Diario AS |language=es-co|archive-url=https://web.archive.org/web/20260510053152/https://colombia.as.com/actualidad/quien-es-andrea-romero-la-nueva-miss-mundo-colombia-2024-tiene-una-anecdota-con-ivan-duque-n/|archive-date=10 Mayo 2026}}</ref> |19 |[[Atlántico (Colombia)|Atlántico]] |- |{{flagdeco|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |{{sortname|Blair|Isufi|nolink=1}} |27 |Fier |- |{{Flagicon|Croatia}} [[Croatia|Kroasya]] |{{sortname|Ema Helena|Vičar|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=29 Oktubre 2025 |title=Ema Helena (23) je nova Miss Hrvatske |language=hr |trans-title=Ema Helena (23) is the new Miss Croatia |website=Index.hr |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2725361 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251029205303/https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2725361 |archive-date=29 Oktubre 2025}}</ref> |23 |[[Zagreb]] |- |{{Flagicon|Laos}} [[Laos]] |{{sortname|Mongkoutphet|Harnsana|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=3 Hulyo 2026 |title=Miss World Laos Is Preserving Traditional Weaving Through Her Beauty With a Purpose Project |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-laos-is-preserving-traditional-weaving-through-her-beauty-with-a-purpose-project/articleshow/154913211.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713230054/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-laos-is-preserving-traditional-weaving-through-her-beauty-with-a-purpose-project/articleshow/154913211.cms|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Salavan |- |{{flagicon|LAT}} [[Letonya]] |{{sortname|Milana |Smolara|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2026 |title=Milana Smolara Crowned Miss World Latvia 2026, Set to Represent Latvia in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/milana-smolara-crowned-miss-world-latvia-2026-set-to-represent-latvia-in-vietnam/articleshow/155192791.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806154806/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/milana-smolara-crowned-miss-world-latvia-2026-set-to-represent-latvia-in-vietnam/articleshow/155192791.cms|archive-date=6 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Riga]] |- |{{Flagicon|Lebanon}} [[Lebanon|Libano]] |{{sortname|Perla|Harb|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Oktubre 2025 |title=Perla Harb wins Miss Lebanon 2025 crown in star-studded ceremony |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en |access-date=21 Oktubre 2025 |website=Lebanese Broadcasting Corporation International |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251118012117/https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en|archive-date=18 Nobyembre 2025}}</ref> |22 |Al-Maamriyah |- |{{flagdeco|MWI}} [[Malawi]] |{{sortname|Ireen |Navicha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hulyo 2026 |title=Ireen Navicha to Represent Malawi at Miss World 2026 in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/ireen-navicha-to-represent-malawi-at-miss-world-2026-in-vietnam/articleshow/155151785.cms |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806232001/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/ireen-navicha-to-represent-malawi-at-miss-world-2026-in-vietnam/articleshow/155151785.cms|archive-date=6 Agosto 2026}}</ref> |20 |[[Lilongwe]] |- |{{flagdeco|MYS}} [[Malaysia]] |{{sortname|Taanusiya|Chetty|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sokial |first=Sandra |date=4 Disyembre 2024 |title=Taanusiya Chetty wins Miss World Malaysia 2024 |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/12/04/taanusiya-chetty-wins-miss-world-malaysia-2024#goog_rewarded |access-date=10 Hulyo 2025 |website=The Star |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260426124239/https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/12/04/taanusiya-chetty-wins-miss-world-malaysia-2024#goog_rewarded|archive-date=26 Abril 2026}}</ref> |24 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagicon|MDV}} [[Maldives|Maldibas]] |{{sortname|Mariyam |Mohamed|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Agosto 2026 |title=Miss World Maldives 2026 Mariyam Eema Mohamed Makes History as the First-Ever Miss World Maldives |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-maldives-2026-mariyam-eema-mohamed-makes-history-as-the-first-ever-miss-world-maldives/articleshow/155324622.cms |access-date=10 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |23 |[[Malé]] |- |{{flagdeco|MLT}} [[Malta]] |{{sortname|Nicole|Spiteri|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=4 Hulyo 2024 |title=Nicole Spiteri wins Miss World Malta contest |url=https://tvmnews.mt/en/news/nicole-spiteri-wins-miss-world-malta-contest/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=TVM News |language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411012515/https://tvmnews.mt/en/news/nicole-spiteri-wins-miss-world-malta-contest/|archive-date=11 Abril 2026}}</ref> |23 |Marsa |- |{{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} [[Martinika]] |{{sortname|Laurence|Fibleuil|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Pinel-Fereol |first=Peggy |date=14 Hunyo 2026 |title=Miss Martinique 2026 : Maureen-Alycia Lucea-Merlin représentera la Martinique à Miss France 2027 |language=fr |trans-title=Miss Martinique 2026: Maureen-Alycia Lucea-Merlin will represent Martinique at Miss France 2027 |website=Outre-mer La 1ère |url=https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/miss-martinique-2026-maureen-alycia-lucea-merlin-representera-la-martinique-a-miss-france-2027-1710355.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614055134/https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/miss-martinique-2026-maureen-alycia-lucea-merlin-representera-la-martinique-a-miss-france-2027-1710355.html |archive-date=14 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Le Robert |- |{{flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |{{sortname|Chirihan|Chergui|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kharroubi |first=Hajar |date=9 Agosto 2026 |title=Moroccan Miss World 2026 candidate Chirihan Chergui on her preparations, Moroccan heritage and Doors Open project |url=https://en.le360.ma/lifestyle/moroccan-miss-world-2026-candidate-chirihan-chergui-on-her-preparations-moroccan-heritage-and-doors_5YVP2HGC3VERHKNGUAAGFF7XFM/ |access-date=10 Agosto 2026 |website=Le 360 Anglais |language=en}}</ref> |20 |[[Casablanca]] |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |{{sortname|Shreeya|Bokhoree|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Mungur |first=Nathalie Marion |date=25 Abril 2025 |title=Shreeya Bokhoree élue Miss World Mauritius 2026 |language=fr |trans-title=Shreeya Bokhoree elected Miss World Mauritius 2026 |website=Le Défi Media Group |url=https://defimedia.info/shreeya-bokhoree-elue-miss-world-mauritius-2026 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712064320/https://defimedia.info/shreeya-bokhoree-elue-miss-world-mauritius-2026|archive-date=12 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Grand Port |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |{{sortname|Cassandra|García|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Naranjo López |first=Itzel |date=30 Nobyembre 2025 |title=¿Quién es Cassandra García Olea, Miss México 2025? Competirá en Miss Mundo 2026 |language=es |trans-title=Who is Cassandra García Olea, Miss Mexico 2025? She will compete in Miss World 2026 |website=SDP Noticias |url=https://www.sdpnoticias.com/espectaculos/famosos/quien-es-cassandra-garcia-olea-miss-mexico-2025-competira-en-miss-mundo-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714050133/https://www.sdpnoticias.com/espectaculos/famosos/quien-es-cassandra-garcia-olea-miss-mexico-2025-competira-en-miss-mundo-2026/|archive-date=14 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Emiliano Zapata |- |{{flagicon|MGL}} [[Mongolya]] |{{sortname|Enkhtuul|Bayarsaikhan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=24 Setyembre 2025 |title=“Miss World Mongolia-2026” фестивалийн үндэсний ялагчаар Б.Энхтуул шалгарлаа |url=https://ikon.mn/n/3i1p |access-date=25 Setyembre 2025 |website=Ikon.mn |language=mn|archive-url=https://web.archive.org/web/20260429042457/https://ikon.mn/n/3i1p|archive-date=29 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Ulan Bator]] |- |{{flagicon|Montenegro}} [[Montenegro]] |{{sortname|Maša|Vukićević|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=29 Abril 2026 |title=Maša Vukićević sa Cetinja predstavlja Crnu Goru na Izboru za miss svijeta |language=bs |trans-title=Maša Vukićević from Cetinje represents Montenegro at the Miss World Pageant |website=Cafe del Montenegro |url=https://www.cdm.me/zabava/showbiz/masa-vukicevic-sa-cetinja-predstavlja-crnu-goru-na-izboru-za-miss-svijeta/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260802094630/https://www.cdm.me/zabava/showbiz/masa-vukicevic-sa-cetinja-predstavlja-crnu-goru-na-izboru-za-miss-svijeta/|archive-date=2 Agosto 2026}}</ref> |21 |Cetinje |- |{{flagicon|MOZ}} [[Mosambik]] |{{sortname|Arcenia |Quehá|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Agosto 2026 |title=24 African women, 24 stories: Meet Ghana’s Rumzia and the queens taking Africa to Miss World 2026 |url=https://www.pulse.com.gh/story/miss-world-2026-ghana-rumzia-sule-2026082215273299779 |access-date=24 Agosto 2026 |website=Pulse Ghana |language=en}}</ref> |21 |Sofala |- |{{flagicon|MYA}} [[Myanmar]] |{{sortname|Han Theint Theint |Aung|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=13 Hulyo 2026 |title=Han Theint Theint Aung Wins Miss World Myanmar 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/han-theint-theint-aung-wins-miss-world-myanmar-2026/articleshow/155090800.cms |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260731161503/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/han-theint-theint-aung-wins-miss-world-myanmar-2026/articleshow/155090800.cms|archive-date=31 Hulyo 2026}}</ref> |20 |[[Yangon]] |- |{{flagicon|Namibia}} [[Namibia|Namibya]] |{{sortname|Elly|Aron|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Nghifindaka |first=Lucia |date=2 Pebrero 2026 |title=Elly Aron crowned Miss NGO Namibia 2026 |language=en |website=Namibian Broadcasting Corporation |url=https://nbcnews.na/node/114863 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713174853/https://nbcnews.na/node/114863|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |20 |Ohangwena |- |{{NPL}} |{{sortname|Luna|Luitel|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Sanskriti Pokharel |date=31 Agosto 2025 |title=Luna Luitel crowned Miss Nepal World 2025 |language=en |website=The Kathmandu Post |url=https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/31/luna-luitel-crowned-miss-nepal-world-2025 |url-status=live |access-date=21 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250902041014/https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/31/luna-luitel-crowned-miss-nepal-world-2025 |archive-date=2 Setyembre 2025}}</ref> |26 |[[Katmandu]] |- |{{flagicon|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |{{sortname|Tamunosoye|Karibi-George|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=6 Hunyo 2026 |title=Miss Bayelsa Crowned Miss World Nigeria 2026 |language=en |website=Silverbird Group |url=https://silverbirdtv.com/miss-bayelsa-crowned-miss-world-nigeria-2026/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607061949/https://silverbirdtv.com/miss-bayelsa-crowned-miss-world-nigeria-2026/ |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |26 |Port Harcourt |- |{{Flagicon|Nicaragua}} [[Nikaragwa]] |{{sortname|Belén|Cáceres|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=25 Hunyo 2026 |title=Miss World Nicaragua Belen Cáceres Launches Her Beauty With A Purpose Project, One Smile at a Time |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-nicaragua-belen-cceres-launches-her-beauty-with-a-purpose-project-one-smile-at-a-time/articleshow/154759256.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714030908/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-nicaragua-belen-cceres-launches-her-beauty-with-a-purpose-project-one-smile-at-a-time/articleshow/154759256.cms|archive-date=14 Hulyo 2026}}</ref> |26 |Matagalpa |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Chloe|Robinson|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=8 Hunyo 2026 |title=Lộ diện nhiều đối thủ của Bảo Ngọc ở Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=Many of Bao Ngoc's rivals at Miss World have emerged |website=24h |url=https://www.24h.com.vn/dep/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-c78a1768414.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608191438/https://www.24h.com.vn/dep/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-c78a1768414.html |archive-date=8 Hunyo 2026}}</ref> |19 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|NED}} [[Holland|Olanda]] |{{sortname|Charlotte|Boonstra|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Reitsma |first=Martin |date=7 Oktubre 2025 |title=Miss World Nederland, Beauty with A Purpose op Kasteel de Wittenburg |language=nl |website=Delft op Zondag |url=https://www.delftopzondag.nl/nieuws/algemeen/108121/miss-world-nederland-beauty-with-a-purpose-op-kasteel-de-witt |url-status=live |access-date=16 Oktubre 2025|trans-title=Miss World Netherlands, Beauty with a Purpose at Castle de Wittenburg|archive-url=https://web.archive.org/web/20260415085704/https://www.delftopzondag.nl/nieuws/algemeen/108121/miss-world-nederland-beauty-with-a-purpose-op-kasteel-de-witt|archive-date=15 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Ang Haya]] |- |{{flagicon|PAK}} [[Pakistan]] |{{sortname|Aneeqa Jamal|Iqbal|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=15 Hulyo 2026 |title=73 سال بعد عالمی مقابلہ حسن میں پاکستان کی پہلی نمائندگی، انیقہ جمال حصہ لیں گی |language=ur |trans-title=Aniqa Jamal, Pakistan's first representation in a world beauty pageant after 73 years, will participate |website=Express News |url=https://www.express.pk/story/2822316/aniqa-jamal-iqbal-pakistan-first-representation-at-miss-world-2822316 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260716041304/https://www.express.pk/story/2822316/aniqa-jamal-iqbal-pakistan-first-representation-at-miss-world-2822316 |archive-date=16 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Lahore |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |{{sortname|Madeline|Miller|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Fernández |first=Diana |date=16 Hunyo 2026 |title=La modelo Madeline Elena Miller Vergara es la nueva Miss Mundo Panamá 2026 |language=es |trans-title=Model Madeline Elena Miller Vergara is the new Miss World Panama 2026 |website=Ellas |url=https://www.ellas.pa/belleza/la-modelo-madeline-elena-miller-vergara-es-la-nueva-miss-mundo-panama-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617155346/https://www.ellas.pa/belleza/la-modelo-madeline-elena-miller-vergara-es-la-nueva-miss-mundo-panama-2026/|archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PAR}} [[Paraguay|Paragway]] |{{sortname|Ayelén |Pérez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2026 |title=Ayelén Pérez viajó a Vietnam para representarnos en el Miss Mundo 2026 |trans-title=Ayelén Pérez viajó a Vietnam para representarnos en el Miss Mundo 2026 |url=https://www.abc.com.py/gente/2026/08/09/ayelen-perez-viajo-a-vietnam-para-representarnos-en-el-miss-mundo-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809174539/https://www.abc.com.py/gente/2026/08/09/ayelen-perez-viajo-a-vietnam-para-representarnos-en-el-miss-mundo-2026/ |archive-date=9 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=ABC Color |language=es}}</ref> |26 |[[Asuncion]] |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |{{sortname|Josiane|Sciotti|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Josiane Sciotti Wins Miss World Peru 2026 |language=en |website=Fermina |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/josiane-sciotti-wins-miss-world-peru-2026/articleshow/154823736.cms |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061836/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/josiane-sciotti-wins-miss-world-peru-2026/articleshow/154823736.cms |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Miss World Philippines|Pilipinas]] |{{Sortname|Asia Rose|Simpson}}<ref>{{Cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=4 Pebrero 2026 |title=Asia Rose Simpson of Quezon City crowned Miss World Philippines 2026 |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/651535/asia-rose-simpson-of-quezon-city-crowned-miss-world-philippines-2026 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260709162953/https://entertainment.inquirer.net/651535/asia-rose-simpson-of-quezon-city-crowned-miss-world-philippines-2026|archive-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |18 |[[Lungsod Quezon]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Kiia|Huutoniemi|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Nobyembre 2025 |title=Huutoniemi Miss World Finland voittoon |language=fi |trans-title=Huutoniemi wins Miss World Finland |website=Ähtärijärven Uutisnuotta |url=https://www.ahtarinjarvenuutisnuotta.net/teemat/huutoniemi-miss-world-finland-voittoon-6.177.47503.6e114f7653 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260101071417/https://www.ahtarinjarvenuutisnuotta.net/teemat/huutoniemi-miss-world-finland-voittoon-6.177.47503.6e114f7653 |archive-date=1 Enero 2026}}</ref> |21 |Jyväskylä |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |{{sortname|Maja|Todd|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hunyo 2025 |title=Maja Todd została Miss Polonia 2025! Co wiemy o laureatce? |trans-title=Maja Todd is Miss Polonia 2025! What do we know about the winner? |url=https://wloclawek.naszemiasto.pl/maja-todd-zostala-miss-polonia-2025-co-wiemy-o-laureatce/ar/c6p2-27711799 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Włocławek Nasze Miasto |language=pl-PL|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810091333/https://wloclawek.naszemiasto.pl/maja-todd-zostala-miss-polonia-2025-co-wiemy-o-laureatce/ar/c6p2-27711799|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |21 |Katowice |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |{{sortname|Suil Anyelina|Pagán|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sepúlveda Núñez |first=Bárbara |date=30 Hunyo 2026 |title=Conoce a la nueva Miss Mundo de Puerto Rico 2026: Así comienza el camino de Suil Anyelina Pagán |language=es |trans-title=Meet the new Miss World Puerto Rico 2026: This is how Suil Anyelina Pagán's journey begins |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/magacin/inspiracion-liderazgo/fotogalerias/conoce-a-la-nueva-miss-mundo-de-puerto-rico-2026-asi-comienza-el-camino-de-suil-anyelina-pagan/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260805020155/https://www.elnuevodia.com/magacin/inspiracion-liderazgo/fotogalerias/conoce-a-la-nueva-miss-mundo-de-puerto-rico-2026-asi-comienza-el-camino-de-suil-anyelina-pagan/|archive-date=5 Agosto 2026}}</ref> |21 |San Juan |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |{{sortname|Vitória|Babinetchi|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Antunes |first=Sandra Catarina |date=30 Hunyo 2026 |title=Jovem de Guimarães é a nova Miss World Portugal e vai representar o país no Vietname |language=pt |trans-title=A young woman from Guimarães is the new Miss World Portugal and will represent the country in Vietnam |website=Braga TV |url=https://bragatv.pt/jovem-de-guimaraes-e-a-nova-miss-world-portugal-e-vai-representar-o-pais-no-vietname/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260704113917/https://bragatv.pt/jovem-de-guimaraes-e-a-nova-miss-world-portugal-e-vai-representar-o-pais-no-vietname/|archive-date=4 Hulyo 2026}}</ref> |22 |Guimarães |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |{{sortname|Indira|Ampiot|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Litaud |first=Emmanuelle |date=18 Mayo 2026 |title=«Déterminée à porter haut les couleurs de notre pays» : Indira Ampiot représentera la France à Miss Monde |language=fr |trans-title="Determined to proudly represent our country": Indira Ampiot will represent France at Miss World |website=TV Magazine |url=https://tvmag.lefigaro.fr/programme-tv/miss-france/determinee-a-porter-haut-les-couleurs-de-notre-pays-indira-ampiot-representera-la-france-a-miss-monde-20260518 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518100201/https://tvmag.lefigaro.fr/programme-tv/miss-france/determinee-a-porter-haut-les-couleurs-de-notre-pays-indira-ampiot-representera-la-france-a-miss-monde-20260518 |archive-date=18 Mayo 2026}}</ref> |21 |Basse-Terre |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Joheirry|Mola|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Albuez |first=Maholi |date=12 Oktubre 2025 |title=Joheirry Mola es coronada Miss Mundo Dominicana 2025 |trans-title=Joheirry Mola is crowned Miss Mundo Dominicana 2025 |url=https://elnacional.com.do/joheirry-mola-es-coronada-miss-mundo-dominicana/ |access-date=16 Oktubre 2025 |website=El Nacional |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260420172236/https://elnacional.com.do/joheirry-mola-es-coronada-miss-mundo-dominicana/|archive-date=20 Abril 2026}}</ref> |24 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{sortname|Linda|Górecká|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Soukup |first=Jaroslav |date=3 Mayo 2025 |title=Vítězkou Miss Czech Republic se stala Linda Górecká |trans-title=Linda Górecká was crowned Miss Czech Republic |url=https://www.novinky.cz/clanek/koktejl-vitezkou-miss-czech-republic-2025-se-stala-linda-gorecka-40519702 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Novinky |language=cs|archive-url=https://web.archive.org/web/20260408113311/https://www.novinky.cz/clanek/koktejl-vitezkou-miss-czech-republic-2025-se-stala-linda-gorecka-40519702|archive-date=8 Abril 2026}}</ref> |22 |[[Praga]] |- |{{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |{{sortname|Adah|Mushibi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=12 Mayo 2026 |title=Dr. Adah Mushibi Was Crowned Miss World Zambia 2026 |url=https://www.missworld.com/news/dr-adah-mushibi-was-crowned-miss-world-zambia-2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514130042/https://www.missworld.com/news/dr-adah-mushibi-was-crowned-miss-world-zambia-2026 |archive-date=14 Mayo 2026 |access-date=19 Agosto 2026 |website=Miss World |language=en}}</ref> |26 |[[Lusaka]] |- |{{flagicon|SEN}} [[Senegal]] |{{sortname|Fatima |Diop|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=8 Hulyo 2026 |title=Fatoumata Diop portera les couleurs du Sénégal |language=fr |trans-title=Fatoumata Diop will represent Senegal |website=Le Soleil |url=https://lesoleil.sn/actualites/arts-et-culture/fatoumata-diop-portera-les-couleurs-du-senegal/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260708134715/https://lesoleil.sn/actualites/arts-et-culture/fatoumata-diop-portera-les-couleurs-du-senegal/ |archive-date=8 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Dakar]] |- |{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] |{{sortname|Simona|Manojlović|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Pebrero 2026 |title=One je ponela titulu najlepše! Simona Manojlović je nova mis Srbije! |language=bs |trans-title=She took home the title of most beautiful! Simona Manojlović is the new Miss Serbia! |website=Republika |url=https://www.republika.rs/zabava/estrada/729287/mis-srbije-2026 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260715045033/https://www.republika.rs/zabava/estrada/729287/mis-srbije-2026|archive-date=15 Hulyo 2026}}</ref> |21 |Novi Sad |- |{{flagicon|Sierra Leone}} [[Sierra Leone]] |{{sortname|Mariyam |Konneh|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Mariyam Lorba Konneh to Represent Sierra Leone at Miss World 2026 |url=https://sierraloaded.sl/lifestyle/mariyam-lorba-konneh-competing-at-miss-world/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Sierraloaded |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722070003/https://sierraloaded.sl/lifestyle/mariyam-lorba-konneh-competing-at-miss-world/|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |21 |[[Freetown]] |- |{{Flagicon|Zimbabwe}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Brunette|Makanyiso|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=While tension fills History was made in Harare as Miss Universe Zimbabwe crowned seven beauty queens to represent the country at some of the world's biggest pageants |language=en |website=Zimbo Live News |url=https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |url-status=live |access-date=10 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607055812/https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |26 |Chitungwiza |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |{{sortname|Aishwarya Nicole|Tan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kannan |first=Yugesh |date=16 Hulyo 2026 |title=Miss World Singapore: Aishwarya Nicole Tan's journey |url=https://www.tabla.com.sg/community/people/aishwarya-nicole-tan-selfie-girl-miss-world-singapore |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Tabla |language=en}}</ref> |22 |[[Singapura]] |- |{{flagicon|SOM}} [[Somalia|Somalya]] |{{sortname|Foziya Abdullahi|Garad|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=29 Hunyo 2026 |title=Foziya Abdullahi Garad Wins Miss World Somalia 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/foziya-abdullahi-garad-wins-miss-world-somalia-2026/articleshow/154797612.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061955/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/foziya-abdullahi-garad-wins-miss-world-somalia-2026/articleshow/154797612.cms|archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |21 |[[Mogadishu]] |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |{{sortname|Prathibha|Liyanarachchi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hunyo 2026 |title=In conversation with Miss World Sri Lanka 2026 Prathibha Liyanaarachchi |url=https://themorning.lk//articles/51TZkbRARIpVJTf9YxNj |access-date=9 Hulyo 2026 |website=The Morning |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713152046/https://www.themorning.lk/articles/51TZkbRARIpVJTf9YxNj|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |27 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |{{sortname|Bianca|Lindström|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=25 Hunyo 2026 |title=Maria Berit Bianca Santos Lindström Wins Miss World Sweden 2026 Crown |language=en |website=Fermina |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/maria-berit-bianca-santos-lindstrm-wins-miss-world-sweden-2026-crown/articleshow/154759399.cms |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628064744/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/maria-berit-bianca-santos-lindstrm-wins-miss-world-sweden-2026-crown/articleshow/154759399.cms |archive-date=28 Hunyo 2026}}</ref> |22 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |{{sortname|Latricia Ian|Sawe|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Maricha |first=Julius |date=1 Mayo 2026 |title=Latricia Sawe: The girl who dreamt of flying, then ruled the runway |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/latricia-sawe-the-girl-who-dreamt-of-flying-then-ruled-the-runway-5442892 |access-date=9 Hulyo 2026 |website=The Citizen |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714065515/https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/latricia-sawe-the-girl-who-dreamt-of-flying-then-ruled-the-runway-5442892|archive-date=14 Hulyo 2026}}</ref> |24 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |{{sortname|Kanteera|Techaphattanakul|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Mayo 2026 |title=งดงามทรงพลัง น้ำผึ้ง กานต์ธีรา คว้ามงมิสเวิลด์-ไทยแลนด์ 2026 พร้อมชิงมงฟ้าที่เวียดนาม ก.ย. นี้ |language=th |trans-title=Beautiful and powerful, Namphueng Kanteera wins the Miss World-Thailand 2026 crown and will compete for the Miss World title in Vietnam this September |website=Thairath |url=https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2931854 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260510185219/https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2931854#goog_rewarded |archive-date=10 Mayo 2026}}</ref> |25 |Mae Yao |- |{{flagicon|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{sortname|Romanda |Hombir|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Selisho |first=Kaunda |date=21 Hulyo 2026 |title=Romanda Hombir: Meet SA's Miss World 2026 rep, proud Swati-Zulu-German heritage icon from Mpumalanga |url=https://www.citizen.co.za/lifestyle/romanda-hombir-meet-sas-miss-world-2026-rep-proud-swati-zulu-german-heritage-icon-from-mpumalanga/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=The Citizen |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722152500/https://www.citizen.co.za/lifestyle/romanda-hombir-meet-sas-miss-world-2026-rep-proud-swati-zulu-german-heritage-icon-from-mpumalanga/|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |27 |Mpumalanga |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Min-seo|Cha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Nam |first=Duy |date=9 Marso 2026 |title=Nhan sắc đối thủ của Bảo Ngọc gây tranh cãi |trans-title=The beauty of Bao Ngoc's rival sparks controversy |url=https://tienphong.vn/nhan-sac-doi-thu-cua-bao-ngoc-gay-tranh-cai-post1825522.tpo |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421104231/https://tienphong.vn/nhan-sac-doi-thu-cua-bao-ngoc-gay-tranh-cai-post1825522.tpo |archive-date=21 Abril 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Tiền Phong |language=vi}}</ref> |20 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|South Sudan}} [[Timog Sudan]] |{{sortname|Nyandeng Kerubino|Kuanyin Bol|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=14 Hulyo 2026 |title=Nyandeng Kerubino Kuanyin Bol Officially Announced as Miss World South Sudan 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/nyandeng-kerubino-kuanyin-bol-officially-announced-as-miss-world-south-sudan-2026/articleshow/155091040.cms |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810095539/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/nyandeng-kerubino-kuanyin-bol-officially-announced-as-miss-world-south-sudan-2026/articleshow/155091040.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |– |[[Juba]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |{{sortname|Georgia-Lee|Gill|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=9 Disyembre 2025 |title=Georgia-Lee is Miss World T&T |language=en |website=Trinidad Express Newspapers |url=https://trinidadexpress.com/news/local/georgia-lee-is-miss-world-t-t/article_6dc15b78-2e2c-452d-88d9-27c8121a4d3f.html |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260716034956/https://trinidadexpress.com/news/local/georgia-lee-is-miss-world-t-t/article_6dc15b78-2e2c-452d-88d9-27c8121a4d3f.html|archive-date=16 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Arima |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |{{sortname|Ignacia|Fernández|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Valdez |first=Cynthia |date=10 Nobyembre 2025 |title=Ignacia Fernández, la nueva Miss Mundo Chile que ganó la corona a ritmo de death metal |language=es |trans-title=Ignacia Fernández, the new Miss World Chile who won the crown to the rhythm of death metal |website=¡Hola! |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20251110866743/miss-mundo-chile-ganadora-corona-heavy-metal |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112193727/https://www.hola.com/us-es/celebrities/20251110866743/miss-mundo-chile-ganadora-corona-heavy-metal/ |archive-date=12 Nobyembre 2025}}</ref> |27 |Las Condes |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |{{sortname|Yifei|Dong|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Hulyo 2026 |title=Miss World China Dong Yifei Empowers Children in Remote Communities Through Arts Education |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-china-dong-yifei-empowers-children-in-remote-communities-through-arts-education/articleshow/154947645.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810100223/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-china-dong-yifei-empowers-children-in-remote-communities-through-arts-education/articleshow/154947645.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |26 |[[Qiqihar]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Sıla|Saraydemir|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2025 |title=New Azra Akın! Who is Sıla Saraydemir, the 2025 Miss Turkey? |language=en |website=Haberler |url=https://en.haberler.com/new-azra-akin-who-is-sila-saraydemir-the-2025-miss-19374446/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260720231227/https://en.haberler.com/new-azra-akin-who-is-sila-saraydemir-the-2025-miss-19374446/|archive-date=20 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |{{sortname|Elle|Muhoza|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Setyembre 2025 |title=Who is Miss Uganda 2025, Elle Trivia Muhoza? |url=https://www.newtimes.co.rw/article/29907/entertainment/who-is-miss-uganda-2025-elle-trivia-muhoza |access-date=25 Setyembre 2025 |website=The New Times |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810100837/https://www.newtimes.co.rw/article/29907/entertainment/who-is-miss-uganda-2025-elle-trivia-muhoza|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |22 |Bukomansimbi |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |{{sortname|Valeriia|Lisovska|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Zelenetska |first=Vita |date=14 Disyembre 2025 |title=18-year-old Odesa resident Valeriia Lisovska received the crown of "Miss Ukraine - 2025" |language=en |website=Ukrainian National News |url=https://unn.ua/en/news/18-year-old-odesa-resident-valeriia-lisovska-received-the-crown-of-miss-ukraine-2025 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251214143950/https://unn.ua/en/news/18-year-old-odesa-resident-valeriia-lisovska-received-the-crown-of-miss-ukraine-2025 |archive-date=14 Disyembre 2025}}</ref> |18 |[[Odessa]] |- |{{flagicon|HUN}} [[Unggriya]] |{{sortname|Janka|Végvári|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hunyo 2025 |title=Végvári Janka lett a Miss World Hungary győztese |trans-title=Here is the beautiful winner! Janka Végvári became the winner of Miss World Hungary |url=https://www.blikk.hu/galeria/miss-world-hungary-gyoztes/w2pggc7 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Blikk |language=hu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260430093750/https://www.blikk.hu/galeria/miss-world-hungary-gyoztes/w2pggc7|archive-date=30 Abril 2026}}</ref> |18 |Mosonmagyaróvár |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missworld.com/}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] i2pb31pikwd7ame9o71eu323zlvgvkq 0 336328 2223161 2223132 2026-09-01T14:39:34Z Ivan P. Clarin 84769 /* 23. Bagyong Bang-Lang */ 2223161 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. {{clear}} ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{See also|Bagyong Basyang (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{See also|Bagyong Domeng (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{See also|Bagyong Francisco (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Super Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{See also|Super Bagyong Inday}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 15 | image = BAVI H9RGB 2026-07-04 0320z cropped.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 140 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{See also|Bagyong Henry (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 7 | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====12. Bagyong Josie (''Haishen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 12 | Dissipated = Hulyo 14 | image = Haishen 2026-07-13 0430Z.jpg | track = Haishen 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====13. Bagyong Kiyapo (''Noul'')==== {{See also|Bagyong Kiyapo (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = Hulyo 27 | image = Noul 2026-07-24 0230Z.png | track = Noul 2026 path.png | 10-min winds = 75 | 1-min winds = 85 | Pressure = 960 }} {{clear}} ====15. Bagyong Luis–Maymay (''Kujira'')==== {{See also|Bagyong Luis–Maymay}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = Kujira 2026-08-05 0200Z.jpg | track = Kujira 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====19. Bagyong Neneng (''Gaenari'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 18 | Dissipated = kasalukuyan | image = Neneng 2026-08-19 0440Z.jpg | track = Gaenari 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====21. Super Bagyong Obet (''Saudel'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 15 | Dissipated = kasalukuyan | image = Saudel 2026-08-22 2252Z.jpg | track = Saudel 2026 path.png | 10-min winds = 80 | 1-min winds = 120 | Pressure = 950 }} {{clear}} ====25. Tropikal Depresyon Pilandok==== {{See also|Bagyong Pilandok (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 29 | Dissipated = kasalukuyan | image = Pilandok 2026-08-29 2350Z.jpg | track = Krovanh 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday, Josie, Kiyapo |- | Agosto || Luis-Maymay, Neneng, Obet, Pilandok |- | Setyembre || {{grey|Queenie}}, {{grey|Rosal}}, {{grey|Samuel}} |- | Oktubre || rowspan="3"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ====14. Super Bagyong Dolphin==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = Dolphin 2026-07-29 1920Z.jpg | track = Dolphin 2026 path.png | 10-min winds = 110 | 1-min winds = 150 | Pressure = 910 }} {{clear}} ====16. Bagyong Chan-hom==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 5 | Dissipated = Agosto 15 | image = Chan-hom 2026-08-11 0350Z.jpg | track = Chan-hom 2026 path.png | 10-min winds = 50 | 1-min winds = 50 | Pressure = 980 }} {{clear}} ====17. Bagyong Peilou==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 8{{refn|The JTWC recognises this system as a regeneration of Kujira, therefore it also has the same designation as Kujira.|group="nb"}} | Dissipated = Agosto 13 | image = Peilou 2026-08-10 0320Z.jpg | track = Peilou 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 40 | Pressure = 992 }} {{clear}} ====18. Bagyong Nangka==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 11 | Dissipated = Agosto 16 | image = Nangka 2026-08-13 0310Z.jpg | track = Nangka 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 990 }} {{clear}} ====20. Bagyong Narra==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 17 | Dissipated = kasalukuyan | image = Narra 2026-08-22 0835Z.jpg | track = Narra 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 35 | Pressure = 994 }} {{clear}} ====22. Bagyong Atsani==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 22 | Dissipated = Agosto 26 | image = Atsani 2026-08-24 0633Z.jpg | track = Atsani 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====23. Bagyong Bang-Lang==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 25 | Dissipated = Agosto 31 | image = Bang-Lang 2026-08-29 0200Z.jpg | track = Bang-Lang 2026 path.png | 10-min winds = 65 | 1-min winds = 75 | Pressure = 980 }} {{clear}} ====24. Bagyong Etau==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = [[File:Temporary cyclone north.svg|120px]] | track = Etau 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1006 }} {{clear}} ==Pangalan ng mga bagyo== ===Internasyonal=== Ang mga pangalan ng mga internasyonal (daigdig) na bagyo ay ipinapangalan ng mga bansang [[Hapon]] (JMA) at [[Estados Unidos]] (JTCW) sa Kanlurang [[Karagatang Pasipiko]] kung ang iba rito ay pumasok sa Philippine Area of Responsibility (PAR) ay bibigyan ng pangalan na lokal ng PAGASA na nakahanay sa alpabeto. {| style="width:100%;" | * Nokaen (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|Penha]] (2602) * Nuri (2603) * Sinlaku (2604) * Hagupit (2605) * [[Bagyong Domeng (2026)|Jangmi]] (2606) * [[Bagyong Francisco (2026)|Mekkhala]] (2607) * Higos (2608) | * [[Super Bagyong Inday|Bavi]] (2609) * [[Bagyong Henry (2026)|Maysak]] (2610) * Haishen (2611) * [[Bagyong Kiyapo (2026)|Noul]] (2612) * [[Bagyong Dolphin (2026)|Dolphin]] (2613) * [[Bagyong Luis–Maymay|Kujira]] (2614) * Chan-hom (2615) * [[Bagyong Luis–Maymay|Peilou]] (2616) | * Nangka (2617) * {{tcname active|Saudel (2618)}} * Narra (2619) * Gaenari (2620) * Atsani (2621) * {{tcname active|Etau (2622)}} * {{tcname active|Bang-Lang (2623)}} * {{tcname unused|Krovanh}} | * {{tcname unused|Dujuan}} * {{tcname unused|Surigae}} * {{tcname unused|Choi-wan}} * {{tcname unused|Koguma}} * {{tcname unused|Champi}} * {{tcname unused|In-fa}} * {{tcname unused|Cempaka}} * {{tcname unused|Nepartak}} |} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | 1.Ada (2601) 2.[[Bagyong Basyang (2026)|Basyang]] (2602) 3.Caloy (2605) 4.[[Bagyong Domeng (2026)|Domeng]] (2606) 5.Ester | 6.[[Bagyong Francisco (2026)|Francisco]] (2607) 7.Gardo (2608) 8.[[Bagyong Henry (2026)|Henry]] (2610) 9.[[Super Bagyong Inday|Inday]] (2609) 10.Josie (2611) | 11.[[Bagyong Kiyapo (2026)|Kiyapo]] (2612) 12.[[Bagyong Luis–Maymay|Luis]] (2614) 13.[[Bagyong Luis–Maymay|Maymay]] (2614) 14.Neneng (2620) 15.Obet (2618) | 16.{{tcname active|[[Bagyong Pilandok (2026)|Pilandok]]}} 17.{{tcname unused|Queenie}} 18.{{tcname unused|Rosal}} 19.{{tcname unused|Samuel}} 20.{{tcname unused|Tomas}} | 21.{{tcname unused|Umberto}} 22.{{tcname unused|Venus}} 23.{{tcname unused|Waldo}} 24.{{tcname unused|Yayang}} 25.{{tcname unused|Zeny}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] 5wp3pj0v2e7egx1syt3nqbt0rjmp5rz 2223162 2223161 2026-09-01T14:40:29Z Ivan P. Clarin 84769 /* Pangalan ng mga bagyo */ 2223162 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. {{clear}} ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{See also|Bagyong Basyang (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{See also|Bagyong Domeng (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{See also|Bagyong Francisco (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Super Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{See also|Super Bagyong Inday}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 15 | image = BAVI H9RGB 2026-07-04 0320z cropped.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 140 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{See also|Bagyong Henry (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 7 | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====12. Bagyong Josie (''Haishen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 12 | Dissipated = Hulyo 14 | image = Haishen 2026-07-13 0430Z.jpg | track = Haishen 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====13. Bagyong Kiyapo (''Noul'')==== {{See also|Bagyong Kiyapo (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = Hulyo 27 | image = Noul 2026-07-24 0230Z.png | track = Noul 2026 path.png | 10-min winds = 75 | 1-min winds = 85 | Pressure = 960 }} {{clear}} ====15. Bagyong Luis–Maymay (''Kujira'')==== {{See also|Bagyong Luis–Maymay}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = Kujira 2026-08-05 0200Z.jpg | track = Kujira 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====19. Bagyong Neneng (''Gaenari'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 18 | Dissipated = kasalukuyan | image = Neneng 2026-08-19 0440Z.jpg | track = Gaenari 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====21. Super Bagyong Obet (''Saudel'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 15 | Dissipated = kasalukuyan | image = Saudel 2026-08-22 2252Z.jpg | track = Saudel 2026 path.png | 10-min winds = 80 | 1-min winds = 120 | Pressure = 950 }} {{clear}} ====25. Tropikal Depresyon Pilandok==== {{See also|Bagyong Pilandok (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 29 | Dissipated = kasalukuyan | image = Pilandok 2026-08-29 2350Z.jpg | track = Krovanh 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday, Josie, Kiyapo |- | Agosto || Luis-Maymay, Neneng, Obet, Pilandok |- | Setyembre || {{grey|Queenie}}, {{grey|Rosal}}, {{grey|Samuel}} |- | Oktubre || rowspan="3"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ====14. Super Bagyong Dolphin==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = Dolphin 2026-07-29 1920Z.jpg | track = Dolphin 2026 path.png | 10-min winds = 110 | 1-min winds = 150 | Pressure = 910 }} {{clear}} ====16. Bagyong Chan-hom==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 5 | Dissipated = Agosto 15 | image = Chan-hom 2026-08-11 0350Z.jpg | track = Chan-hom 2026 path.png | 10-min winds = 50 | 1-min winds = 50 | Pressure = 980 }} {{clear}} ====17. Bagyong Peilou==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 8{{refn|The JTWC recognises this system as a regeneration of Kujira, therefore it also has the same designation as Kujira.|group="nb"}} | Dissipated = Agosto 13 | image = Peilou 2026-08-10 0320Z.jpg | track = Peilou 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 40 | Pressure = 992 }} {{clear}} ====18. Bagyong Nangka==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 11 | Dissipated = Agosto 16 | image = Nangka 2026-08-13 0310Z.jpg | track = Nangka 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 990 }} {{clear}} ====20. Bagyong Narra==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 17 | Dissipated = kasalukuyan | image = Narra 2026-08-22 0835Z.jpg | track = Narra 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 35 | Pressure = 994 }} {{clear}} ====22. Bagyong Atsani==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 22 | Dissipated = Agosto 26 | image = Atsani 2026-08-24 0633Z.jpg | track = Atsani 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====23. Bagyong Bang-Lang==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 25 | Dissipated = Agosto 31 | image = Bang-Lang 2026-08-29 0200Z.jpg | track = Bang-Lang 2026 path.png | 10-min winds = 65 | 1-min winds = 75 | Pressure = 980 }} {{clear}} ====24. Bagyong Etau==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = [[File:Temporary cyclone north.svg|120px]] | track = Etau 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1006 }} {{clear}} ==Pangalan ng mga bagyo== ===Internasyonal=== Ang mga pangalan ng mga internasyonal (daigdig) na bagyo ay ipinapangalan ng mga bansang [[Hapon]] (JMA) at [[Estados Unidos]] (JTCW) sa Kanlurang [[Karagatang Pasipiko]] kung ang iba rito ay pumasok sa Philippine Area of Responsibility (PAR) ay bibigyan ng pangalan na lokal ng PAGASA na nakahanay sa alpabeto. {| style="width:100%;" | * Nokaen (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|Penha]] (2602) * Nuri (2603) * Sinlaku (2604) * Hagupit (2605) * [[Bagyong Domeng (2026)|Jangmi]] (2606) * [[Bagyong Francisco (2026)|Mekkhala]] (2607) * Higos (2608) | * [[Super Bagyong Inday|Bavi]] (2609) * [[Bagyong Henry (2026)|Maysak]] (2610) * Haishen (2611) * [[Bagyong Kiyapo (2026)|Noul]] (2612) * [[Bagyong Dolphin (2026)|Dolphin]] (2613) * [[Bagyong Luis–Maymay|Kujira]] (2614) * Chan-hom (2615) * [[Bagyong Luis–Maymay|Peilou]] (2616) | * Nangka (2617) * {{tcname active|Saudel (2618)}} * Narra (2619) * Gaenari (2620) * Atsani (2621) * Etau (2622) * Bang-Lang (2623) * {{tcname active|Krovanh (2624)}} | * {{tcname unused|Dujuan}} * {{tcname unused|Surigae}} * {{tcname unused|Choi-wan}} * {{tcname unused|Koguma}} * {{tcname unused|Champi}} * {{tcname unused|In-fa}} * {{tcname unused|Cempaka}} * {{tcname unused|Nepartak}} |} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | 1.Ada (2601) 2.[[Bagyong Basyang (2026)|Basyang]] (2602) 3.Caloy (2605) 4.[[Bagyong Domeng (2026)|Domeng]] (2606) 5.Ester | 6.[[Bagyong Francisco (2026)|Francisco]] (2607) 7.Gardo (2608) 8.[[Bagyong Henry (2026)|Henry]] (2610) 9.[[Super Bagyong Inday|Inday]] (2609) 10.Josie (2611) | 11.[[Bagyong Kiyapo (2026)|Kiyapo]] (2612) 12.[[Bagyong Luis–Maymay|Luis]] (2614) 13.[[Bagyong Luis–Maymay|Maymay]] (2614) 14.Neneng (2620) 15.Obet (2618) | 16.{{tcname active|[[Bagyong Pilandok (2026)|Pilandok]] (2624)}} 17.{{tcname unused|Queenie}} 18.{{tcname unused|Rosal}} 19.{{tcname unused|Samuel}} 20.{{tcname unused|Tomas}} | 21.{{tcname unused|Umberto}} 22.{{tcname unused|Venus}} 23.{{tcname unused|Waldo}} 24.{{tcname unused|Yayang}} 25.{{tcname unused|Zeny}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] niyt45zkowdt5gwyh46icuti9kwo7yh 2223163 2223162 2026-09-01T14:42:24Z Ivan P. Clarin 84769 /* Pilipinas */ 2223163 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. {{clear}} ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{See also|Bagyong Basyang (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{See also|Bagyong Domeng (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{See also|Bagyong Francisco (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Super Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{See also|Super Bagyong Inday}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 15 | image = BAVI H9RGB 2026-07-04 0320z cropped.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 140 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{See also|Bagyong Henry (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 7 | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====12. Bagyong Josie (''Haishen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 12 | Dissipated = Hulyo 14 | image = Haishen 2026-07-13 0430Z.jpg | track = Haishen 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====13. Bagyong Kiyapo (''Noul'')==== {{See also|Bagyong Kiyapo (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = Hulyo 27 | image = Noul 2026-07-24 0230Z.png | track = Noul 2026 path.png | 10-min winds = 75 | 1-min winds = 85 | Pressure = 960 }} {{clear}} ====15. Bagyong Luis–Maymay (''Kujira'')==== {{See also|Bagyong Luis–Maymay}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = Kujira 2026-08-05 0200Z.jpg | track = Kujira 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====19. Bagyong Neneng (''Gaenari'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 18 | Dissipated = kasalukuyan | image = Neneng 2026-08-19 0440Z.jpg | track = Gaenari 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====21. Super Bagyong Obet (''Saudel'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 15 | Dissipated = kasalukuyan | image = Saudel 2026-08-22 2252Z.jpg | track = Saudel 2026 path.png | 10-min winds = 80 | 1-min winds = 120 | Pressure = 950 }} {{clear}} ====25. Tropikal Depresyon Pilandok==== {{See also|Bagyong Pilandok (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 29 | Dissipated = kasalukuyan | image = Pilandok 2026-08-29 2350Z.jpg | track = Krovanh 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday, Josie, Kiyapo |- | Agosto || Luis-Maymay, Neneng, Obet, Pilandok |- | Setyembre || {{grey|Queenie}}, {{grey|Rosal}}, {{grey|Samuel}} |- | Oktubre || rowspan="3"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ====14. Super Bagyong Dolphin==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = Dolphin 2026-07-29 1920Z.jpg | track = Dolphin 2026 path.png | 10-min winds = 110 | 1-min winds = 150 | Pressure = 910 }} {{clear}} ====16. Bagyong Chan-hom==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 5 | Dissipated = Agosto 15 | image = Chan-hom 2026-08-11 0350Z.jpg | track = Chan-hom 2026 path.png | 10-min winds = 50 | 1-min winds = 50 | Pressure = 980 }} {{clear}} ====17. Bagyong Peilou==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 8{{refn|The JTWC recognises this system as a regeneration of Kujira, therefore it also has the same designation as Kujira.|group="nb"}} | Dissipated = Agosto 13 | image = Peilou 2026-08-10 0320Z.jpg | track = Peilou 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 40 | Pressure = 992 }} {{clear}} ====18. Bagyong Nangka==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 11 | Dissipated = Agosto 16 | image = Nangka 2026-08-13 0310Z.jpg | track = Nangka 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 990 }} {{clear}} ====20. Bagyong Narra==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 17 | Dissipated = kasalukuyan | image = Narra 2026-08-22 0835Z.jpg | track = Narra 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 35 | Pressure = 994 }} {{clear}} ====22. Bagyong Atsani==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 22 | Dissipated = Agosto 26 | image = Atsani 2026-08-24 0633Z.jpg | track = Atsani 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====23. Bagyong Bang-Lang==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 25 | Dissipated = Agosto 31 | image = Bang-Lang 2026-08-29 0200Z.jpg | track = Bang-Lang 2026 path.png | 10-min winds = 65 | 1-min winds = 75 | Pressure = 980 }} {{clear}} ====24. Bagyong Etau==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = [[File:Temporary cyclone north.svg|120px]] | track = Etau 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1006 }} {{clear}} ==Pangalan ng mga bagyo== ===Internasyonal=== Ang mga pangalan ng mga internasyonal (daigdig) na bagyo ay ipinapangalan ng mga bansang [[Hapon]] (JMA) at [[Estados Unidos]] (JTCW) sa Kanlurang [[Karagatang Pasipiko]] kung ang iba rito ay pumasok sa Philippine Area of Responsibility (PAR) ay bibigyan ng pangalan na lokal ng PAGASA na nakahanay sa alpabeto. {| style="width:100%;" | * Nokaen (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|Penha]] (2602) * Nuri (2603) * Sinlaku (2604) * Hagupit (2605) * [[Bagyong Domeng (2026)|Jangmi]] (2606) * [[Bagyong Francisco (2026)|Mekkhala]] (2607) * Higos (2608) | * [[Super Bagyong Inday|Bavi]] (2609) * [[Bagyong Henry (2026)|Maysak]] (2610) * Haishen (2611) * [[Bagyong Kiyapo (2026)|Noul]] (2612) * [[Bagyong Dolphin (2026)|Dolphin]] (2613) * [[Bagyong Luis–Maymay|Kujira]] (2614) * Chan-hom (2615) * [[Bagyong Luis–Maymay|Peilou]] (2616) | * Nangka (2617) * {{tcname active|Saudel (2618)}} * Narra (2619) * Gaenari (2620) * Atsani (2621) * Etau (2622) * Bang-Lang (2623) * {{tcname active|Krovanh (2624)}} | * {{tcname unused|Dujuan}} * {{tcname unused|Surigae}} * {{tcname unused|Choi-wan}} * {{tcname unused|Koguma}} * {{tcname unused|Champi}} * {{tcname unused|In-fa}} * {{tcname unused|Cempaka}} * {{tcname unused|Nepartak}} |} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | 1. Ada (2601) 2. [[Bagyong Basyang (2026)|Basyang]] (2602) 3. Caloy (2605) 4. [[Bagyong Domeng (2026)|Domeng]] (2606) 5. Ester | 6. [[Bagyong Francisco (2026)|Francisco]] (2607) 7. Gardo (2608) 8. [[Bagyong Henry (2026)|Henry]] (2610) 9. [[Super Bagyong Inday|Inday]] (2609) 10. Josie (2611) | 11. [[Bagyong Kiyapo (2026)|Kiyapo]] (2612) 12. [[Bagyong Luis–Maymay|Luis]] (2614) 13. [[Bagyong Luis–Maymay|Maymay]] (2614) 14. Neneng (2620) 15. Obet (2618) | 16. {{tcname active|[[Bagyong Pilandok (2026)|Pilandok]] (2624)}} 17. {{tcname unused|Queenie}} 18. {{tcname unused|Rosal}} 19. {{tcname unused|Samuel}} 20. {{tcname unused|Tomas}} | 21. {{tcname unused|Umberto}} 22. {{tcname unused|Venus}} 23. {{tcname unused|Waldo}} 24. {{tcname unused|Yayang}} 25. {{tcname unused|Zeny}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] a6xcla808ymy1fjanmaxkwystd8yjj8 2223164 2223163 2026-09-01T14:45:00Z Ivan P. Clarin 84769 /* Pilipinas */ 2223164 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. {{clear}} ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{See also|Bagyong Basyang (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{See also|Bagyong Domeng (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{See also|Bagyong Francisco (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Super Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{See also|Super Bagyong Inday}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 15 | image = BAVI H9RGB 2026-07-04 0320z cropped.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 140 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{See also|Bagyong Henry (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 7 | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====12. Bagyong Josie (''Haishen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 12 | Dissipated = Hulyo 14 | image = Haishen 2026-07-13 0430Z.jpg | track = Haishen 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====13. Bagyong Kiyapo (''Noul'')==== {{See also|Bagyong Kiyapo (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = Hulyo 27 | image = Noul 2026-07-24 0230Z.png | track = Noul 2026 path.png | 10-min winds = 75 | 1-min winds = 85 | Pressure = 960 }} {{clear}} ====15. Bagyong Luis–Maymay (''Kujira'')==== {{See also|Bagyong Luis–Maymay}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = Kujira 2026-08-05 0200Z.jpg | track = Kujira 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====19. Bagyong Neneng (''Gaenari'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 18 | Dissipated = kasalukuyan | image = Neneng 2026-08-19 0440Z.jpg | track = Gaenari 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====21. Super Bagyong Obet (''Saudel'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 15 | Dissipated = kasalukuyan | image = Saudel 2026-08-22 2252Z.jpg | track = Saudel 2026 path.png | 10-min winds = 80 | 1-min winds = 120 | Pressure = 950 }} {{clear}} ====25. Tropikal Depresyon Pilandok==== {{See also|Bagyong Pilandok (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 29 | Dissipated = kasalukuyan | image = Pilandok 2026-08-29 2350Z.jpg | track = Krovanh 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday, Josie, Kiyapo |- | Agosto || Luis-Maymay, Neneng, Obet, Pilandok |- | Setyembre || {{grey|Queenie}}, {{grey|Rosal}}, {{grey|Samuel}} |- | Oktubre || rowspan="3"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ====14. Super Bagyong Dolphin==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = Dolphin 2026-07-29 1920Z.jpg | track = Dolphin 2026 path.png | 10-min winds = 110 | 1-min winds = 150 | Pressure = 910 }} {{clear}} ====16. Bagyong Chan-hom==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 5 | Dissipated = Agosto 15 | image = Chan-hom 2026-08-11 0350Z.jpg | track = Chan-hom 2026 path.png | 10-min winds = 50 | 1-min winds = 50 | Pressure = 980 }} {{clear}} ====17. Bagyong Peilou==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 8{{refn|The JTWC recognises this system as a regeneration of Kujira, therefore it also has the same designation as Kujira.|group="nb"}} | Dissipated = Agosto 13 | image = Peilou 2026-08-10 0320Z.jpg | track = Peilou 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 40 | Pressure = 992 }} {{clear}} ====18. Bagyong Nangka==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 11 | Dissipated = Agosto 16 | image = Nangka 2026-08-13 0310Z.jpg | track = Nangka 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 990 }} {{clear}} ====20. Bagyong Narra==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 17 | Dissipated = kasalukuyan | image = Narra 2026-08-22 0835Z.jpg | track = Narra 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 35 | Pressure = 994 }} {{clear}} ====22. Bagyong Atsani==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 22 | Dissipated = Agosto 26 | image = Atsani 2026-08-24 0633Z.jpg | track = Atsani 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====23. Bagyong Bang-Lang==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 25 | Dissipated = Agosto 31 | image = Bang-Lang 2026-08-29 0200Z.jpg | track = Bang-Lang 2026 path.png | 10-min winds = 65 | 1-min winds = 75 | Pressure = 980 }} {{clear}} ====24. Bagyong Etau==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = [[File:Temporary cyclone north.svg|120px]] | track = Etau 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1006 }} {{clear}} ==Pangalan ng mga bagyo== ===Internasyonal=== Ang mga pangalan ng mga internasyonal (daigdig) na bagyo ay ipinapangalan ng mga bansang [[Hapon]] (JMA) at [[Estados Unidos]] (JTCW) sa Kanlurang [[Karagatang Pasipiko]] kung ang iba rito ay pumasok sa Philippine Area of Responsibility (PAR) ay bibigyan ng pangalan na lokal ng PAGASA na nakahanay sa alpabeto. {| style="width:100%;" | * Nokaen (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|Penha]] (2602) * Nuri (2603) * Sinlaku (2604) * Hagupit (2605) * [[Bagyong Domeng (2026)|Jangmi]] (2606) * [[Bagyong Francisco (2026)|Mekkhala]] (2607) * Higos (2608) | * [[Super Bagyong Inday|Bavi]] (2609) * [[Bagyong Henry (2026)|Maysak]] (2610) * Haishen (2611) * [[Bagyong Kiyapo (2026)|Noul]] (2612) * [[Bagyong Dolphin (2026)|Dolphin]] (2613) * [[Bagyong Luis–Maymay|Kujira]] (2614) * Chan-hom (2615) * [[Bagyong Luis–Maymay|Peilou]] (2616) | * Nangka (2617) * {{tcname active|Saudel (2618)}} * Narra (2619) * Gaenari (2620) * Atsani (2621) * Etau (2622) * Bang-Lang (2623) * {{tcname active|Krovanh (2624)}} | * {{tcname unused|Dujuan}} * {{tcname unused|Surigae}} * {{tcname unused|Choi-wan}} * {{tcname unused|Koguma}} * {{tcname unused|Champi}} * {{tcname unused|In-fa}} * {{tcname unused|Cempaka}} * {{tcname unused|Nepartak}} |} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * Ada (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|Basyang]] (2602) * Caloy (2605) * [[Bagyong Domeng (2026)|Domeng]] (2606) * Ester | * [[Bagyong Francisco (2026)|Francisco]] (2607) * Gardo (2608) * [[Bagyong Henry (2026)|Henry]] (2610) * [[Super Bagyong Inday|Inday]] (2609) * Josie (2611) | * [[Bagyong Kiyapo (2026)|Kiyapo]] (2612) * [[Bagyong Luis–Maymay|Luis]] (2614) * [[Bagyong Luis–Maymay|Maymay]] (2614) * Neneng (2620) * Obet (2618) | * {{tcname active|[[Bagyong Pilandok (2026)|Pilandok]] (2624)}} * {{tcname unused|Queenie}} * {{tcname unused|Rosal}} * {{tcname unused|Samuel}} * {{tcname unused|Tomas}} | * {{tcname unused|Umberto}} * {{tcname unused|Venus}} * {{tcname unused|Waldo}} * {{tcname unused|Yayang}} * {{tcname unused|Zeny}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] q11ko5dpemu4focubm8v5rfszxgofhb 1728 339217 2223169 2223008 2026-09-01T15:20:56Z Markadan 44880 /* Tagalog Wikipedia */ 2223169 wikitext text/x-wiki {{center|'''Maligayang pagdating sa lahat ng mga kalahok sa edit-a-thon!'''}} {| cellspacing="0" style="width: 100%; border: 0; padding: 0 0 0 0; background: transparent;" |- | valign="top" | {| cellspacing="0" style="height: {{#if:{{{1|}}}|115pt|100pt}}; border: 3px black solid; background: lightyellow; width: 100%; margin-bottom: 0.5em;" |- | style="padding: 0.3em; width: 50pt;" | [[file:Philippines film clapperboard.svg|300pt]] | style="padding: 0.3em; text-align: left; font-size: 22pt; font-family: Times New Roman, Times, serif; line-height: 80%;" |<center>'''Mga Bituin ng Pelikulang Pilipino'''</center><br> <center>'''Edit-a-thon 2026'''</center>{{#if:{{{shortcut|}}}|&#32; {{!}} style="padding: 0.5em; width: 25%;" {{!}} {{shortcut|{{{shortcut|}}}|category=no}} }} |- {{#if:{{{1|}}}|&#32; {{!}} colspan="{{#if:{{{shortcut|}}}|3|2}}" style="font-size: 18pt; line-height: 50%;" {{!}} ---- {{nbsp}}{{{1}}} {{!}}-}} |} {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="background: transparent; float: right;" |- |} <div style="border: 6px solid #006699; padding: 2em 1em; margin: 0 auto 15px; overflow: hidden;"> [[File:Pilipinas-Panorama-LuntianAtPula.png|150px|right|link=m:Special:MyLanguage/Pilipinas_Panorama_Community/Membership]] Ang '''Mga Bituin ng Pelikulang Pilipino''' ay isang editathon na gaganapin mula 00:00, ika-21 ng Agosto 2026, hanggang 23:59, ika-30 ng Setyembre 2026 (UTC+8), na nakatuon sa pagpapalawig ng mga impormasyon sa Wikipediang Tagalog tungkol sa pinilakang-tabing o industriya ng pelikulang Pilipino. Ang proyekto na ito ay isang inisyatibo ng [[:meta:Pilipinas Panorama Community|Pilipinas Panorama Community]], isang organisasyon ng mga Pilipinong Wikimedista at tagapagtaguyod ng pamanang kultural na nakabase sa [[Kalakhang Maynila]]. == Mga artikulo == Ang mga sumusunod ay mga artikulong nakaukol sa paksang industriya ng pelikulang Pilipino na maaaring likhain o palawigin. Maaari ring magsumite ng artikulo na hindi nakalista. Bilang gabay, maaaring buksan ang mga sumusunod na mga artikulo na may listahan ng mga angkop na artikulo para sa proyektong ito. * [[Talaan ng mga artista sa Pilipinas]] * [[Talaan ng mga pelikulang Pilipino]] * [[Pelikulang Pilipino]] == Mga naisulat at naisaayos == === Tagalog Wikipedia === {| class="wikitable mw-collapsible" !Blg. !Artikulo !Tagapag-ambag |- |1. |[[Delia Razon]] |[[User:RCJourn|RCJourn]] |- |2. |[[Rosemarie Sonora]] |[[User:Buszmail|Buszmail]] |- |3. |[[Nestor de Villa]] |[[User:Buszmail|Buszmail]] |- |4. |[[Bembol Roco]] |[[User:Churihan|Churihan]] |- |5. |''[[Rizal sa Dapitan]]'' |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |6. |[[Bella Flores]] |[[User:Markadan|Markadan]] |- |7. |[[Amanda Page]] |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |8. |[[Claire de la Fuente]] |[[User:Churihan|Churihan]] |- |9. |[[Sarsi Emmanuelle]] |[[User:Churihan|Churihan]] |- |10. |[[Walter Navarro]] |[[User:Markadan|Markadan]] |- |11. | | |- |12. | | |- |} === Mga artikulo sa ibang wika ng Pilipinas === {| class="wikitable mw-collapsible" !Blg. !Artikulo !Wika ng Proyekto !Tagapag-ambag |- |1. |[[:bcl:Rizal sa Dapitan|''Rizal sa Dapitan'']] |Bikol Central |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |2. |[[:incubator:Wp/hil/Rizal sa Dapitan|''Rizal sa Dapitan'']] |Hiligaynon |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |3. |[[:bcl:Amanda Page|Amanda Page]] |Bikol Central |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |4. |[[:incubator:Wp/hil/Amanda Page|Amanda Page]] |Hiligaynon |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |5. |[[:incubator:Wp/hil/Fernando Poe Jr.|Fernando Poe Jr.]] |Hiligaynon |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |6. |[[:bcl:Sarsi Emmanuelle|Sarsi Emmanuelle]] |Bikol Central |[[User:Churihan|Churihan]] |- |7. | | | |- |} == Mga kalahok == * [[User:PhiliptheNumber1|PhiliptheNumber1]] ([[User talk:PhiliptheNumber1|kausapin]]) * [[Tagagamit:Ralffralff|Ralffralff]] ([[Usapang tagagamit:Ralffralff|kausapin]]) *[[Tagagamit:GerryYabes|GerryYabes]] ([[Usapang tagagamit:GerryYabes|kausapin]]) *[[Tagagamit:Buszmail|Buszmail]] ([[Usapang tagagamit:Buszmail|kausapin]]) *[[Tagagamit:RCJourn|RCJourn]] ([[Usapang tagagamit:RCJourn|kausapin]]) *[[Tagagamit:Churihan|Churihan]] ([[Usapang tagagamit:Churihan|kausapin]]) *[[Tagagamit:Markadan|Markadan]] ([[Usapang tagagamit:Markahan|kausapin]]) == Mga resulta == [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinas Panorama|Event]] nxz5kjhkxeusdgdri6a2pywbfmy7jo1 2223256 2223169 2026-09-02T08:26:10Z Markadan 44880 /* Tagalog Wikipedia */ 2223256 wikitext text/x-wiki {{center|'''Maligayang pagdating sa lahat ng mga kalahok sa edit-a-thon!'''}} {| cellspacing="0" style="width: 100%; border: 0; padding: 0 0 0 0; background: transparent;" |- | valign="top" | {| cellspacing="0" style="height: {{#if:{{{1|}}}|115pt|100pt}}; border: 3px black solid; background: lightyellow; width: 100%; margin-bottom: 0.5em;" |- | style="padding: 0.3em; width: 50pt;" | [[file:Philippines film clapperboard.svg|300pt]] | style="padding: 0.3em; text-align: left; font-size: 22pt; font-family: Times New Roman, Times, serif; line-height: 80%;" |<center>'''Mga Bituin ng Pelikulang Pilipino'''</center><br> <center>'''Edit-a-thon 2026'''</center>{{#if:{{{shortcut|}}}|&#32; {{!}} style="padding: 0.5em; width: 25%;" {{!}} {{shortcut|{{{shortcut|}}}|category=no}} }} |- {{#if:{{{1|}}}|&#32; {{!}} colspan="{{#if:{{{shortcut|}}}|3|2}}" style="font-size: 18pt; line-height: 50%;" {{!}} ---- {{nbsp}}{{{1}}} {{!}}-}} |} {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="background: transparent; float: right;" |- |} <div style="border: 6px solid #006699; padding: 2em 1em; margin: 0 auto 15px; overflow: hidden;"> [[File:Pilipinas-Panorama-LuntianAtPula.png|150px|right|link=m:Special:MyLanguage/Pilipinas_Panorama_Community/Membership]] Ang '''Mga Bituin ng Pelikulang Pilipino''' ay isang editathon na gaganapin mula 00:00, ika-21 ng Agosto 2026, hanggang 23:59, ika-30 ng Setyembre 2026 (UTC+8), na nakatuon sa pagpapalawig ng mga impormasyon sa Wikipediang Tagalog tungkol sa pinilakang-tabing o industriya ng pelikulang Pilipino. Ang proyekto na ito ay isang inisyatibo ng [[:meta:Pilipinas Panorama Community|Pilipinas Panorama Community]], isang organisasyon ng mga Pilipinong Wikimedista at tagapagtaguyod ng pamanang kultural na nakabase sa [[Kalakhang Maynila]]. == Mga artikulo == Ang mga sumusunod ay mga artikulong nakaukol sa paksang industriya ng pelikulang Pilipino na maaaring likhain o palawigin. Maaari ring magsumite ng artikulo na hindi nakalista. Bilang gabay, maaaring buksan ang mga sumusunod na mga artikulo na may listahan ng mga angkop na artikulo para sa proyektong ito. * [[Talaan ng mga artista sa Pilipinas]] * [[Talaan ng mga pelikulang Pilipino]] * [[Pelikulang Pilipino]] == Mga naisulat at naisaayos == === Tagalog Wikipedia === {| class="wikitable mw-collapsible" !Blg. !Artikulo !Tagapag-ambag |- |1. |[[Delia Razon]] |[[User:RCJourn|RCJourn]] |- |2. |[[Rosemarie Sonora]] |[[User:Buszmail|Buszmail]] |- |3. |[[Nestor de Villa]] |[[User:Buszmail|Buszmail]] |- |4. |[[Bembol Roco]] |[[User:Churihan|Churihan]] |- |5. |''[[Rizal sa Dapitan]]'' |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |6. |[[Bella Flores]] |[[User:Markadan|Markadan]] |- |7. |[[Amanda Page]] |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |8. |[[Claire de la Fuente]] |[[User:Churihan|Churihan]] |- |9. |[[Sarsi Emmanuelle]] |[[User:Churihan|Churihan]] |- |10. |[[Walter Navarro]] |[[User:Markadan|Markadan]] |- |11. |[[Julie Vega]] |[[User:Markadan|Markadan]] |- |12. | | |- |} === Mga artikulo sa ibang wika ng Pilipinas === {| class="wikitable mw-collapsible" !Blg. !Artikulo !Wika ng Proyekto !Tagapag-ambag |- |1. |[[:bcl:Rizal sa Dapitan|''Rizal sa Dapitan'']] |Bikol Central |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |2. |[[:incubator:Wp/hil/Rizal sa Dapitan|''Rizal sa Dapitan'']] |Hiligaynon |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |3. |[[:bcl:Amanda Page|Amanda Page]] |Bikol Central |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |4. |[[:incubator:Wp/hil/Amanda Page|Amanda Page]] |Hiligaynon |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |5. |[[:incubator:Wp/hil/Fernando Poe Jr.|Fernando Poe Jr.]] |Hiligaynon |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |6. |[[:bcl:Sarsi Emmanuelle|Sarsi Emmanuelle]] |Bikol Central |[[User:Churihan|Churihan]] |- |7. | | | |- |} == Mga kalahok == * [[User:PhiliptheNumber1|PhiliptheNumber1]] ([[User talk:PhiliptheNumber1|kausapin]]) * [[Tagagamit:Ralffralff|Ralffralff]] ([[Usapang tagagamit:Ralffralff|kausapin]]) *[[Tagagamit:GerryYabes|GerryYabes]] ([[Usapang tagagamit:GerryYabes|kausapin]]) *[[Tagagamit:Buszmail|Buszmail]] ([[Usapang tagagamit:Buszmail|kausapin]]) *[[Tagagamit:RCJourn|RCJourn]] ([[Usapang tagagamit:RCJourn|kausapin]]) *[[Tagagamit:Churihan|Churihan]] ([[Usapang tagagamit:Churihan|kausapin]]) *[[Tagagamit:Markadan|Markadan]] ([[Usapang tagagamit:Markahan|kausapin]]) == Mga resulta == [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinas Panorama|Event]] 4lo8h7667x00059ymrktjc6xk189zo1 2223258 2223256 2026-09-02T08:34:59Z Markadan 44880 2223258 wikitext text/x-wiki {{center|'''Maligayang pagdating sa lahat ng mga kalahok sa edit-a-thon!'''}} {| cellspacing="0" style="width: 100%; border: 0; padding: 0 0 0 0; background: transparent;" |- | valign="top" | {| cellspacing="0" style="height: {{#if:{{{1|}}}|115pt|100pt}}; border: 3px black solid; background: lightyellow; width: 100%; margin-bottom: 0.5em;" |- | style="padding: 0.3em; width: 50pt;" | [[file:Philippines film clapperboard.svg|300pt]] | style="padding: 0.3em; text-align: left; font-size: 22pt; font-family: Times New Roman, Times, serif; line-height: 80%;" |<center>'''Mga Bituin ng Pelikulang Pilipino'''</center><br> <center>'''Edit-a-thon 2026'''</center>{{#if:{{{shortcut|}}}|&#32; {{!}} style="padding: 0.5em; width: 25%;" {{!}} {{shortcut|{{{shortcut|}}}|category=no}} }} |- {{#if:{{{1|}}}|&#32; {{!}} colspan="{{#if:{{{shortcut|}}}|3|2}}" style="font-size: 18pt; line-height: 50%;" {{!}} ---- {{nbsp}}{{{1}}} {{!}}-}} |} {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="background: transparent; float: right;" |- |} <div style="border: 6px solid #006699; padding: 2em 1em; margin: 0 auto 15px; overflow: hidden;"> [[File:Pilipinas-Panorama-LuntianAtPula.png|150px|right|link=m:Special:MyLanguage/Pilipinas_Panorama_Community/Membership]] Ang '''Mga Bituin ng Pelikulang Pilipino''' ay isang editathon na gaganapin mula 00:00, ika-21 ng Agosto 2026, hanggang 23:59, ika-30 ng Setyembre 2026 (UTC+8), na nakatuon sa pagpapalawig ng mga impormasyon sa Wikipediang Tagalog tungkol sa pinilakang-tabing o industriya ng pelikulang Pilipino. Ito ay kaalinsabay sa paggunita sa Buwan ng Industriya ng Pelikulang Pilipino na opisyal na ipinagdiriwang tuwing Setyembre sa bisa ng Proklamasyon Blg. 1085 na nilagdaan ni Pangulong Rodrigo Duterte noong 2021 upang ideklara ang buwan ng Setyembre bilang "Philippine Film Industry Month". Pinili ang buwan ng Setyembre para gunitain ang Setyembre 12 bilang anibersaryo ng Dalagang Bukid ni Jose Nepomuceno noong 1919, ang unang tampok na pelikulang idinirehe at nilikha ng isang Pilipino. Ang proyekto na ito ay isang inisyatibo ng [[:meta:Pilipinas Panorama Community|Pilipinas Panorama Community]], isang organisasyon ng mga Pilipinong Wikimedista at tagapagtaguyod ng pamanang kultural na nakabase sa [[Kalakhang Maynila]]. == Mga artikulo == Ang mga sumusunod ay mga artikulong nakaukol sa paksang industriya ng pelikulang Pilipino na maaaring likhain o palawigin. Maaari ring magsumite ng artikulo na hindi nakalista. Bilang gabay, maaaring buksan ang mga sumusunod na mga artikulo na may listahan ng mga angkop na artikulo para sa proyektong ito. * [[Talaan ng mga artista sa Pilipinas]] * [[Talaan ng mga pelikulang Pilipino]] * [[Pelikulang Pilipino]] == Mga naisulat at naisaayos == === Tagalog Wikipedia === {| class="wikitable mw-collapsible" !Blg. !Artikulo !Tagapag-ambag |- |1. |[[Delia Razon]] |[[User:RCJourn|RCJourn]] |- |2. |[[Rosemarie Sonora]] |[[User:Buszmail|Buszmail]] |- |3. |[[Nestor de Villa]] |[[User:Buszmail|Buszmail]] |- |4. |[[Bembol Roco]] |[[User:Churihan|Churihan]] |- |5. |''[[Rizal sa Dapitan]]'' |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |6. |[[Bella Flores]] |[[User:Markadan|Markadan]] |- |7. |[[Amanda Page]] |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |8. |[[Claire de la Fuente]] |[[User:Churihan|Churihan]] |- |9. |[[Sarsi Emmanuelle]] |[[User:Churihan|Churihan]] |- |10. |[[Walter Navarro]] |[[User:Markadan|Markadan]] |- |11. |[[Julie Vega]] |[[User:Markadan|Markadan]] |- |12. | | |- |} === Mga artikulo sa ibang wika ng Pilipinas === {| class="wikitable mw-collapsible" !Blg. !Artikulo !Wika ng Proyekto !Tagapag-ambag |- |1. |[[:bcl:Rizal sa Dapitan|''Rizal sa Dapitan'']] |Bikol Central |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |2. |[[:incubator:Wp/hil/Rizal sa Dapitan|''Rizal sa Dapitan'']] |Hiligaynon |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |3. |[[:bcl:Amanda Page|Amanda Page]] |Bikol Central |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |4. |[[:incubator:Wp/hil/Amanda Page|Amanda Page]] |Hiligaynon |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |5. |[[:incubator:Wp/hil/Fernando Poe Jr.|Fernando Poe Jr.]] |Hiligaynon |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |6. |[[:bcl:Sarsi Emmanuelle|Sarsi Emmanuelle]] |Bikol Central |[[User:Churihan|Churihan]] |- |7. | | | |- |} == Mga kalahok == * [[User:PhiliptheNumber1|PhiliptheNumber1]] ([[User talk:PhiliptheNumber1|kausapin]]) * [[Tagagamit:Ralffralff|Ralffralff]] ([[Usapang tagagamit:Ralffralff|kausapin]]) *[[Tagagamit:GerryYabes|GerryYabes]] ([[Usapang tagagamit:GerryYabes|kausapin]]) *[[Tagagamit:Buszmail|Buszmail]] ([[Usapang tagagamit:Buszmail|kausapin]]) *[[Tagagamit:RCJourn|RCJourn]] ([[Usapang tagagamit:RCJourn|kausapin]]) *[[Tagagamit:Churihan|Churihan]] ([[Usapang tagagamit:Churihan|kausapin]]) *[[Tagagamit:Markadan|Markadan]] ([[Usapang tagagamit:Markahan|kausapin]]) == Mga resulta == [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinas Panorama|Event]] fkg4lf7dqttznftxa3954vxl1a747kt 0 339280 2223276 2221840 2026-09-02T11:31:37Z Buszmail 67296 2223276 wikitext text/x-wiki <!-- Hango mula sa en.wikipedia --> {{Short description|Pilipinang aktres noong 1948–1958 at 1982–2010 }} {{Infobox person | name = Delia Razon | image = Delia Razon c.1963.jpg | birth_name = Lucy May Dulin Grytz | birth_date = 8 Agosto 1930 | birth_place = [[Iloilo City]] | death_date = 15 Marso 2025 (94 taong gulang) | death_place = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas | years_active = 1948–1958; 1982–2010 | spouse = Aurelio Reyes | children = 3 | }} '''Delia Razon''' (ipinanganak na Lucy May Dulin Grytz; Agosto 8, 1930 - Marso 15, 2025) ay isang artistang Pilipino na isang Aleman na ama at inang Pilipina na may lahing Espanyol,<ref>{{cite news |last=Requintina |first=Robert |title=Veteran actress Delia Razon passes away|url=https://mb.com.ph/2025/3/16/veteran-actress-delia-razon-passes-away-93 |work=[[Manila Bulletin]] |date=March 16, 2025 |access-date=March 16, 2025 |archive-date=March 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323091557/https://mb.com.ph/2025/3/16/veteran-actress-delia-razon-passes-away-93 |url-status=live}}</ref> na umpisang gumanap noong 1949 sa pelikula ng LVN Pictures na pinamagatang ''Krus na Bituin''. Natuklasan ni Doña Narcisa de Leon, ang prodyuser at may-ari ng LVN, ang kakayahang tumanyag ni Lucy at binansagan siya ng panibagong pangalan na Delia Razon. Sumikat si Delia bilang katambal ng kanyang kasamahang artista na si [[Rogelio dela Rosa]].<ref>{{Cite web |url=https://tribune.net.ph/2025/03/16/delia-razon-icon-of-philippine-cinema-dies-at-93|title=Delia Razon, icon of Philippine cinema}}</ref> Sa kinalaunan, napangasawa ni Delia si Aurelio Reyes, isang matagumpay na negosyante na ang pamilya ay nagmamay-ari ng 21-ektaryang Santa Ana racetrack. Silay's hindi pinagpala ng mga anak ngunit sila ay umampon ng tatlong kabataan. Ang isa sa kanila, si Rea Reyes, ay napangasawa si [[Rey "PJ" Abellana]], na naging tanyag sa larangang pelikula noong dekada '80, na kalaunan ay naging ama ng aktres na si [[Carla Abellana]].<ref>{{Cite web |url=https://pikapika.ph/pikadaily/the-butcher-how-carla-abellanas-wedding-could-have-even-been-happier/the-butcher |title=How Carla Abellana's wedding could have even been happier}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/entertainment/767075/carla-guided-lola-delia|title=Carla guided by Lola Delia|work=The Philippine Star|date=January 13, 2012|accessdate=September 6, 2013}}</ref> Pumanaw si Delia Razon sa Maynila noong Marso 15, 2025, sa mainam niyang edad na 94. Ito ay kinumpirma ng kanyang mga opisyal na rekord at mga anunsyo ng pamilya na siya ay 94 taong gulang sa kanyang pagpanaw liban sa mga naunang salaysay.<ref> {{Cite web |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2025/3/16/veteran-actress-delia-razon-passes-away-at-94-1741|title=Veteran actress Delia Razon passes away at 94}}</ref><ref> {{Cite web |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/delia-razon-dies/|title=Veteran actress Delia Razon dies at 94}}</ref> ==Talaan ng mga ginampanan== ===Pelikula=== *''Awit ng Bulag'' (1948) *''Gitano'' (1949) *''Mutya ng Pasig'' (1950) *''Florante at Laura'' (1950) (bilang Flerida) *''Prinsipe Amante'' (1950) (bilang Prinsesa Elena) *''Prinsipe Amante sa Rubitanya'' (1951) (bilang Prinsesa Elena) *''Rodrigo de Villa'' (1952) *''Digmaan ng Damdamin'' (1952) *''Señorito'' (1953) *''Prinsipe Teñoso'' (bilang Prinsesa Florcefida) *''Dambanang Putik'' (1954) *''Lapu-Lapu'' (1955) *''Luksang Tagumpay'' (1956) – Anita *''Gaano Kadalas ang Minsan?'' (1982) *''Haplos'' (1982) *''Sigaw ng Katarungan'' (1984) *''Kailan Sasabihing Mahal Kita'' (1985) *''Tu-Yay and His Magic Payong'' (1986) *''Ibigay Mo sa Akin ang Bukas'' (1987) *''Kapag Puno Na ang Salop'' (1987) *''Ang Supremo'' (1988) *''Pik Pak Boom'' ("Manyika") (1988) *''Joey Boy Munti, 15 Anyos Ka sa Muntinlupa'' (1991) *''Pakasalan Mo Ako'' (1991) *''Ipagpatawad Mo'' (1991) *''Contreras Gang'' (1991) *''Takbo... Talon... Tili!!!'' ("Mahiwagang Banga") (1992) *''Patapon'' (1993) *''Galvez: Hanggang sa Dulo ng Mundo Hahanapin Kita'' (1993) *''Mano-Mano'' (1995) *''Hagedorn'' (1996) *''I Do? I Die! (D'yos Ko Day!)'' (1997) *''Ika-13 Kapitulo'' (2000) *''Buenavista (Ang Kasaysayan ng Lucena)'' (2010) ===Telebisyon=== *''Agila'' (1987) *''Biglang Sibol, Bayang Impasibol'' (2001) *''Magpakailanman'' (2 mga episode, 2003–2004) *''Tayong Dalawa'' (2009) ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== * {{IMDb name|1294464|Delia Razon}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas|Razon, Delia]] [[Kategorya:LVN Pictures|Razon, Delia]] 5wua0phqq0ylhx8niwjbrl7mc4xkwfz 0 339287 2223236 2221797 2026-09-02T06:43:52Z Markadan 44880 2223236 wikitext text/x-wiki <!-- Hango sa English Wikipedia --> {{Short description|Tampok na aktor at mananayaw na Pilipino(1928–2004)}} {{Infobox person | name = Nestor de Villa | image = File:Nestor_de_Villa.jpg | birth_name = Gines Francisco Soriano | birth_date = July 6, 1928 | birth_place = [[Cabanatuan]], [[Nueva Ecija]], Pilipinas | death_date = February 21, 2004 (75 taong gulang) | death_place = [[Muntinlupa]], Pilipinas | years_active = 1951–2004 | spouse = Marilu Cacho | children = 4 | }} Si '''Gines Francisco Soriano''' (Hulyo 6, 1928 – Pebrero 21, 2004), na mas kilala sa kanyang pangalang-pang-entablado na '''Nestor de Villa''', ay isang Pilipinong aktor na madalas gumanap sa mga pelikulang musikal. Isa siyang mahusay na mananayaw na madalas itambal kay [[Nida Blanca]], ang kanyang nakasanayang kapareha kapwa sa pelikula at telebisyon. ==Talambuhay== Si De Villa ay isinilang bilang Gines Francisco Soriano noong Hulyo 6, 1928, sa bayan noon ng Cabanatuan sa lalawigan ng Nueva Ecija. Isa siyang estudyante ng pre-medikal na kurso nang siya ay kunin ng [[LVN Pictures]]. Nadismaya ang kanyang ama sa kanyang desisyong maging aktor, at nagkaroon ng lamat ang kanilang ugnayan. Gayunpaman, nagkaayos sila sa tulong ng pangulo ng LVN na si Doña Sisang de Leon,<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm1568157/?ref_=fn_t_1|title=Narcisa de Leon|website=imdb.com}}</ref> na siyang nag-ayos upang palihim na makadalo ang ama ni de Villa sa isa sa mga premiere ng kanyang pelikula.<ref name=dns>{{cite book |last=Mercado |first=Monina |title= Doña Sisang and Filipino Movies|year= 1977|publisher= Vera-Reyes, Inc.|location= Philippines|page= 41}}</ref> Ginawa niya ang kanyang unang pelikula sa LVN, ang "''Amor-Mio''" ''("My Love")'', noong 1951. Sumunod na taon, nakatambal niya ang isa pang contract star ng LVN na si Nida Blanca para sa "''Romansa sa Nayon''".<ref name=balita> {{cite news |title=Remembering Nestor|url=https://www.philstar.com/entertainment/2004/02/26/240369/remembering-nestor |publisher=Philstar.com |date=February 26, 2004}}</ref> Dahil sa tagumpay ng pelikula, sumikat ang tambalan nina Nestor at Nida, bagaman sa totoong buhay ay kinasal sina de Villa at Marilu Cacho Soriano na mula sa isang mariwasa at kilalang angkan. Nanatili siya sa LVN hanggang noong 1961, nang itigil ng studio ang paggawa ng mga pelikula. Lumipat siya pagkatapos sa Sampaguita Pictures, kung saan noong 1962 ay ginawa niya ang kanyang unang pelikula para sa nasabing studio, ang "''Tugtuging Bukid''", kasama si Gloria Romero.Noong 1960s, tatlong beses siyang hinirang para sa gantimpalang [[FAMAS]] para sa ''Best Actor''; sa ''Mga Yapak ng Walang Bakas'' (1962); ''Naku Yabang'' (1964); at ''Siete Dolores'' (1968). Sina De Villa at Blanca ay nagtambal din sa isang lingguhang palabas sa telebisyon ng [[ABS-CBN]], ang ''The Nida-Nestor Show''.<ref name=balita/> Noong 1967, nagtangkang tumakbo si de Villa bilang bise-alkalde ng Makati bilang katambal ng dating embahador na si Amelito Mutuc, ngunit natalo siya sa nakaupong bise-alkalde na si Teotimo Gealogo.<ref> {{cite news|title= Makati elections | work=[[Manila Bulletin]]|agency=PNS|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|date=November 17, 1967|page=2|location=[[Makati]], [[Rizal (province)|Rizal]]}}</ref> Noong dekada '80, nagbalik-pelikula si de Villa nang muli siyang ipareha kay Blanca sa dalawang pelikula para sa Viva Films: ang "''Forgive and Forget''" — na kinatampukan din nina [[Sharon Cuneta]] at [[William Martinez]]; at ang "''Saan Darating ang Umaga?''", isang tinaguriang drama na kapwa kinatampukan nina [[Maricel Soriano]], [[Nida Blanca]], at [[Jaypee de Guzman]]. ==Pagpanaw== Nanatiling aktibo sa pelikula si De Villa hanggang sa kanyang pagpanaw noong Pebrero 21, 2004, dahil sa mga komplikasyong dulot ng kanser sa atay at apdo (hepatobiliary cancer).<ref name=balita/> Ginawaran siya ng pagkilala sa pamamagitan ng paglalagay ng kanyang pangalan sa ''Eastwood City Walk of Fame''<ref>{{Cite web|url=https://www.philstar.com/entertainment/2005/08/31/294253/walk-fame-kuya-germs146-dream-soon-reality|title=Walk of Fame: Kuya Germs' dream soon a reality|first=Ricky|last=Lo|website=Philstar.com|accessdate=November 6, 2021}}</ref> noong Disyembre 2005, pagkalipas ng kanyang pagpanaw. ==Talaan== ===Mga pelikula=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! Taon ! Pamagat |- | 1951 | ''Amor Mio'' |- | rowspan="7" | 1952 | ''Tenyente Carlos Blanco'' |- | ''Dimas'' |- | ''Dalawang Sundalong Kanin'' |- | ''Haring Solomon at Reyna Sheba'' |- | ''Romansa sa Nayon'' |- | ''Rodrigo de Villa'' |- | ''Tenyente Carlos Blanco'' |- | rowspan="5" | 1953 | ''Tumbalik na Daigdig'' |- | ''Hijo de Familia'' |- | ''Squatters'' |- | ''Dalawang Pag-Ibig'' |- | ''Hiyasmin'' |- | rowspan="4" | 1954 | ''Waray-Waray'' |- | ''Tin-edyer'' |- | ''Luneta'' |- | ''Singsing Na Tanso'' |- | rowspan="6" | 1955 | ''Darling Ko'' |- | ''1 2 3'' |- | ''Ang Ibong Adarna'' |- | ''Dalagang Taring'' |- | ''Talusaling'' |- | ''Ikaw Kasi'' |- | rowspan="7" | 1956 | ''Handang Matodas'' |- | ''Easy Ka Lang Padre!'' |- | ''Medalyong Perlas'' |- | ''Big Shot'' |- | ''Ganyan Ka Pala'' |- | ''Bahala Na!'' |- | ''Aling Kutsero'' |- | rowspan="5" | 1957 | ''Sebya, Mahal Kita'' |- | ''Kalyehera'' |- | ''Krisalis'' |- | ''Turista'' |- | ''Tignan Natin'' |- |rowspan="6"| 1958 | ''Villa Milagrosa'' |- | ''Austerity Love'' |- | ''Casa Grande'' |- | ''Wala Kang Paki'' |- | ''Mga Anak ni Waray'' |- | ''Bayanihan'' |- |rowspan="6"| 1959 | ''Ang Langit Ko'y Ikaw'' |- | ''Baguio Fever'' |- | ''Chinita'' |- | ''Surrender - Hell!''<!-- Nobyembre --> |- | ''Limang Punglo''<ref>{{cite news|title=LVN has 4 releases on December sked|work=[[The Manila Times]]|publisher=The Manila Times Publishing Company, Inc.|date=November 11, 1959|page=7-B|quote=It cast Nestor de Villa in an action role after his successes in comedy and drama vehicles.}}</ref> <!-- Dec 1 --> |- | ''Tayo'y Magsaya''<!-- Dec. 31 --> |- |rowspan="10"| 1960 | ''Unos sa Laot'' |- | ''Dahlia'' |- | ''Kung Ako'y Mahal Ko'' |- | ''Pitong Gabi sa Paris'' |- | ''Sandakot na Alabok'' |- | ''Lawiswis Kawayan'' |- | ''My Serenade'' |- | ''Anino ng Kahapon'' |- | ''Bakit Ka Nagtampo'' |- | ''Wala Kang Kapantay'' |- |rowspan="3"| 1961 | ''Nagbabagang Lupa'' |- | ''Walang Sisihan'' |- | ''Mga Yapak na Walang Bakas'' |- |rowspan="5"| 1962 | ''Tugtuging Bukid'' |- | ''Sikat Na, Siga Pa!'' |- | ''Oy... Akin Yata Yan!'' |- | ''Jam Session'' |- | ''Magtiis Ka Darling'' |- |rowspan="5"| 1963 | ''Adonis Abril'' |- | ''Limbo Rock'' |- | ''Asyang Ng La Loma'' |- | ''Ang Bukas ay Akin'' |- | ''Naku, Yabang!'' |- |rowspan="3"| 1964 | ''Ginintuang Ani'' |- | ''Yeba Chiquicha'' |- | ''Si Doray Naman...'' |- |rowspan="2"| 1965 | ''Utos ni Tale Hindi Mababale'' |- | ''Everybody Dance'' |- |rowspan="5"| 1966 | ''Sound of Bwisit'' |- | ''Mabilis Paa't Kamay'' |- | ''Huwag Kang Sumingit'' |- | ''Familia Galawgaw'' |- | ''Espiya Contra Espiya'' |- | 1967 | ''Wow Na Wow!'' |- | 1968 | ''Siete Dolores'' |- | 1975 | ''Siya'y Umalis, Siya'y Dumating'' |- |rowspan="3"| 1982 | ''Mother Dear'' |- | ''Forgive and Forget'' |- | ''Cross My Heart'' |- | 1983 | ''Saan Darating Ang Umaga?'' |- | 1984 | ''Anak ni Waray, Anak ni Biday'' |- |rowspan="2"| 1985 | ''[[Hindi Nahahati ang Langit]]'' |- | ''Like Father, Like Son'' |- | 1986 | ''Paglingon sa Kinabukasan'' |- | 1987 | ''Prinsipeng Gusgusin'' |- | 1993 | ''Ligaw-Ligawan, Kasal-Kasalan, Bahay-Bahayan'' |- | 2002 | ''Forevermore'' (Last film appearance) |} ===Seryeng Talebisyon=== {| class="wikitable" |- ! Taon ! Pamagat |- | 1960–1964 | ''The Nida-Nestor Show''<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0435783/|title=The Nida-Nestor Show|website=imdb.com}}</ref> |- |} ==Talasanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== *{{IMDb name|id=0212141|name=Néstor de Villa}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas|Villa de, Nestor]] m8av08m8dpiby1056r4saufkfkfst8w 0 339335 2223238 2222384 2026-09-02T06:45:49Z Markadan 44880 /* Mga sanggunian */ 2223238 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Infobox film | name = Rizal sa Dapitan | image = | alt = | caption = | director = [[Tikoy Aguiluz]] | producer = Tikoy Aguiluz | screenplay = [[Pete Lacaba]] | story = {{Plainlist| * [[Lualhati Bautista]] * Tikoy Aguiluz * Noel Vera * Vic Torres * Mirana Medina-Bhunjun * Kim D. Wabwab * Marie Punerama * Alexandria D. Magiba * Elena Magdangal * Michelle Pangilinan }} | starring = {{ubl|[[Albert Martinez]]|Amanda Page}} | music = Nonong Buencamino | cinematography = {{ubl|Nap Jamir|[[Romy Vitug]]}} | editing = Mirana Medina-Bhunjun | studio = {{Plainlist| * Independent Cinema Association of the Philippines * [[PLDT]] * Movipix International }} | distributor = {{ubl|Falcon Films|[[Viva Entertainment|Viva Video]]}} | released = {{Film date|1997}} | runtime = 100 minuto | country = Pilipinas | language = {{Plainlist| *Filipino *Espanyol *Ingles }} | budget = | gross = }} Ang '''''Rizal sa Dapitan''''' (Ingles: ''Rizal in Dapitan'') ay isang Pilipinong pelikulang talambuhay noong 1997 na sa direksyon ni Tikoy Aguiluz tungkol sa apat na taong pagkakatapon ng propagandista at makabayang Pilipino na si [[José Rizal]] sa [[Dapitan]], na pinagbibidahan ni [[Albert Martinez]] bilang Rizal at ni [[Amanda Page]] bilang Josephine Bracken.<ref>{{cite news|url=https://www.spot.ph/shopping/shopping-sale-alerts/46442/reel-heroes-10-actors-who-played-them-in-movies|title=Reel Heroes: 10 Actors Who Played Them in Movies|publisher=[[Summit Media|Spot]]|date=August 30, 2010|access-date=February 26, 2020}}</ref> Ang iskrip ay isinulat ni Pete Lacaba.<ref>{{cite journal|last=Israel| first=Lorna|date=2011|title="A Body in Permanent Transit. José Rizal's Exile as Spatial Performance"| url=http://www.manycinemas.org/Lorna_Israel/articles/mc02_Israel.html?file=tl_files/manycinemas/theme/issues/issue_02/pdf/mc02-israel.pdf|journal=Manycinemas 2|pages=54–66}}</ref> == Kwento == [[Talaksan:Jose Rizal Shrine, Dapitan, Zamboanga del Norte.JPG|thumb|297x297px|Ang Dambana ni Rizal sa Dapitan]] Si José Rizal ay ipinatapon sa [[Dapitan]] noong 1892 at nagsimulang umangkop sa kanyang bagong tirahan. Tumulong siya sa mga lokal na residente sa pamamagitan ng pagbibigay ng libreng edukasyon sa lahat ng mga bata at nakipagkaibigan sa isang mag-aaral na si Jose Asiniero sa prosesong ito. Naglingkod din siya bilang doktor at ginamot ang kanyang inang si Doña Teodora Alonzo, na bumisita sa kanya kasama ang kanyang mga kapatid na sina Maria at Narcisa. Sa panahon ng kanyang pagkakatapon, nakilala ni Rizal si [[Josephine Bracken]], na sumama sa kanyang amain na si George Taufer na humihingi ng lunas para sa kanyang pagkabulag. Nahulog ang loob ni Bracken kay Rizal at kalaunan ay lumipat upang tumira sa kanya, at iniwan si Taufer. Nagpasya silang magpakasal, ngunit tinanggihan ang kasal sa simbahan dahil sa mga kadahilanang pampulitika. Nagpasya ang mag-asawa na mamuhay sa isang relasyong di-pormal sa kabila ng paunang pagtutol ng pamilya ni Rizal, at nagkaroon ng patay na sanggol na pinangalanang Francisco ni Rizal. Nang maglaon, si [[Pio Valenzuela]], isang kinatawan ng [[Katipunan]], ay bumisita sa kanya at inihayag ang mga plano ng grupo na maglunsad ng rebolusyon, ngunit tumanggi si Rizal na sumali sa kanila. Nagtatapos ang pelikula sa pag-alis ni Rizal sa Dapitan upang magboluntaryo bilang doktor sa Cuba habang nagdadalamhati ang mga lokal. Ipinaliliwanag ng isang epilogo ang kasunod na pag-aresto kay Rizal, ang kanyang pagbaril at ang pag-usbong ng Rebolusyong Pilipino mula rito. == Mga Tauhan == * [[Albert Martinez]] bilang Dr. [[José Rizal]] * [[Amanda Page]] bilang [[Josephine Bracken]] * [[Roy Alvarez]] bilang Capt. Ricardo Carnicero * [[Jaime Fabregas]] bilang Fr. Francisco Paula de Sanchez * [[Candy Pangilinan]] bilang Maria Rizal * Tess Dumpit bilang Narcisa Rizal * [[Rustica Carpio]] bilang [[Teodora Alonso Realonda]] * [[Noni Buencamino]] bilang [[Pío Valenzuela]] * Carelle Manuela bilang Manuela Orlac * Soliman Cruz bilang Pablo Mercado * Junell Hernando bilang Jose "Josielito" D. Aseniero (estudyante ni Rizal at kalaunan naging gobernador ng [[Zamboanga del Norte]]) * Chris Michelena bilang Fr. Obach * Paul Holmes bilang George Tauffer == Produksyon == === Paglago === Si Antonio Samson, na noon ay senior vice president ng [[PLDT]], ang nag-isip na gumawa ng pelikula tungkol sa panahon ng pagkakatapon ni José Rizal sa Dapitan, at dinala ito sa direktor na si [[Tikoy Aguiluz]].<ref name="MS">{{cite news|title=Tikoy's 'Dapitan' bats for Manila filmfest|url=https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19970603&printsec=frontpage&hl=en|access-date=June 9, 2020|work=[[Manila Standard]]|publisher=Kamahalan Publishing Organization|date=June 3, 1997|page=19}}</ref> === Produksyon === Ang pelikula ay ganap na kinunan sa Lungsod ng Dapitan, [[Zamboanga del Norte]] gamit ang 16 mm na pelikula.<ref name="MS"/> Hanggang noong Hunyo 1997, ang pelikula ay simpleng pinamagatang Dapitan.<ref name="MS"/> Layunin sana ni Aguiluz na gawing mas maikli ang pelikula para ipalabas sa telebisyon, ngunit kalaunan ay nagbago ang kanyang pasya at kinumbinsi ang mga producer na payagan siyang palawigin ito upang maging isang buong pelikula.<ref name="MS"/> == Pagpapalabas == Ang ''Rizal sa Dapitan'' ay kalahok sa Manila Film Festival noong kalagitnaan ng 1997, kung saan nanalo ito ng 12 parangal, kabilang ang Rajah Sulayman Award para sa Best Picture.<ref name="MS2">{{cite news|title='Rizal sa Dapitan' preem set September 30|url=https://news.google.com/newspapers?id=no8VAAAAIBAJ&sjid=bQsEAAAAIBAJ&pg=2291%2C1851169|access-date=July 6, 2023|work=[[Manila Standard]]|publisher=Kamahalan Publishing Corp.|date=September 17, 1997|page=22}}</ref> Gayunpaman, hindi ito naging matagumpay sa takilya sa panahon ng pagpapalabas nito sa mga sinehan.<ref name="MSMarchadesch">{{cite news|last=Marchadesch|first=Barbara|title=GMA's Cinemax offers blueprint for quality films|url=https://news.google.com/newspapers?id=wJgVAAAAIBAJ&sjid=9woEAAAAIBAJ&pg=6780%2C384593|access-date=August 9, 2023|work=[[Manila Standard]]|publisher=Kamahalan Publishing Corp.|date=July 3, 1997|page=20|quote="...it is a little disheartening that few people saw ''Dapitan'', which is a beautiful movie."}}</ref> Ang [[GMA Network]], na gumagawa ng ibang pelikula tungkol kay Rizal sa pamamagitan ng sarili nitong studio ng pelikula, ang kumuha ng mga karapatan sa pagpapalabas sa telebisyon ng ''Rizal sa Dapitan''.<ref name="MSMarchadesch"/> Ang internasyonal na bersyon ng pelikula ay ginanap ang premiere noong Setyembre 30, 1997, sa Film Center ng [[Unibersidad ng Pilipinas Diliman]], na itinampok ang kaganapan sa ilalim ng subtitle na "Film Gift to the Nation".<ref name="MS2"/> Ito ay ipinalabas sa Brussels International Film Festival, kung saan nanalo ito ng Grand Jury Prize at ng parangal para sa pinakamahusay na aktor para kay Albert Martinez.<ref>{{Cite news |last=Cruz |first=Marinel |date=2024-02-20 |title=Tikoy Aguiluz, director of 'Boatman' and 'Segurista,' dies at 72 |url=https://entertainment.inquirer.net/542518/tikoy-aguiluz-director-of-boatman-and-segurista-dies-at-72 |access-date=2024-06-25 |newspaper=Philippine Daily Inquirer |language=en}}</ref> ==Tignan din== *''[[José Rizal (pelikula)]]'' *''[[Bayaning 3rd World]]'' ==Talasanggunian== {{Reflist}} ==Mga panlabas na kawing== *{{IMDb title|0125475}} [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Pilipinas]] 3dg15k17is213g5a1dlma07mwdouknr 0 339338 2223240 2223002 2026-09-02T06:46:53Z Markadan 44880 /* Mga sanggunian */ 2223240 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Amanda Page | image = <!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] --> | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | birth_name = Anna Liza Macatangay | birth_date = Enero 28, {{birth based on age as of date|39|2013}}<!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. --> | birth_place = <!---Not necessarily New York---> | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --> | death_place = | other_names = | occupation = Aktres | years_active = 1995–2001 | known_for = | notable_works = ''[[Rizal sa Dapitan]]'' }} Si '''Anna Liza Macatangay''' (isinilang noong Enero 28, 1973 o 1974), na mas kilala sa kanyang pangalang propesyonal na '''Amanda Page''', ay isang dating aktres na Pilipina na naging aktibo mula 1995 hanggang 2001. Nanalo siya bilang Pinakamahusay na Katuwang na Aktres (''Best Supporting Actress'') para sa kanyang papel bilang [[Josephine Bracken]] sa ''[[Rizal sa Dapitan]]'' sa [[Gawad Urian Awards]]. == Kabataan == Si Amanda Page ay ipinanganak na Anna Liza Macatangay noong Enero 28, 1973 o 1974.<ref>{{cite news |last1=Acar |first1=Aedrianne |title=Trivia: Actresses na hinasa ng 'Bubble Gang' sa comedy |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/bubblelegacy-20-female-celebs-na-hinasa-ng-bubble-gang-sa-comedy/4804/ |access-date=24 November 2022 |work=GMA Entertainment |date=24 November 2016 |language=en}}</ref><ref name="page">{{cite news |title=Amanda Page up close |url=https://news.google.com/newspapers?id=jpkVAAAAIBAJ&sjid=ggsEAAAAIBAJ&pg=3456%2C1316341 |access-date=24 November 2025 |work=Manila Standard |date=8 May 1996 |page=31B}}</ref><ref>{{cite news |title=Amanda Page's son Mason qualifies to join high-IQ society Mensa |url=https://www.pep.ph/lifestyle/parenting/169555/amanda-page-son-mason-a734-20221108 |access-date=24 November 2025 |work=PEP.ph |publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc. |date=28 November 2022 |language=en}}</ref> Ipinanganak siya sa mga magulang na Pilipino at lumaki at nag-aral sa New York.<ref name="pep-former">{{cite news |last1=Franco |first1=Bernie |title=Former sexy actress Amanda Page on life after showbiz |url=https://www.pep.ph/news/local/153720/amanda-page-showbiz-a717-20200908-lfrm |access-date=24 November 2025 |work=PEP.ph |publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc. |date=8 September 2020 |language=en}}</ref> Nais ng kanyang pamilya na lumaki siyang isang doktor kaya noong una ay tumutol sila sa kanyang piniling landas bilang isang aktres.<ref name="pep-former"/> == Karera == Kilala bilang isang "sexy star," sinimulan ni Page ang kanyang karera noong 1995.<ref name="page"/><ref>{{cite news |last1=Solis |first1=Lolit |title=Dating sexy star na si Amanda Page walang pinagbago ang hitsura pero ayaw na talaga uling mag-showbiz |url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/showbiz/2015/01/08/1410666/dating-sexy-star-na-si-amanda-page-walang-pinagbago-ang-hitsura-pero-ayaw-na-talaga-uling-mag-showbiz |access-date=24 November 2025 |work=Pilipino Star Ngayon |publisher=The Philippine Star |language=fil |trans-title=Former sexy star Amanda Page no change in appearance but does not really want to return to showbiz}}</ref><ref name="dance">{{cite news |title=Watch: Ex-sexy star Amanda Page in sizzling dance number |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/music/2025/11/24/michael-bubl-sofronio-vasquez-to-drop-collab-single-on-nov-28-1207 |access-date=24 November 2025 |work=ABS-CBN News |date=15 January 2017}}</ref> Siya ay aktres ng Viva Films na lumabas sa mga pelikulang may temang "tiltilating."<ref name="page"/> Kabilang sa kanyang mga pelikula ang ''Gayuma, Sobra Sobra Labis Labis'', at ''Tatsulok''.<ref name="pep-former"/> Lumabas din siya sa mga pelikulang komedya, tulad ng ''Neber 2 Geder'', ''Indecent Professor'', ''Trabaho Lang Dear Walang Personalan'', at ''Strict ang Parents Ko''.<ref name="pep-former"/> Siya ang pangunahing katambal na aktres ni [[Phillip Salvador]] sa ''Bobby Barbers: Parak''. Lumabas din si Page kasama si [[Fernando Poe Jr.]] sa pelikulang ''Ang Probinsyano'' noong 1996 kung saan ginampanan niya ang papel na Carmen.<ref name="pep-former"/><ref name="dance"/> Nanalo si Page bilang Pinakamahusay na Katuwang na Aktres (''Best Supporting Actress'') para sa kanyang papel bilang [[Josephine Bracken]] sa ''[[Rizal sa Dapitan]]'' sa Gawad Urian Awards.<ref name="pep-former"/> Sa telebisyon, lumabas si Page sa palabas na pangkomedya na ''Bubble Gang'' na nagsimulang ipalabas noong 1995.<ref name="pep-former"/> Noong Hulyo 1999, nagsampa si Page ng kasong libelo laban sa [[Philippine Daily Inquirer]] para sa tampok na artikulo ni Leah Salterio-Gatdula noong Oktubre 11, 1998, dahil sa pag-post ng isang nakakasirang litrato na umano ay kay Page. Ipinasya ng korte na ibasura ang kaso noong 2000 dahil nabigong patunayan ang malisyosong motibo.<ref>{{cite news |last1=Macapagal |first1=Tony |title=Amanda sues daily for {{Philippine peso|60m}} |url=https://news.google.com/newspapers?id=kmYVAAAAIBAJ&sjid=DQsEAAAAIBAJ&pg=2304%2C3492296 |access-date=24 November 2025 |work=Manila Standard |date=31 July 1999 |page=A1}}</ref><ref>{{cite news |last1=Rivera |first1=Blance |title=No malice found; Amanda libel case against PDI junked |url=https://news.google.com/newspapers?id=94c1AAAAIBAJ&sjid=jyUMAAAAIBAJ&pg=787%2C25362280 |access-date=24 November 2025 |work=Philippine Daily Inquirer |date=14 January 2000 |page=20}}</ref> Nagretiro si Page noong 2001. Noong 2025, binanggit ni Page ang iskandalo tungkol sa isang umano'y paglabas sa isang sex video bilang dahilan ng kanyang pagreretiro.<ref>{{cite news |title=Amanda Page blames sex video scandal for early showbiz exit |url=https://entertainment.inquirer.net/640143/amanda-page-blames-sex-video-scandal-for-early-showbiz-exit |access-date=24 November 2025 |work=Philippine Daily Inquirer |date=24 November 2025 |language=en}}</ref> == Personal na buhay == Matapos magretiro sa industriya ng showbiz, bumalik si Page sa Estados Unidos.<ref name="psn1">{{cite news |last1=Abunda |first1=Boy |author1-link=Boy Abunda |title=Amanda, ‘di makalimutan ang kanyang video scandal |url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/showbiz/2025/11/23/2489268/amanda-di-makalimutan-ang-kanyang-video-scandal |access-date=24 November 2025 |work=Pilipino Star Ngayon |publisher=The Philippine Star |date=23 November 2025 |language=fil |trans-title=Amanda, ‘won't forget her video scandal}}</ref> Kasalukuyan siyang naninirahan sa [[Ventura, California]] kasama ang kanyang pamilya.<ref name="pep-former"/> Ikinasal si Page kay Lee Mendiola noong Enero 2010, isang kapwa Pilipino na nagtatrabaho bilang sikyatris. Mayroon silang isang anak na lalaki.<ref name="pep-former"/><ref name=mentalhealth>{{cite news |title=Amanda Page, iginiit na seryosong usapin ang mental health |url=https://www.gmanetwork.com/news/balitambayan/chikamuna/967077/amanda-page-iginiit-na-seryosong-usapin-ang-mental-health/story/ |access-date=24 November 2025 |work=Balitambayan |publisher=GMA Integrated News |date=23 November 2025 |language=fil |trans-title=Amanda Page, urges mental health to be taken seriously}}</ref><ref>{{cite news |title=Watch: Amanda Page's son charms 'Magandang Buhay' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/01/24/17/watch-amanda-pages-son-charms-magandang-buhay |access-date=24 November 2025 |work=ABS-CBN News |date=24 January 2017}}</ref> Si Page ay nagtatrabaho bilang tagapangasiwa o administrador sa klinika ng kanyang asawa sa US.<ref name=mentalhealth/> ==Talasanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== *{{IMDb name|id=0656103|name=Amanda Page}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas|Page, Amanda]] pbqd0m9bd558r0x15phh8e5turtoi9j 0 339352 2223241 2222998 2026-09-02T06:47:30Z Markadan 44880 /* Mga sanggunian */ 2223241 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = | image = | alt = | caption = Si dela Fuente noong 2020 | birth_name = Clarita Crisostomo Dela Fuente | birth_date = {{Birth date|1958|12|28}} | birth_place = | death_date = {{Death date and age|2021|03|30|1958|12|28}} | death_place = [[Las Piñas]], Pilipinas | years_active = 1978–2021 | genre = OPM | label = Dyna<br />Viva Records | website = {{URL|http://www.clairedelafuente.com/}} }} Si '''Clarita Crisostomo Dela Fuente-De Guzman''', na kilala sa propesyon bilang si '''Claire dela Fuente.'''<ref name="bwdeath">{{cite news |title=Singer Claire Dela Fuente, 62 |url=https://www.bworldonline.com/arts-and-leisure/2021/03/30/354275/singer-claire-dela-fuente-62/ |access-date=22 August 2025 |work=BusinessWorld |date=30 March 2021}}</ref> (Disyembre 28, 1958 – Marso 30, 2021). Lumabas si Claire de la Fuente sa ilang pelikula at palabas sa telebisyon, bagaman higit siyang kilala bilang isang tanyag na mang-aawit ng OPM at negosyante.<ref>{{cite web |title=Claire Dela Fuente |url=https://www.imdb.com/name/nm2823513/}}</ref> Unang nakilala si Dela Fuente sa pag-awit ng jingle para sa isang patalastas ng sigarilyong ''Hope'' noong 1978. , at kalaunan ay sa pag-awit ng awiting "Sayang".<ref name="rightplace">{{cite news |title=OPM icon Claire De la Fuente: 'I was there at the right place at the right time' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/04/01/21/opm-icon-claire-de-la-fuente-i-was-there-at-the-right-place-at-the-right-time |access-date=22 August 2025 |work=ABS-CBN Entertainment |date=1 April 2021}}</ref> == Maagang buhay at Edukasyon == Si Dela Fuente ay nagmula sa Caloocan at isinilang noong Disyembre 28, 1958. Noong siya ay siyam na taong gulang at medyo mataba, si Dela Fuente ay tinukso dahil sa kanyang timbang. Noong siya ay nag-aaral sa mataas na paaralan, nagbenta siya ng pabango, mga kosmetiko, at shampoo na kinuha niya sa Divisoria at Quinta sa kanyang mga kaklase. Nag-aral siya sa [[Pamantasan ng Silangan]] <small>(en. Univerwsity of the East; U.E)</small>.<ref name="bwdeath"/><ref name="songbird">{{cite news |last1=Salaverria |first1=Leila |title=From songbird to transport leader |url=https://www.inq7.net/globalnation/sec_sho/2003/may/26-04.htm |access-date=22 August 2025 |work=www.inq7.net |agency=Inquirer News Service |archive-url=https://web.archive.org/web/20051111233253/https://www.inq7.net/globalnation/sec_sho/2003/may/26-04.htm |archive-date=11 November 2005|date=26 May 2003}}</ref> == Karera sa Pag-aawit == Si Dela Fuente ay 15 taong gulang nang manalo siya ng grand prize sa isang paligsahan sa pag-awit sa U.E. Inawit niya ang ''"Love Me for What I Am"'' ng sikat na grupong Carpenters. Natuklasan siya ni George Canseco, na punong hurado ng kumpetisyon.<ref name="songbird"/> Pinadali ni Canseco ang unang pagpapakita ni Dela Fuente sa pambansang telebisyon nang awitin niya ang jingle para sa isang patalastas ng sigarilyong Hope noong 1978.<ref name=balita>{{cite news |title=De la Fuente is RP’s ‘Karen Carpenter’ |url=http://www.balita.com/_2005/012205/entertainment3.shtml |access-date=25 August 2025 |work=Balita.com |publisher=Balita Media Inc. |date=22 January 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071111005341/http://www.balita.com/_2005/012205/entertainment3.shtml |archive-date=11 November 2007}}</ref><ref name="songbird"/><ref name="rightplace"/><ref>{{cite news |title=Claire dela Fuente: Still with an audience |url=https://www.pep.ph/lifestyle/13149/claire-dela-fuente-still-with-an-audience?ref=article_tag |access-date=22 August 2025 |work=PEP.ph |publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc. |date=30 January 2009 |language=en}}</ref> Noong una, ginamit niya ang kanyang estado bilang "Hope girl" para makakuha ng mas maraming proyekto. Ang kanyang mga rekording ng ''"This Girl Has Turned into a Woman"'' at ''"Take My Hand For Awhile"'' ay hindi gaanong nagtagumpay.<ref name="rightplace"/> Sumali siya sa Dyna Records kung saan nakilala siya sa kanyang pag-awit ng awiting "Sayang". Ang awiting ito ay adaptasyon ng isang awiting Malaysian. Ipinakilala ni Marilyn Villapando ang mga titik sa Tagalog upang malikha ang ''"Sayang"''.<ref name="rightplace"/> Si Dela Fuente ay madalas na ikinukumpara sa Amerikanong mang-aawit na si [[Karen Carpenter]].<ref name=balita/><ref name="whois">{{cite news |last1=Baclig |first1=Cristina Eloisa |title=Who was Claire dela Fuente? |url=https://entertainment.inquirer.net/406898/who-is-claire-dela-fuente |access-date=22 August 2025 |work=Philippine Daily Inquirer |date=30 March 2021 |language=en}}</ref> Binigyan siya ng iba't-ibang bansag tulad ng "Asia's Sweetest Voice" at "Queen of Tagalog Songs". Itinuring din siyang "Reyna ng Jukebox" <small>(en. ''Jukebox Queen'')</small>, isang pagkilalang binigay rin kina [[Imelda Papin]], [[Eva Eugenio]], at [[Didith Reyes]].<ref name="whois"/> Lumabas si Dela Fuente sa pagreretiro noong 2006 matapos siyang mabalo.<ref name="rightplace"/> Noong 2008, nakipagtulungan siya kay Richard Carpenter para sa kanyang internasyonal na album na Something in Your Eyes kung saan inawit niya ang cover ng awit na may kaparehong pamagat.<ref>{{cite news |last1=Lo |first1=Ricky |author1-link=Ricky Lo |title=Claire to record original Carpenter song |url=https://www.philstar.com/entertainment/2007/12/07/31781/claire-record-original-carpenter-song |access-date=22 August 2025 |work=The Philippine Star |date=7 December 2007}}</ref><ref>{{cite news |last1=Lo |first1=Ricky |author1-link=Ricky Lo |title=Claire: The soundtrack of her life |url=https://www.philstar.com/entertainment/2008/10/15/407265/claire-soundtrack-her-life |access-date=22 August 2025 |work=The Philippine Star |date=15 October 2008}}</ref> == Karera sa Negosyo == Nagretiro si Dela Fuente mula sa industriya ng paglilibang noong siya ay nasa kalagitnaan ng edad na 20s. Noong 1993, itinatag niya ang King of Kings Transport na isang nabigong negosyo. Noong 1997, tumulong siya sa pagtatatag ng kumpanya ng transportasyong bus na pagmamay-ari ng pamilya, ang Philippine Corinthian Liner. Noong 2000, si dela Fuente ay nahalal bilang pangulo ng Integrated Metro Bus Operators Association.<ref name="songbird"/> Pinangunahan ni Dela Fuente ang isang welga sa transportasyon noong 2003 upang tutulan ang pagpapataw ng number coding scheme sa Metro Manila para sa mga pampublikong sasakyan.<ref name="songbird"/> Noong 2011, kinansela ang mga prangkisa ng 129 na yunit ng Philippine Corinthian Liner.<ref>{{cite news |last1=Montecillo |first1=Paolo G. |title=LTFRB cancels franchise of Claire de la Fuente’s bus line ‘permanently’ |url=https://newsinfo.inquirer.net/91243/ltfrb-cancels-franchise-of-claire-de-la-fuente’s-bus-line-‘permanently’ |access-date=22 August 2025 |work=Philippine Daily Inquirer |date=9 November 2011 |language=en}}</ref> Nagtatag din siya ng isang chain ng restawran ng ihawan at pagkaing-dagat sa Pasay. Nakipagsosyo siya sa isang chef na Thai na nakabase sa Lungsod ng Davao upang itayo ang Asian Noodle Co. ni Chef Off noong 2011.<ref name="whois"/> == Personal na Buhay at Pagpanaw == Si Dela Fuente ay ikinasal sa negosyanteng si Moises "Boy" de Guzman. Siya ay 19 taong gulang at si de Guzman naman ay 29 na taon nang sila ay ikinasal; at sila ay may dalawang anak na lalaki. Nabiyuda si Claire Dela Fuente kay de Guzman noong 2006 sanhi sa karamdaman. Pumawi naman si Dela Fuente noong Marso 30, 2021 sa edad na 62, dahil sa ''cardiac arrest'' na nagmula sa mga komplikasyon ng COVID-19. Siya ay ipinasok sa Pope John Paul II Hospital and Medical Center sa Las Piñas,<ref>{{Cite news |author=Requintina, Robert |url=https://mb.com.ph/2021/03/30/claire-dela-fuente-passes-away/ |title=Claire dela Fuente passes away |work=Manila Bulletin |date=March 30, 2021 |access-date=March 30, 2021}}</ref><ref>{{Cite news |author=Dumaual, Mario |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/03/30/21/claire-de-la-fuentes-son-gigo-rues-her-sudden-passing-ang-last-thought-niya-ayaw-niya-akong-iwanan |title=Claire de la Fuentes' son Gigo rues her sudden passing: 'Ang last thought niya ayaw niya akong iwanan' |work=ABS-CBN News|date=March 30, 2021 |access-date=March 30, 2021}}</ref> kung saan siya naka-ospital matapos mag-positibo sa COVID-19.<ref>{{cite news |last1=Felipe |first1=MJ |title=OPM icon Claire dela Fuente passes away |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/03/30/21/claire-dela-fuente-passes-away |access-date=March 30, 2021 |work=ABS-CBN News |date=March 30, 2021}}</ref> Siya ay may iba pang mga naunang kondisyong medikal tulad ng hypertension at diabetes.<ref>{{cite news |last1=Biong |first1=Ian |title=Claire dela Fuente, OPM icon, passes away at 63 |url=https://entertainment.inquirer.net/406880/claire-dela-fuente-dies-due-to-cardiac-arrest-at-62 |access-date=22 August 2025 |work=Philippine Daily Inquirer |date=30 March 2021 |language=en}}</ref> ==Pilmograpiya== {| class="wikitable mw-collapsible" |- ! Taon ! Pamagat |- | 1980 | Nang Bumuka ang Sampaguita |- | 1982 | Moral |- | 2017 | I Can See Your Voice |- |} ==Diskograpiya== ===Mga Album=== {| class="wikitable" |- ! Titulo ! Mga detalye ng album ! Sertipikasyon |- | ''Sayang'' | * Nailabas: 1978 * Label: [[Dyna Music|Himig Records]] * Format: [[Cassette tape|Cassette]], [[LP record|LP]] | * [[PARI]]: Gantimpalang Platinum (x2) |- | ''Mga Bulong ng Pag-ibig'' | * Nailabas: 1979 * Label: Himig Records * Format: Cassette, LP | |- | ''Nangingiti ang Puso Ko'' | * Nailabas: 1980 * Label: Himig Records * Format: Cassette, LP | * [[PARI]]: Gantimpalang Gold |- | ''Claire'' | * Nailabas: 1980 * Label: [[Jive Records]] * Format: Cassette, LP | |- | ''Ikaw ang Simula'' | * Nailabas: 1981 * Label: [[Polydor Records]] * Format: Cassette, LP | |- | ''The Christmas Album'' | * Nailabas: 2009 * Label: [[Viva Records (Philippines)|Viva]] * Format: [[Compact disc|CD]] | |} ====Mga kompilasyon na album==== {| class="wikitable" |- ! Titulo ! Mga detalye ng album ! Sertipikasyon |- | ''Claire: Greatest Hits'' | * Nailabas: 1980 * Label: Himig Records * Format: Cassette, LP | |- | ''The Best of Claire'' | * Nailabas: 1989 * Label: Dyna Records * Format: Cassette, CD | [[PARI]]: Gantimpalang Platinum (x2) |- | ''Sayang'' | * Nailabas: 2008 * Label: Dyna Music * Format: [[CD]] | |- |} ===Mga Singles=== * "Baliw"<ref>[http://forum.philboxing.com/viewtopic.php?f=97&t=110613 Songs of Claire Dela Fuente]</ref> * "'Di Magbabago" * "Ibulong Mo sa Hangin" * "Ikaw ang Simula" * "Kailangan Ko'y Ikaw" * "Makikita Mo" * "Marupok Ka Man" * "Mga Bulong ng Pag-Ibig" * "Mga Nakaw na Sandali" * "Minsan Minsan" * "Nakaw na Pag-Ibig" * "Nangingiti ang Puso Ko" * "Pag-Ibig Mo... Langit Ko" * "Sa Dulo ng Landas" * "[[Something in Your Eyes" ''(likha ni Richard Carpenter)'' * "Sayang" * "Unang Pag-Ibig" ==Talasanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== * {{IMDb name|2823513|Claire de la Fuente}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas|Fuente dela, Claire]] 5vgwo4zlarye11qz02kvc880mvhlfys 0 339354 2223242 2223001 2026-09-02T06:48:03Z Markadan 44880 /* Mga sanggunian */ 2223242 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Sarsi Emmanuelle | image = | caption = | birth_name = Maria Jennifer Obregon Mitchell | birth_date = {{birth date and age|1965|11|18}} | birth_place = [[Manila]], Pilipinas | occupation = Aktres, mananayaw | years_active = 1980–2006; 2026–Ngayon | spouse = {{marriage|Francis Papillero|2018}}<ref name="sarsi2k18">{{cite news|title=Sarsi Emmanuelle: From bombshell to bride |date=March 17, 2018 |url=https://entertainment.inquirer.net/266081/sarsi-emmanuelle-bombshell-bride |first=Bayani Jr. |last=San Diego |newspaper=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 26, 2022}}</ref> }} Si '''Maria Jennifer Obregon Mitchell''' (ipinanganak noong Nobyembre 18, 1965), na kilala rin sa kanyang screen name na '''Sarsi Emmanuelle''', ay isang dating mananayaw at aktres sa Pilipinas. Nagkamit siya ng nominasyon bilang Pinakamahusay na Aktres mula sa Gawad Urian Awards para sa ''Boatman''.<ref name="sarsi2k18" /> == Karera == Si Emmanuelle ay ipinanganak sa Maynila at nag-aral sa [[Immaculate Conception Academy of Manila]], isang eksklusibong paaralan para sa mga babae. Siya ay isa sa mga sikat na Softdrinks Beauties na ipinakilala noong dekada 1980 kasama sina [[Pepsi Paloma]] at [[Coca Nicolas]].<ref>{{cite web|title=Whatever happened to Sarsi Emmanuelle?|website=[[The Philippine STAR]] |url=http://www.philstar.com/entertainment/216254/whatever-happened-sarsi-emmanuelle}}</ref> Bumida siya sa mga pelikulang kumita sa takilya tulad ng ''Snake Sisters'' (1984) sa direksyon ni Celso Ad. Castillo, ''Matukso kaya ang Anghel'' (1984) sa direksyon ni Leonardo Garcia, ''Bomba Queen'' (1985) bilang si Yvonne, sa direksyon ni Efren C. Piñon, ''Virgin Forest'' (1985) sa direksyon ni Peque Gallaga, at ''Boatman'' (1985) sa direksyon ni Tikoy Aguiluz. Nagbida rin siya sa ''Bed Sins'' (1985) ni Mario O'Hara kasama si Al Tantay, sa ''White Slavery'' (1985) ni Lino Brocka kasama si Ricky Davao, sa ''Silip'' (1986) ni Elwood Perez kasama si Mark Joseph, at ''Nude City'' (1986) ni Romy Suzara kasama si Ernie Garcia. Ayon sa mamamahayag sa entertainment na si Mario Dumaual, ang karera ni Emmanuelle sa showbiz ay naapektuhan dahil sa kanyang sunod-sunod na pagtatangkang magpakamatay noong huling bahagi ng 1985. Si Emmanuelle ay kalaunang kinuha ng Viva Films para sa aksyon-dramang pelikulang ''Gabi Na, Kumander'' (1986) kasama sina [[Phillip Salvador]], [[Bembol Roco]], at [[Dindo Fernando]].<ref name="NMVillasanta"/> Ang kuwento ng kanyang buhay ay itinatampok sa ''Maalaala Mo Kaya'' ng ABS-CBN noong 2003, kung saan ginampanan siya ni [[Aubrey Miles]]. Gumanap siya bilang nakagawiang ina o umampon kay Bea Alonzo sa serye sa telebisyon na ''It Might Be You'' (2003–2004). == Personal na Buhay == Si Emmanuelle ay ipinanganak sa isang Amerikanong ama; nilalayon niyang lumipat sa [[Estados Unidos]] sa hiling ng kanyang ama nang dumating ang mga alok para gumanap siya sa mga pelikula at programa sa telebisyon.<ref name="NMVillasanta">{{cite news|last=Villasanta|first=Julianito V.|title=Surviving|work=National Midweek|volume=1|issue=35|publisher=Lagda Publishing Inc.|date=September 24, 1986|page=31|quote=She [Sarsi Emmanuelle] will be given another start by Viva Films, with which she still has an unfulfilled one-picture agreement signed a year or so ago[...]}}</ref> Noong huling bahagi ng 1985, ilang beses na tinangkang magpakamatay ni Emmanuelle.<ref name="NMDumaual">{{cite news|last=Dumaual|first=Mario V.|author-link=Mario Dumaual|title=Rigodon|work=National Midweek|volume=1|issue=34|publisher=Lagda Publishing Inc.|date=September 10, 1986|page=36|quote=Sarsi's star dimmed late last year after figuring in several suicide attempts.}}</ref><ref>{{cite news|last=Salterio|first=Leah|title=Whatever happened to Sarsi Emmanuelle? |url=https://www.philstar.com/entertainment/2003/08/06/216254/whatever-happened-sarsi-emmanuelle#google_vignette|access-date=February 27, 2026|work=[[The Philippine Star|Philstar.com]]|date=August 6, 2003|quote=During her absence [in the early '90s], she [Sarsi Emmanuelle] even figured into a headline-grabbing suicide attempt.}}</ref> ==Pilmograpiya== ===Mga pelikula=== {| class="wikitable sortable" ! Taon !! Titulo !! Ganap |- | 1982 || ''Brown Emmanuelle'' || |- | rowspan="4"| 1984 || ''Snake Sisters'' || |- | ''Naked Island'' || Cresencia |- | ''Matukso Kaya Ang Anghel'' || Laura |- | ''Diegong Bayong'' || Meg |- | rowspan="7"| 1985 || ''Virgin Forest'' || Chayong |- | ''[[Silip]]'' || Selda |- | ''Bomba Queen'' || Yvonne |- | ''Room 69'' || Cora |- | ''Boatman'' || Gigi |- | ''White Slavery'' || Joy |- | ''Beware: Bed Sins'' || Carla |- | rowspan="3"| 1986 || ''Nude City'' || Elvira |- | ''Clarizza'' || |- | ''Gabi Na, Kumander'' || Geraldine |- | 1987 || ''Laruang Putik'' || |- | 1988 || ''Nakausap Ko ang Birhen'' || |- | 2002 || ''Alyas Bomba Queen'' || Myrna |- | 2006 || ''Raket ni Nanay'' || Mimosa |} ===Telebisyon=== {| class="wikitable sortable" ! Taon !! Titulo !! Ganap |- | 2002 || rowspan="2" | ''[[Maalaala Mo Kaya (seryeng pantelebisyon)|Maalaala Mo Kaya]]'' || Tsubibo episode |- | 2003 || Volleyball episode |- | 2003–2004 || ''[[It Might Be You (TV series)|It Might Be You]]'' || Guadalupe "Lupe" San Carlos |- | rowspan="2"| 2026 || ''[[Batang Quiapo (TV series)|FPJ's Batang Quiapo]]'' || Sarsi (cameo) |- | ''[[Sigabo]]'' || Priscilla |} ==Talasanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== *{{IMDb name|id=0256474|name=Sarsi Emmanuelle}} *[https://video48.blogspot.com/2009/03/bold-stars-of-80s-6-sarsi-emmanuelle.html Sarsi Emmanuelle Movies Ads sa video48] *[https://movie-industry.blogspot.com/2010/09/sarsi-emmanuelle.html Blogspot ni Sarsi Emmanuelle] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas|Emmanuelle, Sarsi]] aa27i90xq75e2nzzf57n1iwrrry7ze4 0 339459 2223154 2026-09-01T13:28:31Z Tubazid 145834 Bagong pahina: {{Padron:Infobox company}} '''Salt Edge''' isang financial technology na kumpanya na nagbibigay ng mga solusyon sa larangan ng open banking para sa mga institusyong pampinansyal at mga third-party provider.<ref>{{Cite web | url=https://thefintechtimes.com/watch-in-conversation-with-garri-galanter-ceo-of-salt-edge/| title=Watch: In Conversation with Garri Galanter, CEO of Salt Edge | date= 2025-06-14| access-date=2025-06-14}}</ref> == Kasaysayan == Ang kumpanyang Salt Edge ay... 2223154 wikitext text/x-wiki {{Padron:Infobox company}} '''Salt Edge''' isang financial technology na kumpanya na nagbibigay ng mga solusyon sa larangan ng open banking para sa mga institusyong pampinansyal at mga third-party provider.<ref>{{Cite web | url=https://thefintechtimes.com/watch-in-conversation-with-garri-galanter-ceo-of-salt-edge/| title=Watch: In Conversation with Garri Galanter, CEO of Salt Edge | date= 2025-06-14| access-date=2025-06-14}}</ref> == Kasaysayan == Ang kumpanyang Salt Edge ay itinatag noong 2013 at naka-headquarter sa [[Toronto]], Canada.<ref name="Fintechfutures">{{Cite web | url=https://www.fintechfutures.com/open-banking/salt-edge-serves-up-open-banking-infrastructure-for-testing| title=Salt Edge serves up open banking infrastructure for testing| access-date=2025-06-14}}</ref> Noong 2025, nagpapatakbo ang kumpanya sa 44 na bansa at nakakonekta sa 4,976 na bangko sa buong mundo.<ref>{{Cite web |url=https://www.saltedge.com/products/account_information/coverage |title=Countries and connected banks |access-date=2025-06-14}}</ref><ref>{{Citation | url=https://prateeksanjay-india.medium.com/the-complete-whos-who-of-banking-apis-3d0eb4a7954e| title=The Complete Who’s Who of Banking APIs| date= 2017-08-18| access-date=2025-06-14}}</ref> Noong Marso 25, 2019, ang Salt Edge ay nakarehistro sa Financial Conduct Authority (FCA) ng United Kingdom bilang isang Account Information Service Provider (AISP) alinsunod sa PSD2. Ang kumpanya ay mayroon ding sertipikasyong ISO/IEC 27001 at sumusunod sa Payment Card Industry Data Security Standard (PCI DSS).<ref name="Fintechfutures" /> == Mga Pakikipagtulungan == Noong Oktubre 24, 2019, lumagda ang Salt Edge sa isang kasunduan sa Italian IT company na Exprivia Group. Layunin ng pakikipagtulungan na magbigay sa mga institusyon ng pagpapautang ng mga tool na sumusunod sa mga kinakailangan ng PSD2, na nagkabisa noong Setyembre 14, 2019.<ref>{{Cite web | url=https://www.corrierecomunicazioni.it/finance/e-payment/fintech-exprivia-si-allea-con-salt-edge-per-servizi-a-misura-di-psd2/| title=Fintech, Exprivia si allea con Salt Edge per servizi a misura di Psd2| date= 2019-10-23| access-date=2025-06-14}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.bitmat.it/vertical/finance-tech/exprivia-e-salt-edge-aiutano-le-banche-nella-compliance-alla-psd2/| title=Exprivia e Salt Edge aiutano le banche nella compliance alla PSD2| date= 2019-10-24| access-date=2025-06-14}}</ref> Noong 2023, nakipagkasundo ang Salt Edge sa Endava, isang pandaigdigang tagapagbigay ng mga serbisyo sa digital transformation. Layunin ng pakikipagtulungan na palawakin ang mga kakayahan ng open banking para sa mga negosyo sa pamamagitan ng mga integradong solusyon sa software.<ref>{{Cite web | url=https://ibsintelligence.com/ibsi-news/endava-and-salt-edge-partner-to-drive-open-banking-solutions/| title=Endava and Salt Edge partner to drive open banking solutions| access-date=2025-06-14}}</ref> Nakipagkasundo rin ang Salt Edge sa SeaPay upang makatulong sa pagpapaunlad ng mga serbisyo ng open banking sa [[Saudi Arabia]].<ref>{{Cite web | url=https://fintech.global/2023/10/03/salt-edge-and-seapay-forge-partnership-boosting-open-banking-for-saudi-arabian-businesses/| title=Salt Edge and SeaPay forge partnership, boosting open banking for Saudi Arabian businesses| date= 2023-10-03| access-date=2025-06-14}}</ref> == Sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga kompanya sa Estados Unidos]] e7y6r1gmpxslpvwic2ml5djh3n0vlmq 0 339460 2223159 2026-09-01T14:07:10Z N4g4g4letk4yow 161702 Inilipat ni N4g4g4letk4yow ang pahinang [[Bukluran sa Pag-unlad sa Rehiyon ng Dakilang Silangang Asya]] sa [[Bukluran sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Silangang Asya]] 2223159 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bukluran sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Silangang Asya]] qsohkmgmogr5sg89m7hifvbwcixox67 0 339461 2223165 2026-09-01T14:47:09Z Markadan 44880 Bagong pahina: {{Infobox person | name = Walter Navarro | image = | alt = | caption = | birth_name = Dominador Navarra Jr. | birth_date = [[Nobyembre 15]], [[1952]] | birth_place = | death_date = [[Setyembre 08]], [[1999]] | death_place = | nationality = | other_names = | known_for = | occupation = | years_active = | spouse = | partner = | website = }} Si Walter Navarro (Nobyembre 15, 1952 – Setyembre 8, 1999) ay isang tanyag na Pi... 2223165 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Walter Navarro | image = | alt = | caption = | birth_name = Dominador Navarra Jr. | birth_date = [[Nobyembre 15]], [[1952]] | birth_place = | death_date = [[Setyembre 08]], [[1999]] | death_place = | nationality = | other_names = | known_for = | occupation = | years_active = | spouse = | partner = | website = }} Si Walter Navarro (Nobyembre 15, 1952 – Setyembre 8, 1999) ay isang tanyag na Pilipinong aktor, mang-aawit, manunulat, at prodyuser. Siya ay kinilala noong dekada 1970 bilang isa sa mga pinakapogi at pinakasikat na teenage heartthrob sa industriya ng pelikulang Pilipino, kung saan binansagan siyang "Prince Charming" ng mga tagahanga dahil sa kanyang kakisigan at mestisong katangian. ==Talambuhay at Karera== Nagsimula ang kanyang karera sa pelikula at musika noong huling bahagi ng dekada 1960 hanggang 1970. Isa siya sa mga pangunahing artista na kontrata ng Lea Productions at nakagawa ng maraming markadong pelikula. Gayunpaman, sa paglipas ng panahon, humarap siya sa mga pagsubok sa kalusugan, personal na pakikibaka, at depresyon na nag-udyok sa kanyang pagliban sa limelight. ==Pelikula== * 1967: How to Win a Billion and Get Away with It * 1971: Stardoom * 1972: Dalagang Nayon * 1972: Sweet Sweet Love * 1973: May Isang Brilyante * 1975: Dugo at Pag-ibig sa Kapirasong Lupa * 1975: Teribol Dobol * 1979: Boy Kodyak (1979) ==Kamatayan== Si Walter Navarro ay pumanaw noong Setyembre 8, 1999 sa edad na 46 sa Pilipinas. Ang sanhi ng kanyang kamatayan ay mga komplikasyon sa puso, kasunod ng mga taon ng pagbaba ng kalusugan at pamumuhay na malayo sa sining at sikat na mundo ng pelikula. [[Kaurian:Mga artista mula sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} hi2qsa85n85pik78pee4fr8yw3twhzx 2223168 2223165 2026-09-01T15:17:35Z Markadan 44880 2223168 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Walter Navarro | image = | alt = | caption = | birth_name = Dominador Navarra Jr. | birth_date = [[Nobyembre 15]], [[1952]] | birth_place = | death_date = [[Setyembre 08]], [[1999]] | death_place = | nationality = | other_names = | known_for = | occupation = | years_active = | spouse = | partner = | website = }} Si Walter Navarro (Nobyembre 15, 1952 – Setyembre 8, 1999) ay isang tanyag na Pilipinong aktor, mang-aawit, manunulat, at prodyuser. Siya ay kinilala noong dekada 1970 bilang isa sa mga pinakapogi at pinakasikat na teenage heartthrob sa industriya ng pelikulang Pilipino, kung saan binansagan siyang "Prince Charming" ng mga tagahanga dahil sa kanyang kakisigan at mestisong katangian<ref>{{Cite web|url=https://www.themoviedb.org/person/1287163-walter-navarro|title=Walter Navarro|website=tmdb.org}}</ref>.. ==Talambuhay at Karera== Nagsimula ang kanyang karera sa pelikula at musika noong huling bahagi ng dekada 1960 hanggang 1970<ref>{{Cite web|url=https://www.incluvie.com/actor/walter-navarro-1287163#:~:text=In%20the%201970s%2C%20he%20earned%20the%20nickname,Kodyak%22%20(1979)%2C%20%22How%20to%20Win%20a%20Billion|title=Walter Navarro|website=incluvie.com}}</ref>. Isa siya sa mga pangunahing artista na kontrata ng Lea Productions at nakagawa ng maraming markadong pelikula. Gayunpaman, sa paglipas ng panahon, humarap siya sa mga pagsubok sa kalusugan, personal na pakikibaka, at depresyon na nag-udyok sa kanyang pagliban sa limelight. ==Pelikula== * 1967: How to Win a Billion and Get Away with It * 1971: Stardoom * 1972: Dalagang Nayon * 1972: Sweet Sweet Love * 1973: May Isang Brilyante * 1975: Dugo at Pag-ibig sa Kapirasong Lupa * 1975: Teribol Dobol * 1979: Boy Kodyak (1979) ==Kamatayan== Si Walter Navarro ay pumanaw noong Setyembre 8, 1999 sa edad na 46 sa Pilipinas. Ang sanhi ng kanyang kamatayan ay mga komplikasyon sa puso, kasunod ng mga taon ng pagbaba ng kalusugan at pamumuhay na malayo sa sining at sikat na mundo ng pelikula. [[Kaurian:Mga artista mula sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} pokmtbhjf9ntpfduuvw4ctseyq1hg59 2223171 2223168 2026-09-01T15:23:10Z Markadan 44880 2223171 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Walter Navarro | image = | alt = | caption = | birth_name = Dominador Navarra Jr. | birth_date = [[Nobyembre 15]], [[1952]] | birth_place = | death_date = [[Setyembre 08]], [[1999]] | death_place = | nationality = | other_names = | known_for = | occupation = | years_active = | spouse = | partner = | website = }} Si Walter Navarro (Nobyembre 15, 1952 – Setyembre 8, 1999) ay isang tanyag na Pilipinong aktor, mang-aawit, manunulat, at prodyuser. Siya ay kinilala noong dekada 1970 bilang isa sa mga pinakapogi at pinakasikat na "teenage heartthrob" sa industriya ng pelikulang Pilipino, kung saan binansagan siyang "prince charming" ng mga tagahanga dahil sa kanyang kakisigan at mestisong katangian<ref>{{Cite web|url=https://www.themoviedb.org/person/1287163-walter-navarro|title=Walter Navarro|website=tmdb.org}}</ref>.. ==Talambuhay at Karera== Nagsimula ang kanyang karera sa pelikula at musika noong huling bahagi ng dekada 1960 hanggang 1970<ref>{{Cite web|url=https://www.incluvie.com/actor/walter-navarro-1287163#:~:text=In%20the%201970s%2C%20he%20earned%20the%20nickname,Kodyak%22%20(1979)%2C%20%22How%20to%20Win%20a%20Billion|title=Walter Navarro|website=incluvie.com}}</ref>. Isa siya sa mga pangunahing artista na kontrata ng Lea Productions at nakagawa ng maraming markadong pelikula. Gayunpaman, sa paglipas ng panahon, humarap siya sa mga pagsubok sa kalusugan, personal na pakikibaka, at depresyon na nag-udyok sa kanyang pagliban sa limelight. ==Pelikula== * 1967: How to Win a Billion and Get Away with It * 1971: Stardoom * 1972: Dalagang Nayon * 1972: Sweet Sweet Love * 1973: May Isang Brilyante * 1975: Dugo at Pag-ibig sa Kapirasong Lupa * 1975: Teribol Dobol * 1979: Boy Kodyak (1979) ==Kamatayan== Si Walter Navarro ay pumanaw noong Setyembre 8, 1999 sa edad na 46 sa Pilipinas. Ang sanhi ng kanyang kamatayan ay mga komplikasyon sa puso, kasunod ng mga taon ng pagbaba ng kalusugan at pamumuhay na malayo sa sining at sikat na mundo ng pelikula. [[Kaurian:Mga artista mula sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas|Navarro, Walter]] q9svmr0irsxa5kd63opoby72vhgxyli 2223235 2223171 2026-09-02T06:43:16Z Markadan 44880 2223235 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Walter Navarro | image = | alt = | caption = | birth_name = Dominador Navarra Jr. | birth_date = [[Nobyembre 15]], [[1952]] | birth_place = | death_date = [[Setyembre 08]], [[1999]] | death_place = | nationality = | other_names = | known_for = | occupation = | years_active = | spouse = | partner = | website = }} Si Walter Navarro (Nobyembre 15, 1952 – Setyembre 8, 1999) ay isang tanyag na Pilipinong aktor, mang-aawit, manunulat, at prodyuser. Siya ay kinilala noong dekada 1970 bilang isa sa mga pinakapogi at pinakasikat na "teenage heartthrob" sa industriya ng pelikulang Pilipino, kung saan binansagan siyang "prince charming" ng mga tagahanga dahil sa kanyang kakisigan at mestisong katangian<ref>{{Cite web|url=https://www.themoviedb.org/person/1287163-walter-navarro|title=Walter Navarro|website=tmdb.org}}</ref>.. ==Talambuhay at Karera== Nagsimula ang kanyang karera sa pelikula at musika noong huling bahagi ng dekada 1960 hanggang 1970<ref>{{Cite web|url=https://www.incluvie.com/actor/walter-navarro-1287163#:~:text=In%20the%201970s%2C%20he%20earned%20the%20nickname,Kodyak%22%20(1979)%2C%20%22How%20to%20Win%20a%20Billion|title=Walter Navarro|website=incluvie.com}}</ref>. Isa siya sa mga pangunahing artista na kontrata ng Lea Productions at nakagawa ng maraming markadong pelikula. Gayunpaman, sa paglipas ng panahon, humarap siya sa mga pagsubok sa kalusugan, personal na pakikibaka, at depresyon na nag-udyok sa kanyang pagliban sa limelight. ==Pelikula== * 1967: How to Win a Billion and Get Away with It * 1971: Stardoom * 1972: Dalagang Nayon * 1972: Sweet Sweet Love * 1973: May Isang Brilyante * 1975: Dugo at Pag-ibig sa Kapirasong Lupa * 1975: Teribol Dobol * 1979: Boy Kodyak (1979) ==Kamatayan== Si Walter Navarro ay pumanaw noong Setyembre 8, 1999 sa edad na 46 sa Pilipinas. Ang sanhi ng kanyang kamatayan ay mga komplikasyon sa puso, kasunod ng mga taon ng pagbaba ng kalusugan at pamumuhay na malayo sa sining at sikat na mundo ng pelikula. ==Talasanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mga artista mula sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas|Navarro, Walter]] 7noc0loruuvqrmi69i27ufkwroi5m3x 2223246 2223235 2026-09-02T07:11:37Z Markadan 44880 2223246 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Walter Navarro | image = | alt = | caption = | birth_name = Dominador Navarra Jr. | birth_date = [[Nobyembre 15]], [[1952]] | birth_place = | death_date = [[Setyembre 08]], [[1999]] | death_place = | nationality = | other_names = | known_for = | occupation = | years_active = | spouse = | partner = | website = }} Si Walter Navarro (Nobyembre 15, 1952 – Setyembre 8, 1999) ay isang tanyag na Pilipinong aktor, mang-aawit, manunulat, at prodyuser. Siya ay kinilala noong dekada 1970 bilang isa sa mga pinakapogi at pinakasikat na "teenage heartthrob" sa industriya ng pelikulang Pilipino, kung saan binansagan siyang "prince charming" ng mga tagahanga dahil sa kanyang kakisigan at mestisong katangian<ref>{{Cite web|url=https://www.themoviedb.org/person/1287163-walter-navarro|title=Walter Navarro|website=tmdb.org}}</ref>.. ==Talambuhay at Karera== Nagsimula ang kanyang karera sa pelikula at musika noong huling bahagi ng dekada 1960 hanggang 1970<ref>{{Cite web|url=https://www.incluvie.com/actor/walter-navarro-1287163#:~:text=In%20the%201970s%2C%20he%20earned%20the%20nickname,Kodyak%22%20(1979)%2C%20%22How%20to%20Win%20a%20Billion|title=Walter Navarro|website=incluvie.com}}</ref>. Isa siya sa mga pangunahing artista na kontrata ng Lea Productions at nakagawa ng maraming markadong pelikula. Gayunpaman, sa paglipas ng panahon, humarap siya sa mga pagsubok sa kalusugan, personal na pakikibaka, at depresyon na nag-udyok sa kanyang pagliban sa limelight. ==Pelikula== * 1967: How to Win a Billion and Get Away with It * 1971: Crush Ko si Sir * 1971: Stardoom * 1972: Villa Miranda * 1972: Dalagang Nayon * 1972: Sweet Sweet Love * 1972: Dito Sa Aking Puso * 1972: Itik-Itik * 1973: May Isang Brilyante * 1973: Lupang Hinirang * 1973: Supergirl * 1973: Pamana ng Multo * 1973: Ganyan Daw ang Umibig * 1974: Somewhere Over The Rainbow * 1974: Batingaw * 1974: Pinoy Crazy Boys * 1975: Dugo at Pag-ibig sa Kapirasong Lupa * 1975: Teribol Dobol * 1979: Boy Kodyak (1979) ==Kamatayan== Si Walter Navarro ay pumanaw noong Setyembre 8, 1999 sa edad na 46 sa Pilipinas. Ang sanhi ng kanyang kamatayan ay mga komplikasyon sa puso, kasunod ng mga taon ng pagbaba ng kalusugan at pamumuhay na malayo sa sining at sikat na mundo ng pelikula. ==Talasanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== *{{IMDb name|id=0623028|name=Walter Navarro}} *[https://vhttps://video48.blogspot.com/2017/11/the-seventies-775-walter-navarro.html#google_vignette THE SEVENTIES # 775: WALTER NAVARRO, ROSEMARIE GIL, NICK ROMANO, ARNOLD MENDOZA, ALICIA ALONZO, MARK GIL, MICHAEL DE MESA AND PINKY (MONTILLA) IN "SANGRE MONTILLA" (1975)] *[https://video48.blogspot.com/2017/01/the-seventies-503-vilma-santos-walter.html THE SEVENTIES # 503: VILMA SANTOS, WALTER NAVARRO AND IKE LOZADA IN "SWEET SWEET LOVE" (1972)] [[Kaurian:Mga artista mula sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas|Navarro, Walter]] kqs6s5envzkmpewupxzi9wd6yp5f5cm 2223247 2223246 2026-09-02T07:13:24Z Markadan 44880 /* Pelikula */ 2223247 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Walter Navarro | image = | alt = | caption = | birth_name = Dominador Navarra Jr. | birth_date = [[Nobyembre 15]], [[1952]] | birth_place = | death_date = [[Setyembre 08]], [[1999]] | death_place = | nationality = | other_names = | known_for = | occupation = | years_active = | spouse = | partner = | website = }} Si Walter Navarro (Nobyembre 15, 1952 – Setyembre 8, 1999) ay isang tanyag na Pilipinong aktor, mang-aawit, manunulat, at prodyuser. Siya ay kinilala noong dekada 1970 bilang isa sa mga pinakapogi at pinakasikat na "teenage heartthrob" sa industriya ng pelikulang Pilipino, kung saan binansagan siyang "prince charming" ng mga tagahanga dahil sa kanyang kakisigan at mestisong katangian<ref>{{Cite web|url=https://www.themoviedb.org/person/1287163-walter-navarro|title=Walter Navarro|website=tmdb.org}}</ref>.. ==Talambuhay at Karera== Nagsimula ang kanyang karera sa pelikula at musika noong huling bahagi ng dekada 1960 hanggang 1970<ref>{{Cite web|url=https://www.incluvie.com/actor/walter-navarro-1287163#:~:text=In%20the%201970s%2C%20he%20earned%20the%20nickname,Kodyak%22%20(1979)%2C%20%22How%20to%20Win%20a%20Billion|title=Walter Navarro|website=incluvie.com}}</ref>. Isa siya sa mga pangunahing artista na kontrata ng Lea Productions at nakagawa ng maraming markadong pelikula. Gayunpaman, sa paglipas ng panahon, humarap siya sa mga pagsubok sa kalusugan, personal na pakikibaka, at depresyon na nag-udyok sa kanyang pagliban sa limelight. ==Pelikula== * 1967: How to Win a Billion and Get Away with It * 1971: Crush Ko si Sir * 1971: Stardoom * 1972: Villa Miranda * 1972: Dalagang Nayon * 1972: Sweet Sweet Love * 1972: Dito Sa Aking Puso * 1972: Itik-Itik * 1973: May Isang Brilyante * 1973: Lupang Hinirang * 1973: Supergirl * 1973: Pamana ng Multo * 1973: Ganyan Daw ang Umibig * 1974: Somewhere Over The Rainbow * 1974: Batingaw * 1974: Pinoy Crazy Boys * 1974: Seven Crazy Dragons * 1975: Dugo at Pag-ibig sa Kapirasong Lupa * 1975: Teribol Dobol * 1979: Boy Kodyak (1979) ==Kamatayan== Si Walter Navarro ay pumanaw noong Setyembre 8, 1999 sa edad na 46 sa Pilipinas. Ang sanhi ng kanyang kamatayan ay mga komplikasyon sa puso, kasunod ng mga taon ng pagbaba ng kalusugan at pamumuhay na malayo sa sining at sikat na mundo ng pelikula. ==Talasanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== *{{IMDb name|id=0623028|name=Walter Navarro}} *[https://vhttps://video48.blogspot.com/2017/11/the-seventies-775-walter-navarro.html#google_vignette THE SEVENTIES # 775: WALTER NAVARRO, ROSEMARIE GIL, NICK ROMANO, ARNOLD MENDOZA, ALICIA ALONZO, MARK GIL, MICHAEL DE MESA AND PINKY (MONTILLA) IN "SANGRE MONTILLA" (1975)] *[https://video48.blogspot.com/2017/01/the-seventies-503-vilma-santos-walter.html THE SEVENTIES # 503: VILMA SANTOS, WALTER NAVARRO AND IKE LOZADA IN "SWEET SWEET LOVE" (1972)] [[Kaurian:Mga artista mula sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas|Navarro, Walter]] irydqkjupkzibvm4naa86wme8orsk7m 2223248 2223247 2026-09-02T07:16:49Z Markadan 44880 2223248 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Walter Navarro | image = | alt = | caption = | birth_name = Dominador Navarra Jr. | birth_date = [[Nobyembre 15]], [[1952]] | birth_place = | death_date = [[Setyembre 08]], [[1999]] | death_place = | nationality = | other_names = | known_for = | occupation = | years_active = | spouse = | partner = | website = }} Si Walter Navarro (Nobyembre 15, 1952 – Setyembre 8, 1999) ay isang tanyag na Pilipinong aktor, mang-aawit, manunulat, at prodyuser. Siya ay kinilala noong dekada 1970 bilang isa sa mga pinakapogi at pinakasikat na "teenage heartthrob" sa industriya ng pelikulang Pilipino, kung saan binansagan siyang "prince charming" ng mga tagahanga dahil sa kanyang kakisigan at mestisong katangian<ref>{{Cite web|url=https://www.themoviedb.org/person/1287163-walter-navarro|title=Walter Navarro|website=tmdb.org}}</ref>.. ==Talambuhay at Karera== Nagsimula ang kanyang karera sa pelikula at musika noong huling bahagi ng dekada 1960 hanggang 1970<ref>{{Cite web|url=https://www.incluvie.com/actor/walter-navarro-1287163#:~:text=In%20the%201970s%2C%20he%20earned%20the%20nickname,Kodyak%22%20(1979)%2C%20%22How%20to%20Win%20a%20Billion|title=Walter Navarro|website=incluvie.com}}</ref>. Isa siya sa mga pangunahing artista na kontrata ng Lea Productions at nakagawa ng maraming markadong pelikula. Gayunpaman, sa paglipas ng panahon, humarap siya sa mga pagsubok sa kalusugan, personal na pakikibaka, at depresyon na nag-udyok sa kanyang pagliban sa limelight. ==Pelikula== * 1967: How to Win a Billion and Get Away with It * 1971: Crush Ko si Sir * 1971: Stardoom * 1972: Villa Miranda * 1972: Dalagang Nayon * 1972: Sweet Sweet Love * 1972: Dito Sa Aking Puso * 1972: Itik-Itik * 1973: May Isang Brilyante * 1973: Lupang Hinirang * 1973: Supergirl * 1973: Pamana ng Multo * 1973: Ganyan Daw ang Umibig * 1974: Somewhere Over The Rainbow * 1974: Batingaw * 1974: Pinoy Crazy Boys * 1974: Seven Crazy Dragons * 1975: Dugo at Pag-ibig sa Kapirasong Lupa * 1975: Teribol Dobol * 1975: Sangre Montilla * 1979: Boy Kodyak (1979) ==Kamatayan== Si Walter Navarro ay pumanaw noong Setyembre 8, 1999 sa edad na 46 sa Pilipinas. Ang sanhi ng kanyang kamatayan ay mga komplikasyon sa puso, kasunod ng mga taon ng pagbaba ng kalusugan at pamumuhay na malayo sa sining at sikat na mundo ng pelikula. ==Talasanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== *{{IMDb name|id=0623028|name=Walter Navarro}} *[https://vhttps://video48.blogspot.com/2017/11/the-seventies-775-walter-navarro.html#google_vignette THE SEVENTIES # 775: WALTER NAVARRO, ROSEMARIE GIL, NICK ROMANO, ARNOLD MENDOZA, ALICIA ALONZO, MARK GIL, MICHAEL DE MESA AND PINKY (MONTILLA) IN "SANGRE MONTILLA" (1975)] *[https://video48.blogspot.com/2017/01/the-seventies-503-vilma-santos-walter.html THE SEVENTIES # 503: VILMA SANTOS, WALTER NAVARRO AND IKE LOZADA IN "SWEET SWEET LOVE" (1972)] [[Kaurian:Mga artista mula sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas|Navarro, Walter]] np5vp4msolk1dk66njup9apitk0r0fk 2223249 2223248 2026-09-02T07:22:43Z Markadan 44880 2223249 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Walter Navarro | image = | alt = | caption = | birth_name = Dominador Navarra Jr. | birth_date = [[Nobyembre 15]], [[1952]] | birth_place = | death_date = [[Setyembre 08]], [[1999]] | death_place = | nationality = | other_names = | known_for = | occupation = | years_active = | spouse = | partner = | website = }} Si Walter Navarro (Nobyembre 15, 1952 – Setyembre 8, 1999) ay isang tanyag na Pilipinong aktor, mang-aawit, manunulat, at prodyuser. Siya ay kinilala noong dekada 1970 bilang isa sa mga pinakapogi at pinakasikat na "teenage heartthrob" sa industriya ng pelikulang Pilipino, kung saan binansagan siyang "prince charming" ng mga tagahanga dahil sa kanyang kakisigan at mestisong katangian<ref>{{Cite web|url=https://www.themoviedb.org/person/1287163-walter-navarro|title=Walter Navarro|website=tmdb.org}}</ref>.. ==Talambuhay at Karera== Nagsimula ang kanyang karera sa pelikula at musika noong huling bahagi ng dekada 1960 hanggang 1970<ref>{{Cite web|url=https://www.incluvie.com/actor/walter-navarro-1287163#:~:text=In%20the%201970s%2C%20he%20earned%20the%20nickname,Kodyak%22%20(1979)%2C%20%22How%20to%20Win%20a%20Billion|title=Walter Navarro|website=incluvie.com}}</ref>. Isa siya sa mga pangunahing artista na kontrata ng Lea Productions at nakagawa ng maraming markadong pelikula. Gayunpaman, sa paglipas ng panahon, humarap siya sa mga pagsubok sa kalusugan, personal na pakikibaka, at depresyon na nag-udyok sa kanyang pagliban sa limelight. ==Pelikula== * 1967: How to Win a Billion and Get Away with It * 1971: Crush Ko si Sir * 1971: Stardoom * 1972: Villa Miranda * 1972: Dalagang Nayon * 1972: Sweet Sweet Love * 1972: Dito Sa Aking Puso * 1972: Itik-Itik * 1973: May Isang Brilyante * 1973: Lupang Hinirang * 1973: Supergirl * 1973: Pamana ng Multo * 1973: Ganyan Daw ang Umibig * 1974: Somewhere Over The Rainbow * 1974: Batingaw * 1974: Pinoy Crazy Boys * 1974: Seven Crazy Dragons * 1975: Dugo at Pag-ibig sa Kapirasong Lupa * 1975: Teribol Dobol * 1975: Sangre Montilla * 1975: Dugo at Pag-ibig sa Kapirasong Lupa * 1975: Siya'y Umalis, Siya'y Dumating * 1975: Kapitan Kulas * 1975: Andalucia * 1976: Mister Yoso * 1976: Big Ike's Happening * 1976: Let's Do The Salsa * 1976: Boss, Basta Ikaw, Wa Na Ko Sey * 1976: Wanted...Ded or Alayb * 1976: Relax Lang, Mama... Sagot Kita * 1976: Nag-aapoy na Damdamin * 1979: Bakit May Putik ang Bulaklak * 1979: Boy Kodyak ==Kamatayan== Si Walter Navarro ay pumanaw noong Setyembre 8, 1999 sa edad na 46 sa Pilipinas. Ang sanhi ng kanyang kamatayan ay mga komplikasyon sa puso, kasunod ng mga taon ng pagbaba ng kalusugan at pamumuhay na malayo sa sining at sikat na mundo ng pelikula. ==Talasanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== *{{IMDb name|id=0623028|name=Walter Navarro}} *[https://vhttps://video48.blogspot.com/2017/11/the-seventies-775-walter-navarro.html#google_vignette THE SEVENTIES # 775: WALTER NAVARRO, ROSEMARIE GIL, NICK ROMANO, ARNOLD MENDOZA, ALICIA ALONZO, MARK GIL, MICHAEL DE MESA AND PINKY (MONTILLA) IN "SANGRE MONTILLA" (1975)] *[https://video48.blogspot.com/2017/01/the-seventies-503-vilma-santos-walter.html THE SEVENTIES # 503: VILMA SANTOS, WALTER NAVARRO AND IKE LOZADA IN "SWEET SWEET LOVE" (1972)] [[Kaurian:Mga artista mula sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas|Navarro, Walter]] kryedjdogvspcf1muj62p8f737ymz59 2223250 2223249 2026-09-02T07:25:40Z Markadan 44880 /* Pelikula */ 2223250 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Walter Navarro | image = | alt = | caption = | birth_name = Dominador Navarra Jr. | birth_date = [[Nobyembre 15]], [[1952]] | birth_place = | death_date = [[Setyembre 08]], [[1999]] | death_place = | nationality = | other_names = | known_for = | occupation = | years_active = | spouse = | partner = | website = }} Si Walter Navarro (Nobyembre 15, 1952 – Setyembre 8, 1999) ay isang tanyag na Pilipinong aktor, mang-aawit, manunulat, at prodyuser. Siya ay kinilala noong dekada 1970 bilang isa sa mga pinakapogi at pinakasikat na "teenage heartthrob" sa industriya ng pelikulang Pilipino, kung saan binansagan siyang "prince charming" ng mga tagahanga dahil sa kanyang kakisigan at mestisong katangian<ref>{{Cite web|url=https://www.themoviedb.org/person/1287163-walter-navarro|title=Walter Navarro|website=tmdb.org}}</ref>.. ==Talambuhay at Karera== Nagsimula ang kanyang karera sa pelikula at musika noong huling bahagi ng dekada 1960 hanggang 1970<ref>{{Cite web|url=https://www.incluvie.com/actor/walter-navarro-1287163#:~:text=In%20the%201970s%2C%20he%20earned%20the%20nickname,Kodyak%22%20(1979)%2C%20%22How%20to%20Win%20a%20Billion|title=Walter Navarro|website=incluvie.com}}</ref>. Isa siya sa mga pangunahing artista na kontrata ng Lea Productions at nakagawa ng maraming markadong pelikula. Gayunpaman, sa paglipas ng panahon, humarap siya sa mga pagsubok sa kalusugan, personal na pakikibaka, at depresyon na nag-udyok sa kanyang pagliban sa limelight. ==Pelikula== * 1967: How to Win a Billion and Get Away with It * 1971: Crush Ko si Sir * 1971: Stardoom * 1972: Villa Miranda * 1972: Dalagang Nayon * 1972: Sweet Sweet Love * 1972: Dito Sa Aking Puso * 1972: Itik-Itik * 1973: May Isang Brilyante * 1973: Lupang Hinirang * 1973: Supergirl * 1973: Pamana ng Multo * 1973: Ganyan Daw ang Umibig * 1974: Somewhere Over The Rainbow * 1974: Batingaw * 1974: Pinoy Crazy Boys * 1974: Seven Crazy Dragons * 1975: Dugo at Pag-ibig sa Kapirasong Lupa * 1975: Teribol Dobol * 1975: Sangre Montilla * 1975: Dugo at Pag-ibig sa Kapirasong Lupa * 1975: Siya'y Umalis, Siya'y Dumating * 1975: Kapitan Kulas * 1975: Andalucia * 1976: Mister Yoso * 1976: Big Ike's Happening * 1976: Let's Do The Salsa * 1976: Boss, Basta Ikaw, Wa Na Ko Sey * 1976: Wanted...Ded or Alayb * 1976: Relax Lang, Mama... Sagot Kita * 1976: Nag-aapoy na Damdamin * 1979: Bakit May Putik ang Bulaklak * 1979: Boy Kodyak * 1979: Swing It Baby * 1984: Bitag ==Kamatayan== Si Walter Navarro ay pumanaw noong Setyembre 8, 1999 sa edad na 46 sa Pilipinas. Ang sanhi ng kanyang kamatayan ay mga komplikasyon sa puso, kasunod ng mga taon ng pagbaba ng kalusugan at pamumuhay na malayo sa sining at sikat na mundo ng pelikula. ==Talasanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== *{{IMDb name|id=0623028|name=Walter Navarro}} *[https://vhttps://video48.blogspot.com/2017/11/the-seventies-775-walter-navarro.html#google_vignette THE SEVENTIES # 775: WALTER NAVARRO, ROSEMARIE GIL, NICK ROMANO, ARNOLD MENDOZA, ALICIA ALONZO, MARK GIL, MICHAEL DE MESA AND PINKY (MONTILLA) IN "SANGRE MONTILLA" (1975)] *[https://video48.blogspot.com/2017/01/the-seventies-503-vilma-santos-walter.html THE SEVENTIES # 503: VILMA SANTOS, WALTER NAVARRO AND IKE LOZADA IN "SWEET SWEET LOVE" (1972)] [[Kaurian:Mga artista mula sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas|Navarro, Walter]] kq93xnk9i0vg4accz65feactx7cpo3q 0 339462 2223166 2026-09-01T15:05:09Z TentingZones1 122212 /* */ 2223166 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Kendari | official_name = Lungsod ng Kendari<br />''{{nobold|Kota Kendari}}'' | settlement_type = [[Talaan ng mga lungsod ng Indonesia|Lungsod]] | image_flag = Flag of Kendari City.png | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{INA}} | subdivision_type1 = [[Mga lalawigan ng Indonesia|Lalawigan]] | subdivision_name1 = [[Timog-Silangang Sulawesi]] | coordinates = {{coord|-3.9907|122.5086|region:ID|display=inline,title}} | established_title = Itinatag | established_date = Mayo 9, 1831 | established_title1 = Isinama | established_date1 = Hulyo 1, 1978 | established_title2 = Katayuan ng lungsod | established_date2 = Agosto 3, 1995 | image_skyline = {{multiple image | total_width = 300 | border = infobox | perrow = 1/2/2/2 | caption_align = center | image1 = Kendari Bay at night.jpg | alt1 = | caption1 = Kendari | image2 = Unity Tower Kendari.jpg | alt2 = | caption2 = Monumento ng Pagkakaisa ng MTQ | image3 = Kendari_Bay_Bridge.jpg | alt3 = | caption3 = [[Tulay ng Look ng Kendari]] | image4 = Kendari_at_night.jpg | alt4 = | caption4 = Kendari sa gabi | image5 = | alt5 = | caption5 = }} | image_map = Lokasi Sulawesi Tenggara Kota Kendari.svg | mapsize = | map_caption = Matatagpuan sa loob [[Timog-Silangang Sulawesi]] | pushpin_map = Indonesia_Sulawesi#Indonesia | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Lokasyon sa [[Sulawesi]] at [[Indonesia]] | leader_title = [[Alkalde]] | leader_name = [[:id:Siska Karina Imran|Siska Karina Imran]] ([[NasDem Party|NasDem]]) | leader_title1 = [[Bise Mayor]] | leader_name1 = {{Ill|Sudirman (Politikus)|lt=Sudirman|id}} | leader_title2 = [[Kapulungan ng mga Kinatawan sa Rehiyons|Legislatura]] | leader_name2 = [[Kapulungan ng mga Kinatawan sa Rehiyon ng Lungsod ng Kendari]] | area_total_km2 = 270.14 | population_as_of = mid 2025 <ref name="Badan Pusat Statistik 2026">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 27 February 2026, ''Kota Kendari Dalam Angka 2026'' (Katalog-BPS 1102001.7471)</ref> | population_total = 375829 | population_density_km2 = auto | timezone = [[Time in Indonesia|Indonesia Central Time]] | utc_offset = +8 | area_code_type = [[Telephone numbers in Indonesia|Area code]] | area_code = (+62) 401 | blank_name = [[Human Development Index|HDI]] (2024) | blank_info = {{increase}} 0.855 ([[List of Indonesian provinces by Human Development Index#List of large and medium-sized cities of Indonesia with very high HDI (2023)|5th]]) {{fontcolor|#007B00|napakataas}} | website = {{URL|https://www.kendarikota.go.id/|kendarikota.go.id}} | image_shield = Lambang Kota Kendari.png }} Ang '''Kendari''' ay ang kabisera at lungsod ng lalawigan ng [[Timog-Silangang Sulawesi]] sa [[Indonesia]]. Ito ay may populasyon na 289,966 ayon sa Senso noong 2010<ref name="Biro Pusat Statistik 2011">Biro Pusat Statistik, Jakarta, 2011.</ref> at 345,107 ayon sa sensus noong 2020,<ref name="Badan Pusat Statistik 2021">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2021.</ref> kaya ito ang pinakamataong lungsod sa lalawigan, at ang pang-apat na pinakamarami sa [[Sulawesi]]. Ang opisyal na pagtatantya noong kalagitnaan ng 2025 ay 375,829 (binubuo ng 188,853 lalaki at 186,976 babae).<ref name="Badan Pusat Statistik 2026">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 27 February 2026, ''Kota Kendari Dalam Angka 2026'' (Katalog-BPS 1102001.7471)</ref> Ang lungsod ay sumasaklaw sa isang lugar na 270.14 kilometro kuwadrado (104.30 milya kuwadrado), o humigit-kumulang 0.7 porsyento ng lawak ng lupain ng Timog-Silangang Sulawesi. Matatagpuan sa Look ng Kendari, ito ay patuloy na isang mahalagang sentro ng kalakalan, kasama ang pangunahing daungan at paliparan ng lalawigan. Ito ang sentro ng ekonomiya at edukasyon ng lalawigan, tahanan ng iba't ibang unibersidad at kolehiyo. Ang Kendari ay may pinakamataas na ''[[Human Development Index]]'' (HDI) sa Sulawesi.<ref>{{Cite web |title=[Metode Baru] Indeks Pembangunan Manusia 2020-2021|trans-title=[New Method] Human Development Index 2020-2021|url=https://www.bps.go.id/indicator/26/413/1/-metode-baru-indeks-pembangunan-manusia.html|language=id|access-date=13 July 2022 |publisher=[[Statistics Indonesia]]}}</ref> ==Heograpiya== Ang Kendari ay nasa hangganan ng [[Rehensiya ng Konawe]] sa hilaga, [[Rehensiya ng Timog Konawe]] sa timog at kanluran, at [[Look ng Kendari]] (isang look mula sa [[Dagat Banda]]) sa silangan. Ang lungsod ay nasa timog-silangang bahagi ng isla ng kalupaan ng Sulawesi; ilang maliliit na isla sa paligid ng Kendari Bay ang nasa loob ng mga hangganan nito. Ang topograpiya ng lungsod ay nag-iiba mula patag hanggang maburol. Ang mga baybaying lugar ay may posibilidad na maging patag, habang ang hilagang bahagi ng lungsod ay bahagi ng pormasyon ng bundok ng Nipa-Nipa, na umaabot sa taas na humigit-kumulang 450 metro (1,480 talampakan). Sa pangkalahatan, ang mga dalisdis ng lungsod ay mas mababa sa 25 porsyento maliban sa mga nasa hilaga, na sa ilang mga lugar ay lumalagpas sa 40 porsyento.<ref name=":6">{{cite web|title=Profil Kota Kendari|url=https://sippa.ciptakarya.pu.go.id/sippa_online/ws_file/dokumen/rpi2jm/DOCRPIJM_5c326f6e0d_BAB%20IIBAB.%20II%20PROFIL%20KOTA%20KENDARI.3.pdf|language=id|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210807191847/https://sippa.ciptakarya.pu.go.id/sippa_online/ws_file/dokumen/rpi2jm/DOCRPIJM_5c326f6e0d_BAB%20IIBAB.%20II%20PROFIL%20KOTA%20KENDARI.3.pdf|archive-date=7 August 2021|access-date=14 July 2022}}</ref> Ang mga pormasyon ng lupa sa lungsod ay medyo bata pa, pinangungunahan ng mga [[kambisol]], na bumubuo sa humigit-kumulang 30 porsyento ng lupa ng lungsod. Ang iba pang mga pormasyon ay umiiral din nang mas kaunti, tulad ng [[alubyon]] at [[podsol]], na bumubuo ng mas mababa sa walong porsyento sa pangkalahatan. Ang mga ilog at mga baybaying lugar ay naglalaman ng pinakamaraming sedimento ng alubyon.<ref name=":6" /> ===Klima=== Ang Kendari ay may klimang [[tropikal na rainforest]] ([[Köppen climate classification|Köppen]] ''Af'') na may malakas na ulan mula Disyembre hanggang Hulyo at katamtamang ulan mula Agosto hanggang Nobyembre. Ang average na pinakamataas na temperatura ng lungsod ay 31 °C (88 °F).<ref name=":6" /> Ang pinakamababang average na minimum na temperatura ay karaniwang naitala sa Agosto at maaaring umabot sa 21 °C (70 °F), habang ang pinakamataas na average na maximum na temperatura ay naoobserbahan sa Nobyembre: umaabot sa mahigit 32 °C (90 °F). Ang average na antas ng humidity ay nasa pagitan ng 81 at 87 porsyento anuman ang buwan, at ang average na bilis ng hangin ay nasa pagitan ng 6.8 knots (12.6 km/h; 7.8 mph) at 7.5 knots (13.9 km/h; 8.6 mph) na may mas malakas na hangin na naoobserbahan sa Disyembre.<ref name=":6" /> {{Weather box |location = Kendari |metric first = yes |single line = yes |temperature colour = pastel |Jan high C = 31.5 |Feb high C = 31.4 |Mar high C = 31.4 |Apr high C = 31.2 |May high C = 30.6 |Jun high C = 29.8 |Jul high C = 29.4 |Aug high C = 30.2 |Sep high C = 31.2 |Oct high C = 32.4 |Nov high C = 32.6 |Dec high C = 31.9 |Jan mean C = 27.5 |Feb mean C = 27.5 |Mar mean C = 27.5 |Apr mean C = 27.4 |May mean C = 27.2 |Jun mean C = 26.5 |Jul mean C = 25.9 |Aug mean C = 26.2 |Sep mean C = 26.8 |Oct mean C = 27.6 |Nov mean C = 28.2 |Dec mean C = 27.8 |Jan low C = 23.6 |Feb low C = 23.6 |Mar low C = 23.6 |Apr low C = 23.7 |May low C = 23.8 |Jun low C = 23.2 |Jul low C = 22.5 |Aug low C = 22.3 |Sep low C = 22.5 |Oct low C = 22.9 |Nov low C = 23.8 |Dec low C = 23.8 |rain colour = green |Jan rain mm= 196 |Feb rain mm= 207 |Mar rain mm= 242 |Apr rain mm= 225 |May rain mm= 241 |Jun rain mm= 224 |Jul rain mm= 144 |Aug rain mm= 91 |Sep rain mm= 103 |Oct rain mm= 80 |Nov rain mm= 98 |Dec rain mm= 181 |source=<ref>{{cite web|url=https://en.climate-data.org/asia/indonesia/southeast-sulawesi/kendari-984253/|title=Kendari climate: Average Temperature, weather by month, Kendari water temperature - Climate-Data.org|website=Climate-Data.org|access-date=14 July 2022}}</ref> }} ==Ekonomiya== [[File:PPS Kendari gate.jpg|thumb|Pintuang pasukan papunta sa Daungan ng Palaisdaan ng Samudera]] Ang ekonomiya ng lungsod ay binubuo ng mga sektor na may kaugnayan sa serbisyo na nag-eempleyo ng 77 porsyento ng mga manggagawa nito.<ref name=":8">{{cite web|title=Kendari Layak Huni 2021|trans-title=Kendari is livable 2021|url=https://kendarikota.bps.go.id/publication/2021/06/15/c65fd0cf7c7661ca95399cea/kendari-layak-huni-2021.html|publisher=[[Statistics Indonesia]]|language=id|date=15 June 2021|access-date=15 July 2022}}</ref> Ang sektor ng konstruksyon, tingian, agrikultura at pangisdaan, pagproseso at pagmamanupaktura, edukasyon, logistik at ang mga industriya ng pananalapi at seguro ay mga pangunahing industriya rin, na nakalista dito ayon sa porsyento ng ''[[gross regional product]]'' (GRP).<ref name=":9">{{cite web|title=Produk Domestik Regional Bruto Kota Kendari Menurut Lapangan Usaha 2016-2020|trans-title=Kendari City Gross Regional Domestic Product by Sector 2016-2020|url=https://kendarikota.bps.go.id/publication/2021/04/05/c2230b1cf12fe014078b8ce7/produk-domestik-regional-bruto-kota-kendari-menurut-lapangan-usaha-2016-2020.html|publisher=[[Statistics Indonesia]]|language=id|date=5 April 2021|access-date=15 July 2022}}</ref> Industriyal din ang Kendari, kung saan ang sektor ng pagmamanupaktura ay may 21.04 porsyento ng mga manggagawa na nagtatrabaho, habang ang agrikultura ay may 1.34 porsyento.<ref name=":8" /> Ang kabuuang paglago ng GRP ng lungsod ay 6.48 porsyento noong 2019, ngunit ang ekonomiya ay lumiit ng 1.3 porsyento noong 2020 dahil sa mga epekto sa ekonomiya ng pandemya ng COVID-19.<ref name=":9" /> Ang antas ng kahirapan noong 2020 ay 4.34 porsyento.<ref name=":8" /> Ang kalapit na Konawe Industrial Area ay pangunahing gumagawa ng mga bateryang nickel-lithium.<ref>{{cite news|last=Ayu|first=Ipak|title=Kawasan Industri Dongkrak Kontribusi Manufaktur terhadap Pertumbuhan Ekonomi - Ekonomi|trans-title=Industrial Estates Boost Manufacturing Contribution to Economic Growth|url=https://ekonomi.bisnis.com/read/20210602/257/1400562/kawasan-industri-dongkrak-kontribusi-manufaktur-terhadap-pertumbuhan-ekonomi|newspaper=[[Bisnis Indonesia]]|language=id|date=2 June 2021|access-date=16 July 2022}}</ref><ref>{{cite press release|last=Putra|first=Surya|title=Pemkab Konawe Bakal Bangun Pabrik Baterai Lithium Terbesar Kedua di Indonesia Timur|trans-title=Konawe Regency Government to Build Second Largest Lithium Battery Factory in Eastern Indonesia|url=https://konawekab.go.id/berita/detail/pemkab-konawe-bakal-bangun-pabrik-baterai-lithium-terbesar-kedua-di-indonesia-timur|date=18 November 2020|access-date=15 July 2022|publisher=[[Konawe Regency]]|language=id}}</ref> Ang mga pagpapadala ay dumarating sa Bagong Daungan ng Kendari, isang malaking daungan ng industriyal na lalagyan,<ref>{{cite press release|title=Percepatan Pembangunan Infrastruktur di Kawasan Industri Konawe dan Pelabuhan Kendari New Port|trans-title=Acceleration of Infrastructure Development in Konawe Industrial Estate and Kendari New Port|url=https://www.ekon.go.id/publikasi/detail/3164/percepatan-pembangunan-infrastruktur-di-kawasan-industri-konawe-dan-pelabuhan-kendari-new-port|publisher=[[Coordinating Ministry for Economic Affairs]]|date=25 July 2021|access-date=15 July 2022|language=id}}</ref> at sa Daungan ng Palaisdaan ng Samudera, na mayroong 27 kumpanya ng pagproseso ng isda noong 2016 at kabilang sa pinakamalaking sentro para sa industriyang iyon sa Silangang Indonesia.<ref>{{cite press release|last=Senong|first=Azis|title=PPS Kendari Himpun 27 Perusahaan Perikanan|trans-title=PPS Kendari Gathers 27 Fisheries Companies|url=https://sultra.antaranews.com/berita/284234/pps-kendari-himpun-27-perusahaan-perikanan|publisher=[[Antara (news agency)|Antara]]|lang=id|date=29 June 2016|access-date=15 July 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Industri Lingkup PPS Kendari|trans-title=Industry Scope of PPS Kendari|url=https://kkp.go.id/djpt/ppskendari/page/1085-industri-lingkup-pps-kendari|publisher=Kendari Ocean Fishery Port|language=id|access-date=15 July 2022}}</ref> Ang nahuling isda ay humigit-kumulang 37,000 metrikong tonelada (36,000 mahabang tonelada; 41,000 maikling tonelada) tonelada noong 2018, na karamihan ay binubuo ng skipjack tuna.<ref>{{cite web|title=Produksi Pendaratan Ikan Menurut Jenis Ikan di Kota Kendari (Ton), 2017 - 2018|trans-title=Landing Fish Production by Type of Fish in Kendari City (Tons), 2017 - 2018|url=https://kendarikota.bps.go.id/statictable/2020/05/16/511/produksi-pendaratan-ikan-menurut-jenis-ikan-di-kota-kendari-ton-2017---2018.html|publisher=[[Statistics Indonesia]]|language=id|date=16 May 2020|access-date=15 July 2022}}</ref> Mayroong 142 hotel na nakarehistro sa lungsod.<ref>{{cite web|title=Statistik Hotel Dan Tingkat Penghunian Kamar Hotel Kota Kendari 2020|trans-title=Hotel Statistics And Hotel Room Occupancy Rate Kendari City 2020|url=https://kendarikota.bps.go.id/publication/2021/07/22/781638c03f060efb1b2f8e5c/statistik-hotel-dan-tingkat-penghunian-kamar-hotel-kota-kendari-2020.html|publisher=[[Statistics Indonesia]]|language=id|date=22 July 2021|access-date=15 July 2022}}</ref> Ang Kendari ay tahanan ng 28 malalaking kumpanya ng industriya at 446 na rehistradong maliliit at katamtamang laki ng mga negosyo na may mahigit 1,500 empleyado.<ref>{{cite web|title=Banyaknya Perusahaan Industri Kecil dan Rumah Tangga (Mikro), Tenaga Kerja, dan Nilai Produksi Menurut Kecamatan Tahun 2015|trans-title=Number of Small and Home Industry Companies (Micro), Manpower, and Production Value by District in 2015|url=https://kendarikota.bps.go.id/statictable/2016/08/08/42/banyaknya-perusahaan-industri-kecil-dan-rumah-tangga-mikro-tenaga-kerja-dan-nilai-produksi-menurut-kecamatan-tahun-2015.html|publisher=[[Statistics Indonesia]]|language=id|date=8 August 2016|access-date=15 July 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Banyaknya Perusahaan Industri Besar/Sedang, Tenaga Kerja dan Pengeluaran untuk Tenaga Kerja Menurut Kecamatan di Kota Kendari, 2015|trans-title=Number of Large/Medium Industrial Companies, Labor and Labor Expenditure by District in Kendari City, 2015|url=https://kendarikota.bps.go.id/statictable/2020/04/21/147/banyaknya-perusahaan-industri-besar-sedang-tenaga-kerja-dan-pengeluaran-untuk-tenaga-kerja-menurut-kecamatan-di-kota-kendari-2015.html|publisher=[[Statistics Indonesia]]|language=id|date=21 April 2020|access-date=15 July 2022}}</ref> Kabilang sa mga iniluluwas na agrikultural ang mga frozen na hipon, mga naprosesong kasoy, cocoa butter, at hilaw na pugita; karamihan sa mga produktong ito ay iniluluwas sa Japan at India.<ref>{{cite web|title=Volume dan Nilai Ekspor di Pelabuhan Kendari Menurut Negara Tujuan, 2019|trans-title=Volume and Value Export in Kendari Port by Country, 2019|url=https://kendarikota.bps.go.id/statictable/2021/01/08/847/volume-dan-nilai-ekspor-di-pelabuhan-kendari-menurut-negara-tujuan-2019.html|publisher=[[Statistics Indonesia]]|language=id|date=8 January 2021|access-date=15 July 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Volume dan Nilai Ekspor di Pelabuhan Kendari Menurut Jenis Komoditas, 2019|trans-title=Volume and Value Export in Kendari Port by Commodities, 2019|url=https://kendarikota.bps.go.id/statictable/2021/01/08/846/volume-dan-nilai-ekspor-di-pelabuhan-kendari-menurut-jenis-komoditas-2019.html|publisher=[[Statistics Indonesia]]|language=id|date=9 January 2021|access-date=15 July 2022}}</ref> ==Pangangalagang pangkalusugan== [[File:Bahtera Regional Hospital, Southeast Sulawesi.jpg|thumb|Ospital Rehiyonal ng Bahteramas]] Sa taong 2020, ang lungsod ay mayroong 15 ospital, kabilang ang isang ospital para sa mga buntis, anim na polikliniko, 30 [[puskesmas]] (mga sentrong pangkalusugan ng komunidad), lima sa mga ito ang nagbibigay ng pangangalagang inpatient, at 40 na parmasya. Mayroong 38 pangunahing klinika, 216 na sentrong pangkalusugan, at 55 klinika para sa pagpaplano ng pamilya sa lungsod. Sa 15 ospital, lima ang pampublikong ospital habang 10 ang pribado. Mayroong dalawang ospital para sa saykayatriko, isang pampubliko, at isang pribado. Ang pamahalaang panlalawigan ay nagtatayo ng isang ospital na dalubhasa sa kardiolohiya; nagsimula ang konstruksyon noong 2019 at inaasahang matatapos sa 2022.<ref>{{cite news|last=Fua|first=Ahmad Akhbar|title=Proyek Ambisius Gubernur Sulawesi Tenggara Bangun RS Jantung di Kendari|trans-title=The Southeast Sulawesi Governor's Ambitious Project to Build a Cardiac Hospital|url=https://www.liputan6.com/regional/read/4581889/proyek-ambisius-gubernur-sulawesi-tenggara-bangun-rs-jantung-di-kendari|newspaper=[[Liputan 6]]|language=id|date=16 June 2021|access-date=16 July 2022}}</ref> Ito ang sinasabing unang ospital ng kardiolohiya sa Silangang Indonesia.<ref>{{cite news|title=Kendari Klaim Bangun RS Khusus Jantung Pertama di Indonesia Timur|trans-title=Kendari Claims to Build the First Heart Specialist Hospital in Eastern Indonesia|url=https://nasional.tempo.co/read/1241603/kendari-klaim-bangun-rs-khusus-jantung-pertama-di-indonesia-timur|newspaper=Tempo|language=id|date=29 August 2019|access-date=16 July 2022}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Kendari]] p46ysr5ekr56o8b6popi3d3akpfoexz 0 339463 2223167 2026-09-01T15:17:10Z TentingZones1 122212 /* */ 2223167 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> |official_name = Kefamenanu |other_name = |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = Lokasyon ng Kefamenanu sa Timor |pushpin_map = Timor#Indonesia |pushpin_map_caption = Lokasyon sa [[Indonesia]] |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_label_position = right |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = [[Indonesia]] |subdivision_type1 = Rehiyon |subdivision_name1 = [[Mas Maliliit na Sunda]] |subdivision_type2 = Lalawigan |subdivision_name2 = [[Silangang Nusa Tenggara]] |subdivision_type3 = Teritoryo |subdivision_name3 = [[Kanlurang Timor]] |subdivision_type4 = Rehensiya |subdivision_name4 =[[Rehensiya ng Hilagang Gitnang Timor]] |subdivision_type5 = Kecamatan |subdivision_name5 =Kota Kefamenanu <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_title = Ititnatag <!-- Settled --> |established_date = Setyembre 22, 1922 <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref =Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 74.00 |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> |population_as_of = end 2024 estimate |population_footnotes = |population_note = <ref>Badan Pusat Statistik, Jakarta, 26 September 2025, Kecamatan Kota Kefamenanu Dalam Angka 2025 (Katalog-BPS 1102001.5305030)</ref> |population_total = 49673 |population_density_km2 = auto <!-- General information ---------------> |timezone = [[Time in Indonesia|CIT]] |utc_offset = +8 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|9|26|48|S|124|28|41|E|region:ID|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- accord. to Google Earth--> <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} Ang '''Kefamenanu''' ay isang bayan at kabisera ng distritong administratibo (''[[kecamatan]]'') ng Kota Kefamenanu at ng [[Rehensiya ng Hilagang Gitnang Timor]] sa [[Kanlurang Timor]], [[Indonesia]]. Isang kalsada ang nag-uugnay dito sa [[Halilulik]] at [[Kota Atambua]] sa hilagang-silangan. Ang distrito ay sumasaklaw sa isang lugar na 74 km2 at may populasyon na 43,058 noong Senso ng 2010<ref>Biro Pusat Statistik, Jakarta, 2011.</ref> at 47,766 noong Senso ng 2020;<ref>Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2021.</ref> ang opisyal na pagtatantya noong katapusan ng 2024 ay 49,673 (binubuo ng 25,017 lalaki at 24,656 babae).<ref>Badan Pusat Statistik, Jakarta, 26 September 2025, Kecamatan Kota Kefamenanu Dalam Angka 2025 (Katalog-BPS 1102001.5305030)</ref> Ang bayan ay nagho-host ng [[Unibersidad ng Timor]], isa sa dalawang pampublikong unibersidad sa bahagi ng isla sa Indonesia. ==Kasaysayan== Ang Kefamenanu ay isang maliit na bayan sa Bikomi Valley, na itinatag ng mga Dutch noong Setyembre 22, 1922. Kalaunan ay naging kabisera ito ng administrasyong kolonyal ng mga Dutch, na kilala bilang Onderafdeling Noord-Midden Timor. Ang pagsilang ng Kefamenanu ay nagmula sa mga pagsisikap ng mga Olandes na kontrolin ang buong [[isla ng Timor]]. Gayunpaman, ang kanilang mga pagsisikap ay nahadlangan ng dati nang presensya ng mga Portuges sa silangang dulo ng Timor at mga bahagi ng hilagang rehiyon, na ngayon ay kilala bilang [[Oecussi-Ambeno]]. Bukod pa rito, ilang maliliit na hari ang nakipag-alyansa sa mga Portuges upang labanan ang mga Olandes. Gaya ng maiisip ng isa, ilang digmaan at rebelyon ang naganap, sa pangunguna ng mga hari ng Timor, sa tulong ng mga Portuges. Sa simula, ang Distrito ng Kota Kefamenanu ay bahagi ng Distrito ng [[Silangang Miomaffo]]. Gayunpaman, kasunod ng paglalabas ng Regulasyon ng Pamahalaan Bilang 29 ng 1992, na nilagdaan ni Pangulong Soeharto noong Mayo 26, 1992, ang Distrito ng Kota Kefamenanu ay naging isang hiwalay na sub-distrito mula sa Silangang Miomaffo. ==Klima== Ang Kefamenanu ay may tropikal na klimang savanna (''Aw'') na may katamtaman hanggang kaunting ulan mula Abril hanggang Nobyembre at malakas na ulan mula Disyembre hanggang Marso. {{Weather box |width = auto | location = Kefamenanu | metric first = Yes | single line = Yes | Jan high C = 28.0 | Feb high C = 27.6 | Mar high C = 28.3 | Apr high C = 28.7 | May high C = 28.5 | Jun high C = 27.8 | Jul high C = 27.3 | Aug high C = 27.6 | Sep high C = 28.2 | Oct high C = 28.9 | Nov high C = 29.3 | Dec high C = 28.5 | Jan mean C = 25.2 | Feb mean C = 24.6 | Mar mean C = 24.9 | Apr mean C = 24.8 | May mean C = 24.5 | Jun mean C = 23.7 | Jul mean C = 22.9 | Aug mean C = 23.0 | Sep mean C = 23.6 | Oct mean C = 24.7 | Nov mean C = 25.8 | Dec mean C = 25.5 | year mean C = | Jan low C = 22.4 | Feb low C = 21.7 | Mar low C = 21.5 | Apr low C = 21.0 | May low C = 20.6 | Jun low C = 19.7 | Jul low C = 18.6 | Aug low C = 18.5 | Sep low C = 19.0 | Oct low C = 20.5 | Nov low C = 22.3 | Dec low C = 22.6 |rain colour=green |Jan rain mm=268 |Feb rain mm=234 |Mar rain mm=200 |Apr rain mm=98 |May rain mm=65 |Jun rain mm=35 |Jul rain mm=28 |Aug rain mm=10 |Sep rain mm=5 |Oct rain mm=28 |Nov rain mm=94 |Dec rain mm=244 |source 1 = Climate-Data.org<ref>{{cite web |url = https://en.climate-data.org/location/27636/ |title = Climate: Kefamenanu |publisher=Climate-Data.org |accessdate = 17 November 2020}}</ref> }} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Kefamenanu]] 0dllz3felvxohy52zws1qxi33q4o7zk 0 339464 2223172 2026-09-01T15:43:07Z Allyriana000 119761 Bagong pahina: {{Talaan ng mga planetang menor/intro|mula=69001}}{{TOC001|prefix=69}} == 69001–69100 == {{Anchor|001}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2|top-link=no}} |-bgcolor=#d6d6d6 | 69001 || {{mp|2002 TM|173}} || — || Oktubre 4, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 5.1 km || {{M+J|69001}} |-id=002 bgcolor=#d6d6d6 | 69002 || {{mp|2002 TX|181}} || — || Oktubre 3, 2002 || Socorro || LINEAR || Koronis fami... 2223172 wikitext text/x-wiki {{Talaan ng mga planetang menor/intro|mula=69001}}{{TOC001|prefix=69}} == 69001–69100 == {{Anchor|001}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2|top-link=no}} |-bgcolor=#d6d6d6 | 69001 || {{mp|2002 TM|173}} || — || Oktubre 4, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 5.1 km || {{M+J|69001}} |-id=002 bgcolor=#d6d6d6 | 69002 || {{mp|2002 TX|181}} || — || Oktubre 3, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|69002}} |-id=003 bgcolor=#e9e9e9 | 69003 || {{mp|2002 TK|196}} || — || Oktubre 3, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|69003}} |-id=004 bgcolor=#d6d6d6 | 69004 || {{mp|2002 TL|198}} || — || Oktubre 5, 2002 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 8.9 km || {{M+J|69004}} |-id=005 bgcolor=#d6d6d6 | 69005 || {{mp|2002 TZ|207}} || — || Oktubre 4, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 7.1 km || {{M+J|69005}} |-id=006 bgcolor=#e9e9e9 | 69006 || {{mp|2002 TS|212}} || — || Oktubre 7, 2002 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|69006}} |-id=007 bgcolor=#d6d6d6 | 69007 || {{mp|2002 TN|217}} || — || Oktubre 7, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 7.0 km || {{M+J|69007}} |-id=008 bgcolor=#e9e9e9 | 69008 || {{mp|2002 TV|240}} || — || Oktubre 6, 2002 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 2.9 km || {{M+J|69008}} |-id=009 bgcolor=#d6d6d6 | 69009 || {{mp|2002 TJ|250}} || — || Oktubre 7, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|69009}} |-id=010 bgcolor=#fefefe | 69010 || {{mp|2002 TD|256}} || — || Oktubre 9, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|69010}} |-id=011 bgcolor=#d6d6d6 | 69011 || {{mp|2002 TF|259}} || — || Oktubre 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.3 km'' || {{M+J|69011}} |-id=012 bgcolor=#fefefe | 69012 || {{mp|2002 TC|284}} || — || Oktubre 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|69012}} |-id=013 bgcolor=#d6d6d6 | 69013 || {{mp|2002 TP|290}} || — || Oktubre 10, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.1 km || {{M+J|69013}} |-id=014 bgcolor=#d6d6d6 | 69014 || {{mp|2002 UD|1}} || — || Oktubre 24, 2002 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[FIN tbl#631|URS]] || align=right | 16 km || {{M+J|69014}} |-id=015 bgcolor=#e9e9e9 | 69015 || {{mp|2002 UE|26}} || — || Oktubre 31, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|69015}} |-id=016 bgcolor=#fefefe | 69016 || {{mp|2002 UX|32}} || — || Oktubre 31, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|69016}} |-id=017 bgcolor=#e9e9e9 | 69017 || {{mp|2002 UK|49}} || — || Oktubre 31, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|69017}} |-id=018 bgcolor=#e9e9e9 | 69018 || {{mp|2002 VH|24}} || — || Nobyembre 5, 2002 || [[Fountain Hills Observatory|Fountain Hills]] || Hills, Fountain || {{·}} || align=right | 9.5 km || {{M+J|69018}} |-id=019 bgcolor=#fefefe | 69019 || {{mp|2002 VA|35}} || — || Nobyembre 5, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''4.7 km'' || {{M+J|69019}} |-id=020 bgcolor=#d6d6d6 | 69020 || {{mp|2002 VU|51}} || — || Nobyembre 6, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 8.0 km || {{M+J|69020}} |-id=021 bgcolor=#d6d6d6 | 69021 || {{mp|2002 VR|53}} || — || Nobyembre 6, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 7.7 km || {{M+J|69021}} |-id=022 bgcolor=#fefefe | 69022 || {{mp|2002 VS|62}} || — || Nobyembre 5, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|69022}} |-id=023 bgcolor=#fefefe | 69023 || {{mp|2002 VY|63}} || — || Nobyembre 6, 2002 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 1.9 km || {{M+J|69023}} |-id=024 bgcolor=#e9e9e9 | 69024 || {{mp|2002 VH|70}} || — || Nobyembre 7, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|69024}} |-id=025 bgcolor=#e9e9e9 | 69025 || {{mp|2002 VS|84}} || — || Nobyembre 7, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Asteroid family#Astraea family|(5)]] || align=right | 2.4 km || {{M+J|69025}} |-id=026 bgcolor=#e9e9e9 | 69026 || {{mp|2002 VL|93}} || — || Nobyembre 11, 2002 || [[Walter Hohmann Observatory|Essen]] || Essen || [[FIN tbl#518|RAF]]{{·}}[[Slow rotator (asteroid)#69026|slow]] || align=right | 6.7 km || {{M+J|69026}} |-id=027 bgcolor=#fefefe | 69027 || {{mp|2002 VW|95}} || — || Nobyembre 11, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 1.5 km || {{M+J|69027}} |-id=028 bgcolor=#e9e9e9 | 69028 || {{mp|2002 VG|109}} || — || Nobyembre 12, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 2.6 km || {{M+J|69028}} |-id=029 bgcolor=#e9e9e9 | 69029 || {{mp|2002 VT|119}} || — || Nobyembre 12, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|69029}} |-id=030 bgcolor=#e9e9e9 | 69030 || {{mp|2002 WD|9}} || — || Nobyembre 24, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Maria family|MAR]] || align=right | 2.7 km || {{M+J|69030}} |-id=031 bgcolor=#fefefe | 69031 || {{mp|2002 WX|16}} || — || Nobyembre 28, 2002 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|69031}} |-id=032 bgcolor=#d6d6d6 | 69032 || {{mp|2002 WG|17}} || — || Nobyembre 28, 2002 || Haleakala || NEAT || [[Jupiter Tisserand invariant|T_j <small>(2.95)</small>]] || align=right | 9.6 km || {{M+J|69032}} |-id=033 bgcolor=#fefefe | 69033 || {{mp|2002 XA|2}} || — || Disyembre 1, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|69033}} |-id=034 bgcolor=#fefefe | 69034 || {{mp|2002 XE|15}} || — || Disyembre 2, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|69034}} |-id=035 bgcolor=#e9e9e9 | 69035 || {{mp|2002 XR|30}} || — || Disyembre 6, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Slow rotator (asteroid)#69035|slow]] || align=right | 3.5 km || {{M+J|69035}} |-id=036 bgcolor=#d6d6d6 | 69036 || {{mp|2002 XN|31}} || — || Disyembre 6, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 7.2 km || {{M+J|69036}} |-id=037 bgcolor=#e9e9e9 | 69037 || {{mp|2002 XD|43}} || — || Disyembre 9, 2002 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Padua family|PAD]] || align=right | 4.6 km || {{M+J|69037}} |-id=038 bgcolor=#e9e9e9 | 69038 || {{mp|2002 XU|44}} || — || Disyembre 7, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Maria family|MAR]] || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|69038}} |-id=039 bgcolor=#fefefe | 69039 || {{mp|2002 XG|47}} || — || Disyembre 8, 2002 || [[Haleakala]] || NEAT || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|69039}} |-id=040 bgcolor=#e9e9e9 | 69040 || {{mp|2002 XH|47}} || — || Disyembre 8, 2002 || Haleakala || NEAT || [[Juno clump|JUN]] || align=right | 3.1 km || {{M+J|69040}} |-id=041 bgcolor=#fefefe | 69041 || {{mp|2002 XF|49}} || — || Disyembre 10, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|69041}} |-id=042 bgcolor=#fefefe | 69042 || {{mp|2002 XY|51}} || — || Disyembre 10, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|69042}} |-id=043 bgcolor=#fefefe | 69043 || {{mp|2002 XJ|55}} || — || Disyembre 10, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|69043}} |-id=044 bgcolor=#e9e9e9 | 69044 || {{mp|2002 XP|57}} || — || Disyembre 10, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|69044}} |-id=045 bgcolor=#fa8072 | 69045 || {{mp|2002 XN|59}} || — || Disyembre 11, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|69045}} |-id=046 bgcolor=#fefefe | 69046 || {{mp|2002 XV|61}} || — || Disyembre 10, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''3.8 km'' || {{M+J|69046}} |-id=047 bgcolor=#e9e9e9 | 69047 || {{mp|2002 XM|68}} || — || Disyembre 12, 2002 || [[Haleakala]] || NEAT || [[Eunomia family|EUN]]{{·}}[[Slow rotator (asteroid)#69047|slow]] || align=right | 3.0 km || {{M+J|69047}} |-id=048 bgcolor=#fefefe | 69048 || {{mp|2002 XR|70}} || — || Disyembre 10, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.7 km || {{M+J|69048}} |-id=049 bgcolor=#e9e9e9 | 69049 || {{mp|2002 XP|76}} || — || Disyembre 11, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|69049}} |-id=050 bgcolor=#e9e9e9 | 69050 || {{mp|2002 XE|78}} || — || Disyembre 11, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|69050}} |-id=051 bgcolor=#d6d6d6 | 69051 || {{mp|2002 XT|79}} || — || Disyembre 11, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[FIN tbl#905|ARM]] || align=right | 5.7 km || {{M+J|69051}} |-id=052 bgcolor=#e9e9e9 | 69052 || {{mp|2002 XC|82}} || — || Disyembre 11, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 4.4 km || {{M+J|69052}} |-id=053 bgcolor=#e9e9e9 | 69053 || {{mp|2002 YJ|3}} || — || Disyembre 27, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 4.9 km || {{M+J|69053}} |-id=054 bgcolor=#d6d6d6 | 69054 || {{mp|2002 YP|6}} || — || Disyembre 28, 2002 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.6 km || {{M+J|69054}} |-id=055 bgcolor=#d6d6d6 | 69055 || {{mp|2002 YE|7}} || — || Disyembre 28, 2002 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''5.0 km'' || {{M+J|69055}} |-id=056 bgcolor=#fefefe | 69056 || {{mp|2002 YE|8}} || — || Disyembre 28, 2002 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 4.9 km || {{M+J|69056}} |-id=057 bgcolor=#e9e9e9 | 69057 || {{mp|2002 YA|13}} || — || Disyembre 31, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|69057}} |-id=058 bgcolor=#fefefe | 69058 || {{mp|2002 YV|14}} || — || Disyembre 31, 2002 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|69058}} |-id=059 bgcolor=#fefefe | 69059 || {{mp|2002 YL|18}} || — || Disyembre 31, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|69059}} |-id=060 bgcolor=#d6d6d6 | 69060 || {{mp|2002 YO|20}} || — || Disyembre 31, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Themis family|THM]] || align=right | 5.8 km || {{M+J|69060}} |-id=061 bgcolor=#d6d6d6 | 69061 || {{mp|2002 YN|28}} || — || Disyembre 31, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.1 km'' || {{M+J|69061}} |-id=062 bgcolor=#fefefe | 69062 || {{mp|2002 YF|29}} || — || Disyembre 31, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|69062}} |-id=063 bgcolor=#fefefe | 69063 || {{mp|2002 YG|32}} || — || Disyembre 30, 2002 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|69063}} |-id=064 bgcolor=#fefefe | 69064 || {{mp|2003 AZ|7}} || — || Enero 2, 2003 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 3.6 km || {{M+J|69064}} |-id=065 bgcolor=#d6d6d6 | 69065 || {{mp|2003 AY|11}} || — || Enero 1, 2003 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''5.8 km'' || {{M+J|69065}} |-id=066 bgcolor=#fefefe | 69066 || {{mp|2003 AY|28}} || — || Enero 4, 2003 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|69066}} |-id=067 bgcolor=#fefefe | 69067 || {{mp|2003 AJ|30}} || — || Enero 4, 2003 || Socorro || LINEAR || [[Massalia family|MAS]] || align=right | 1.6 km || {{M+J|69067}} |-id=068 bgcolor=#fefefe | 69068 || {{mp|2003 AO|32}} || — || Enero 5, 2003 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|69068}} |-id=069 bgcolor=#e9e9e9 | 69069 || {{mp|2003 AR|37}} || — || Enero 7, 2003 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|69069}} |-id=070 bgcolor=#fefefe | 69070 || {{mp|2003 AQ|38}} || — || Enero 7, 2003 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | 2.2 km || {{M+J|69070}} |-id=071 bgcolor=#d6d6d6 | 69071 || {{mp|2003 AR|39}} || — || Enero 7, 2003 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.6 km || {{M+J|69071}} |-id=072 bgcolor=#e9e9e9 | 69072 || {{mp|2003 AG|41}} || — || Enero 7, 2003 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#803|HNS]] || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69072}} |-id=073 bgcolor=#e9e9e9 | 69073 || {{mp|2003 AB|43}} || — || Enero 5, 2003 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.6 km || {{M+J|69073}} |-id=074 bgcolor=#fefefe | 69074 || {{mp|2003 AC|43}} || — || Enero 5, 2003 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.8 km'' || {{M+J|69074}} |-id=075 bgcolor=#fefefe | 69075 || {{mp|2003 AZ|52}} || — || Enero 5, 2003 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 2.4 km || {{M+J|69075}} |-id=076 bgcolor=#fefefe | 69076 || {{mp|2003 AC|53}} || — || Enero 5, 2003 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|69076}} |-id=077 bgcolor=#fefefe | 69077 || {{mp|2003 AR|53}} || — || Enero 5, 2003 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.1 km'' || {{M+J|69077}} |-id=078 bgcolor=#fefefe | 69078 || {{mp|2003 AO|55}} || — || Enero 5, 2003 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|69078}} |-id=079 bgcolor=#fefefe | 69079 || {{mp|2003 AS|60}} || — || Enero 7, 2003 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|69079}} |-id=080 bgcolor=#e9e9e9 | 69080 || {{mp|2003 AA|62}} || — || Enero 7, 2003 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#805|BAR]] || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|69080}} |-id=081 bgcolor=#fefefe | 69081 || {{mp|2003 AZ|64}} || — || Enero 7, 2003 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.4 km'' || {{M+J|69081}} |-id=082 bgcolor=#fefefe | 69082 || {{mp|2003 AY|75}} || — || Enero 10, 2003 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|69082}} |-id=083 bgcolor=#d6d6d6 | 69083 || {{mp|2003 AX|77}} || — || Enero 10, 2003 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#904|LUT]] || align=right | 9.8 km || {{M+J|69083}} |-id=084 bgcolor=#fefefe | 69084 || 2003 BB || — || Enero 16, 2003 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 1.7 km || {{M+J|69084}} |-id=085 bgcolor=#fefefe | 69085 || {{mp|2003 BE|2}} || — || Enero 25, 2003 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|69085}} |-id=086 bgcolor=#d6d6d6 | 69086 || {{mp|2003 BU|6}} || — || Enero 25, 2003 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.5 km || {{M+J|69086}} |-id=087 bgcolor=#d6d6d6 | 69087 || {{mp|2003 BQ|11}} || — || Enero 26, 2003 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''6.0 km'' || {{M+J|69087}} |-id=088 bgcolor=#e9e9e9 | 69088 || {{mp|2003 BS|17}} || — || Enero 27, 2003 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Maria family|MAR]] || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|69088}} |-id=089 bgcolor=#fefefe | 69089 || {{mp|2003 BN|18}} || — || Enero 27, 2003 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|69089}} |-id=090 bgcolor=#fefefe | 69090 || {{mp|2003 BH|20}} || — || Enero 27, 2003 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 2.9 km || {{M+J|69090}} |-id=091 bgcolor=#d6d6d6 | 69091 || {{mp|2003 BE|25}} || — || Enero 25, 2003 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''5.1 km'' || {{M+J|69091}} |-id=092 bgcolor=#e9e9e9 | 69092 || {{mp|2003 BQ|25}} || — || Enero 26, 2003 || Palomar || NEAT || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 2.5 km || {{M+J|69092}} |-id=093 bgcolor=#d6d6d6 | 69093 || {{mp|2003 BM|48}} || — || Enero 26, 2003 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Themis family|THM]] || align=right | ''5.0 km'' || {{M+J|69093}} |-id=094 bgcolor=#d6d6d6 | 69094 || {{mp|2003 BA|49}} || — || Enero 26, 2003 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|69094}} |-id=095 bgcolor=#fefefe | 69095 || {{mp|2003 BE|53}} || — || Enero 27, 2003 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Nysa family|NYS]]{{·}}{{Interloper|405}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|69095}} |-id=096 bgcolor=#e9e9e9 | 69096 || {{mp|2003 BG|54}} || — || Enero 27, 2003 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|69096}} |-id=097 bgcolor=#e9e9e9 | 69097 || {{mp|2003 BR|54}} || — || Enero 27, 2003 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | ''3.8 km'' || {{M+J|69097}} |-id=098 bgcolor=#fefefe | 69098 || {{mp|2003 BZ|59}} || — || Enero 27, 2003 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|69098}} |-id=099 bgcolor=#e9e9e9 | 69099 || {{mp|2003 BA|63}} || — || Enero 28, 2003 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.2 km || {{M+J|69099}} |-id=100 bgcolor=#e9e9e9 | 69100 || {{mp|2003 BM|68}} || — || Enero 28, 2003 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|69100}} |} == 69101–69200 == {{Anchor|101}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#d6d6d6 | 69101 || {{mp|2003 BJ|72}} || — || Enero 28, 2003 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''5.2 km'' || {{M+J|69101}} |-id=102 bgcolor=#d6d6d6 | 69102 || {{mp|2003 BB|73}} || — || Enero 28, 2003 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | 4.6 km || {{M+J|69102}} |-id=103 bgcolor=#d6d6d6 | 69103 || {{mp|2003 BG|80}} || — || Enero 31, 2003 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 8.6 km || {{M+J|69103}} |-id=104 bgcolor=#fefefe | 69104 || {{mp|2003 BG|84}} || — || Enero 31, 2003 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|69104}} |-id=105 bgcolor=#d6d6d6 | 69105 || {{mp|2003 BR|88}} || — || Enero 27, 2003 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.6 km || {{M+J|69105}} |-id=106 bgcolor=#fefefe | 69106 || {{mp|2003 CC|3}} || — || Pebrero 2, 2003 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|69106}} |-id=107 bgcolor=#e9e9e9 | 69107 || {{mp|2003 CG|8}} || — || Pebrero 1, 2003 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#518|RAF]] || align=right | 3.1 km || {{M+J|69107}} |-id=108 bgcolor=#d6d6d6 | 69108 || {{mp|2003 CH|8}} || — || Pebrero 1, 2003 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.2 km || {{M+J|69108}} |-id=109 bgcolor=#fefefe | 69109 || {{mp|2003 CM|8}} || — || Pebrero 1, 2003 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|69109}} |-id=110 bgcolor=#fefefe | 69110 || {{mp|2003 CK|10}} || — || Pebrero 2, 2003 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 2.1 km || {{M+J|69110}} |-id=111 bgcolor=#fefefe | 69111 || {{mp|2003 CE|17}} || — || Pebrero 7, 2003 || [[Desert Eagle Observatory|Desert Eagle]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|69111}} |-id=112 bgcolor=#e9e9e9 | 69112 || {{mp|2003 DO|4}} || — || Pebrero 21, 2003 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|69112}} |-id=113 bgcolor=#fefefe | 69113 || {{mp|2003 DG|10}} || — || Pebrero 22, 2003 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|69113}} |-id=114 bgcolor=#d6d6d6 | 69114 || {{mp|2003 DV|17}} || — || Pebrero 26, 2003 || [[Haleakala]] || NEAT || [[Asteroid family#Higson|(3025)]] || align=right | 10 km || {{M+J|69114}} |-id=115 bgcolor=#d6d6d6 | 69115 || {{mp|2003 DD|21}} || — || Pebrero 22, 2003 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || NEAT || {{·}} || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|69115}} |-id=116 bgcolor=#fefefe | 69116 || {{mp|2003 EX|1}} || — || Marso 3, 2003 || [[Haleakala]] || NEAT || {{·}} || align=right | 1.2 km || {{M+J|69116}} |-id=117 bgcolor=#fa8072 | 69117 || {{mp|2003 EX|2}} || — || Marso 6, 2003 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|69117}} |-id=118 bgcolor=#fefefe | 69118 || {{mp|2003 EK|16}} || — || Marso 8, 2003 || [[Reedy Creek Observatory|Reedy Creek]] || [[John Broughton|J. Broughton]] || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|69118}} |-id=119 bgcolor=#d6d6d6 | 69119 || {{mp|2003 EA|21}} || — || Marso 6, 2003 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Jupiter Tisserand invariant|T_j <small>(2.99)</small>]]{{·}}[[FIN tbl#901|EUP]] || align=right | 8.5 km || {{M+J|69119}} |-id=120 bgcolor=#d6d6d6 | 69120 || {{mp|2003 ET|23}} || — || Marso 6, 2003 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 5.6 km || {{M+J|69120}} |-id=121 bgcolor=#fefefe | 69121 || {{mp|2003 EJ|26}} || — || Marso 6, 2003 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|69121}} |-id=122 bgcolor=#d6d6d6 | 69122 || {{mp|2003 EZ|30}} || — || Marso 6, 2003 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 6.0 km || {{M+J|69122}} |-id=123 bgcolor=#e9e9e9 | 69123 || {{mp|2003 EP|39}} || — || Marso 8, 2003 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|69123}} |-id=124 bgcolor=#d6d6d6 | 69124 || {{mp|2003 EQ|39}} || — || Marso 8, 2003 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.8 km || {{M+J|69124}} |-id=125 bgcolor=#fefefe | 69125 || {{mp|2003 EK|43}} || — || Marso 10, 2003 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|69125}} |-id=126 bgcolor=#d6d6d6 | 69126 || {{mp|2003 EC|60}} || — || Marso 7, 2003 || [[Goodricke-Pigott Observatory|Goodricke-Pigott]] || [[Roy A. Tucker|R. A. Tucker]] || {{·}} || align=right | 6.6 km || {{M+J|69126}} |-id=127 bgcolor=#d6d6d6 | 69127 || {{mp|2003 FK|12}} || — || Marso 22, 2003 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 7.8 km || {{M+J|69127}} |-id=128 bgcolor=#d6d6d6 | 69128 || {{mp|2003 FR|16}} || — || Marso 23, 2003 || [[Haleakala]] || NEAT || {{·}} || align=right | 5.2 km || {{M+J|69128}} |-id=129 bgcolor=#e9e9e9 | 69129 || {{mp|2003 FG|21}} || — || Marso 24, 2003 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''4.8 km'' || {{M+J|69129}} |-id=130 bgcolor=#fefefe | 69130 || {{mp|2003 FC|39}} || — || Marso 23, 2003 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|69130}} |-id=131 bgcolor=#fefefe | 69131 || {{mp|2003 FP|47}} || — || Marso 24, 2003 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 3.7 km || {{M+J|69131}} |-id=132 bgcolor=#e9e9e9 | 69132 || {{mp|2003 FG|49}} || — || Marso 24, 2003 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|69132}} |-id=133 bgcolor=#d6d6d6 | 69133 || {{mp|2003 FK|54}} || — || Marso 25, 2003 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[FIN tbl#904|LUT]] || align=right | 10 km || {{M+J|69133}} |-id=134 bgcolor=#d6d6d6 | 69134 || {{mp|2003 FJ|70}} || — || Marso 26, 2003 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|69134}} |-id=135 bgcolor=#fefefe | 69135 || {{mp|2003 FP|74}} || — || Marso 26, 2003 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Fast rotator (asteroid)#69135|fast]] || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|69135}} |-id=136 bgcolor=#d6d6d6 | 69136 || {{mp|2003 FE|85}} || — || Marso 28, 2003 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 6.1 km || {{M+J|69136}} |-id=137 bgcolor=#fefefe | 69137 || {{mp|2003 FS|87}} || — || Marso 28, 2003 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|69137}} |-id=138 bgcolor=#d6d6d6 | 69138 || {{mp|2003 FY|90}} || — || Marso 29, 2003 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 8.2 km || {{M+J|69138}} |-id=139 bgcolor=#e9e9e9 | 69139 || {{mp|2003 FH|91}} || — || Marso 29, 2003 || Anderson Mesa || LONEOS || [[FIN tbl#803|HNS]] || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|69139}} |-id=140 bgcolor=#d6d6d6 | 69140 || {{mp|2003 FB|100}} || — || Marso 31, 2003 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.3 km || {{M+J|69140}} |-id=141 bgcolor=#e9e9e9 | 69141 || {{mp|2003 FT|112}} || — || Marso 31, 2003 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''5.4 km'' || {{M+J|69141}} |-id=142 bgcolor=#fefefe | 69142 || {{mp|2003 FL|115}} || — || Marso 31, 2003 || Socorro || LINEAR || [[Hungaria family|H]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|69142}} |-id=143 bgcolor=#e9e9e9 | 69143 || {{mp|2003 FN|115}} || — || Marso 31, 2003 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 4.2 km || {{M+J|69143}} |-id=144 bgcolor=#fefefe | 69144 || {{mp|2003 FU|115}} || — || Marso 31, 2003 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.3 km || {{M+J|69144}} |-id=145 bgcolor=#d6d6d6 | 69145 || {{mp|2003 FF|119}} || — || Marso 26, 2003 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 3.8 km || {{M+J|69145}} |-id=146 bgcolor=#fefefe | 69146 || {{mp|2003 FV|121}} || — || Marso 25, 2003 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Vesta family|V]] || align=right | 1.9 km || {{M+J|69146}} |-id=147 bgcolor=#fefefe | 69147 || {{mp|2003 GR|1}} || — || Abril 1, 2003 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|69147}} |-id=148 bgcolor=#d6d6d6 | 69148 || {{mp|2003 GH|8}} || — || Abril 3, 2003 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''4.6 km'' || {{M+J|69148}} |-id=149 bgcolor=#e9e9e9 | 69149 || {{mp|2003 GQ|12}} || — || Abril 1, 2003 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[FIN tbl#509|CLO]] || align=right | 5.4 km || {{M+J|69149}} |-id=150 bgcolor=#d6d6d6 | 69150 || {{mp|2003 GZ|15}} || — || Abril 5, 2003 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 6.7 km || {{M+J|69150}} |-id=151 bgcolor=#e9e9e9 | 69151 || {{mp|2003 GZ|41}} || — || Abril 7, 2003 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || NEAT || {{·}} || align=right | 5.5 km || {{M+J|69151}} |-id=152 bgcolor=#e9e9e9 | 69152 || {{mp|2003 GL|50}} || — || Abril 4, 2003 || [[Haleakala]] || NEAT || [[Slow rotator (asteroid)#69152|slow]] || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|69152}} |-id=153 bgcolor=#fefefe | 69153 || {{mp|2003 HJ|22}} || — || Abril 27, 2003 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|69153}} |-id=154 bgcolor=#d6d6d6 | 69154 || {{mp|2003 HZ|50}} || — || Abril 28, 2003 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''6.0 km'' || {{M+J|69154}} |-id=155 bgcolor=#d6d6d6 | 69155 || {{mp|2003 HL|52}} || — || Abril 30, 2003 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[FIN tbl#904|LUT]] || align=right | 7.4 km || {{M+J|69155}} |-id=156 bgcolor=#fefefe | 69156 || {{mp|2003 JH|1}} || — || Mayo 1, 2003 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.2 km || {{M+J|69156}} |-id=157 bgcolor=#d6d6d6 | 69157 || {{mp|2003 JZ|3}} || — || Mayo 3, 2003 || [[Reedy Creek Observatory|Reedy Creek]] || [[John Broughton|J. Broughton]] || [[FIN tbl#608|BRA]] || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|69157}} |-id=158 bgcolor=#d6d6d6 | 69158 || {{mp|2003 JR|13}} || — || Mayo 5, 2003 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''4.8 km'' || {{M+J|69158}} |-id=159 bgcolor=#e9e9e9 | 69159 Ivanking || {{mp|2003 JE|16}} || {{MoMP|69159|Ivanking}} || Mayo 7, 2003 || [[Catalina Sky Survey|Catalina]] || [[Catalina Sky Survey|CSS]] || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|69159}} |-id=160 bgcolor=#fefefe | 69160 || 2029 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Cornelis Johannes van Houten|C. J. van Houten]], [[Ingrid van Houten-Groeneveld|I. van Houten-Groeneveld]], [[Tom Gehrels|T. Gehrels]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|69160}} |-id=161 bgcolor=#fefefe | 69161 || 2203 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|69161}} |-id=162 bgcolor=#e9e9e9 | 69162 || 2736 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[FIN tbl#519|HOF]] || align=right | 4.6 km || {{M+J|69162}} |-id=163 bgcolor=#d6d6d6 | 69163 || 2744 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 5.9 km || {{M+J|69163}} |-id=164 bgcolor=#d6d6d6 | 69164 || 3031 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''7.3 km'' || {{M+J|69164}} |-id=165 bgcolor=#fefefe | 69165 || 3044 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|69165}} |-id=166 bgcolor=#d6d6d6 | 69166 || 3075 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 2.8 km || {{M+J|69166}} |-id=167 bgcolor=#e9e9e9 | 69167 || 3082 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|69167}} |-id=168 bgcolor=#d6d6d6 | 69168 || 3515 P-L || — || Oktubre 17, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 6.8 km || {{M+J|69168}} |-id=169 bgcolor=#fefefe | 69169 || 4066 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 3.2 km || {{M+J|69169}} |-id=170 bgcolor=#fefefe | 69170 || 4199 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|69170}} |-id=171 bgcolor=#e9e9e9 | 69171 || 4230 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 4.1 km || {{M+J|69171}} |-id=172 bgcolor=#d6d6d6 | 69172 || 4283 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 5.2 km || {{M+J|69172}} |-id=173 bgcolor=#fefefe | 69173 || 4304 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|69173}} |-id=174 bgcolor=#d6d6d6 | 69174 || 4514 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|69174}} |-id=175 bgcolor=#fefefe | 69175 || 4550 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 3.0 km || {{M+J|69175}} |-id=176 bgcolor=#d6d6d6 | 69176 || 4602 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 8.2 km || {{M+J|69176}} |-id=177 bgcolor=#fefefe | 69177 || 4618 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|69177}} |-id=178 bgcolor=#fefefe | 69178 || 4729 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || NYS{{·}}{{Interloper|405}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|69178}} |-id=179 bgcolor=#fefefe | 69179 || 4756 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 4.1 km || {{M+J|69179}} |-id=180 bgcolor=#d6d6d6 | 69180 || 4770 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''5.9 km'' || {{M+J|69180}} |-id=181 bgcolor=#e9e9e9 | 69181 || 4821 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{LoMP|7744|(7744)}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|69181}} |-id=182 bgcolor=#e9e9e9 | 69182 || 4850 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|69182}} |-id=183 bgcolor=#e9e9e9 | 69183 || 6638 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|69183}} |-id=184 bgcolor=#fefefe | 69184 || 6705 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|69184}} |-id=185 bgcolor=#fefefe | 69185 || 6739 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|69185}} |-id=186 bgcolor=#e9e9e9 | 69186 || 6783 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[FIN tbl#513|MRX]] || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|69186}} |-id=187 bgcolor=#e9e9e9 | 69187 || 1178 T-1 || — || Marso 25, 1971 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''4.6 km'' || {{M+J|69187}} |-id=188 bgcolor=#fefefe | 69188 || 1258 T-1 || — || Marso 25, 1971 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 1.8 km || {{M+J|69188}} |-id=189 bgcolor=#fefefe | 69189 || 1263 T-1 || — || Marso 25, 1971 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 5.1 km || {{M+J|69189}} |-id=190 bgcolor=#d6d6d6 | 69190 || 2027 T-1 || — || Marso 25, 1971 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 9.0 km || {{M+J|69190}} |-id=191 bgcolor=#fefefe | 69191 || 2143 T-1 || — || Marso 25, 1971 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|69191}} |-id=192 bgcolor=#e9e9e9 | 69192 || 3172 T-1 || — || Marso 26, 1971 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 5.6 km || {{M+J|69192}} |-id=193 bgcolor=#fefefe | 69193 || 3326 T-1 || — || Marso 26, 1971 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 1.4 km || {{M+J|69193}} |-id=194 bgcolor=#e9e9e9 | 69194 || 1118 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|69194}} |-id=195 bgcolor=#e9e9e9 | 69195 || 1164 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|69195}} |-id=196 bgcolor=#fefefe | 69196 || 1216 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|69196}} |-id=197 bgcolor=#d6d6d6 | 69197 || 1238 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Themis family|THM]] || align=right | 6.5 km || {{M+J|69197}} |-id=198 bgcolor=#fefefe | 69198 || 1255 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69198}} |-id=199 bgcolor=#d6d6d6 | 69199 || 1278 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.3 km || {{M+J|69199}} |-id=200 bgcolor=#fefefe | 69200 || 1300 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|69200}} |} == 69201–69300 == {{Anchor|201}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#fefefe | 69201 || 1323 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Cornelis Johannes van Houten|C. J. van Houten]], [[Ingrid van Houten-Groeneveld|I. van Houten-Groeneveld]], [[Tom Gehrels|T. Gehrels]] || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|69201}} |-id=202 bgcolor=#fefefe | 69202 || 2026 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|69202}} |-id=203 bgcolor=#fefefe | 69203 || 2088 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|69203}} |-id=204 bgcolor=#fefefe | 69204 || 2139 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|69204}} |-id=205 bgcolor=#fefefe | 69205 || 2156 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|69205}} |-id=206 bgcolor=#fefefe | 69206 || 2167 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|69206}} |-id=207 bgcolor=#fefefe | 69207 || 3004 T-2 || — || Setyembre 30, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|69207}} |-id=208 bgcolor=#e9e9e9 | 69208 || 3078 T-2 || — || Setyembre 30, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 2.9 km || {{M+J|69208}} |-id=209 bgcolor=#fefefe | 69209 || 3300 T-2 || — || Setyembre 30, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|69209}} |-id=210 bgcolor=#e9e9e9 | 69210 || 3356 T-2 || — || Setyembre 25, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|69210}} |-id=211 bgcolor=#fefefe | 69211 || 4098 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|69211}} |-id=212 bgcolor=#fefefe | 69212 || 4287 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|69212}} |-id=213 bgcolor=#d6d6d6 | 69213 || 4616 T-2 || — || Setyembre 30, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''4.5 km'' || {{M+J|69213}} |-id=214 bgcolor=#d6d6d6 | 69214 || 5067 T-2 || — || Setyembre 25, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 7.9 km || {{M+J|69214}} |-id=215 bgcolor=#e9e9e9 | 69215 || 5099 T-2 || — || Setyembre 25, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 3.0 km || {{M+J|69215}} |-id=216 bgcolor=#d6d6d6 | 69216 || 1108 T-3 || — || Oktubre 17, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''7.2 km'' || {{M+J|69216}} |-id=217 bgcolor=#d6d6d6 | 69217 || 2135 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 7.0 km || {{M+J|69217}} |-id=218 bgcolor=#fefefe | 69218 || 2330 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|69218}} |-id=219 bgcolor=#e9e9e9 | 69219 || 2364 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Gefion family|GEF]] || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|69219}} |-id=220 bgcolor=#d6d6d6 | 69220 || 3030 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 5.7 km || {{M+J|69220}} |-id=221 bgcolor=#e9e9e9 | 69221 || 3528 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 4.1 km || {{M+J|69221}} |-id=222 bgcolor=#d6d6d6 | 69222 || 4210 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Cybele asteroid|CYB]] || align=right | 11 km || {{M+J|69222}} |-id=223 bgcolor=#fefefe | 69223 || 4331 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 3.7 km || {{M+J|69223}} |-id=224 bgcolor=#e9e9e9 | 69224 || 4388 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|69224}} |-id=225 bgcolor=#d6d6d6 | 69225 || 5043 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 7.7 km || {{M+J|69225}} |-id=226 bgcolor=#fefefe | 69226 || 5129 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|69226}} |-id=227 bgcolor=#e9e9e9 | 69227 || 5139 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|69227}} |-id=228 bgcolor=#fefefe | 69228 Kamerunberg || 5173 T-3 || {{MoMP|69228|Kamerunberg}} || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Hungaria asteroids|''H'']] || align=right | ''1.1 km'' || {{M+J|69228}} |-id=229 bgcolor=#d6d6d6 | 69229 || 5188 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|69229}} |-id=230 bgcolor=#ffc2e0 | [[69230 Hermes]] || 1937 UB || {{MoMP|69230|Hermes}} || Oktubre 28, 1937 || [[Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl|Heidelberg]] || [[Karl Wilhelm Reinmuth|K. Reinmuth]] || [[Apollo asteroid|APO]] <small>[[+1 km NEO|+1km]]</small>{{·}}[[Potentially hazardous object|PHA]]{{·}}[[Minor-planet moon#69230|moon]] || align=right | ''1.0 km'' || {{M+J|69230}} |-id=231 bgcolor=#e9e9e9 | 69231 Alettajacobs || 1972 FE || {{MoMP|69231|Alettajacobs}} || Marso 16, 1972 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Tom Gehrels|T. Gehrels]] || {{·}} || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|69231}} |-id=232 bgcolor=#fefefe | 69232 || {{mp|1978 UJ|4}} || — || Oktubre 27, 1978 || Palomar || [[C. Michelle Olmstead|C. M. Olmstead]] || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69232}} |-id=233 bgcolor=#fefefe | 69233 || {{mp|1978 UL|6}} || — || Oktubre 27, 1978 || Palomar || C. M. Olmstead || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 3.1 km || {{M+J|69233}} |-id=234 bgcolor=#e9e9e9 | 69234 || {{mp|1978 VO|2}} || — || Nobyembre 1, 1978 || [[Caussols, Alpes-Maritimes|Caussols]] || [[Kōichirō Tomita|K. Tomita]] || {{·}} || align=right | 7.5 km || {{M+J|69234}} |-id=235 bgcolor=#fefefe | 69235 || {{mp|1978 VS|3}} || — || Nobyembre 7, 1978 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Eleanor F. Helin|E. F. Helin]], [[Schelte J. Bus|S. J. Bus]] || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|69235}} |-id=236 bgcolor=#fefefe | 69236 || {{mp|1978 VF|5}} || — || Nobyembre 6, 1978 || Palomar || E. F. Helin, S. J. Bus || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|69236}} |-id=237 bgcolor=#fefefe | 69237 || {{mp|1978 VR|6}} || — || Nobyembre 7, 1978 || Palomar || E. F. Helin, S. J. Bus || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|69237}} |-id=238 bgcolor=#e9e9e9 | 69238 || {{mp|1978 VZ|8}} || — || Nobyembre 7, 1978 || Palomar || E. F. Helin, S. J. Bus || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|69238}} |-id=239 bgcolor=#fa8072 | 69239 Johnstarling || 1978 XT || {{MoMP|69239|Johnstarling}} || Disyembre 6, 1978 || Palomar || [[Edward L. G. Bowell|E. Bowell]], Warnock, A. || {{·}} || align=right | 1.6 km || {{M+J|69239}} |-id=240 bgcolor=#e9e9e9 | 69240 || {{mp|1979 MZ|1}} || — || Hunyo 25, 1979 || [[Siding Spring Observatory|Siding Spring]] || [[Eleanor F. Helin|E. F. Helin]], [[Schelte J. Bus|S. J. Bus]] || {{·}} || align=right | 5.6 km || {{M+J|69240}} |-id=241 bgcolor=#fefefe | 69241 || {{mp|1979 MX|3}} || — || Hunyo 25, 1979 || Siding Spring || E. F. Helin, S. J. Bus || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|69241}} |-id=242 bgcolor=#e9e9e9 | 69242 || {{mp|1979 MA|7}} || — || Hunyo 25, 1979 || Siding Spring || E. F. Helin, S. J. Bus || [[FIN tbl#519|HOF]] || align=right | ''6.4 km'' || {{M+J|69242}} |-id=243 bgcolor=#fefefe | 69243 || {{mp|1979 MU|7}} || — || Hunyo 25, 1979 || Siding Spring || E. F. Helin, S. J. Bus || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|69243}} |-id=244 bgcolor=#fefefe | 69244 || {{mp|1979 MP|8}} || — || Hunyo 25, 1979 || Siding Spring || E. F. Helin, S. J. Bus || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|69244}} |-id=245 bgcolor=#e9e9e9 | 69245 Persiceto || 1981 EO || {{MoMP|69245|Persiceto}} || Marso 1, 1981 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Giovanni de Sanctis|G. de Sanctis]], [[Henri Debehogne|H. Debehogne]] || {{·}} || align=right | 7.9 km || {{M+J|69245}} |-id=246 bgcolor=#e9e9e9 | 69246 || {{mp|1981 EZ|4}} || — || Marso 2, 1981 || [[Siding Spring Observatory|Siding Spring]] || [[Schelte J. Bus|S. J. Bus]] || {{·}} || align=right | 2.5 km || {{M+J|69246}} |-id=247 bgcolor=#fefefe | 69247 || {{mp|1981 ED|10}} || — || Marso 1, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|69247}} |-id=248 bgcolor=#e9e9e9 | 69248 || {{mp|1981 EA|19}} || — || Marso 2, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || {{·}} || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|69248}} |-id=249 bgcolor=#e9e9e9 | 69249 || {{mp|1981 EH|27}} || — || Marso 2, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.7 km || {{M+J|69249}} |-id=250 bgcolor=#fefefe | 69250 || {{mp|1981 EK|32}} || — || Marso 7, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|69250}} |-id=251 bgcolor=#fefefe | 69251 || {{mp|1981 ER|33}} || — || Marso 1, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || [[Asteroid family#Levin|(2076)]] || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|69251}} |-id=252 bgcolor=#fefefe | 69252 || {{mp|1981 EC|35}} || — || Marso 2, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || (2076) || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69252}} |-id=253 bgcolor=#fefefe | 69253 || {{mp|1981 EX|35}} || — || Marso 2, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|69253}} |-id=254 bgcolor=#e9e9e9 | 69254 || {{mp|1981 EW|37}} || — || Marso 1, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|69254}} |-id=255 bgcolor=#fefefe | 69255 || {{mp|1981 ER|40}} || — || Marso 2, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|69255}} |-id=256 bgcolor=#fefefe | 69256 || {{mp|1981 EF|46}} || — || Marso 2, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|69256}} |-id=257 bgcolor=#e9e9e9 | 69257 || {{mp|1981 ER|47}} || — || Marso 2, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || {{·}} || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|69257}} |-id=258 bgcolor=#d6d6d6 | 69258 || {{mp|1981 UJ|22}} || — || Oktubre 24, 1981 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || S. J. Bus || {{·}} || align=right | 4.8 km || {{M+J|69258}} |-id=259 bgcolor=#e9e9e9 | 69259 Savostyanov || {{mp|1982 ST|7}} || {{MoMP|69259|Savostyanov}} || Setyembre 18, 1982 || [[Crimean Astrophysical Observatory|Nauchnyj]] || [[Nikolai Chernykh|N. S. Chernykh]] || {{·}} || align=right | 3.0 km || {{M+J|69259}} |-id=260 bgcolor=#fa8072 | 69260 Tonyjudt || 1982 TJ || {{MoMP|69260|Tonyjudt}} || Oktubre 13, 1982 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Edward L. G. Bowell|E. Bowell]] || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|69260}} |-id=261 bgcolor=#e9e9e9 | 69261 Philaret || {{mp|1982 YM|1}} || {{MoMP|69261|Philaret}} || Disyembre 23, 1982 || [[Crimean Astrophysical Observatory|Nauchnyj]] || [[Lyudmila Karachkina|L. G. Karachkina]] || {{·}} || align=right | 7.1 km || {{M+J|69261}} |-id=262 bgcolor=#fefefe | 69262 || {{mp|1986 PV|6}} || — || Agosto 12, 1986 || Nauchnyj || [[Lyudmila Zhuravleva|L. V. Zhuravleva]] || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|69262}} |-id=263 bgcolor=#fefefe | 69263 Big Ben || {{mp|1987 BB|2}} || {{MoMP|69263|Big Ben}} || Enero 29, 1987 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | 2.3 km || {{M+J|69263}} |-id=264 bgcolor=#fefefe | 69264 Nebra || {{mp|1988 PE|4}} || {{MoMP|69264|Nebra}} || Agosto 14, 1988 || [[Karl Schwarzschild Observatory|Tautenburg Observatory]] || [[Freimut Börngen|F. Börngen]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|69264}} |-id=265 bgcolor=#fefefe | 69265 || {{mp|1988 RF|6}} || — || Setyembre 5, 1988 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Henri Debehogne|H. Debehogne]] || [[Massalia family|MAS]] || align=right | 1.6 km || {{M+J|69265}} |-id=266 bgcolor=#fefefe | 69266 || {{mp|1988 RJ|6}} || — || Setyembre 6, 1988 || La Silla || H. Debehogne || [[FIN tbl#406|ERI]] || align=right | 5.9 km || {{M+J|69266}} |-id=267 bgcolor=#fefefe | 69267 || {{mp|1988 RO|6}} || — || Setyembre 7, 1988 || La Silla || H. Debehogne || [[Vesta family|V]] || align=right | 3.3 km || {{M+J|69267}} |-id=268 bgcolor=#fefefe | 69268 || {{mp|1988 SD|2}} || — || Setyembre 16, 1988 || [[Cerro Tololo Inter-American Observatory|Cerro Tololo]] || [[Schelte J. Bus|S. J. Bus]] || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|69268}} |-id=269 bgcolor=#fefefe | 69269 || {{mp|1988 VA|1}} || — || Nobyembre 3, 1988 || [[Brorfelde Observatoriet|Brorfelde]] || [[Poul Jensen (astronomer)|P. Jensen]] || {{·}} || align=right | 4.3 km || {{M+J|69269}} |-id=270 bgcolor=#fefefe | 69270 || 1989 BB || — || Enero 29, 1989 || [[Kitami Observatory|Kitami]] || [[Kin Endate|K. Endate]], [[Kazuro Watanabe|K. Watanabe]] || {{·}} || align=right | 6.0 km || {{M+J|69270}} |-id=271 bgcolor=#e9e9e9 | 69271 || {{mp|1989 GK|2}} || — || Abril 3, 1989 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|69271}} |-id=272 bgcolor=#fefefe | 69272 || {{mp|1989 SC|2}} || — || Setyembre 26, 1989 || La Silla || E. W. Elst || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 2.1 km || {{M+J|69272}} |-id=273 bgcolor=#e9e9e9 | 69273 Derbyastro || {{mp|1989 TN|1}} || {{MoMP|69273|Derbyastro}} || Oktubre 4, 1989 || [[Stakenbridge, Worcestershire|Stakenbridge]] || [[Brian G. W. Manning|B. G. W. Manning]] || {{·}} || align=right | 4.6 km || {{M+J|69273}} |-id=274 bgcolor=#fa8072 | 69274 || {{mp|1989 UZ|1}} || — || Oktubre 29, 1989 || [[Gekko Observatory|Gekko]] || [[Yoshiaki Oshima|Y. Oshima]] || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|69274}} |-id=275 bgcolor=#e9e9e9 | 69275 Wiesenthal || {{mp|1989 WD|4}} || {{MoMP|69275|Wiesenthal}} || Nobyembre 28, 1989 || [[Karl Schwarzschild Observatory|Tautenburg Observatory]] || [[Freimut Börngen|F. Börngen]] || [[FIN tbl#512|DOR]] || align=right | 5.9 km || {{M+J|69275}} |-id=276 bgcolor=#fefefe | 69276 || {{mp|1989 YH|8}} || — || Disyembre 31, 1989 || [[Observatoire de Haute-Provence|Haute Provence]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|69276}} |-id=277 bgcolor=#fefefe | 69277 || {{mp|1990 EC|1}} || — || Marso 2, 1990 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || E. W. Elst || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|69277}} |-id=278 bgcolor=#fefefe | 69278 || {{mp|1990 EK|2}} || — || Marso 2, 1990 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|69278}} |-id=279 bgcolor=#fefefe | 69279 || {{mp|1990 ES|2}} || — || Marso 2, 1990 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|69279}} |-id=280 bgcolor=#e9e9e9 | 69280 || {{mp|1990 RB|7}} || — || Setyembre 13, 1990 || La Silla || [[Henri Debehogne|H. Debehogne]] || {{·}} || align=right | ''3.8 km'' || {{M+J|69280}} |-id=281 bgcolor=#e9e9e9 | 69281 || {{mp|1990 SG|6}} || — || Setyembre 22, 1990 || La Silla || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || [[Asteroid family#Astraea family|(5)]] || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|69281}} |-id=282 bgcolor=#e9e9e9 | 69282 || {{mp|1990 SV|6}} || — || Setyembre 22, 1990 || La Silla || E. W. Elst || [[Maria family|MAR]] || align=right | 5.0 km || {{M+J|69282}} |-id=283 bgcolor=#e9e9e9 | 69283 || {{mp|1990 ST|7}} || — || Setyembre 22, 1990 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''4.2 km'' || {{M+J|69283}} |-id=284 bgcolor=#fefefe | 69284 || {{mp|1990 SB|9}} || — || Setyembre 22, 1990 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|69284}} |-id=285 bgcolor=#e9e9e9 | 69285 || {{mp|1990 ST|14}} || — || Setyembre 25, 1990 || La Silla || [[Henri Debehogne|H. Debehogne]] || {{·}} || align=right | 3.7 km || {{M+J|69285}} |-id=286 bgcolor=#e9e9e9 | 69286 von Liebig || {{mp|1990 TN|9}} || {{MoMP|69286|von Liebig}} || Oktubre 10, 1990 || [[Karl Schwarzschild Observatory|Tautenburg Observatory]] || [[Freimut Börngen|F. Börngen]], [[Lutz D. Schmadel|L. D. Schmadel]] || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|69286}} |-id=287 bgcolor=#fefefe | 69287 Günthereichhorn || {{mp|1990 TW|10}} || {{MoMP|69287|Günthereichhorn}} || Oktubre 10, 1990 || Tautenburg Observatory || L. D. Schmadel, F. Börngen || {{·}} || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|69287}} |-id=288 bgcolor=#e9e9e9 | 69288 Berlioz || {{mp|1990 TW|11}} || {{MoMP|69288|Berlioz}} || Oktubre 11, 1990 || Tautenburg Observatory || F. Börngen, L. D. Schmadel || {{·}} || align=right | 6.3 km || {{M+J|69288}} |-id=289 bgcolor=#fefefe | 69289 || {{mp|1990 UU|2}} || — || Oktubre 24, 1990 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|69289}} |-id=290 bgcolor=#fefefe | 69290 || {{mp|1990 UQ|4}} || — || Oktubre 16, 1990 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|69290}} |-id=291 bgcolor=#e9e9e9 | 69291 || {{mp|1990 WG|1}} || — || Nobyembre 18, 1990 || La Silla || E. W. Elst || [[FIN tbl#803|HNS]] || align=right | 4.3 km || {{M+J|69291}} |-id=292 bgcolor=#e9e9e9 | 69292 || {{mp|1990 WH|2}} || — || Nobyembre 18, 1990 || La Silla || E. W. Elst || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 4.0 km || {{M+J|69292}} |-id=293 bgcolor=#d6d6d6 | 69293 || {{mp|1991 GW|10}} || — || Abril 10, 1991 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''4.1 km'' || {{M+J|69293}} |-id=294 bgcolor=#d6d6d6 | 69294 || {{mp|1991 PU|9}} || — || Agosto 13, 1991 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Eleanor F. Helin|E. F. Helin]] || [[Jupiter Tisserand invariant|T_j <small>(2.98)</small>]] || align=right | 16 km || {{M+J|69294}} |-id=295 bgcolor=#d6d6d6 | 69295 Stecklum || {{mp|1991 TO|6}} || {{MoMP|69295|Stecklum}} || Oktubre 2, 1991 || [[Karl Schwarzschild Observatory|Tautenburg Observatory]] || [[Lutz D. Schmadel|L. D. Schmadel]], [[Freimut Börngen|F. Börngen]] || {{·}} || align=right | 8.3 km || {{M+J|69295}} |-id=296 bgcolor=#e9e9e9 | 69296 || {{mp|1992 BM|4}} || — || Enero 29, 1992 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|69296}} |-id=297 bgcolor=#e9e9e9 | 69297 || {{mp|1992 DT|8}} || — || Pebrero 29, 1992 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Uppsala–ESO Survey of Asteroids and Comets|UESAC]] || {{·}} || align=right | 5.1 km || {{M+J|69297}} |-id=298 bgcolor=#fefefe | 69298 || {{mp|1992 DR|9}} || — || Pebrero 29, 1992 || La Silla || UESAC || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|69298}} |-id=299 bgcolor=#e9e9e9 | 69299 || {{mp|1992 EW|6}} || — || Marso 1, 1992 || La Silla || UESAC || [[Adeona family|ADE]] || align=right | 5.5 km || {{M+J|69299}} |-id=300 bgcolor=#e9e9e9 | 69300 || {{mp|1992 EH|7}} || — || Marso 1, 1992 || La Silla || UESAC || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|69300}} |} == 69301–69400 == {{Anchor|301}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#d6d6d6 | 69301 || {{mp|1992 ES|8}} || — || Marso 2, 1992 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Uppsala–ESO Survey of Asteroids and Comets|UESAC]] || {{·}} || align=right | 5.8 km || {{M+J|69301}} |-id=302 bgcolor=#d6d6d6 | 69302 || {{mp|1992 EZ|10}} || — || Marso 6, 1992 || La Silla || UESAC || [[Hilda asteroid|3:2]] || align=right | 12 km || {{M+J|69302}} |-id=303 bgcolor=#e9e9e9 | 69303 || {{mp|1992 EM|13}} || — || Marso 2, 1992 || La Silla || UESAC || {{·}} || align=right | ''5.6 km'' || {{M+J|69303}} |-id=304 bgcolor=#fefefe | 69304 || {{mp|1992 EA|14}} || — || Marso 2, 1992 || La Silla || UESAC || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|69304}} |-id=305 bgcolor=#e9e9e9 | 69305 || {{mp|1992 EJ|14}} || — || Marso 2, 1992 || La Silla || UESAC || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|69305}} |-id=306 bgcolor=#e9e9e9 | 69306 || {{mp|1992 EN|29}} || — || Marso 3, 1992 || La Silla || UESAC || [[FIN tbl#513|MRX]] || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|69306}} |-id=307 bgcolor=#fa8072 | 69307 || 1992 ON || — || Hulyo 28, 1992 || [[Siding Spring Observatory|Siding Spring]] || [[Robert H. McNaught|R. H. McNaught]] || [[Hungaria asteroids|''H'']] || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|69307}} |-id=308 bgcolor=#fefefe | 69308 || {{mp|1992 PK|1}} || — || Agosto 8, 1992 || [[Caussols, Alpes-Maritimes|Caussols]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|69308}} |-id=309 bgcolor=#fefefe | 69309 || {{mp|1992 PL|1}} || — || Agosto 8, 1992 || Caussols || E. W. Elst || {{·}} || align=right | 1.3 km || {{M+J|69309}} |-id=310 bgcolor=#fefefe | 69310 || {{mp|1992 PQ|1}} || — || Agosto 8, 1992 || Caussols || E. W. Elst || [[Asteroid family#Levin|(2076)]] || align=right | 1.9 km || {{M+J|69310}} |-id=311 bgcolor=#fa8072 | 69311 Russ || 1992 QC || {{MoMP|69311|Russ}} || Agosto 21, 1992 || [[Siding Spring Observatory|Siding Spring]] || [[Duncan Steel|D. I. Steel]] || {{·}} || align=right | 4.3 km || {{M+J|69311}} |-id=312 bgcolor=#fefefe | 69312 Rogerbacon || {{mp|1992 SH|17}} || {{MoMP|69312|Rogerbacon}} || Setyembre 24, 1992 || [[Karl Schwarzschild Observatory|Tautenburg Observatory]] || [[Freimut Börngen|F. Börngen]], [[Lutz D. Schmadel|L. D. Schmadel]] || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|69312}} |-id=313 bgcolor=#fefefe | 69313 || {{mp|1992 SW|18}} || — || Setyembre 22, 1992 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|69313}} |-id=314 bgcolor=#fefefe | 69314 || {{mp|1992 SW|21}} || — || Setyembre 22, 1992 || La Silla || E. W. Elst || [[Vesta family|V]] || align=right | 1.8 km || {{M+J|69314}} |-id=315 bgcolor=#fefefe | 69315 || {{mp|1992 UR|2}} || — || Oktubre 20, 1992 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Henry E. Holt|H. E. Holt]] || [[Phocaea family|PHO]]{{·}}[[Slow rotator (asteroid)#69315|slow]] || align=right | 4.5 km || {{M+J|69315}} |-id=316 bgcolor=#e9e9e9 | 69316 || {{mp|1993 FP|8}} || — || Marso 17, 1993 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Uppsala–ESO Survey of Asteroids and Comets|UESAC]] || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|69316}} |-id=317 bgcolor=#e9e9e9 | 69317 || {{mp|1993 FB|20}} || — || Marso 17, 1993 || La Silla || UESAC || [[Slow rotator (asteroid)#69317|slow]] || align=right | 3.2 km || {{M+J|69317}} |-id=318 bgcolor=#e9e9e9 | 69318 || {{mp|1993 FQ|20}} || — || Marso 19, 1993 || La Silla || UESAC || {{·}} || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|69318}} |-id=319 bgcolor=#e9e9e9 | 69319 || {{mp|1993 FA|29}} || — || Marso 21, 1993 || La Silla || UESAC || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.1 km || {{M+J|69319}} |-id=320 bgcolor=#e9e9e9 | 69320 || {{mp|1993 FJ|30}} || — || Marso 21, 1993 || La Silla || UESAC || {{·}} || align=right | 4.1 km || {{M+J|69320}} |-id=321 bgcolor=#e9e9e9 | 69321 || {{mp|1993 FH|34}} || — || Marso 19, 1993 || La Silla || UESAC || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|69321}} |-id=322 bgcolor=#e9e9e9 | 69322 || {{mp|1993 FX|41}} || — || Marso 19, 1993 || La Silla || UESAC || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|69322}} |-id=323 bgcolor=#e9e9e9 | 69323 || {{mp|1993 FZ|41}} || — || Marso 19, 1993 || La Silla || UESAC || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 4.4 km || {{M+J|69323}} |-id=324 bgcolor=#e9e9e9 | 69324 || {{mp|1993 FY|46}} || — || Marso 19, 1993 || La Silla || UESAC || [[Fast rotator (asteroid)#69324|fast]] || align=right | 2.8 km || {{M+J|69324}} |-id=325 bgcolor=#e9e9e9 | 69325 || {{mp|1993 FP|48}} || — || Marso 19, 1993 || La Silla || UESAC || {{·}} || align=right | 2.3 km || {{M+J|69325}} |-id=326 bgcolor=#e9e9e9 | 69326 || {{mp|1993 FU|49}} || — || Marso 19, 1993 || La Silla || UESAC || [[Asteroid family#Astraea family|(5)]] || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|69326}} |-id=327 bgcolor=#e9e9e9 | 69327 || {{mp|1993 FJ|60}} || — || Marso 19, 1993 || La Silla || UESAC || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|69327}} |-id=328 bgcolor=#e9e9e9 | 69328 || {{mp|1993 FY|80}} || — || Marso 18, 1993 || La Silla || UESAC || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|69328}} |-id=329 bgcolor=#e9e9e9 | 69329 || {{mp|1993 GH|1}} || — || Abril 15, 1993 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Henry E. Holt|H. E. Holt]] || {{·}} || align=right | 4.4 km || {{M+J|69329}} |-id=330 bgcolor=#e9e9e9 | 69330 || {{mp|1993 HO|2}} || — || Abril 19, 1993 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|69330}} |-id=331 bgcolor=#e9e9e9 | 69331 || {{mp|1993 LE|1}} || — || Hunyo 13, 1993 || [[Siding Spring Observatory|Siding Spring]] || [[Robert H. McNaught|R. H. McNaught]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.5 km || {{M+J|69331}} |-id=332 bgcolor=#e9e9e9 | 69332 || {{mp|1993 LJ|1}} || — || Hunyo 13, 1993 || Siding Spring || R. H. McNaught || [[Juno clump|JUN]] || align=right | 3.8 km || {{M+J|69332}} |-id=333 bgcolor=#e9e9e9 | 69333 || {{mp|1993 OU|8}} || — || Hulyo 20, 1993 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | 6.6 km || {{M+J|69333}} |-id=334 bgcolor=#fefefe | 69334 || {{mp|1993 PT|1}} || — || Agosto 14, 1993 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|69334}} |-id=335 bgcolor=#d6d6d6 | 69335 || {{mp|1993 RT|6}} || — || Setyembre 15, 1993 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|69335}} |-id=336 bgcolor=#fefefe | 69336 || 1993 SJ || — || Setyembre 16, 1993 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''1.1 km'' || {{M+J|69336}} |-id=337 bgcolor=#fefefe | 69337 || {{mp|1993 SQ|5}} || — || Setyembre 17, 1993 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69337}} |-id=338 bgcolor=#fefefe | 69338 || {{mp|1993 TM|6}} || — || Oktubre 9, 1993 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 4.1 km || {{M+J|69338}} |-id=339 bgcolor=#fefefe | 69339 || {{mp|1993 TF|11}} || — || Oktubre 15, 1993 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|69339}} |-id=340 bgcolor=#fefefe | 69340 || {{mp|1993 TA|15}} || — || Oktubre 9, 1993 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|69340}} |-id=341 bgcolor=#d6d6d6 | 69341 || {{mp|1993 TD|18}} || — || Oktubre 9, 1993 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|69341}} |-id=342 bgcolor=#d6d6d6 | 69342 || {{mp|1993 TT|19}} || — || Oktubre 9, 1993 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|69342}} |-id=343 bgcolor=#fefefe | 69343 || {{mp|1993 TO|29}} || — || Oktubre 9, 1993 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|69343}} |-id=344 bgcolor=#fefefe | 69344 || {{mp|1993 TH|30}} || — || Oktubre 9, 1993 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|69344}} |-id=345 bgcolor=#fefefe | 69345 || {{mp|1993 TE|31}} || — || Oktubre 9, 1993 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|69345}} |-id=346 bgcolor=#fefefe | 69346 || {{mp|1993 TV|32}} || — || Oktubre 9, 1993 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|69346}} |-id=347 bgcolor=#d6d6d6 | 69347 || {{mp|1993 TM|41}} || — || Oktubre 9, 1993 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''5.7 km'' || {{M+J|69347}} |-id=348 bgcolor=#fefefe | 69348 || {{mp|1993 UH|8}} || — || Oktubre 20, 1993 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|69348}} |-id=349 bgcolor=#fefefe | 69349 || 1993 VU || — || Nobyembre 9, 1993 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Eleanor F. Helin|E. F. Helin]] || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 2.2 km || {{M+J|69349}} |-id=350 bgcolor=#fa8072 | 69350 || 1993 YP || — || Disyembre 17, 1993 || [[Siding Spring Observatory|Siding Spring]] || [[Gordon J. Garradd|G. J. Garradd]] || [[Hungaria asteroids|''H'']] || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|69350}} |-id=351 bgcolor=#fefefe | 69351 || {{mp|1994 AE|3}} || — || Enero 15, 1994 || [[Osservatorio Astrometrico Santa Lucia Stroncone|Stroncone]] || [[Antonio Vagnozzi|A. Vagnozzi]] || [[Nysa family|NYS]]{{·}}{{Interloper|405}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|69351}} |-id=352 bgcolor=#fefefe | 69352 || {{mp|1994 AR|5}} || — || Enero 5, 1994 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69352}} |-id=353 bgcolor=#fefefe | 69353 || {{mp|1994 AE|9}} || — || Enero 8, 1994 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|69353}} |-id=354 bgcolor=#fefefe | 69354 || {{mp|1994 CZ|2}} || — || Pebrero 10, 1994 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|69354}} |-id=355 bgcolor=#fefefe | 69355 || {{mp|1994 CM|12}} || — || Pebrero 7, 1994 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|69355}} |-id=356 bgcolor=#fefefe | 69356 || {{mp|1994 CA|17}} || — || Pebrero 8, 1994 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | 4.5 km || {{M+J|69356}} |-id=357 bgcolor=#fefefe | 69357 || 1994 FU || — || Marso 21, 1994 || [[Siding Spring Observatory|Siding Spring]] || [[Gordon J. Garradd|G. J. Garradd]] || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 5.0 km || {{M+J|69357}} |-id=358 bgcolor=#e9e9e9 | 69358 || {{mp|1994 PC|9}} || — || Agosto 10, 1994 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | 6.8 km || {{M+J|69358}} |-id=359 bgcolor=#e9e9e9 | 69359 || {{mp|1994 PH|10}} || — || Agosto 10, 1994 || La Silla || E. W. Elst || [[Padua family|PAD]] || align=right | 3.6 km || {{M+J|69359}} |-id=360 bgcolor=#e9e9e9 | 69360 || {{mp|1994 PJ|12}} || — || Agosto 10, 1994 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|69360}} |-id=361 bgcolor=#e9e9e9 | 69361 || {{mp|1994 PA|13}} || — || Agosto 10, 1994 || La Silla || E. W. Elst || {{LoMP|17392|(17392)}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|69361}} |-id=362 bgcolor=#e9e9e9 | 69362 || {{mp|1994 PX|13}} || — || Agosto 10, 1994 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|69362}} |-id=363 bgcolor=#e9e9e9 | 69363 || {{mp|1994 PK|14}} || — || Agosto 10, 1994 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|69363}} |-id=364 bgcolor=#e9e9e9 | 69364 || {{mp|1994 PU|30}} || — || Agosto 12, 1994 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|69364}} |-id=365 bgcolor=#e9e9e9 | 69365 || 1994 QF || — || Agosto 26, 1994 || [[Osservatorio Astronomico di Farra d'Isonzo|Farra d'Isonzo]] || Farra d'Isonzo || {{·}} || align=right | 4.1 km || {{M+J|69365}} |-id=366 bgcolor=#e9e9e9 | 69366 || {{mp|1994 RF|6}} || — || Setyembre 12, 1994 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|69366}} |-id=367 bgcolor=#e9e9e9 | 69367 || 1994 SD || — || Setyembre 30, 1994 || [[Osservatorio Astronomico di Farra d'Isonzo|Farra d'Isonzo]] || Farra d'Isonzo || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|69367}} |-id=368 bgcolor=#e9e9e9 | 69368 || {{mp|1994 SE|8}} || — || Setyembre 28, 1994 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 2.5 km || {{M+J|69368}} |-id=369 bgcolor=#e9e9e9 | 69369 || {{mp|1994 SP|9}} || — || Setyembre 28, 1994 || Kitt Peak || Spacewatch || {{LoMP|18466|(18466)}} || align=right | ''4.5 km'' || {{M+J|69369}} |-id=370 bgcolor=#e9e9e9 | 69370 || {{mp|1994 SF|11}} || — || Setyembre 29, 1994 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 2.8 km || {{M+J|69370}} |-id=371 bgcolor=#e9e9e9 | 69371 || {{mp|1994 TA|1}} || — || Oktubre 2, 1994 || [[Kitami Observatory|Kitami]] || [[Kin Endate|K. Endate]], [[Kazuro Watanabe|K. Watanabe]] || {{·}} || align=right | 7.4 km || {{M+J|69371}} |-id=372 bgcolor=#e9e9e9 | 69372 || {{mp|1994 UA|6}} || — || Oktubre 28, 1994 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[FIN tbl#512|DOR]] || align=right | 6.3 km || {{M+J|69372}} |-id=373 bgcolor=#e9e9e9 | 69373 || {{mp|1994 UL|6}} || — || Oktubre 28, 1994 || Kitt Peak || Spacewatch || [[FIN tbl#514|AGN]] || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|69373}} |-id=374 bgcolor=#e9e9e9 | 69374 || {{mp|1994 UH|7}} || — || Oktubre 28, 1994 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''5.3 km'' || {{M+J|69374}} |-id=375 bgcolor=#e9e9e9 | 69375 || {{mp|1994 VG|1}} || — || Nobyembre 4, 1994 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || [[Gefion family|GEF]] || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|69375}} |-id=376 bgcolor=#e9e9e9 | 69376 || {{mp|1994 WR|1}} || — || Nobyembre 27, 1994 || Oizumi || T. Kobayashi || GEF || align=right | 3.5 km || {{M+J|69376}} |-id=377 bgcolor=#e9e9e9 | 69377 || {{mp|1994 WJ|3}} || — || Nobyembre 28, 1994 || [[Kushiro, Hokkaido|Kushiro]] || [[Seiji Ueda|S. Ueda]], [[Hiroshi Kaneda|H. Kaneda]] || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|69377}} |-id=378 bgcolor=#e9e9e9 | 69378 || {{mp|1994 WA|8}} || — || Nobyembre 28, 1994 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[FIN tbl#512|DOR]] || align=right | 5.1 km || {{M+J|69378}} |-id=379 bgcolor=#e9e9e9 | 69379 || {{mp|1994 WC|13}} || — || Nobyembre 28, 1994 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|69379}} |-id=380 bgcolor=#d6d6d6 | 69380 || {{mp|1994 YK|2}} || — || Disyembre 31, 1994 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | 8.8 km || {{M+J|69380}} |-id=381 bgcolor=#e9e9e9 | 69381 || 1995 BH || — || Enero 23, 1995 || Oizumi || T. Kobayashi || {{·}} || align=right | ''4.2 km'' || {{M+J|69381}} |-id=382 bgcolor=#d6d6d6 | 69382 || {{mp|1995 BQ|8}} || — || Enero 29, 1995 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 6.5 km || {{M+J|69382}} |-id=383 bgcolor=#fefefe | 69383 || {{mp|1995 BK|13}} || — || Enero 31, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|69383}} |-id=384 bgcolor=#d6d6d6 | 69384 || {{mp|1995 CQ|3}} || — || Pebrero 1, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|69384}} |-id=385 bgcolor=#fefefe | 69385 || {{mp|1995 DH|6}} || — || Pebrero 24, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 1.7 km || {{M+J|69385}} |-id=386 bgcolor=#fefefe | 69386 || {{mp|1995 DL|6}} || — || Pebrero 24, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|69386}} |-id=387 bgcolor=#d6d6d6 | 69387 || {{mp|1995 DN|7}} || — || Pebrero 24, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''7.8 km'' || {{M+J|69387}} |-id=388 bgcolor=#d6d6d6 | 69388 || {{mp|1995 ER|5}} || — || Marso 2, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.1 km || {{M+J|69388}} |-id=389 bgcolor=#fefefe | 69389 || {{mp|1995 FD|4}} || — || Marso 23, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|69389}} |-id=390 bgcolor=#fefefe | 69390 || {{mp|1995 FH|5}} || — || Marso 23, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|69390}} |-id=391 bgcolor=#d6d6d6 | 69391 || {{mp|1995 FF|6}} || — || Marso 23, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 6.4 km || {{M+J|69391}} |-id=392 bgcolor=#fefefe | 69392 || {{mp|1995 FV|7}} || — || Marso 25, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|69392}} |-id=393 bgcolor=#fefefe | 69393 || {{mp|1995 FY|7}} || — || Marso 25, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|69393}} |-id=394 bgcolor=#d6d6d6 | 69394 || {{mp|1995 FA|8}} || — || Marso 25, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 5.2 km || {{M+J|69394}} |-id=395 bgcolor=#d6d6d6 | 69395 || {{mp|1995 FO|12}} || — || Marso 27, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 6.3 km || {{M+J|69395}} |-id=396 bgcolor=#fefefe | 69396 || {{mp|1995 FN|17}} || — || Marso 28, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|69396}} |-id=397 bgcolor=#fefefe | 69397 || {{mp|1995 FO|17}} || — || Marso 28, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 1.5 km || {{M+J|69397}} |-id=398 bgcolor=#d6d6d6 | 69398 || {{mp|1995 FH|19}} || — || Marso 29, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 5.6 km || {{M+J|69398}} |-id=399 bgcolor=#d6d6d6 | 69399 || {{mp|1995 GD|4}} || — || Abril 4, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || [[FIN tbl#609|VER]] || align=right | 7.3 km || {{M+J|69399}} |-id=400 bgcolor=#fefefe | 69400 || {{mp|1995 OO|2}} || — || Hulyo 22, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|69400}} |} == 69401–69500 == {{Anchor|401}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#fefefe | 69401 || {{mp|1995 QV|3}} || — || Agosto 26, 1995 || [[Siding Spring Observatory|Siding Spring]] || [[Robert H. McNaught|R. H. McNaught]] || {{·}} || align=right | 4.3 km || {{M+J|69401}} |-id=402 bgcolor=#e9e9e9 | 69402 || {{mp|1995 SM|10}} || — || Setyembre 17, 1995 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|69402}} |-id=403 bgcolor=#fefefe | 69403 || {{mp|1995 SR|13}} || — || Setyembre 18, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|69403}} |-id=404 bgcolor=#fefefe | 69404 || {{mp|1995 SS|30}} || — || Setyembre 20, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|69404}} |-id=405 bgcolor=#fefefe | 69405 || {{mp|1995 SW|48}} || — || Setyembre 30, 1995 || [[Catalina Sky Survey|Catalina Station]] || [[Timothy B. Spahr|T. B. Spahr]] || [[Hungaria asteroids|''H'']] || align=right | 2.4 km || {{M+J|69405}} |-id=406 bgcolor=#fefefe | 69406 Martz-Kohl || {{mp|1995 SX|48}} || {{MoMP|69406|Martz-Kohl}} || Setyembre 30, 1995 || Catalina Station || [[Carl W. Hergenrother|C. W. Hergenrother]] || ''H''{{·}}[[Minor-planet moon#69406|moon]] || align=right | 3.2 km || {{M+J|69406}} |-id=407 bgcolor=#e9e9e9 | 69407 || {{mp|1995 SZ|83}} || — || Setyembre 24, 1995 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|69407}} |-id=408 bgcolor=#e9e9e9 | 69408 || {{mp|1995 TT|8}} || — || Oktubre 1, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|69408}} |-id=409 bgcolor=#fefefe | 69409 || 1995 UQ || — || Oktubre 19, 1995 || [[Osservatorio Madonna di Dossobuono|Dossobuono]] || Lai, L. || {{·}} || align=right | 1.9 km || {{M+J|69409}} |-id=410 bgcolor=#fefefe | 69410 || {{mp|1995 UB|3}} || — || Oktubre 23, 1995 || [[Catalina Sky Survey|Catalina Station]] || [[Timothy B. Spahr|T. B. Spahr]] || [[Hungaria family|H]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|69410}} |-id=411 bgcolor=#e9e9e9 | 69411 || {{mp|1995 UR|8}} || — || Oktubre 21, 1995 || [[Chichibu Observatory|Chichibu]] || [[Naoto Satō|N. Satō]], [[Takeshi Urata|T. Urata]] || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|69411}} |-id=412 bgcolor=#e9e9e9 | 69412 || {{mp|1995 UJ|37}} || — || Oktubre 21, 1995 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|69412}} |-id=413 bgcolor=#e9e9e9 | 69413 || 1995 VA || — || Nobyembre 1, 1995 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || [[Maria family|MAR]] || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|69413}} |-id=414 bgcolor=#e9e9e9 | 69414 || {{mp|1995 VY|11}} || — || Nobyembre 15, 1995 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|69414}} |-id=415 bgcolor=#e9e9e9 | 69415 || {{mp|1995 WA|13}} || — || Nobyembre 16, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|69415}} |-id=416 bgcolor=#e9e9e9 | 69416 || {{mp|1995 WX|16}} || — || Nobyembre 17, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|69416}} |-id=417 bgcolor=#d6d6d6 | 69417 || {{mp|1995 WV|35}} || — || Nobyembre 21, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Hilda asteroid|3:2]] || align=right | 9.2 km || {{M+J|69417}} |-id=418 bgcolor=#e9e9e9 | 69418 || {{mp|1995 WX|42}} || — || Nobyembre 25, 1995 || [[Kushiro, Hokkaido|Kushiro]] || [[Seiji Ueda|S. Ueda]], [[Hiroshi Kaneda|H. Kaneda]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 4.3 km || {{M+J|69418}} |-id=419 bgcolor=#e9e9e9 | 69419 || {{mp|1995 XH|3}} || — || Disyembre 14, 1995 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|69419}} |-id=420 bgcolor=#e9e9e9 | 69420 || {{mp|1995 YA|1}} || — || Disyembre 21, 1995 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || [[Slow rotator (asteroid)#69420|slow]] || align=right | 6.4 km || {{M+J|69420}} |-id=421 bgcolor=#e9e9e9 | 69421 Keizosaji || {{mp|1995 YT|2}} || {{MoMP|69421|Keizosaji}} || Disyembre 22, 1995 || [[Saji Observatory|Saji]] || [[Saji Observatory|Saji]] || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|69421}} |-id=422 bgcolor=#e9e9e9 | 69422 || {{mp|1995 YO|7}} || — || Disyembre 16, 1995 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|69422}} |-id=423 bgcolor=#e9e9e9 | 69423 Openuni || {{mp|1996 AA|2}} || {{MoMP|69423|Openuni}} || Enero 15, 1996 || [[Osservatorio Astronomico di Farra d'Isonzo|Farra d'Isonzo]] || Farra d'Isonzo || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|69423}} |-id=424 bgcolor=#e9e9e9 | 69424 || {{mp|1996 AG|6}} || — || Enero 12, 1996 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 5.7 km || {{M+J|69424}} |-id=425 bgcolor=#e9e9e9 | 69425 || 1996 BC || — || Enero 16, 1996 || [[Osservatorio Astrometrico Santa Lucia Stroncone|Stroncone]] || [[Antonio Vagnozzi|A. Vagnozzi]] || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|69425}} |-id=426 bgcolor=#e9e9e9 | 69426 || {{mp|1996 BW|6}} || — || Enero 19, 1996 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''3.8 km'' || {{M+J|69426}} |-id=427 bgcolor=#e9e9e9 | 69427 || {{mp|1996 BJ|10}} || — || Enero 21, 1996 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|69427}} |-id=428 bgcolor=#e9e9e9 | 69428 || {{mp|1996 EA|3}} || — || Marso 9, 1996 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || {{·}} || align=right | 4.5 km || {{M+J|69428}} |-id=429 bgcolor=#d6d6d6 | 69429 || {{mp|1996 EB|8}} || — || Marso 11, 1996 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 7.3 km || {{M+J|69429}} |-id=430 bgcolor=#d6d6d6 | 69430 || {{mp|1996 GA|1}} || — || Abril 15, 1996 || [[Prescott Observatory|Prescott]] || [[Paul G. Comba|P. G. Comba]] || {{·}} || align=right | ''5.3 km'' || {{M+J|69430}} |-id=431 bgcolor=#d6d6d6 | 69431 || {{mp|1996 GG|8}} || — || Abril 12, 1996 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 5.1 km || {{M+J|69431}} |-id=432 bgcolor=#d6d6d6 | 69432 || {{mp|1996 HC|18}} || — || Abril 18, 1996 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | ''6.1 km'' || {{M+J|69432}} |-id=433 bgcolor=#d6d6d6 | 69433 || {{mp|1996 HY|18}} || — || Abril 18, 1996 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | 4.3 km || {{M+J|69433}} |-id=434 bgcolor=#d6d6d6 | 69434 de Gerlache || {{mp|1996 HC|21}} || {{MoMP|69434|de Gerlache}} || Abril 18, 1996 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | 11 km || {{M+J|69434}} |-id=435 bgcolor=#d6d6d6 | 69435 || {{mp|1996 HH|21}} || — || Abril 18, 1996 || La Silla || E. W. Elst || [[Themis family|THM]] || align=right | 6.0 km || {{M+J|69435}} |-id=436 bgcolor=#d6d6d6 | 69436 || {{mp|1996 JT|7}} || — || Mayo 12, 1996 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 6.3 km || {{M+J|69436}} |-id=437 bgcolor=#c2ffff | 69437 || {{mp|1996 KW|2}} || — || Mayo 21, 1996 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || [[Trojan camp|L5]] || align=right | 21 km || {{M+J|69437}} |-id=438 bgcolor=#d6d6d6 | 69438 || {{mp|1996 LU|2}} || — || Hunyo 11, 1996 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|69438}} |-id=439 bgcolor=#fefefe | 69439 || 1996 PX || — || Agosto 9, 1996 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Asteroid family#Matterania|(883)]] || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|69439}} |-id=440 bgcolor=#fefefe | 69440 || {{mp|1996 PV|2}} || — || Agosto 14, 1996 || Haleakala || NEAT || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 2.3 km || {{M+J|69440}} |-id=441 bgcolor=#fefefe | 69441 || {{mp|1996 PG|8}} || — || Agosto 8, 1996 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|69441}} |-id=442 bgcolor=#fefefe | 69442 || {{mp|1996 RA|13}} || — || Setyembre 8, 1996 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|69442}} |-id=443 bgcolor=#fefefe | 69443 || {{mp|1996 RB|16}} || — || Setyembre 13, 1996 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|69443}} |-id=444 bgcolor=#fefefe | 69444 || {{mp|1996 RN|17}} || — || Setyembre 13, 1996 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|69444}} |-id=445 bgcolor=#fefefe | 69445 || {{mp|1996 RZ|20}} || — || Setyembre 5, 1996 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|69445}} |-id=446 bgcolor=#fefefe | 69446 || {{mp|1996 SL|4}} || — || Setyembre 21, 1996 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || {{·}} || align=right | 1.7 km || {{M+J|69446}} |-id=447 bgcolor=#fefefe | 69447 || {{mp|1996 SG|8}} || — || Setyembre 21, 1996 || Xinglong || SCAP || {{·}} || align=right | 1.3 km || {{M+J|69447}} |-id=448 bgcolor=#fefefe | 69448 || 1996 TQ || — || Oktubre 4, 1996 || [[Osservatorio Astronomico di Farra d'Isonzo|Farra d'Isonzo]] || Farra d'Isonzo || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|69448}} |-id=449 bgcolor=#fefefe | 69449 || {{mp|1996 TD|2}} || — || Oktubre 3, 1996 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|69449}} |-id=450 bgcolor=#fefefe | 69450 || {{mp|1996 TL|3}} || — || Oktubre 4, 1996 || [[Kleť Observatory|Kleť]] || [[Kleť Observatory|Kleť]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|69450}} |-id=451 bgcolor=#fefefe | 69451 || {{mp|1996 TD|5}} || — || Oktubre 8, 1996 || [[Prescott Observatory|Prescott]] || [[Paul G. Comba|P. G. Comba]] || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|69451}} |-id=452 bgcolor=#fefefe | 69452 || {{mp|1996 TL|5}} || — || Oktubre 9, 1996 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|69452}} |-id=453 bgcolor=#fefefe | 69453 || {{mp|1996 TG|11}} || — || Oktubre 11, 1996 || [[Kitami Observatory|Kitami]] || [[Kin Endate|K. Endate]] || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69453}} |-id=454 bgcolor=#fefefe | 69454 || {{mp|1996 TE|28}} || — || Oktubre 7, 1996 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|69454}} |-id=455 bgcolor=#fefefe | 69455 || {{mp|1996 TB|33}} || — || Oktubre 10, 1996 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|69455}} |-id=456 bgcolor=#fefefe | 69456 || {{mp|1996 TO|33}} || — || Oktubre 10, 1996 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|69456}} |-id=457 bgcolor=#fefefe | 69457 || {{mp|1996 TP|36}} || — || Oktubre 12, 1996 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|69457}} |-id=458 bgcolor=#fefefe | 69458 || {{mp|1996 TQ|54}} || — || Oktubre 5, 1996 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|69458}} |-id=459 bgcolor=#fefefe | 69459 || {{mp|1996 TX|62}} || — || Oktubre 6, 1996 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | 1.9 km || {{M+J|69459}} |-id=460 bgcolor=#fefefe | 69460 Christibarnard || {{mp|1996 UO|1}} || {{MoMP|69460|Christibarnard}} || Oktubre 17, 1996 || [[Osservatorio Colleverde di Guidonia|Colleverde]] || [[Vincenzo Silvano Casulli|V. S. Casulli]] || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69460}} |-id=461 bgcolor=#fefefe | 69461 || {{mp|1996 UA|3}} || — || Oktubre 24, 1996 || [[Modra Observatory|Modra]] || [[Leonard Kornoš|L. Kornoš]], [[Peter Kolény|P. Kolény]] || {{·}} || align=right | 2.3 km || {{M+J|69461}} |-id=462 bgcolor=#fefefe | 69462 || {{mp|1996 UB|4}} || — || Oktubre 29, 1996 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.1 km'' || {{M+J|69462}} |-id=463 bgcolor=#fefefe | 69463 || {{mp|1996 VZ|1}} || — || Nobyembre 1, 1996 || Xinglong || SCAP || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|69463}} |-id=464 bgcolor=#fefefe | 69464 || {{mp|1996 VV|4}} || — || Nobyembre 13, 1996 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|69464}} |-id=465 bgcolor=#fefefe | 69465 || {{mp|1996 VR|5}} || — || Nobyembre 14, 1996 || Oizumi || T. Kobayashi || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|69465}} |-id=466 bgcolor=#fa8072 | 69466 || {{mp|1996 VZ|5}} || — || Nobyembre 15, 1996 || Oizumi || T. Kobayashi || {{·}} || align=right | ''4.1 km'' || {{M+J|69466}} |-id=467 bgcolor=#fefefe | 69467 || {{mp|1996 VA|14}} || — || Nobyembre 5, 1996 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 4.8 km || {{M+J|69467}} |-id=468 bgcolor=#fefefe | 69468 || {{mp|1996 VO|15}} || — || Nobyembre 5, 1996 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|69468}} |-id=469 bgcolor=#fefefe | 69469 Krumbenowe || 1996 WR || {{MoMP|69469|Krumbenowe}} || Nobyembre 16, 1996 || [[Kleť Observatory|Kleť]] || [[Jana Tichá|J. Tichá]], [[Miloš Tichý|M. Tichý]] || {{·}} || align=right | 1.4 km || {{M+J|69469}} |-id=470 bgcolor=#fefefe | 69470 || 1996 XH || — || Disyembre 1, 1996 || [[Nihondaira Observatory Oohira Station|Oohira]] || [[Takeshi Urata|T. Urata]] || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|69470}} |-id=471 bgcolor=#fefefe | 69471 || {{mp|1996 XM|1}} || — || Disyembre 2, 1996 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|69471}} |-id=472 bgcolor=#fefefe | 69472 || {{mp|1996 XN|1}} || — || Disyembre 2, 1996 || Oizumi || T. Kobayashi || NYS || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|69472}} |-id=473 bgcolor=#fefefe | 69473 || {{mp|1996 XO|1}} || — || Disyembre 2, 1996 || Oizumi || T. Kobayashi || [[Vesta family|V]] || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|69473}} |-id=474 bgcolor=#fefefe | 69474 || {{mp|1996 XA|3}} || — || Disyembre 3, 1996 || Oizumi || T. Kobayashi || {{·}} || align=right | 4.7 km || {{M+J|69474}} |-id=475 bgcolor=#fefefe | 69475 || {{mp|1996 XE|9}} || — || Disyembre 6, 1996 || [[Kleť Observatory|Kleť]] || [[Kleť Observatory|Kleť]] || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|69475}} |-id=476 bgcolor=#fefefe | 69476 || {{mp|1996 XF|10}} || — || Disyembre 1, 1996 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|69476}} |-id=477 bgcolor=#fefefe | 69477 || {{mp|1996 XS|13}} || — || Disyembre 4, 1996 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|69477}} |-id=478 bgcolor=#fefefe | 69478 || {{mp|1996 XO|15}} || — || Disyembre 10, 1996 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || MAS || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|69478}} |-id=479 bgcolor=#fefefe | 69479 || {{mp|1996 XH|16}} || — || Disyembre 4, 1996 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || MAS || align=right | ''1.1 km'' || {{M+J|69479}} |-id=480 bgcolor=#fefefe | 69480 || {{mp|1996 XL|19}} || — || Disyembre 8, 1996 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || MAS || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|69480}} |-id=481 bgcolor=#fefefe | 69481 || {{mp|1996 XU|19}} || — || Disyembre 11, 1996 || Oizumi || T. Kobayashi || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|69481}} |-id=482 bgcolor=#fefefe | 69482 || {{mp|1996 XC|26}} || — || Disyembre 8, 1996 || [[Chichibu Observatory|Chichibu]] || [[Naoto Satō|N. Satō]] || NYS || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|69482}} |-id=483 bgcolor=#fefefe | 69483 || {{mp|1996 XA|31}} || — || Disyembre 14, 1996 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|69483}} |-id=484 bgcolor=#fefefe | 69484 || {{mp|1996 YR|1}} || — || Disyembre 18, 1996 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|69484}} |-id=485 bgcolor=#e9e9e9 | 69485 || 1997 AD || — || Enero 2, 1997 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | 4.3 km || {{M+J|69485}} |-id=486 bgcolor=#fefefe | 69486 || {{mp|1997 AM|1}} || — || Enero 2, 1997 || [[Chichibu Observatory|Chichibu]] || [[Naoto Satō|N. Satō]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 3.2 km || {{M+J|69486}} |-id=487 bgcolor=#fefefe | 69487 || {{mp|1997 AZ|2}} || — || Enero 4, 1997 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|69487}} |-id=488 bgcolor=#fefefe | 69488 || {{mp|1997 AV|3}} || — || Enero 3, 1997 || [[Nihondaira Observatory Oohira Station|Oohira]] || [[Takeshi Urata|T. Urata]] || {{·}} || align=right | 4.4 km || {{M+J|69488}} |-id=489 bgcolor=#fefefe | 69489 || {{mp|1997 AB|4}} || — || Enero 6, 1997 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | 1.7 km || {{M+J|69489}} |-id=490 bgcolor=#fefefe | 69490 || {{mp|1997 AE|5}} || — || Enero 3, 1997 || [[Chichibu Observatory|Chichibu]] || [[Naoto Satō|N. Satō]] || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|69490}} |-id=491 bgcolor=#fefefe | 69491 || {{mp|1997 AZ|5}} || — || Enero 2, 1997 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|69491}} |-id=492 bgcolor=#fefefe | 69492 || {{mp|1997 AG|7}} || — || Enero 9, 1997 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69492}} |-id=493 bgcolor=#fefefe | 69493 || {{mp|1997 AO|12}} || — || Enero 11, 1997 || [[Prescott Observatory|Prescott]] || [[Paul G. Comba|P. G. Comba]] || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 2.4 km || {{M+J|69493}} |-id=494 bgcolor=#fefefe | 69494 || {{mp|1997 AF|15}} || — || Enero 13, 1997 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | 4.8 km || {{M+J|69494}} |-id=495 bgcolor=#fefefe | 69495 || {{mp|1997 AY|17}} || — || Enero 15, 1997 || Oizumi || T. Kobayashi || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|69495}} |-id=496 bgcolor=#fefefe | 69496 Zaoryuzan || {{mp|1997 AE|22}} || {{MoMP|69496|Zaoryuzan}} || Enero 13, 1997 || [[Nanyo Observatory|Nanyo]] || [[Tomimaru Okuni|T. Okuni]] || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|69496}} |-id=497 bgcolor=#e9e9e9 | 69497 || {{mp|1997 BK|2}} || — || Enero 30, 1997 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|69497}} |-id=498 bgcolor=#e9e9e9 | 69498 || {{mp|1997 CM|1}} || — || Pebrero 1, 1997 || Oizumi || T. Kobayashi || {{·}} || align=right | 6.2 km || {{M+J|69498}} |-id=499 bgcolor=#fefefe | 69499 || {{mp|1997 CV|4}} || — || Pebrero 3, 1997 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|69499}} |-id=500 bgcolor=#fefefe | 69500 Ginobartali || {{mp|1997 CB|6}} || {{MoMP|69500|Ginobartali}} || Pebrero 6, 1997 || [[Osservatorio Colleverde di Guidonia|Colleverde]] || [[Vincenzo Silvano Casulli|V. S. Casulli]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|69500}} |} == 69501–69600 == {{Anchor|501}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#e9e9e9 | 69501 || {{mp|1997 CK|11}} || — || Pebrero 3, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|69501}} |-id=502 bgcolor=#fefefe | 69502 || {{mp|1997 CK|12}} || — || Pebrero 3, 1997 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|69502}} |-id=503 bgcolor=#e9e9e9 | 69503 || {{mp|1997 CF|16}} || — || Pebrero 6, 1997 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|69503}} |-id=504 bgcolor=#e9e9e9 | 69504 || {{mp|1997 CG|20}} || — || Pebrero 12, 1997 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | 6.0 km || {{M+J|69504}} |-id=505 bgcolor=#fefefe | 69505 || {{mp|1997 CX|21}} || — || Pebrero 11, 1997 || [[Nihondaira Observatory Oohira Station|Oohira]] || [[Takeshi Urata|T. Urata]] || {{·}} || align=right | 4.6 km || {{M+J|69505}} |-id=506 bgcolor=#e9e9e9 | 69506 || {{mp|1997 CF|26}} || — || Pebrero 14, 1997 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | ''4.2 km'' || {{M+J|69506}} |-id=507 bgcolor=#fefefe | 69507 || {{mp|1997 CQ|27}} || — || Pebrero 4, 1997 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|69507}} |-id=508 bgcolor=#e9e9e9 | 69508 || {{mp|1997 ET|2}} || — || Marso 4, 1997 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | 3.2 km || {{M+J|69508}} |-id=509 bgcolor=#e9e9e9 | 69509 || {{mp|1997 ES|4}} || — || Marso 2, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|69509}} |-id=510 bgcolor=#e9e9e9 | 69510 || {{mp|1997 EN|5}} || — || Marso 4, 1997 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|69510}} |-id=511 bgcolor=#fefefe | 69511 || {{mp|1997 ER|33}} || — || Marso 4, 1997 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|69511}} |-id=512 bgcolor=#fefefe | 69512 || {{mp|1997 EZ|38}} || — || Marso 5, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|69512}} |-id=513 bgcolor=#e9e9e9 | 69513 || {{mp|1997 EP|39}} || — || Marso 5, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.2 km || {{M+J|69513}} |-id=514 bgcolor=#e9e9e9 | 69514 || {{mp|1997 EQ|46}} || — || Marso 12, 1997 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | 5.6 km || {{M+J|69514}} |-id=515 bgcolor=#e9e9e9 | 69515 || {{mp|1997 EM|47}} || — || Marso 12, 1997 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|69515}} |-id=516 bgcolor=#e9e9e9 | 69516 || 1997 FJ || — || Marso 21, 1997 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || {{·}} || align=right | 4.1 km || {{M+J|69516}} |-id=517 bgcolor=#e9e9e9 | 69517 || {{mp|1997 FM|3}} || — || Marso 31, 1997 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 2.9 km || {{M+J|69517}} |-id=518 bgcolor=#e9e9e9 | 69518 || {{mp|1997 FS|4}} || — || Marso 28, 1997 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || [[FIN tbl#805|BAR]] || align=right | 3.9 km || {{M+J|69518}} |-id=519 bgcolor=#e9e9e9 | 69519 || {{mp|1997 GT|1}} || — || Abril 2, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Asteroid family#Astraea family|(5)]] || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|69519}} |-id=520 bgcolor=#e9e9e9 | 69520 || {{mp|1997 GC|2}} || — || Abril 7, 1997 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|69520}} |-id=521 bgcolor=#e9e9e9 | 69521 || {{mp|1997 GY|2}} || — || Abril 7, 1997 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|69521}} |-id=522 bgcolor=#e9e9e9 | 69522 || {{mp|1997 GY|6}} || — || Abril 2, 1997 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|69522}} |-id=523 bgcolor=#e9e9e9 | 69523 || {{mp|1997 GH|7}} || — || Abril 2, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.8 km'' || {{M+J|69523}} |-id=524 bgcolor=#e9e9e9 | 69524 || {{mp|1997 GM|7}} || — || Abril 2, 1997 || Socorro || LINEAR || [[Asteroid family#Prokne|(194)]] || align=right | 7.7 km || {{M+J|69524}} |-id=525 bgcolor=#e9e9e9 | 69525 || {{mp|1997 GF|9}} || — || Abril 3, 1997 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 2.7 km || {{M+J|69525}} |-id=526 bgcolor=#e9e9e9 | 69526 || {{mp|1997 GN|9}} || — || Abril 3, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.7 km || {{M+J|69526}} |-id=527 bgcolor=#e9e9e9 | 69527 || {{mp|1997 GU|10}} || — || Abril 3, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|69527}} |-id=528 bgcolor=#fefefe | 69528 || {{mp|1997 GV|10}} || — || Abril 3, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|69528}} |-id=529 bgcolor=#e9e9e9 | 69529 || {{mp|1997 GU|12}} || — || Abril 3, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|69529}} |-id=530 bgcolor=#e9e9e9 | 69530 || {{mp|1997 GN|13}} || — || Abril 3, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69530}} |-id=531 bgcolor=#e9e9e9 | 69531 || {{mp|1997 GV|13}} || — || Abril 3, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69531}} |-id=532 bgcolor=#e9e9e9 | 69532 || {{mp|1997 GC|17}} || — || Abril 3, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|69532}} |-id=533 bgcolor=#e9e9e9 | 69533 || {{mp|1997 GT|17}} || — || Abril 3, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.9 km'' || {{M+J|69533}} |-id=534 bgcolor=#e9e9e9 | 69534 || {{mp|1997 GG|20}} || — || Abril 5, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.8 km || {{M+J|69534}} |-id=535 bgcolor=#e9e9e9 | 69535 || {{mp|1997 GN|23}} || — || Abril 6, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|69535}} |-id=536 bgcolor=#e9e9e9 | 69536 || {{mp|1997 GN|24}} || — || Abril 7, 1997 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|69536}} |-id=537 bgcolor=#e9e9e9 | 69537 || {{mp|1997 GZ|32}} || — || Abril 3, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|69537}} |-id=538 bgcolor=#e9e9e9 | 69538 || {{mp|1997 GH|36}} || — || Abril 6, 1997 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''5.8 km'' || {{M+J|69538}} |-id=539 bgcolor=#e9e9e9 | 69539 || {{mp|1997 GO|40}} || — || Abril 7, 1997 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|69539}} |-id=540 bgcolor=#e9e9e9 | 69540 || {{mp|1997 HA|1}} || — || Abril 29, 1997 || [[Modra Observatory|Modra]] || [[Adrián Galád|A. Galád]], A. Pravda || {{·}} || align=right | 2.7 km || {{M+J|69540}} |-id=541 bgcolor=#d6d6d6 | 69541 || {{mp|1997 HZ|9}} || — || Abril 30, 1997 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 5.5 km || {{M+J|69541}} |-id=542 bgcolor=#e9e9e9 | 69542 || {{mp|1997 HL|10}} || — || Abril 30, 1997 || Socorro || LINEAR || {{LoMP|7744|(7744)}} || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|69542}} |-id=543 bgcolor=#e9e9e9 | 69543 || {{mp|1997 JZ|2}} || — || Mayo 4, 1997 || [[Mauna Kea Observatory|Mauna Kea]] || Veillet, C. || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|69543}} |-id=544 bgcolor=#e9e9e9 | 69544 || {{mp|1997 JV|9}} || — || Mayo 9, 1997 || Mauna Kea || Veillet, C. || {{·}} || align=right | ''4.1 km'' || {{M+J|69544}} |-id=545 bgcolor=#e9e9e9 | 69545 || {{mp|1997 JF|10}} || — || Mayo 11, 1997 || [[Prescott Observatory|Prescott]] || [[Paul G. Comba|P. G. Comba]] || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|69545}} |-id=546 bgcolor=#e9e9e9 | 69546 || {{mp|1997 JO|13}} || — || Mayo 3, 1997 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | 3.0 km || {{M+J|69546}} |-id=547 bgcolor=#e9e9e9 | 69547 || {{mp|1997 KU|1}} || — || Mayo 27, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 2.4 km || {{M+J|69547}} |-id=548 bgcolor=#e9e9e9 | 69548 || {{mp|1997 LA|3}} || — || Hunyo 5, 1997 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''5.6 km'' || {{M+J|69548}} |-id=549 bgcolor=#fefefe | 69549 || {{mp|1997 LC|4}} || — || Hunyo 9, 1997 || [[Rand Observatory|Rand]] || [[George R. Viscome|G. R. Viscome]] || [[Hungaria family|H]] || align=right | 1.5 km || {{M+J|69549}} |-id=550 bgcolor=#e9e9e9 | 69550 || {{mp|1997 LA|6}} || — || Hunyo 13, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 6.3 km || {{M+J|69550}} |-id=551 bgcolor=#d6d6d6 | 69551 || {{mp|1997 MY|2}} || — || Hunyo 28, 1997 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 6.0 km || {{M+J|69551}} |-id=552 bgcolor=#d6d6d6 | 69552 || {{mp|1997 MT|4}} || — || Hunyo 28, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.8 km || {{M+J|69552}} |-id=553 bgcolor=#d6d6d6 | 69553 || {{mp|1997 QS|2}} || — || Agosto 31, 1997 || [[Kleť Observatory|Kleť]] || [[Zdeněk Moravec|Z. Moravec]] || {{·}} || align=right | 7.7 km || {{M+J|69553}} |-id=554 bgcolor=#d6d6d6 | 69554 || {{mp|1997 SZ|4}} || — || Setyembre 25, 1997 || [[Osservatorio Astronomico di Farra d'Isonzo|Farra d'Isonzo]] || Farra d'Isonzo || {{·}} || align=right | 8.0 km || {{M+J|69554}} |-id=555 bgcolor=#d6d6d6 | 69555 || {{mp|1997 SQ|9}} || — || Setyembre 28, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 6.2 km || {{M+J|69555}} |-id=556 bgcolor=#d6d6d6 | 69556 Félixdelafuente || {{mp|1997 SA|31}} || {{MoMP|69556|Félixdelafuente}} || Setyembre 27, 1997 || [[Observatorio Astronómico de Mallorca|Mallorca]] || [[Ángel López Jiménez|Á. López J.]], [[Rafael Pacheco|R. Pacheco]] || {{·}} || align=right | 9.4 km || {{M+J|69556}} |-id=557 bgcolor=#d6d6d6 | 69557 || {{mp|1997 SY|31}} || — || Setyembre 30, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[FIN tbl#609|VER]] || align=right | 6.6 km || {{M+J|69557}} |-id=558 bgcolor=#d6d6d6 | 69558 || {{mp|1997 TA|26}} || — || Oktubre 10, 1997 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || {{·}} || align=right | 5.4 km || {{M+J|69558}} |-id=559 bgcolor=#d6d6d6 | 69559 || {{mp|1997 UG|5}} || — || Oktubre 27, 1997 || [[Prescott Observatory|Prescott]] || [[Paul G. Comba|P. G. Comba]] || {{LoMP|69559|(69559)}} || align=right | 9.9 km || {{M+J|69559}} |-id=560 bgcolor=#d6d6d6 | 69560 || {{mp|1997 UW|14}} || — || Oktubre 31, 1997 || [[Observatoř Ondřejov|Ondřejov]] || [[Petr Pravec|P. Pravec]] || {{·}} || align=right | 7.9 km || {{M+J|69560}} |-id=561 bgcolor=#fefefe | 69561 || {{mp|1997 YD|2}} || — || Disyembre 21, 1997 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|69561}} |-id=562 bgcolor=#fefefe | 69562 || {{mp|1997 YU|6}} || — || Disyembre 25, 1997 || [[Chichibu Observatory|Chichibu]] || [[Naoto Satō|N. Satō]] || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|69562}} |-id=563 bgcolor=#fefefe | 69563 || {{mp|1997 YP|10}} || — || Disyembre 28, 1997 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|69563}} |-id=564 bgcolor=#fefefe | 69564 || {{mp|1997 YA|18}} || — || Disyembre 31, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 1.5 km || {{M+J|69564}} |-id=565 bgcolor=#fefefe | 69565 Giulioscarfi || {{mp|1998 AZ|4}} || {{MoMP|69565|Giulioscarfi}} || Enero 5, 1998 || [[Osservatorio Astronomico di Monte Viseggi|Monte Viseggi]] || [[Luigi Sannino|L. Sannino]], Pietrapiana, P. || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|69565}} |-id=566 bgcolor=#d6d6d6 | 69566 || 1998 BX || — || Enero 19, 1998 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || [[Jupiter Tisserand invariant|T_j <small>(2.99)</small>]]{{·}}[[Hilda asteroid|3:2]]{{·}}[[Schubart family|SHU]] || align=right | 16 km || {{M+J|69566}} |-id=567 bgcolor=#fefefe | 69567 || {{mp|1998 BC|8}} || — || Enero 25, 1998 || Oizumi || T. Kobayashi || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|69567}} |-id=568 bgcolor=#fefefe | 69568 || {{mp|1998 BK|12}} || — || Enero 23, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Vesta family|V]]{{·}}[[Slow rotator (asteroid)#69568|slow]] || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69568}} |-id=569 bgcolor=#fefefe | 69569 || {{mp|1998 BU|12}} || — || Enero 23, 1998 || Socorro || LINEAR || V || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|69569}} |-id=570 bgcolor=#fefefe | 69570 || {{mp|1998 BT|24}} || — || Enero 28, 1998 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|69570}} |-id=571 bgcolor=#fefefe | 69571 || {{mp|1998 BJ|25}} || — || Enero 28, 1998 || Oizumi || T. Kobayashi || {{·}} || align=right | 2.7 km || {{M+J|69571}} |-id=572 bgcolor=#fefefe | 69572 || {{mp|1998 BY|25}} || — || Enero 29, 1998 || Oizumi || T. Kobayashi || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|69572}} |-id=573 bgcolor=#fefefe | 69573 || {{mp|1998 BQ|26}} || — || Enero 28, 1998 || [[Osservatorio Astronomico Sormano|Sormano]] || [[Piero Sicoli|P. Sicoli]], [[Augusto Testa|A. Testa]] || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69573}} |-id=574 bgcolor=#fefefe | 69574 || {{mp|1998 BR|35}} || — || Enero 28, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|69574}} |-id=575 bgcolor=#fefefe | 69575 || {{mp|1998 BT|36}} || — || Enero 22, 1998 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|69575}} |-id=576 bgcolor=#fefefe | 69576 || {{mp|1998 BQ|46}} || — || Enero 28, 1998 || [[Caussols, Alpes-Maritimes|Caussols]] || [[OCA–DLR Asteroid Survey|ODAS]] || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|69576}} |-id=577 bgcolor=#fefefe | 69577 || {{mp|1998 CE|5}} || — || Pebrero 6, 1998 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | 4.7 km || {{M+J|69577}} |-id=578 bgcolor=#fefefe | 69578 || 1998 DC || — || Pebrero 16, 1998 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|69578}} |-id=579 bgcolor=#fefefe | 69579 || {{mp|1998 DQ|1}} || — || Pebrero 20, 1998 || [[Kleť Observatory|Kleť]] || [[Kleť Observatory|Kleť]] || {{·}} || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|69579}} |-id=580 bgcolor=#fefefe | 69580 || {{mp|1998 DR|7}} || — || Pebrero 22, 1998 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 6.0 km || {{M+J|69580}} |-id=581 bgcolor=#fefefe | 69581 || {{mp|1998 DX|8}} || — || Pebrero 23, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|69581}} |-id=582 bgcolor=#fefefe | 69582 || {{mp|1998 DM|10}} || — || Pebrero 23, 1998 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|69582}} |-id=583 bgcolor=#fefefe | 69583 || {{mp|1998 DP|10}} || — || Pebrero 23, 1998 || Haleakala || NEAT || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69583}} |-id=584 bgcolor=#fefefe | 69584 || {{mp|1998 DZ|10}} || — || Pebrero 17, 1998 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|69584}} |-id=585 bgcolor=#fefefe | 69585 Albertoraugei || {{mp|1998 DN|35}} || {{MoMP|69585|Albertoraugei}} || Pebrero 27, 1998 || [[Stazione osservativa di Asiago Cima Ekar|Cima Ekar]] || [[Andrea Boattini|A. Boattini]], [[Maura Tombelli|M. Tombelli]] || {{·}} || align=right | 3.5 km || {{M+J|69585}} |-id=586 bgcolor=#fefefe | 69586 || {{mp|1998 DE|36}} || — || Pebrero 25, 1998 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | 2.6 km || {{M+J|69586}} |-id=587 bgcolor=#fefefe | 69587 || {{mp|1998 EZ|1}} || — || Marso 2, 1998 || [[Caussols, Alpes-Maritimes|Caussols]] || [[OCA–DLR Asteroid Survey|ODAS]] || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|69587}} |-id=588 bgcolor=#fefefe | 69588 || {{mp|1998 EF|4}} || — || Marso 2, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|69588}} |-id=589 bgcolor=#fefefe | 69589 || {{mp|1998 EM|7}} || — || Marso 1, 1998 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|69589}} |-id=590 bgcolor=#fefefe | 69590 || {{mp|1998 EL|8}} || — || Marso 3, 1998 || [[Nachi-Katsuura Observatory|Nachi-Katsuura]] || [[Yoshisada Shimizu|Y. Shimizu]], [[Takeshi Urata|T. Urata]] || {{·}} || align=right | 3.0 km || {{M+J|69590}} |-id=591 bgcolor=#fefefe | 69591 || {{mp|1998 EV|13}} || — || Marso 1, 1998 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | 3.0 km || {{M+J|69591}} |-id=592 bgcolor=#fefefe | 69592 || {{mp|1998 EO|14}} || — || Marso 1, 1998 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | 4.7 km || {{M+J|69592}} |-id=593 bgcolor=#fefefe | 69593 || {{mp|1998 EN|21}} || — || Marso 11, 1998 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|69593}} |-id=594 bgcolor=#fefefe | 69594 Ulferika || {{mp|1998 FF|11}} || {{MoMP|69594|Ulferika}} || Marso 24, 1998 || [[Volkssternwarte Drebach|Drebach]] || [[Gerhard Lehmann|G. Lehmann]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|69594}} |-id=595 bgcolor=#fefefe | 69595 || {{mp|1998 FK|11}} || — || Marso 22, 1998 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || [[Vesta family|V]] || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69595}} |-id=596 bgcolor=#fefefe | 69596 Balkowski || {{mp|1998 FT|14}} || {{MoMP|69596|Balkowski}} || Marso 26, 1998 || [[Caussols, Alpes-Maritimes|Caussols]] || [[OCA–DLR Asteroid Survey|ODAS]] || V || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|69596}} |-id=597 bgcolor=#fefefe | 69597 || {{mp|1998 FQ|15}} || — || Marso 28, 1998 || Caussols || ODAS || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69597}} |-id=598 bgcolor=#fefefe | 69598 || {{mp|1998 FT|18}} || — || Marso 20, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|69598}} |-id=599 bgcolor=#fefefe | 69599 || {{mp|1998 FH|19}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|69599}} |-id=600 bgcolor=#fefefe | 69600 || {{mp|1998 FC|23}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|69600}} |} == 69601–69700 == {{Anchor|601}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#fefefe | 69601 || {{mp|1998 FB|27}} || — || Marso 20, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|69601}} |-id=602 bgcolor=#fefefe | 69602 || {{mp|1998 FE|28}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|69602}} |-id=603 bgcolor=#fefefe | 69603 || {{mp|1998 FD|29}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|69603}} |-id=604 bgcolor=#fefefe | 69604 || {{mp|1998 FH|35}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|69604}} |-id=605 bgcolor=#fefefe | 69605 || {{mp|1998 FA|38}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|69605}} |-id=606 bgcolor=#fefefe | 69606 || {{mp|1998 FX|40}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|69606}} |-id=607 bgcolor=#fefefe | 69607 || {{mp|1998 FZ|41}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|69607}} |-id=608 bgcolor=#fefefe | 69608 || {{mp|1998 FJ|42}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|69608}} |-id=609 bgcolor=#fefefe | 69609 || {{mp|1998 FQ|42}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69609}} |-id=610 bgcolor=#fefefe | 69610 || {{mp|1998 FD|43}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|69610}} |-id=611 bgcolor=#fefefe | 69611 || {{mp|1998 FP|46}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|69611}} |-id=612 bgcolor=#fefefe | 69612 || {{mp|1998 FW|46}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|69612}} |-id=613 bgcolor=#fefefe | 69613 || {{mp|1998 FK|47}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|69613}} |-id=614 bgcolor=#fefefe | 69614 || {{mp|1998 FK|48}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|69614}} |-id=615 bgcolor=#fefefe | 69615 || {{mp|1998 FF|49}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69615}} |-id=616 bgcolor=#fefefe | 69616 || {{mp|1998 FY|49}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|69616}} |-id=617 bgcolor=#fefefe | 69617 || {{mp|1998 FD|52}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Asteroid family#Levin|(2076)]] || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|69617}} |-id=618 bgcolor=#fefefe | 69618 || {{mp|1998 FY|52}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|69618}} |-id=619 bgcolor=#fefefe | 69619 || {{mp|1998 FM|53}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|69619}} |-id=620 bgcolor=#fefefe | 69620 || {{mp|1998 FP|53}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|69620}} |-id=621 bgcolor=#fefefe | 69621 || {{mp|1998 FA|54}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|69621}} |-id=622 bgcolor=#fefefe | 69622 || {{mp|1998 FS|54}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|69622}} |-id=623 bgcolor=#fefefe | 69623 || {{mp|1998 FM|55}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|69623}} |-id=624 bgcolor=#fefefe | 69624 || {{mp|1998 FN|57}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|69624}} |-id=625 bgcolor=#fefefe | 69625 || {{mp|1998 FG|58}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | 2.9 km || {{M+J|69625}} |-id=626 bgcolor=#fefefe | 69626 || {{mp|1998 FM|59}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]]{{·}}{{Interloper|405}} || align=right | 4.9 km || {{M+J|69626}} |-id=627 bgcolor=#fefefe | 69627 || {{mp|1998 FC|62}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.5 km || {{M+J|69627}} |-id=628 bgcolor=#fefefe | 69628 || {{mp|1998 FD|62}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|69628}} |-id=629 bgcolor=#fefefe | 69629 || {{mp|1998 FS|62}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.8 km || {{M+J|69629}} |-id=630 bgcolor=#fefefe | 69630 || {{mp|1998 FA|63}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|69630}} |-id=631 bgcolor=#e9e9e9 | 69631 || {{mp|1998 FF|63}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 2.0 km || {{M+J|69631}} |-id=632 bgcolor=#fefefe | 69632 || {{mp|1998 FN|64}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|69632}} |-id=633 bgcolor=#e9e9e9 | 69633 || {{mp|1998 FM|65}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.6 km || {{M+J|69633}} |-id=634 bgcolor=#fefefe | 69634 || {{mp|1998 FH|68}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|69634}} |-id=635 bgcolor=#fefefe | 69635 || {{mp|1998 FJ|68}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|69635}} |-id=636 bgcolor=#fefefe | 69636 || {{mp|1998 FE|71}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69636}} |-id=637 bgcolor=#fefefe | 69637 || {{mp|1998 FN|71}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.7 km || {{M+J|69637}} |-id=638 bgcolor=#fefefe | 69638 || {{mp|1998 FU|71}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|69638}} |-id=639 bgcolor=#fefefe | 69639 || {{mp|1998 FR|75}} || — || Marso 24, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | 2.5 km || {{M+J|69639}} |-id=640 bgcolor=#fefefe | 69640 || {{mp|1998 FP|76}} || — || Marso 24, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|69640}} |-id=641 bgcolor=#fefefe | 69641 || {{mp|1998 FQ|77}} || — || Marso 24, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.5 km || {{M+J|69641}} |-id=642 bgcolor=#fefefe | 69642 || {{mp|1998 FX|77}} || — || Marso 24, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|69642}} |-id=643 bgcolor=#fefefe | 69643 || {{mp|1998 FY|77}} || — || Marso 24, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|69643}} |-id=644 bgcolor=#fefefe | 69644 || {{mp|1998 FT|78}} || — || Marso 24, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69644}} |-id=645 bgcolor=#fefefe | 69645 || {{mp|1998 FM|79}} || — || Marso 24, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|69645}} |-id=646 bgcolor=#fefefe | 69646 || {{mp|1998 FV|79}} || — || Marso 24, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|69646}} |-id=647 bgcolor=#fefefe | 69647 || {{mp|1998 FO|84}} || — || Marso 24, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|69647}} |-id=648 bgcolor=#fefefe | 69648 || {{mp|1998 FW|87}} || — || Marso 24, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|69648}} |-id=649 bgcolor=#fefefe | 69649 || {{mp|1998 FK|98}} || — || Marso 31, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69649}} |-id=650 bgcolor=#fefefe | 69650 || {{mp|1998 FT|99}} || — || Marso 31, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|69650}} |-id=651 bgcolor=#fefefe | 69651 || {{mp|1998 FW|99}} || — || Marso 31, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|69651}} |-id=652 bgcolor=#fefefe | 69652 || {{mp|1998 FJ|101}} || — || Marso 31, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|69652}} |-id=653 bgcolor=#fefefe | 69653 || {{mp|1998 FT|101}} || — || Marso 31, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Slow rotator (asteroid)#69653|slow]] || align=right | 2.8 km || {{M+J|69653}} |-id=654 bgcolor=#fefefe | 69654 || {{mp|1998 FR|102}} || — || Marso 31, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|69654}} |-id=655 bgcolor=#fefefe | 69655 || {{mp|1998 FD|106}} || — || Marso 31, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|69655}} |-id=656 bgcolor=#fefefe | 69656 || {{mp|1998 FV|108}} || — || Marso 31, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|69656}} |-id=657 bgcolor=#fefefe | 69657 || {{mp|1998 FX|108}} || — || Marso 31, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|69657}} |-id=658 bgcolor=#fefefe | 69658 || {{mp|1998 FC|114}} || — || Marso 31, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|69658}} |-id=659 bgcolor=#fefefe | 69659 || {{mp|1998 FE|116}} || — || Marso 31, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|69659}} |-id=660 bgcolor=#e9e9e9 | 69660 || {{mp|1998 FP|117}} || — || Marso 31, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|69660}} |-id=661 bgcolor=#fefefe | 69661 || {{mp|1998 FZ|117}} || — || Marso 31, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|69661}} |-id=662 bgcolor=#fefefe | 69662 || {{mp|1998 FR|118}} || — || Marso 31, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|69662}} |-id=663 bgcolor=#fefefe | 69663 || {{mp|1998 FM|119}} || — || Marso 31, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.9 km || {{M+J|69663}} |-id=664 bgcolor=#fefefe | 69664 || {{mp|1998 FN|122}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|69664}} |-id=665 bgcolor=#e9e9e9 | 69665 || {{mp|1998 FQ|122}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.5 km || {{M+J|69665}} |-id=666 bgcolor=#e9e9e9 | 69666 || {{mp|1998 FC|123}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Slow rotator (asteroid)#69666|slow]] || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|69666}} |-id=667 bgcolor=#fefefe | 69667 || {{mp|1998 FL|131}} || — || Marso 22, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|69667}} |-id=668 bgcolor=#fefefe | 69668 || {{mp|1998 FD|133}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69668}} |-id=669 bgcolor=#fefefe | 69669 || {{mp|1998 FF|137}} || — || Marso 28, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69669}} |-id=670 bgcolor=#fefefe | 69670 || {{mp|1998 FM|141}} || — || Marso 29, 1998 || Socorro || LINEAR || NYS || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69670}} |-id=671 bgcolor=#e9e9e9 | 69671 || {{mp|1998 GY|3}} || — || Abril 2, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|69671}} |-id=672 bgcolor=#fefefe | 69672 || {{mp|1998 GX|7}} || — || Abril 2, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 2.8 km || {{M+J|69672}} |-id=673 bgcolor=#fefefe | 69673 || {{mp|1998 GX|10}} || — || Abril 2, 1998 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|69673}} |-id=674 bgcolor=#e9e9e9 | 69674 || {{mp|1998 HP|3}} || — || Abril 19, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|69674}} |-id=675 bgcolor=#fefefe | 69675 || {{mp|1998 HT|7}} || — || Abril 23, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|69675}} |-id=676 bgcolor=#fefefe | 69676 || {{mp|1998 HV|13}} || — || Abril 18, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|69676}} |-id=677 bgcolor=#e9e9e9 | 69677 || {{mp|1998 HC|14}} || — || Abril 24, 1998 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|69677}} |-id=678 bgcolor=#fefefe | 69678 || {{mp|1998 HA|15}} || — || Abril 18, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|69678}} |-id=679 bgcolor=#fefefe | 69679 || {{mp|1998 HR|15}} || — || Abril 22, 1998 || Kitt Peak || Spacewatch || [[FIN tbl#408|SUL]] || align=right | ''4.0 km'' || {{M+J|69679}} |-id=680 bgcolor=#e9e9e9 | 69680 || {{mp|1998 HC|16}} || — || Abril 22, 1998 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|69680}} |-id=681 bgcolor=#fefefe | 69681 || {{mp|1998 HN|17}} || — || Abril 18, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|69681}} |-id=682 bgcolor=#fefefe | 69682 || {{mp|1998 HA|19}} || — || Abril 18, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|69682}} |-id=683 bgcolor=#fefefe | 69683 || {{mp|1998 HK|21}} || — || Abril 20, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|69683}} |-id=684 bgcolor=#e9e9e9 | 69684 || {{mp|1998 HA|22}} || — || Abril 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|69684}} |-id=685 bgcolor=#e9e9e9 | 69685 || {{mp|1998 HD|22}} || — || Abril 20, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|69685}} |-id=686 bgcolor=#fefefe | 69686 || {{mp|1998 HR|23}} || — || Abril 28, 1998 || [[Prescott Observatory|Prescott]] || [[Paul G. Comba|P. G. Comba]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|69686}} |-id=687 bgcolor=#e9e9e9 | 69687 || {{mp|1998 HK|24}} || — || Abril 24, 1998 || [[Mauna Kea Observatory|Mauna Kea]] || Veillet, C. || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|69687}} |-id=688 bgcolor=#fefefe | 69688 || {{mp|1998 HD|25}} || — || Abril 18, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|69688}} |-id=689 bgcolor=#fefefe | 69689 || {{mp|1998 HV|28}} || — || Abril 27, 1998 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|69689}} |-id=690 bgcolor=#fefefe | 69690 || {{mp|1998 HL|30}} || — || Abril 20, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|69690}} |-id=691 bgcolor=#fefefe | 69691 || {{mp|1998 HQ|32}} || — || Abril 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|69691}} |-id=692 bgcolor=#fefefe | 69692 || {{mp|1998 HZ|32}} || — || Abril 20, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|69692}} |-id=693 bgcolor=#e9e9e9 | 69693 || {{mp|1998 HX|33}} || — || Abril 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|69693}} |-id=694 bgcolor=#e9e9e9 | 69694 || {{mp|1998 HQ|35}} || — || Abril 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|69694}} |-id=695 bgcolor=#fefefe | 69695 || {{mp|1998 HL|36}} || — || Abril 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|69695}} |-id=696 bgcolor=#fefefe | 69696 || {{mp|1998 HA|38}} || — || Abril 20, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|69696}} |-id=697 bgcolor=#fefefe | 69697 || {{mp|1998 HH|39}} || — || Abril 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|69697}} |-id=698 bgcolor=#e9e9e9 | 69698 || {{mp|1998 HW|43}} || — || Abril 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|69698}} |-id=699 bgcolor=#fefefe | 69699 || {{mp|1998 HS|45}} || — || Abril 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|69699}} |-id=700 bgcolor=#fefefe | 69700 || {{mp|1998 HL|46}} || — || Abril 20, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|69700}} |} == 69701–69800 == {{Anchor|701}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#fa8072 | 69701 || {{mp|1998 HP|49}} || — || Abril 30, 1998 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|69701}} |-id=702 bgcolor=#fefefe | 69702 || {{mp|1998 HP|57}} || — || Abril 21, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 5.7 km || {{M+J|69702}} |-id=703 bgcolor=#e9e9e9 | 69703 || {{mp|1998 HQ|63}} || — || Abril 21, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.1 km || {{M+J|69703}} |-id=704 bgcolor=#fefefe | 69704 || {{mp|1998 HS|69}} || — || Abril 21, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|69704}} |-id=705 bgcolor=#fefefe | 69705 || {{mp|1998 HM|70}} || — || Abril 21, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|69705}} |-id=706 bgcolor=#fefefe | 69706 || {{mp|1998 HJ|77}} || — || Abril 21, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|69706}} |-id=707 bgcolor=#e9e9e9 | 69707 || {{mp|1998 HP|79}} || — || Abril 21, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|69707}} |-id=708 bgcolor=#fefefe | 69708 || {{mp|1998 HX|85}} || — || Abril 21, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]]{{·}}{{Interloper|405}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|69708}} |-id=709 bgcolor=#fefefe | 69709 || {{mp|1998 HH|87}} || — || Abril 21, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|69709}} |-id=710 bgcolor=#fefefe | 69710 || {{mp|1998 HR|88}} || — || Abril 21, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|69710}} |-id=711 bgcolor=#e9e9e9 | 69711 || {{mp|1998 HA|89}} || — || Abril 21, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 2.4 km || {{M+J|69711}} |-id=712 bgcolor=#fefefe | 69712 || {{mp|1998 HV|90}} || — || Abril 21, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|69712}} |-id=713 bgcolor=#fefefe | 69713 || {{mp|1998 HB|98}} || — || Abril 21, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|69713}} |-id=714 bgcolor=#fefefe | 69714 || {{mp|1998 HR|98}} || — || Abril 21, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|69714}} |-id=715 bgcolor=#e9e9e9 | 69715 || {{mp|1998 HG|104}} || — || Abril 23, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|69715}} |-id=716 bgcolor=#fefefe | 69716 || {{mp|1998 HG|105}} || — || Abril 23, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.5 km || {{M+J|69716}} |-id=717 bgcolor=#e9e9e9 | 69717 || {{mp|1998 HH|108}} || — || Abril 23, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.6 km || {{M+J|69717}} |-id=718 bgcolor=#e9e9e9 | 69718 || {{mp|1998 HH|116}} || — || Abril 23, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.6 km || {{M+J|69718}} |-id=719 bgcolor=#fefefe | 69719 || {{mp|1998 HY|119}} || — || Abril 23, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|69719}} |-id=720 bgcolor=#fefefe | 69720 || {{mp|1998 HW|120}} || — || Abril 23, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.3 km || {{M+J|69720}} |-id=721 bgcolor=#e9e9e9 | 69721 || {{mp|1998 HJ|125}} || — || Abril 23, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.5 km || {{M+J|69721}} |-id=722 bgcolor=#fefefe | 69722 || {{mp|1998 HO|127}} || — || Abril 18, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|69722}} |-id=723 bgcolor=#fefefe | 69723 || {{mp|1998 HV|129}} || — || Abril 19, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|69723}} |-id=724 bgcolor=#fefefe | 69724 || {{mp|1998 HF|133}} || — || Abril 19, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|69724}} |-id=725 bgcolor=#fefefe | 69725 || {{mp|1998 HA|137}} || — || Abril 20, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|69725}} |-id=726 bgcolor=#fefefe | 69726 || {{mp|1998 HR|144}} || — || Abril 21, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.4 km || {{M+J|69726}} |-id=727 bgcolor=#e9e9e9 | 69727 || {{mp|1998 HD|145}} || — || Abril 21, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.5 km || {{M+J|69727}} |-id=728 bgcolor=#fefefe | 69728 || {{mp|1998 HG|145}} || — || Abril 21, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|69728}} |-id=729 bgcolor=#e9e9e9 | 69729 || {{mp|1998 HE|149}} || — || Abril 25, 1998 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || [[Adeona family|ADE]] || align=right | 6.4 km || {{M+J|69729}} |-id=730 bgcolor=#e9e9e9 | 69730 || {{mp|1998 HF|149}} || — || Abril 25, 1998 || La Silla || E. W. Elst || [[Fast rotator (asteroid)#69730|fast]] || align=right | 4.3 km || {{M+J|69730}} |-id=731 bgcolor=#fefefe | 69731 || {{mp|1998 HP|152}} || — || Abril 22, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 1.8 km || {{M+J|69731}} |-id=732 bgcolor=#fefefe | 69732 || 1998 JE || — || Mayo 1, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''4.2 km'' || {{M+J|69732}} |-id=733 bgcolor=#fefefe | 69733 || {{mp|1998 JS|2}} || — || Mayo 1, 1998 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 3.0 km || {{M+J|69733}} |-id=734 bgcolor=#fefefe | 69734 || {{mp|1998 KF|1}} || — || Mayo 18, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 2.5 km || {{M+J|69734}} |-id=735 bgcolor=#fefefe | 69735 || {{mp|1998 KB|7}} || — || Mayo 22, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Vesta family|V]] || align=right | 2.4 km || {{M+J|69735}} |-id=736 bgcolor=#e9e9e9 | 69736 || {{mp|1998 KT|7}} || — || Mayo 23, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|69736}} |-id=737 bgcolor=#fefefe | 69737 || {{mp|1998 KS|12}} || — || Mayo 22, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|69737}} |-id=738 bgcolor=#e9e9e9 | 69738 || {{mp|1998 KL|16}} || — || Mayo 22, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|69738}} |-id=739 bgcolor=#e9e9e9 | 69739 || {{mp|1998 KX|19}} || — || Mayo 22, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|69739}} |-id=740 bgcolor=#e9e9e9 | 69740 || {{mp|1998 KK|26}} || — || Mayo 22, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.2 km || {{M+J|69740}} |-id=741 bgcolor=#fefefe | 69741 || {{mp|1998 KR|43}} || — || Mayo 23, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|69741}} |-id=742 bgcolor=#fefefe | 69742 || {{mp|1998 KD|44}} || — || Mayo 22, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|69742}} |-id=743 bgcolor=#e9e9e9 | 69743 || {{mp|1998 KG|53}} || — || Mayo 23, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.8 km'' || {{M+J|69743}} |-id=744 bgcolor=#e9e9e9 | 69744 || {{mp|1998 KM|56}} || — || Mayo 22, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|69744}} |-id=745 bgcolor=#e9e9e9 | 69745 || {{mp|1998 KR|57}} || — || Mayo 22, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|69745}} |-id=746 bgcolor=#e9e9e9 | 69746 || {{mp|1998 KC|58}} || — || Mayo 28, 1998 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || {{·}} || align=right | 2.7 km || {{M+J|69746}} |-id=747 bgcolor=#e9e9e9 | 69747 || {{mp|1998 KD|58}} || — || Mayo 28, 1998 || Xinglong || SCAP || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|69747}} |-id=748 bgcolor=#e9e9e9 | 69748 || {{mp|1998 KG|59}} || — || Mayo 23, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|69748}} |-id=749 bgcolor=#e9e9e9 | 69749 || {{mp|1998 MZ|1}} || — || Hunyo 21, 1998 || [[Prescott Observatory|Prescott]] || [[Paul G. Comba|P. G. Comba]] || {{·}} || align=right | 7.4 km || {{M+J|69749}} |-id=750 bgcolor=#e9e9e9 | 69750 || {{mp|1998 MA|5}} || — || Hunyo 19, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 5.9 km || {{M+J|69750}} |-id=751 bgcolor=#e9e9e9 | 69751 || {{mp|1998 MV|17}} || — || Hunyo 22, 1998 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|69751}} |-id=752 bgcolor=#e9e9e9 | 69752 || {{mp|1998 ME|32}} || — || Hunyo 24, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Asteroid family#Astraea family|(5)]] || align=right | 2.8 km || {{M+J|69752}} |-id=753 bgcolor=#e9e9e9 | 69753 || {{mp|1998 ML|34}} || — || Hunyo 24, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.1 km'' || {{M+J|69753}} |-id=754 bgcolor=#e9e9e9 | 69754 Mosesmendel || {{mp|1998 MM|39}} || {{MoMP|69754|Mosesmendel}} || Hunyo 26, 1998 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || [[Adeona family|ADE]] || align=right | 5.8 km || {{M+J|69754}} |-id=755 bgcolor=#e9e9e9 | 69755 || {{mp|1998 MQ|40}} || — || Hunyo 26, 1998 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|69755}} |-id=756 bgcolor=#e9e9e9 | 69756 Hélènecourtois || {{mp|1998 OY|3}} || {{MoMP|69756|Hélènecourtois}} || Hulyo 24, 1998 || [[Caussols, Alpes-Maritimes|Caussols]] || [[OCA–DLR Asteroid Survey|ODAS]] || [[FIN tbl#519|HOF]] || align=right | 4.0 km || {{M+J|69756}} |-id=757 bgcolor=#e9e9e9 | 69757 || {{mp|1998 OD|7}} || — || Hulyo 28, 1998 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || [[Gefion family|GEF]] || align=right | 3.6 km || {{M+J|69757}} |-id=758 bgcolor=#e9e9e9 | 69758 || {{mp|1998 OP|10}} || — || Hulyo 26, 1998 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || [[Adeona family|ADE]] || align=right | 8.8 km || {{M+J|69758}} |-id=759 bgcolor=#e9e9e9 | 69759 || {{mp|1998 OT|10}} || — || Hulyo 26, 1998 || La Silla || E. W. Elst || [[FIN tbl#519|HOF]] || align=right | ''7.7 km'' || {{M+J|69759}} |-id=760 bgcolor=#e9e9e9 | 69760 || 1998 PR || — || Agosto 15, 1998 || [[Prescott Observatory|Prescott]] || [[Paul G. Comba|P. G. Comba]] || [[Padua family|PAD]] || align=right | 6.7 km || {{M+J|69760}} |-id=761 bgcolor=#e9e9e9 | 69761 || {{mp|1998 QM|4}} || — || Agosto 21, 1998 || [[Woomera, Australia|Woomera]] || [[Frank B. Zoltowski|F. B. Zoltowski]] || {{·}} || align=right | 3.2 km || {{M+J|69761}} |-id=762 bgcolor=#e9e9e9 | 69762 || {{mp|1998 QS|5}} || — || Agosto 23, 1998 || [[Prescott Observatory|Prescott]] || [[Paul G. Comba|P. G. Comba]] || {{·}} || align=right | 7.6 km || {{M+J|69762}} |-id=763 bgcolor=#e9e9e9 | 69763 || {{mp|1998 QH|9}} || — || Agosto 17, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 5.9 km || {{M+J|69763}} |-id=764 bgcolor=#e9e9e9 | 69764 || {{mp|1998 QS|10}} || — || Agosto 17, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Adeona family|ADE]] || align=right | 5.8 km || {{M+J|69764}} |-id=765 bgcolor=#e9e9e9 | 69765 || {{mp|1998 QN|12}} || — || Agosto 17, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.3 km || {{M+J|69765}} |-id=766 bgcolor=#e9e9e9 | 69766 || {{mp|1998 QZ|19}} || — || Agosto 17, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Padua family|PAD]] || align=right | 5.7 km || {{M+J|69766}} |-id=767 bgcolor=#e9e9e9 | 69767 || {{mp|1998 QA|20}} || — || Agosto 17, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.3 km || {{M+J|69767}} |-id=768 bgcolor=#e9e9e9 | 69768 || {{mp|1998 QF|24}} || — || Agosto 17, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.0 km'' || {{M+J|69768}} |-id=769 bgcolor=#e9e9e9 | 69769 || {{mp|1998 QM|24}} || — || Agosto 17, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.0 km'' || {{M+J|69769}} |-id=770 bgcolor=#e9e9e9 | 69770 || {{mp|1998 QN|26}} || — || Agosto 24, 1998 || [[Reedy Creek Observatory|Reedy Creek]] || [[John Broughton|J. Broughton]] || {{·}} || align=right | 5.3 km || {{M+J|69770}} |-id=771 bgcolor=#d6d6d6 | 69771 || {{mp|1998 QT|32}} || — || Agosto 17, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 3.6 km || {{M+J|69771}} |-id=772 bgcolor=#e9e9e9 | 69772 || {{mp|1998 QU|32}} || — || Agosto 17, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.5 km'' || {{M+J|69772}} |-id=773 bgcolor=#e9e9e9 | 69773 || {{mp|1998 QT|34}} || — || Agosto 17, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.2 km'' || {{M+J|69773}} |-id=774 bgcolor=#d6d6d6 | 69774 || {{mp|1998 QN|41}} || — || Agosto 17, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 3.8 km || {{M+J|69774}} |-id=775 bgcolor=#d6d6d6 | 69775 || {{mp|1998 QK|46}} || — || Agosto 17, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.8 km'' || {{M+J|69775}} |-id=776 bgcolor=#e9e9e9 | 69776 || {{mp|1998 QB|49}} || — || Agosto 17, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.2 km || {{M+J|69776}} |-id=777 bgcolor=#e9e9e9 | 69777 || {{mp|1998 QJ|49}} || — || Agosto 17, 1998 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#802|GAL]] || align=right | 4.4 km || {{M+J|69777}} |-id=778 bgcolor=#d6d6d6 | 69778 || {{mp|1998 QM|53}} || — || Agosto 20, 1998 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.6 km || {{M+J|69778}} |-id=779 bgcolor=#e9e9e9 | 69779 || {{mp|1998 QZ|53}} || — || Agosto 19, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || {{LoMP|32418|(32418)}} || align=right | 4.7 km || {{M+J|69779}} |-id=780 bgcolor=#e9e9e9 | 69780 || {{mp|1998 QG|55}} || — || Agosto 27, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 6.4 km || {{M+J|69780}} |-id=781 bgcolor=#e9e9e9 | 69781 || {{mp|1998 QL|59}} || — || Agosto 26, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 4.5 km || {{M+J|69781}} |-id=782 bgcolor=#d6d6d6 | 69782 || {{mp|1998 QF|60}} || — || Agosto 26, 1998 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|69782}} |-id=783 bgcolor=#e9e9e9 | 69783 || {{mp|1998 QC|67}} || — || Agosto 24, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|69783}} |-id=784 bgcolor=#e9e9e9 | 69784 || {{mp|1998 QP|70}} || — || Agosto 24, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|69784}} |-id=785 bgcolor=#e9e9e9 | 69785 || {{mp|1998 QU|71}} || — || Agosto 24, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.6 km || {{M+J|69785}} |-id=786 bgcolor=#d6d6d6 | 69786 || {{mp|1998 QS|77}} || — || Agosto 24, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.5 km || {{M+J|69786}} |-id=787 bgcolor=#e9e9e9 | 69787 || {{mp|1998 QH|80}} || — || Agosto 24, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|69787}} |-id=788 bgcolor=#e9e9e9 | 69788 || {{mp|1998 QY|85}} || — || Agosto 24, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.1 km'' || {{M+J|69788}} |-id=789 bgcolor=#e9e9e9 | 69789 || {{mp|1998 QS|87}} || — || Agosto 24, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|69789}} |-id=790 bgcolor=#d6d6d6 | 69790 || {{mp|1998 QM|88}} || — || Agosto 24, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.8 km || {{M+J|69790}} |-id=791 bgcolor=#e9e9e9 | 69791 || {{mp|1998 QG|89}} || — || Agosto 24, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.7 km'' || {{M+J|69791}} |-id=792 bgcolor=#d6d6d6 | 69792 || {{mp|1998 QS|96}} || — || Agosto 19, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.9 km || {{M+J|69792}} |-id=793 bgcolor=#d6d6d6 | 69793 || {{mp|1998 QV|96}} || — || Agosto 19, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.1 km || {{M+J|69793}} |-id=794 bgcolor=#d6d6d6 | 69794 || {{mp|1998 QM|104}} || — || Agosto 26, 1998 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | 6.7 km || {{M+J|69794}} |-id=795 bgcolor=#d6d6d6 | 69795 || {{mp|1998 RA|3}} || — || Setyembre 13, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 3.2 km || {{M+J|69795}} |-id=796 bgcolor=#d6d6d6 | 69796 || {{mp|1998 RV|5}} || — || Setyembre 15, 1998 || [[Caussols, Alpes-Maritimes|Caussols]] || [[OCA–DLR Asteroid Survey|ODAS]] || {{·}} || align=right | 4.4 km || {{M+J|69796}} |-id=797 bgcolor=#e9e9e9 | 69797 || {{mp|1998 RF|6}} || — || Setyembre 14, 1998 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|69797}} |-id=798 bgcolor=#d6d6d6 | 69798 || {{mp|1998 RU|11}} || — || Setyembre 13, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.4 km || {{M+J|69798}} |-id=799 bgcolor=#e9e9e9 | 69799 || {{mp|1998 RD|12}} || — || Setyembre 14, 1998 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|69799}} |-id=800 bgcolor=#d6d6d6 | 69800 || {{mp|1998 RD|13}} || — || Setyembre 14, 1998 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''4.1 km'' || {{M+J|69800}} |} == 69801–69900 == {{Anchor|801}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#d6d6d6 | 69801 || {{mp|1998 RS|14}} || — || Setyembre 14, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 6.6 km || {{M+J|69801}} |-id=802 bgcolor=#d6d6d6 | 69802 || {{mp|1998 RX|15}} || — || Setyembre 14, 1998 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|69802}} |-id=803 bgcolor=#e9e9e9 | 69803 || {{mp|1998 RL|20}} || — || Setyembre 15, 1998 || [[Reedy Creek Observatory|Reedy Creek]] || [[John Broughton|J. Broughton]] || {{·}} || align=right | 4.1 km || {{M+J|69803}} |-id=804 bgcolor=#e9e9e9 | 69804 || {{mp|1998 RV|22}} || — || Setyembre 14, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Gefion family|GEF]] || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|69804}} |-id=805 bgcolor=#e9e9e9 | 69805 || {{mp|1998 RF|23}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.4 km || {{M+J|69805}} |-id=806 bgcolor=#e9e9e9 | 69806 || {{mp|1998 RC|24}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|69806}} |-id=807 bgcolor=#e9e9e9 | 69807 || {{mp|1998 RE|24}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#514|AGN]] || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|69807}} |-id=808 bgcolor=#e9e9e9 | 69808 || {{mp|1998 RO|29}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.6 km'' || {{M+J|69808}} |-id=809 bgcolor=#e9e9e9 | 69809 || {{mp|1998 RM|33}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#513|MRX]] || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|69809}} |-id=810 bgcolor=#e9e9e9 | 69810 || {{mp|1998 RF|42}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.4 km || {{M+J|69810}} |-id=811 bgcolor=#d6d6d6 | 69811 || {{mp|1998 RC|47}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.4 km || {{M+J|69811}} |-id=812 bgcolor=#d6d6d6 | 69812 || {{mp|1998 RV|47}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 3.9 km || {{M+J|69812}} |-id=813 bgcolor=#e9e9e9 | 69813 || {{mp|1998 RB|50}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#514|AGN]] || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|69813}} |-id=814 bgcolor=#e9e9e9 | 69814 || {{mp|1998 RD|50}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.5 km || {{M+J|69814}} |-id=815 bgcolor=#d6d6d6 | 69815 || {{mp|1998 RC|54}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.0 km'' || {{M+J|69815}} |-id=816 bgcolor=#e9e9e9 | 69816 || {{mp|1998 RS|57}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]] || align=right | 3.6 km || {{M+J|69816}} |-id=817 bgcolor=#d6d6d6 | 69817 || {{mp|1998 RB|58}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|69817}} |-id=818 bgcolor=#e9e9e9 | 69818 || {{mp|1998 RP|61}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.6 km'' || {{M+J|69818}} |-id=819 bgcolor=#e9e9e9 | 69819 || {{mp|1998 RK|62}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.5 km'' || {{M+J|69819}} |-id=820 bgcolor=#e9e9e9 | 69820 || {{mp|1998 RR|63}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|69820}} |-id=821 bgcolor=#d6d6d6 | 69821 || {{mp|1998 RA|65}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|69821}} |-id=822 bgcolor=#d6d6d6 | 69822 || {{mp|1998 RD|65}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|69822}} |-id=823 bgcolor=#d6d6d6 | 69823 || {{mp|1998 RQ|68}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''3.8 km'' || {{M+J|69823}} |-id=824 bgcolor=#e9e9e9 | 69824 || {{mp|1998 RO|70}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]] || align=right | 4.1 km || {{M+J|69824}} |-id=825 bgcolor=#d6d6d6 | 69825 || {{mp|1998 RU|71}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]]{{·}}{{Interloper|605}} || align=right | 5.9 km || {{M+J|69825}} |-id=826 bgcolor=#d6d6d6 | 69826 || {{mp|1998 RE|72}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.5 km || {{M+J|69826}} |-id=827 bgcolor=#d6d6d6 | 69827 || {{mp|1998 RR|72}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 4.9 km || {{M+J|69827}} |-id=828 bgcolor=#d6d6d6 | 69828 || {{mp|1998 RX|73}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.0 km || {{M+J|69828}} |-id=829 bgcolor=#e9e9e9 | 69829 || {{mp|1998 RS|74}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]] || align=right | 4.6 km || {{M+J|69829}} |-id=830 bgcolor=#e9e9e9 | 69830 || {{mp|1998 RA|75}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.2 km'' || {{M+J|69830}} |-id=831 bgcolor=#d6d6d6 | 69831 || {{mp|1998 RO|75}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.0 km'' || {{M+J|69831}} |-id=832 bgcolor=#e9e9e9 | 69832 || {{mp|1998 RA|76}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.5 km || {{M+J|69832}} |-id=833 bgcolor=#d6d6d6 | 69833 || {{mp|1998 RO|76}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.2 km || {{M+J|69833}} |-id=834 bgcolor=#d6d6d6 | 69834 || {{mp|1998 RH|77}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.9 km || {{M+J|69834}} |-id=835 bgcolor=#e9e9e9 | 69835 || {{mp|1998 RV|78}} || — || Setyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.7 km'' || {{M+J|69835}} |-id=836 bgcolor=#e9e9e9 | 69836 || {{mp|1998 SZ|2}} || — || Setyembre 18, 1998 || [[Goodricke-Pigott Observatory|Goodricke-Pigott]] || [[Roy A. Tucker|R. A. Tucker]] || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|69836}} |-id=837 bgcolor=#d6d6d6 | 69837 || {{mp|1998 SE|4}} || — || Setyembre 19, 1998 || [[Prescott Observatory|Prescott]] || [[Paul G. Comba|P. G. Comba]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.5 km || {{M+J|69837}} |-id=838 bgcolor=#e9e9e9 | 69838 || {{mp|1998 SX|5}} || — || Setyembre 20, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|69838}} |-id=839 bgcolor=#d6d6d6 | 69839 Denishuber || {{mp|1998 SJ|10}} || {{MoMP|69839|Denishuber}} || Setyembre 18, 1998 || [[Caussols, Alpes-Maritimes|Caussols]] || [[OCA–DLR Asteroid Survey|ODAS]] || {{·}} || align=right | 5.5 km || {{M+J|69839}} |-id=840 bgcolor=#d6d6d6 | 69840 || {{mp|1998 SM|10}} || — || Setyembre 16, 1998 || [[Uenohara Observatory|Uenohara]] || [[Nobuhiro Kawasato|N. Kawasato]] || {{·}} || align=right | 9.3 km || {{M+J|69840}} |-id=841 bgcolor=#d6d6d6 | 69841 || {{mp|1998 SA|12}} || — || Setyembre 22, 1998 || [[Caussols, Alpes-Maritimes|Caussols]] || [[OCA–DLR Asteroid Survey|ODAS]] || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|69841}} |-id=842 bgcolor=#d6d6d6 | 69842 || {{mp|1998 SE|20}} || — || Setyembre 20, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 5.9 km || {{M+J|69842}} |-id=843 bgcolor=#d6d6d6 | 69843 || {{mp|1998 SL|22}} || — || Setyembre 23, 1998 || [[Zvjezdarnica Višnjan|Višnjan Observatory]] || [[Višnjan Observatory|Višnjan]] || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|69843}} |-id=844 bgcolor=#d6d6d6 | 69844 || {{mp|1998 SY|22}} || — || Setyembre 23, 1998 || [[Woomera, Australia|Woomera]] || [[Frank B. Zoltowski|F. B. Zoltowski]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.7 km || {{M+J|69844}} |-id=845 bgcolor=#d6d6d6 | 69845 || {{mp|1998 SU|26}} || — || Setyembre 24, 1998 || [[Observatoř Ondřejov|Ondřejov]] || [[Petr Pravec|P. Pravec]] || {{·}} || align=right | 11 km || {{M+J|69845}} |-id=846 bgcolor=#e9e9e9 | 69846 || {{mp|1998 SO|32}} || — || Setyembre 23, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''4.2 km'' || {{M+J|69846}} |-id=847 bgcolor=#fefefe | 69847 || {{mp|1998 SD|35}} || — || Setyembre 26, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Hungaria asteroids|''H'']] || align=right data-sort-value="0.99" | ''990 m'' || {{M+J|69847}} |-id=848 bgcolor=#d6d6d6 | 69848 Thomaspetit || {{mp|1998 SQ|35}} || {{MoMP|69848|Thomaspetit}} || Setyembre 22, 1998 || [[Caussols, Alpes-Maritimes|Caussols]] || [[OCA–DLR Asteroid Survey|ODAS]] || {{·}} || align=right | 11 km || {{M+J|69848}} |-id=849 bgcolor=#d6d6d6 | 69849 || {{mp|1998 SZ|38}} || — || Setyembre 23, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|69849}} |-id=850 bgcolor=#d6d6d6 | 69850 || {{mp|1998 SN|40}} || — || Setyembre 24, 1998 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''5.1 km'' || {{M+J|69850}} |-id=851 bgcolor=#d6d6d6 | 69851 || {{mp|1998 SY|45}} || — || Setyembre 25, 1998 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''7.1 km'' || {{M+J|69851}} |-id=852 bgcolor=#d6d6d6 | 69852 || {{mp|1998 SH|51}} || — || Setyembre 26, 1998 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Themis family|THM]] || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|69852}} |-id=853 bgcolor=#d6d6d6 | 69853 || {{mp|1998 SP|53}} || — || Setyembre 16, 1998 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 7.5 km || {{M+J|69853}} |-id=854 bgcolor=#d6d6d6 | 69854 || {{mp|1998 SS|54}} || — || Setyembre 16, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 6.5 km || {{M+J|69854}} |-id=855 bgcolor=#e9e9e9 | 69855 || {{mp|1998 SX|55}} || — || Setyembre 16, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''4.5 km'' || {{M+J|69855}} |-id=856 bgcolor=#d6d6d6 | 69856 || {{mp|1998 SZ|56}} || — || Setyembre 17, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|69856}} |-id=857 bgcolor=#d6d6d6 | 69857 || {{mp|1998 SG|57}} || — || Setyembre 17, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || KOR || align=right | 3.9 km || {{M+J|69857}} |-id=858 bgcolor=#d6d6d6 | 69858 || {{mp|1998 SM|57}} || — || Setyembre 17, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 4.7 km || {{M+J|69858}} |-id=859 bgcolor=#d6d6d6 | 69859 || {{mp|1998 SQ|57}} || — || Setyembre 17, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''6.7 km'' || {{M+J|69859}} |-id=860 bgcolor=#e9e9e9 | 69860 || {{mp|1998 SX|57}} || — || Setyembre 17, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 4.9 km || {{M+J|69860}} |-id=861 bgcolor=#d6d6d6 | 69861 || {{mp|1998 SP|58}} || — || Setyembre 17, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.3 km || {{M+J|69861}} |-id=862 bgcolor=#d6d6d6 | 69862 || {{mp|1998 SB|59}} || — || Setyembre 17, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 7.5 km || {{M+J|69862}} |-id=863 bgcolor=#d6d6d6 | 69863 || {{mp|1998 SD|59}} || — || Setyembre 17, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''4.5 km'' || {{M+J|69863}} |-id=864 bgcolor=#e9e9e9 | 69864 || {{mp|1998 SG|59}} || — || Setyembre 17, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 6.3 km || {{M+J|69864}} |-id=865 bgcolor=#d6d6d6 | 69865 || {{mp|1998 SO|60}} || — || Setyembre 17, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''4.5 km'' || {{M+J|69865}} |-id=866 bgcolor=#d6d6d6 | 69866 || {{mp|1998 ST|60}} || — || Setyembre 17, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 3.8 km || {{M+J|69866}} |-id=867 bgcolor=#d6d6d6 | 69867 || {{mp|1998 SA|61}} || — || Setyembre 17, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || KOR || align=right | 3.7 km || {{M+J|69867}} |-id=868 bgcolor=#d6d6d6 | 69868 || {{mp|1998 SU|61}} || — || Setyembre 17, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.4 km || {{M+J|69868}} |-id=869 bgcolor=#d6d6d6 | 69869 Haining || {{mp|1998 SX|62}} || {{MoMP|69869|Haining}} || Setyembre 25, 1998 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || {{·}} || align=right | 9.6 km || {{M+J|69869}} |-id=870 bgcolor=#d6d6d6 | 69870 Fizeau || {{mp|1998 SM|64}} || {{MoMP|69870|Fizeau}} || Setyembre 20, 1998 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | 8.3 km || {{M+J|69870}} |-id=871 bgcolor=#d6d6d6 | 69871 || {{mp|1998 SW|64}} || — || Setyembre 20, 1998 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | 6.4 km || {{M+J|69871}} |-id=872 bgcolor=#d6d6d6 | 69872 || {{mp|1998 SY|70}} || — || Setyembre 21, 1998 || La Silla || E. W. Elst || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.2 km || {{M+J|69872}} |-id=873 bgcolor=#d6d6d6 | 69873 || {{mp|1998 SB|71}} || — || Setyembre 21, 1998 || La Silla || E. W. Elst || EOS || align=right | 8.1 km || {{M+J|69873}} |-id=874 bgcolor=#d6d6d6 | 69874 || {{mp|1998 SQ|73}} || — || Setyembre 21, 1998 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | 6.9 km || {{M+J|69874}} |-id=875 bgcolor=#d6d6d6 | 69875 || {{mp|1998 SB|74}} || — || Setyembre 21, 1998 || La Silla || E. W. Elst || [[Themis family|THM]] || align=right | 3.3 km || {{M+J|69875}} |-id=876 bgcolor=#d6d6d6 | 69876 || {{mp|1998 SV|74}} || — || Setyembre 21, 1998 || La Silla || E. W. Elst || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 6.5 km || {{M+J|69876}} |-id=877 bgcolor=#d6d6d6 | 69877 || {{mp|1998 SU|79}} || — || Setyembre 26, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|69877}} |-id=878 bgcolor=#e9e9e9 | 69878 || {{mp|1998 SJ|81}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.1 km'' || {{M+J|69878}} |-id=879 bgcolor=#e9e9e9 | 69879 || {{mp|1998 SN|81}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|69879}} |-id=880 bgcolor=#d6d6d6 | 69880 || {{mp|1998 SQ|81}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 4.5 km || {{M+J|69880}} |-id=881 bgcolor=#d6d6d6 | 69881 || {{mp|1998 SL|91}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.1 km || {{M+J|69881}} |-id=882 bgcolor=#d6d6d6 | 69882 || {{mp|1998 SP|92}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''7.2 km'' || {{M+J|69882}} |-id=883 bgcolor=#d6d6d6 | 69883 || {{mp|1998 SK|98}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.6 km'' || {{M+J|69883}} |-id=884 bgcolor=#d6d6d6 | 69884 || {{mp|1998 SF|99}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.9 km || {{M+J|69884}} |-id=885 bgcolor=#d6d6d6 | 69885 || {{mp|1998 SD|100}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 13 km || {{M+J|69885}} |-id=886 bgcolor=#d6d6d6 | 69886 || {{mp|1998 SH|100}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.1 km || {{M+J|69886}} |-id=887 bgcolor=#e9e9e9 | 69887 || {{mp|1998 SJ|100}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 4.0 km || {{M+J|69887}} |-id=888 bgcolor=#d6d6d6 | 69888 || {{mp|1998 SB|102}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.5 km || {{M+J|69888}} |-id=889 bgcolor=#fefefe | 69889 || {{mp|1998 SU|110}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|69889}} |-id=890 bgcolor=#e9e9e9 | 69890 || {{mp|1998 SZ|110}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Asteroid family#Astraea family|(5)]] || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|69890}} |-id=891 bgcolor=#d6d6d6 | 69891 || {{mp|1998 SF|112}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|69891}} |-id=892 bgcolor=#d6d6d6 | 69892 || {{mp|1998 SF|114}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 7.1 km || {{M+J|69892}} |-id=893 bgcolor=#d6d6d6 | 69893 || {{mp|1998 SL|118}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.4 km || {{M+J|69893}} |-id=894 bgcolor=#d6d6d6 | 69894 || {{mp|1998 SD|125}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.3 km || {{M+J|69894}} |-id=895 bgcolor=#d6d6d6 | 69895 || {{mp|1998 SA|126}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|69895}} |-id=896 bgcolor=#d6d6d6 | 69896 || {{mp|1998 SE|130}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 5.0 km || {{M+J|69896}} |-id=897 bgcolor=#e9e9e9 | 69897 || {{mp|1998 SN|131}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.2 km || {{M+J|69897}} |-id=898 bgcolor=#e9e9e9 | 69898 || {{mp|1998 SX|134}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]] || align=right | 4.0 km || {{M+J|69898}} |-id=899 bgcolor=#d6d6d6 | 69899 || {{mp|1998 SZ|137}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.6 km || {{M+J|69899}} |-id=900 bgcolor=#d6d6d6 | 69900 || {{mp|1998 SN|138}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|69900}} |} == 69901–70000 == {{Anchor|901}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#d6d6d6 | 69901 || {{mp|1998 SA|141}} || — || Setyembre 26, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''3.8 km'' || {{M+J|69901}} |-id=902 bgcolor=#d6d6d6 | 69902 || {{mp|1998 SS|141}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 3.5 km || {{M+J|69902}} |-id=903 bgcolor=#d6d6d6 | 69903 || {{mp|1998 SU|142}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || EOS || align=right | 7.7 km || {{M+J|69903}} |-id=904 bgcolor=#d6d6d6 | 69904 || {{mp|1998 SH|143}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | ''8.8 km'' || {{M+J|69904}} |-id=905 bgcolor=#d6d6d6 | 69905 || {{mp|1998 SA|146}} || — || Setyembre 20, 1998 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 3.8 km || {{M+J|69905}} |-id=906 bgcolor=#d6d6d6 | 69906 || {{mp|1998 SU|146}} || — || Setyembre 20, 1998 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | 5.9 km || {{M+J|69906}} |-id=907 bgcolor=#d6d6d6 | 69907 || {{mp|1998 SW|146}} || — || Setyembre 20, 1998 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | 6.6 km || {{M+J|69907}} |-id=908 bgcolor=#e9e9e9 | 69908 || {{mp|1998 SU|153}} || — || Setyembre 26, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[FIN tbl#519|HOF]] || align=right | 6.4 km || {{M+J|69908}} |-id=909 bgcolor=#d6d6d6 | 69909 || {{mp|1998 SS|154}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.9 km || {{M+J|69909}} |-id=910 bgcolor=#d6d6d6 | 69910 || {{mp|1998 SE|155}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.1 km || {{M+J|69910}} |-id=911 bgcolor=#d6d6d6 | 69911 || {{mp|1998 SF|155}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.2 km || {{M+J|69911}} |-id=912 bgcolor=#d6d6d6 | 69912 || {{mp|1998 SE|156}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.6 km'' || {{M+J|69912}} |-id=913 bgcolor=#d6d6d6 | 69913 || {{mp|1998 SF|157}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''8.1 km'' || {{M+J|69913}} |-id=914 bgcolor=#d6d6d6 | 69914 || {{mp|1998 ST|158}} || — || Setyembre 26, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.5 km || {{M+J|69914}} |-id=915 bgcolor=#fefefe | 69915 || {{mp|1998 SU|165}} || — || Setyembre 23, 1998 || [[Catalina Sky Survey|Catalina]] || [[Catalina Sky Survey|CSS]] || [[Hungaria asteroids|''H'']] || align=right data-sort-value="0.87" | ''870 m'' || {{M+J|69915}} |-id=916 bgcolor=#e9e9e9 | 69916 || {{mp|1998 SV|166}} || — || Setyembre 23, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 2.9 km || {{M+J|69916}} |-id=917 bgcolor=#e9e9e9 | 69917 || 1998 TF || — || Oktubre 10, 1998 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | 12 km || {{M+J|69917}} |-id=918 bgcolor=#e9e9e9 | 69918 || {{mp|1998 TP|6}} || — || Oktubre 15, 1998 || [[Reedy Creek Observatory|Reedy Creek]] || [[John Broughton|J. Broughton]] || {{·}} || align=right | 6.5 km || {{M+J|69918}} |-id=919 bgcolor=#d6d6d6 | 69919 || {{mp|1998 TK|9}} || — || Oktubre 12, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | ''9.2 km'' || {{M+J|69919}} |-id=920 bgcolor=#d6d6d6 | 69920 || {{mp|1998 TQ|9}} || — || Oktubre 12, 1998 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 6.1 km || {{M+J|69920}} |-id=921 bgcolor=#d6d6d6 | 69921 || {{mp|1998 TM|19}} || — || Oktubre 15, 1998 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || [[FIN tbl#614|TEL]] || align=right | 3.6 km || {{M+J|69921}} |-id=922 bgcolor=#d6d6d6 | 69922 || {{mp|1998 TF|20}} || — || Oktubre 13, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''10 km'' || {{M+J|69922}} |-id=923 bgcolor=#d6d6d6 | 69923 || {{mp|1998 TR|22}} || — || Oktubre 13, 1998 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 4.6 km || {{M+J|69923}} |-id=924 bgcolor=#d6d6d6 | 69924 || {{mp|1998 TX|22}} || — || Oktubre 13, 1998 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 5.4 km || {{M+J|69924}} |-id=925 bgcolor=#d6d6d6 | 69925 || {{mp|1998 TU|30}} || — || Oktubre 10, 1998 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 6.9 km || {{M+J|69925}} |-id=926 bgcolor=#d6d6d6 | 69926 || {{mp|1998 TZ|31}} || — || Oktubre 11, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 5.3 km || {{M+J|69926}} |-id=927 bgcolor=#d6d6d6 | 69927 || {{mp|1998 TN|32}} || — || Oktubre 11, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|69927}} |-id=928 bgcolor=#e9e9e9 | 69928 || {{mp|1998 TY|32}} || — || Oktubre 14, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Gefion family|GEF]] || align=right | 3.8 km || {{M+J|69928}} |-id=929 bgcolor=#d6d6d6 | 69929 || {{mp|1998 TA|33}} || — || Oktubre 14, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Themis family|THM]] || align=right | 5.8 km || {{M+J|69929}} |-id=930 bgcolor=#e9e9e9 | 69930 || {{mp|1998 TQ|33}} || — || Oktubre 14, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 5.8 km || {{M+J|69930}} |-id=931 bgcolor=#e9e9e9 | 69931 || 1998 UA || — || Oktubre 16, 1998 || [[Catalina Sky Survey|Catalina]] || [[Catalina Sky Survey|CSS]] || {{LoMP|14916|(14916)}} || align=right | 6.9 km || {{M+J|69931}} |-id=932 bgcolor=#d6d6d6 | 69932 || 1998 UK || — || Oktubre 16, 1998 || [[Prescott Observatory|Prescott]] || [[Paul G. Comba|P. G. Comba]] || {{·}} || align=right | ''5.0 km'' || {{M+J|69932}} |-id=933 bgcolor=#d6d6d6 | 69933 || {{mp|1998 UA|7}} || — || Oktubre 21, 1998 || [[Zvjezdarnica Višnjan|Višnjan Observatory]] || [[Korado Korlević|K. Korlević]] || {{·}} || align=right | 11 km || {{M+J|69933}} |-id=934 bgcolor=#d6d6d6 | 69934 || {{mp|1998 US|13}} || — || Oktubre 23, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|69934}} |-id=935 bgcolor=#fefefe | 69935 || {{mp|1998 UA|17}} || — || Oktubre 27, 1998 || [[Catalina Sky Survey|Catalina]] || [[Catalina Sky Survey|CSS]] || [[Hungaria family|H]] || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|69935}} |-id=936 bgcolor=#d6d6d6 | 69936 || {{mp|1998 UD|17}} || — || Oktubre 17, 1998 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.5 km || {{M+J|69936}} |-id=937 bgcolor=#e9e9e9 | 69937 || {{mp|1998 UZ|21}} || — || Oktubre 28, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|69937}} |-id=938 bgcolor=#e9e9e9 | 69938 || {{mp|1998 US|23}} || — || Oktubre 17, 1998 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''4.8 km'' || {{M+J|69938}} |-id=939 bgcolor=#d6d6d6 | 69939 || {{mp|1998 UQ|25}} || — || Oktubre 18, 1998 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | 11 km || {{M+J|69939}} |-id=940 bgcolor=#e9e9e9 | 69940 || {{mp|1998 UD|26}} || — || Oktubre 18, 1998 || La Silla || E. W. Elst || {{LoMP|18466|(18466)}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|69940}} |-id=941 bgcolor=#d6d6d6 | 69941 || {{mp|1998 UL|30}} || — || Oktubre 18, 1998 || La Silla || E. W. Elst || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.3 km || {{M+J|69941}} |-id=942 bgcolor=#e9e9e9 | 69942 || {{mp|1998 UC|31}} || — || Oktubre 25, 1998 || [[Kushiro, Hokkaido|Kushiro]] || [[Seiji Ueda|S. Ueda]], [[Hiroshi Kaneda|H. Kaneda]] || {{·}} || align=right | ''7.6 km'' || {{M+J|69942}} |-id=943 bgcolor=#d6d6d6 | 69943 || {{mp|1998 UE|34}} || — || Oktubre 28, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 6.4 km || {{M+J|69943}} |-id=944 bgcolor=#d6d6d6 | 69944 || {{mp|1998 UM|35}} || — || Oktubre 28, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.5 km'' || {{M+J|69944}} |-id=945 bgcolor=#e9e9e9 | 69945 || {{mp|1998 UD|38}} || — || Oktubre 28, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.8 km'' || {{M+J|69945}} |-id=946 bgcolor=#d6d6d6 | 69946 || {{mp|1998 UU|40}} || — || Oktubre 28, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|69946}} |-id=947 bgcolor=#d6d6d6 | 69947 || {{mp|1998 UZ|44}} || — || Oktubre 20, 1998 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[FIN tbl#609|VER]] || align=right | ''6.8 km'' || {{M+J|69947}} |-id=948 bgcolor=#d6d6d6 | 69948 || {{mp|1998 VD|2}} || — || Nobyembre 9, 1998 || [[Caussols, Alpes-Maritimes|Caussols]] || [[OCA–DLR Asteroid Survey|ODAS]] || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|69948}} |-id=949 bgcolor=#d6d6d6 | 69949 Thierrydemange || {{mp|1998 VN|4}} || {{MoMP|69949|Thierrydemange}} || Nobyembre 11, 1998 || Caussols || ODAS || {{·}} || align=right | 8.3 km || {{M+J|69949}} |-id=950 bgcolor=#d6d6d6 | 69950 || {{mp|1998 VW|4}} || — || Nobyembre 12, 1998 || [[Observatoř Ondřejov|Ondřejov]] || [[Lenka Kotková|L. Kotková]] || {{·}} || align=right | ''8.4 km'' || {{M+J|69950}} |-id=951 bgcolor=#e9e9e9 | 69951 || {{mp|1998 VK|6}} || — || Nobyembre 11, 1998 || [[Nachi-Katsuura Observatory|Nachi-Katsuura]] || [[Yoshisada Shimizu|Y. Shimizu]], [[Takeshi Urata|T. Urata]] || {{·}} || align=right | ''4.9 km'' || {{M+J|69951}} |-id=952 bgcolor=#d6d6d6 | 69952 || {{mp|1998 VW|12}} || — || Nobyembre 10, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Themis family|THM]] || align=right | 6.0 km || {{M+J|69952}} |-id=953 bgcolor=#e9e9e9 | 69953 || {{mp|1998 VO|17}} || — || Nobyembre 10, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]] || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|69953}} |-id=954 bgcolor=#d6d6d6 | 69954 || {{mp|1998 VC|19}} || — || Nobyembre 10, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.1 km'' || {{M+J|69954}} |-id=955 bgcolor=#d6d6d6 | 69955 || {{mp|1998 VK|21}} || — || Nobyembre 10, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 13 km || {{M+J|69955}} |-id=956 bgcolor=#d6d6d6 | 69956 || {{mp|1998 VP|26}} || — || Nobyembre 10, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.9 km || {{M+J|69956}} |-id=957 bgcolor=#e9e9e9 | 69957 || {{mp|1998 VM|29}} || — || Nobyembre 10, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|69957}} |-id=958 bgcolor=#d6d6d6 | 69958 || {{mp|1998 VP|29}} || — || Nobyembre 10, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Asteroid family#Nocturna|(1298)]]{{·}}[[Fast rotator (asteroid)#69958|fast]] || align=right | 7.6 km || {{M+J|69958}} |-id=959 bgcolor=#d6d6d6 | 69959 || {{mp|1998 VM|31}} || — || Nobyembre 14, 1998 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || [[FIN tbl#630|AEG]] || align=right | 8.2 km || {{M+J|69959}} |-id=960 bgcolor=#d6d6d6 | 69960 || {{mp|1998 VN|31}} || — || Nobyembre 11, 1998 || [[Zvjezdarnica Višnjan|Višnjan Observatory]] || [[Korado Korlević|K. Korlević]] || {{·}} || align=right | ''7.7 km'' || {{M+J|69960}} |-id=961 bgcolor=#fefefe | 69961 Millosevich || {{mp|1998 VS|33}} || {{MoMP|69961|Millosevich}} || Nobyembre 15, 1998 || [[Osservatorio Astronomico Sormano|Sormano]] || [[Piero Sicoli|P. Sicoli]], [[Francesco Manca|F. Manca]] || [[Hungaria asteroids|''H'']] || align=right | 1.3 km || {{M+J|69961}} |-id=962 bgcolor=#e9e9e9 | 69962 || {{mp|1998 VX|34}} || — || Nobyembre 12, 1998 || [[Kushiro, Hokkaido|Kushiro]] || [[Seiji Ueda|S. Ueda]], [[Hiroshi Kaneda|H. Kaneda]] || {{·}} || align=right | 7.2 km || {{M+J|69962}} |-id=963 bgcolor=#e9e9e9 | 69963 || {{mp|1998 VP|35}} || — || Nobyembre 4, 1998 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || [[Gefion family|GEF]] || align=right | ''4.5 km'' || {{M+J|69963}} |-id=964 bgcolor=#d6d6d6 | 69964 || {{mp|1998 VM|36}} || — || Nobyembre 14, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 6.6 km || {{M+J|69964}} |-id=965 bgcolor=#d6d6d6 | 69965 || {{mp|1998 VN|40}} || — || Nobyembre 14, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|69965}} |-id=966 bgcolor=#e9e9e9 | 69966 || {{mp|1998 VF|46}} || — || Nobyembre 15, 1998 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''6.5 km'' || {{M+J|69966}} |-id=967 bgcolor=#d6d6d6 | 69967 || {{mp|1998 VS|49}} || — || Nobyembre 11, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 6.2 km || {{M+J|69967}} |-id=968 bgcolor=#d6d6d6 | 69968 || {{mp|1998 VX|51}} || — || Nobyembre 13, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.2 km || {{M+J|69968}} |-id=969 bgcolor=#d6d6d6 | 69969 || {{mp|1998 VX|54}} || — || Nobyembre 14, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 10 km || {{M+J|69969}} |-id=970 bgcolor=#d6d6d6 | 69970 || 1998 WV || — || Nobyembre 17, 1998 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | ''8.4 km'' || {{M+J|69970}} |-id=971 bgcolor=#d6d6d6 | 69971 Tanzi || {{mp|1998 WD|2}} || {{MoMP|69971|Tanzi}} || Nobyembre 18, 1998 || [[Osservatorio Astronomico Sormano|Sormano]] || [[Marco Cavagna|M. Cavagna]] || {{·}} || align=right | 13 km || {{M+J|69971}} |-id=972 bgcolor=#d6d6d6 | 69972 || {{mp|1998 WJ|2}} || — || Nobyembre 19, 1998 || [[Osservatorio Astronomico di Farra d'Isonzo|Farra d'Isonzo]] || Farra d'Isonzo || {{·}} || align=right | 4.6 km || {{M+J|69972}} |-id=973 bgcolor=#fefefe | 69973 || {{mp|1998 WO|4}} || — || Nobyembre 17, 1998 || [[Catalina Sky Survey|Catalina]] || [[Catalina Sky Survey|CSS]] || [[Hungaria asteroids|''H'']] || align=right | 1.3 km || {{M+J|69973}} |-id=974 bgcolor=#d6d6d6 | 69974 || {{mp|1998 WH|5}} || — || Nobyembre 18, 1998 || Catalina || CSS || {{·}} || align=right | 9.1 km || {{M+J|69974}} |-id=975 bgcolor=#e9e9e9 | 69975 || {{mp|1998 WU|5}} || — || Nobyembre 17, 1998 || [[Osservatorio Madonna di Dossobuono|Dossobuono]] || Lai, L. || {{LoMP|18466|(18466)}} || align=right | ''5.8 km'' || {{M+J|69975}} |-id=976 bgcolor=#d6d6d6 | 69976 || {{mp|1998 WD|6}} || — || Nobyembre 18, 1998 || [[Kushiro, Hokkaido|Kushiro]] || [[Seiji Ueda|S. Ueda]], [[Hiroshi Kaneda|H. Kaneda]] || {{·}} || align=right | 8.1 km || {{M+J|69976}} |-id=977 bgcolor=#d6d6d6 | 69977 Saurodonati || {{mp|1998 WL|9}} || {{MoMP|69977|Saurodonati}} || Nobyembre 28, 1998 || [[Osservatorio Astronomico di Monte Agliale|Monte Agliale]] || Mazzoni, E., Ziboli, M. || {{·}} || align=right | 7.0 km || {{M+J|69977}} |-id=978 bgcolor=#d6d6d6 | 69978 || {{mp|1998 WL|10}} || — || Nobyembre 21, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.5 km || {{M+J|69978}} |-id=979 bgcolor=#d6d6d6 | 69979 || {{mp|1998 WJ|14}} || — || Nobyembre 21, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Themis family|THM]] || align=right | 5.5 km || {{M+J|69979}} |-id=980 bgcolor=#d6d6d6 | 69980 || {{mp|1998 WP|15}} || — || Nobyembre 21, 1998 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#631|URS]] || align=right | ''10 km'' || {{M+J|69980}} |-id=981 bgcolor=#d6d6d6 | 69981 || {{mp|1998 WE|16}} || — || Nobyembre 21, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | ''6.8 km'' || {{M+J|69981}} |-id=982 bgcolor=#d6d6d6 | 69982 || {{mp|1998 WY|16}} || — || Nobyembre 21, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.1 km || {{M+J|69982}} |-id=983 bgcolor=#d6d6d6 | 69983 || {{mp|1998 WO|17}} || — || Nobyembre 21, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 9.9 km || {{M+J|69983}} |-id=984 bgcolor=#d6d6d6 | 69984 || {{mp|1998 WG|18}} || — || Nobyembre 21, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.1 km || {{M+J|69984}} |-id=985 bgcolor=#d6d6d6 | 69985 || {{mp|1998 WV|22}} || — || Nobyembre 18, 1998 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#609|VER]] || align=right | 7.9 km || {{M+J|69985}} |-id=986 bgcolor=#c2e0ff | 69986 || {{mp|1998 WW|24}} || — || Nobyembre 18, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Marc Buie|M. W. Buie]] || [[plutino]] || align=right | ''90 km'' || {{M+J|69986}} |-id=987 bgcolor=#c2e0ff | 69987 || {{mp|1998 WA|25}} || — || Nobyembre 19, 1998 || Kitt Peak || M. W. Buie || [[Classical Kuiper belt object|cubewano]] ([[Cold classical|cold]]) || align=right | ''131 km'' || {{M+J|69987}} |-id=988 bgcolor=#c2e0ff | 69988 || {{mp|1998 WA|31}} || — || Nobyembre 18, 1998 || Kitt Peak || M. W. Buie || [[Resonant trans-Neptunian object|res]]{{·}}[[Resonant trans-Neptunian object#2:5|2:5]] || align=right | ''159 km'' || {{M+J|69988}} |-id=989 bgcolor=#d6d6d6 | 69989 || {{mp|1998 WK|31}} || — || Nobyembre 19, 1998 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|69989}} |-id=990 bgcolor=#c2e0ff | 69990 || {{mp|1998 WU|31}} || — || Nobyembre 18, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Marc Buie|M. W. Buie]] || [[plutino]] || align=right | ''113 km'' || {{M+J|69990}} |-id=991 bgcolor=#d6d6d6 | 69991 || {{mp|1998 WP|32}} || — || Nobyembre 19, 1998 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''6.5 km'' || {{M+J|69991}} |-id=992 bgcolor=#d6d6d6 | 69992 || {{mp|1998 WC|33}} || — || Nobyembre 20, 1998 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Asteroid family#Traversa|(5651)]] || align=right | 9.1 km || {{M+J|69992}} |-id=993 bgcolor=#d6d6d6 | 69993 || {{mp|1998 WS|37}} || — || Nobyembre 21, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Asteroid family#Nocturna|(1298)]] || align=right | ''7.9 km'' || {{M+J|69993}} |-id=994 bgcolor=#d6d6d6 | 69994 || {{mp|1998 WT|37}} || — || Nobyembre 21, 1998 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 6.8 km || {{M+J|69994}} |-id=995 bgcolor=#d6d6d6 | 69995 || {{mp|1998 WE|38}} || — || Nobyembre 21, 1998 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''4.8 km'' || {{M+J|69995}} |-id=996 bgcolor=#d6d6d6 | 69996 || {{mp|1998 WV|40}} || — || Nobyembre 18, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.7 km || {{M+J|69996}} |-id=997 bgcolor=#d6d6d6 | 69997 || {{mp|1998 WX|40}} || — || Nobyembre 18, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.5 km || {{M+J|69997}} |-id=998 bgcolor=#d6d6d6 | 69998 || 1998 XD || — || Disyembre 1, 1998 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || {{·}} || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|69998}} |-id=999 bgcolor=#d6d6d6 | 69999 || 1998 XN || — || Disyembre 9, 1998 || [[Kleť Observatory|Kleť]] || [[Kleť Observatory|Kleť]] || [[Cybele asteroid|CYB]]{{·}}[[Slow rotator (asteroid)#69999|slow]] || align=right | ''8.4 km'' || {{M+J|69999}} |-id=000 bgcolor=#d6d6d6 | 70000 || {{mp|1998 XX|6}} || — || Disyembre 8, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Themis family|THM]] || align=right | 5.8 km || {{M+J|70000}} |} == Mga sanggunian == {{Reflist|35em}} == Mga panlabas na kawing == * [https://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs050001.html Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (65001)–(70000)] (IAU Minor Planet Center) (sa Ingles) {{DEFAULTSORT:Talaan ng mga planetang menor: 65001-70000}} [[Kategorya:Talaan ng mga planetang menor batay sa numero|69000]] sqm4cc9pwu52vd4z990dirlrtrrcpvg 0 339465 2223175 2026-09-01T16:28:47Z LG4761 17096 Inilipat ni LG4761 ang pahinang [[Television Broadcast Limited]] sa [[TVB Limited]] 2223175 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[TVB Limited]] tmmb0kuwaytbagjd2y7oowh264uqf6e 0 339466 2223189 2026-09-02T00:49:54Z TentingZones1 122212 /* */ 2223189 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = | native_name = Козлодуй | native_name_lang = bul | settlement_type = Bayan | image_skyline = "АЕЦ Козлодуй".jpeg | image_alt = | image_caption = Ang unang planta ng kuryenteng nukleyar sa Bulgaria at sa Tangway ng Balkan. | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = kozloduygerb.png | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = Kozloduy location in Bulgaria.png | map_alt = | map_caption = Lokasyon ng Kozloduy sa Bulgaria | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|43|47|0|N|23|44|0|E|region:BG_type:city|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{BUL}} | subdivision_type1 = [[Mga lalawigan ng Bulgaria|Lalawigan]]<br /><small>(Oblast)</small> | subdivision_name1 = [[Lalawigan ng Vratsa|Vratsa]] | subdivision_type2 = [[Mga munisipalidad ng Bulgaria|Munisipalidad]] | subdivision_name2 = [[Munisipalidad ng Kozloduy]] | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = Alkalde | leader_name = Marinela Nikolova | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags -->| area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = 105.307 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 33 | population_as_of = <small>2021</small> | population_footnotes = <ref name="nsi.bg">{{Cite web|url=https://nsi.bg/bg/content/2975/%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BF%D0%BE-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8-%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B8%D0%BD%D0%B8-%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%B5%D0%BD%D0%B5-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D0%BB|title=Население по области, общини, местоживеене и пол &#124; Национален статистически институт|website=nsi.bg}}</ref> | population_total = 11331 | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone1 = [[Eastern European Summer Time|EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = Postal Code | postal_code = 3320 | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = | official_name = Kozloduy }} Ang '''Kozloduy''' ({{Langx|bg|Козлодуй}} {{IPA|bg|kozɫoˈduj|pron}}) ay isang bayan sa hilagang-kanlurang [[Bulgaria]], na matatagpuan sa [[Lalawigan ng Vratsa]], sa [[Ilog Danube]]. Ang lungsod ay pinalaya mula sa pamamahala ng Ottoman noong ika-23 ng Nobyembre 1877 ng Hukbong Romano sa ilalim ng pamumuno ng [[Hukbong Imperyal ng Rusya]]. Ang Kozloduy ay kilala sa [[Planta ng nukleyar ng Kozloduy]], ang tanging planta ng kuryenteng nukleyar ng Bulgaria (noong Enero 2018), na matatagpuan malapit dito, pati na rin ang pangalawang pinakamalaking isla ng Danube sa Bulgaria, ang [[Isla ng Kozloduy]]. Ang lungsod ay kilala rin sa barkong ''Radetzky'', ang bangkang sinakyan ng makata at rebolusyonaryong si [[Hristo Botev]] at kasama ang 200 iba pa na tumawid sa Ilog Danube sa huling pagtatangka na tipunin ang isang hukbo at palayain ang Bulgaria mula sa [[Imperyong Ottoman]]. ==Kasaysayan== Ipinapakita ng pinakamaagang datos na ang Kozloduy ay tinirhan noong ika-16 na siglo BC mula sa mga burol ng libingan kung saan nananatili ang mga bakas ng isang sentro ng paninirahan ng mga [[Thracian]] na umiral noong unang milenyo BC. Kalaunan, ang [[castrum|kuta]] ng mga [[Sinaunang Roma|Romano]] na ''Regianum'' (sa Magura piatra) ay itinayo rito sa sistema ng hangganan ng ''[[Danubian Limes]]'' sa kahabaan ng Danube.<ref>An inventory of Roman Republican coin hoards and coins from Bulgaria (IRRCHBulg), by Eugeni I. Paunov, Ili︠a︡ Prokopov, 2008,{{ISBN|8887235260}}, page 80</ref> Ang iba pang mga kuta sa malapit ay ang Camistrum at Augusta. Sa rehiyong ito ay may tatlong makasaysayang trinsera na kalaunan ay tinawag na Lomski, Ostrovski at Kozloduiski kung saan inilagay ang isang garison ng militar ng [[Khan Asparukh]]. Noong ika-18 siglo, ang pamayanan ay minarkahan bilang ''Kotozluk'' (''Aming mga Bahagi'') at ''Kozludere'' (mula sa wikang Turko, "'''Sapa ng Alas'''", o "''Unang Baybayin''") at kalaunan ay Kozloduy ("'''Hawakan ang Alas'""", o "''Pangunahing Paglapag''"). Noong ika-17 ng Mayo 1876, ang detatsment ni [[Hristo Botev]] ay lumapag sa Kozloduy sakay ng bapor na Radetski. Noong ika-23 ng Nobyembre 1877, pinalaya ng ika-8 regimentong kabalyeriya sa ilalim ni Kumander Alexandru Perets si Kozloduy mula sa mga Ottoman. Ang kabalyeryang ito ay bahagi ng mga Puwersang Romanian sa ilalim ng pamumuno ng Hukbong Imperyal ng Russia. Ang pagtatayo ng Kozloduy ay nagsimula sa pagtatayo ng unang Istasyon ng Elektrisidad Nukleyar, na sinimulan noong ika-6 ng Abril 1970. ==Lokasyon== Ang bayan ay matatagpuan sa ilog Danube, na siyang Transportosyong Koridor ng Europeo ng Corridor Blg. 7. Ito ay 80 km mula sa sentro ng lalawigan ng [[Vratsa]] at 200 km mula sa kabisera ng [[Sofia]]. ==Ekonomiks at negosyojh Ang munisipalidad ay isa sa pinakamayaman sa lalawigan ng Vratsa (kasunod ng Munisipalidad ng Vratsa) at may [[pamantayan ng pamumuhay]] na mas mataas sa karaniwan para sa Bulgaria. Ang bayan ay isa sa mga pinakamagandang lugar sa Bulgaria para sa pagnenegosyo at pagsisimula ng negosyo, dahil maraming kwalipikadong tauhan mula sa ibang bahagi ng Bulgaria ang pumupunta sa Kozloduy dahil sa Planta ng Kuryenteng Nukleyar. Ang Kozloduy ay may estratehikong lokasyon malapit sa mga transport corridor N.7, N.5, N.8 at N.9. Dalawang malalaking kumpanya, tig-iisa sa sektor ng konstruksyon at elektronika, ang nakabase sa bayan. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Kozloduy]] i11xrgjos9imm65n9ue34xc8206kj8r 2223190 2223189 2026-09-02T01:00:35Z TentingZones1 122212 /* Kasaysayan */ inayos 2223190 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = | native_name = Козлодуй | native_name_lang = bul | settlement_type = Bayan | image_skyline = "АЕЦ Козлодуй".jpeg | image_alt = | image_caption = Ang unang planta ng kuryenteng nukleyar sa Bulgaria at sa Tangway ng Balkan. | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = kozloduygerb.png | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = Kozloduy location in Bulgaria.png | map_alt = | map_caption = Lokasyon ng Kozloduy sa Bulgaria | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|43|47|0|N|23|44|0|E|region:BG_type:city|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{BUL}} | subdivision_type1 = [[Mga lalawigan ng Bulgaria|Lalawigan]]<br /><small>(Oblast)</small> | subdivision_name1 = [[Lalawigan ng Vratsa|Vratsa]] | subdivision_type2 = [[Mga munisipalidad ng Bulgaria|Munisipalidad]] | subdivision_name2 = [[Munisipalidad ng Kozloduy]] | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = Alkalde | leader_name = Marinela Nikolova | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags -->| area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = 105.307 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 33 | population_as_of = <small>2021</small> | population_footnotes = <ref name="nsi.bg">{{Cite web|url=https://nsi.bg/bg/content/2975/%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BF%D0%BE-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8-%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B8%D0%BD%D0%B8-%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%B5%D0%BD%D0%B5-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D0%BB|title=Население по области, общини, местоживеене и пол &#124; Национален статистически институт|website=nsi.bg}}</ref> | population_total = 11331 | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone1 = [[Eastern European Summer Time|EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = Postal Code | postal_code = 3320 | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = | official_name = Kozloduy }} Ang '''Kozloduy''' ({{Langx|bg|Козлодуй}} {{IPA|bg|kozɫoˈduj|pron}}) ay isang bayan sa hilagang-kanlurang [[Bulgaria]], na matatagpuan sa [[Lalawigan ng Vratsa]], sa [[Ilog Danube]]. Ang lungsod ay pinalaya mula sa pamamahala ng Ottoman noong ika-23 ng Nobyembre 1877 ng Hukbong Romano sa ilalim ng pamumuno ng [[Hukbong Imperyal ng Rusya]]. Ang Kozloduy ay kilala sa [[Planta ng nukleyar ng Kozloduy]], ang tanging planta ng kuryenteng nukleyar ng Bulgaria (noong Enero 2018), na matatagpuan malapit dito, pati na rin ang pangalawang pinakamalaking isla ng Danube sa Bulgaria, ang [[Isla ng Kozloduy]]. Ang lungsod ay kilala rin sa barkong ''Radetzky'', ang bangkang sinakyan ng makata at rebolusyonaryong si [[Hristo Botev]] at kasama ang 200 iba pa na tumawid sa Ilog Danube sa huling pagtatangka na tipunin ang isang hukbo at palayain ang Bulgaria mula sa [[Imperyong Ottoman]]. ==Kasaysayan== Ipinapakita ng pinakamaagang datos na ang Kozloduy ay tinirhan noong ika-16 na siglo BC mula sa mga burol ng libingan kung saan nananatili ang mga bakas ng isang sentro ng paninirahan ng mga [[Thracian]] na umiral noong unang milenyo BC. Kalaunan, ang [[castrum|kuta]] ng mga [[Sinaunang Roma|Romano]] na ''Regianum'' (sa Magura piatra) ay itinayo rito sa sistema ng hangganan ng ''[[Danubian Limes]]'' sa kahabaan ng Danube.<ref>An inventory of Roman Republican coin hoards and coins from Bulgaria (IRRCHBulg), by Eugeni I. Paunov, Ili︠a︡ Prokopov, 2008,{{ISBN|8887235260}}, page 80</ref> Ang iba pang mga kuta sa malapit ay ang Camistrum at Augusta. Sa rehiyong ito ay may tatlong makasaysayang trinsera na kalaunan ay tinawag na Lomski, Ostrovski at Kozloduiski kung saan inilagay ang isang garison ng militar ng [[Khan Asparukh]]. Noong ika-18 siglo, ang pamayanan ay minarkahan bilang ''Kotozluk'' (''Aming mga Bahagi'') at ''Kozludere'' (mula sa wikang Turko, "'''Sapa ng Alas'''", o "''Unang Baybayin''") at kalaunan ay Kozloduy ("'''Hawakan ang Alas'''", o "''Pangunahing Paglapag''"). Noong ika-17 ng Mayo 1876, ang detatsment ni [[Hristo Botev]] ay lumapag sa Kozloduy sakay ng bapor na Radetski. Noong ika-23 ng Nobyembre 1877, pinalaya ng ika-8 regimentong kabalyeriya sa ilalim ni Kumander Alexandru Perets si Kozloduy mula sa mga Ottoman. Ang kabalyeryang ito ay bahagi ng mga Puwersang Romanian sa ilalim ng pamumuno ng Hukbong Imperyal ng Russia. Ang pagtatayo ng Kozloduy ay nagsimula sa pagtatayo ng unang Istasyon ng Elektrisidad Nukleyar, na sinimulan noong ika-6 ng Abril 1970. ==Lokasyon== Ang bayan ay matatagpuan sa ilog Danube, na siyang Transportosyong Koridor ng Europeo ng Corridor Blg. 7. Ito ay 80 km mula sa sentro ng lalawigan ng [[Vratsa]] at 200 km mula sa kabisera ng [[Sofia]]. ==Ekonomiks at negosyojh Ang munisipalidad ay isa sa pinakamayaman sa lalawigan ng Vratsa (kasunod ng Munisipalidad ng Vratsa) at may [[pamantayan ng pamumuhay]] na mas mataas sa karaniwan para sa Bulgaria. Ang bayan ay isa sa mga pinakamagandang lugar sa Bulgaria para sa pagnenegosyo at pagsisimula ng negosyo, dahil maraming kwalipikadong tauhan mula sa ibang bahagi ng Bulgaria ang pumupunta sa Kozloduy dahil sa Planta ng Kuryenteng Nukleyar. Ang Kozloduy ay may estratehikong lokasyon malapit sa mga transport corridor N.7, N.5, N.8 at N.9. Dalawang malalaking kumpanya, tig-iisa sa sektor ng konstruksyon at elektronika, ang nakabase sa bayan. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Kozloduy]] rupfuqnkzm2zenevzv0woiohxj4n6uu 2223191 2223190 2026-09-02T01:12:47Z TentingZones1 122212 /* Lokasyon */ 2223191 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = | native_name = Козлодуй | native_name_lang = bul | settlement_type = Bayan | image_skyline = "АЕЦ Козлодуй".jpeg | image_alt = | image_caption = Ang unang planta ng kuryenteng nukleyar sa Bulgaria at sa Tangway ng Balkan. | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = kozloduygerb.png | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = Kozloduy location in Bulgaria.png | map_alt = | map_caption = Lokasyon ng Kozloduy sa Bulgaria | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|43|47|0|N|23|44|0|E|region:BG_type:city|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{BUL}} | subdivision_type1 = [[Mga lalawigan ng Bulgaria|Lalawigan]]<br /><small>(Oblast)</small> | subdivision_name1 = [[Lalawigan ng Vratsa|Vratsa]] | subdivision_type2 = [[Mga munisipalidad ng Bulgaria|Munisipalidad]] | subdivision_name2 = [[Munisipalidad ng Kozloduy]] | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = Alkalde | leader_name = Marinela Nikolova | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags -->| area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = 105.307 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 33 | population_as_of = <small>2021</small> | population_footnotes = <ref name="nsi.bg">{{Cite web|url=https://nsi.bg/bg/content/2975/%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BF%D0%BE-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8-%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B8%D0%BD%D0%B8-%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%B5%D0%BD%D0%B5-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D0%BB|title=Население по области, общини, местоживеене и пол &#124; Национален статистически институт|website=nsi.bg}}</ref> | population_total = 11331 | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone1 = [[Eastern European Summer Time|EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = Postal Code | postal_code = 3320 | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = | official_name = Kozloduy }} Ang '''Kozloduy''' ({{Langx|bg|Козлодуй}} {{IPA|bg|kozɫoˈduj|pron}}) ay isang bayan sa hilagang-kanlurang [[Bulgaria]], na matatagpuan sa [[Lalawigan ng Vratsa]], sa [[Ilog Danube]]. Ang lungsod ay pinalaya mula sa pamamahala ng Ottoman noong ika-23 ng Nobyembre 1877 ng Hukbong Romano sa ilalim ng pamumuno ng [[Hukbong Imperyal ng Rusya]]. Ang Kozloduy ay kilala sa [[Planta ng nukleyar ng Kozloduy]], ang tanging planta ng kuryenteng nukleyar ng Bulgaria (noong Enero 2018), na matatagpuan malapit dito, pati na rin ang pangalawang pinakamalaking isla ng Danube sa Bulgaria, ang [[Isla ng Kozloduy]]. Ang lungsod ay kilala rin sa barkong ''Radetzky'', ang bangkang sinakyan ng makata at rebolusyonaryong si [[Hristo Botev]] at kasama ang 200 iba pa na tumawid sa Ilog Danube sa huling pagtatangka na tipunin ang isang hukbo at palayain ang Bulgaria mula sa [[Imperyong Ottoman]]. ==Kasaysayan== Ipinapakita ng pinakamaagang datos na ang Kozloduy ay tinirhan noong ika-16 na siglo BC mula sa mga burol ng libingan kung saan nananatili ang mga bakas ng isang sentro ng paninirahan ng mga [[Thracian]] na umiral noong unang milenyo BC. Kalaunan, ang [[castrum|kuta]] ng mga [[Sinaunang Roma|Romano]] na ''Regianum'' (sa Magura piatra) ay itinayo rito sa sistema ng hangganan ng ''[[Danubian Limes]]'' sa kahabaan ng Danube.<ref>An inventory of Roman Republican coin hoards and coins from Bulgaria (IRRCHBulg), by Eugeni I. Paunov, Ili︠a︡ Prokopov, 2008,{{ISBN|8887235260}}, page 80</ref> Ang iba pang mga kuta sa malapit ay ang Camistrum at Augusta. Sa rehiyong ito ay may tatlong makasaysayang trinsera na kalaunan ay tinawag na Lomski, Ostrovski at Kozloduiski kung saan inilagay ang isang garison ng militar ng [[Khan Asparukh]]. Noong ika-18 siglo, ang pamayanan ay minarkahan bilang ''Kotozluk'' (''Aming mga Bahagi'') at ''Kozludere'' (mula sa wikang Turko, "'''Sapa ng Alas'''", o "''Unang Baybayin''") at kalaunan ay Kozloduy ("'''Hawakan ang Alas'''", o "''Pangunahing Paglapag''"). Noong ika-17 ng Mayo 1876, ang detatsment ni [[Hristo Botev]] ay lumapag sa Kozloduy sakay ng bapor na Radetski. Noong ika-23 ng Nobyembre 1877, pinalaya ng ika-8 regimentong kabalyeriya sa ilalim ni Kumander Alexandru Perets si Kozloduy mula sa mga Ottoman. Ang kabalyeryang ito ay bahagi ng mga Puwersang Romanian sa ilalim ng pamumuno ng Hukbong Imperyal ng Russia. Ang pagtatayo ng Kozloduy ay nagsimula sa pagtatayo ng unang Istasyon ng Elektrisidad Nukleyar, na sinimulan noong ika-6 ng Abril 1970. ==Lokasyon== Ang bayan ay matatagpuan sa ilog Danube, na siyang Transportosyong Koridor ng Europeo ng Corridor Blg. 7. Ito ay 80 km mula sa sentro ng lalawigan ng [[Vratsa]] at 200 km mula sa kabisera ng [[Sofia]]. ==Ekonomiks at negosyo== Ang munisipalidad ay isa sa pinakamayaman sa lalawigan ng Vratsa (kasunod ng Munisipalidad ng Vratsa) at may [[pamantayan ng pamumuhay]] na mas mataas sa karaniwan para sa Bulgaria. Ang bayan ay isa sa mga pinakamagandang lugar sa Bulgaria para sa pagnenegosyo at pagsisimula ng negosyo, dahil maraming kwalipikadong tauhan mula sa ibang bahagi ng Bulgaria ang pumupunta sa Kozloduy dahil sa Planta ng Kuryenteng Nukleyar. Ang Kozloduy ay may estratehikong lokasyon malapit sa mga transport corridor N.7, N.5, N.8 at N.9. Dalawang malalaking kumpanya, tig-iisa sa sektor ng konstruksyon at elektronika, ang nakabase sa bayan. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Kozloduy]] 4fcixn1godf63t965cps6nvzigrf122 0 339467 2223268 2026-09-02T10:38:19Z Rinconada227 157375 Ikinakarga sa [[Salaming pampalaki]] 2223268 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Salaming pampalaki]] fa2vdof32xs48du2cvy9gfe69lo2hoz 0 339468 2223275 2026-09-02T11:21:26Z TentingZones1 122212 /* */ 2223275 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Ogooué-Maritime | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Mga lalawigan ng Gabon|Lalawigan]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of Ogooué-Maritime Province, Gabon.svg | image_shield = Coat of arms of Ogooué-Maritime, Gabon.svg | image_map = Gabon - Ogooué-Maritime.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = Lalawigan ng Ogooué-Maritime sa Gabon | etymology = | nickname = | coordinates = {{coord|1|30|S|9|30|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{flag|Gabon}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | seat_type = Kabisera | seat = [[Port-Gentil]] | area_total_km2 = 22890 | elevation_m = | population_as_of = 2013 census | population_footnotes = | population_total = 157562 | population_density_km2 = auto | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] (2017) | blank_info_sec1 = 0.702<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br/>{{color|#0c0|mataas}} | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} Ang '''Ogooué-Maritime''' ang pinakakanluranin sa siyam na [[Mga lalawigan ng Gabon|lalawigan]] ng [[Gabon]]. Sumasaklaw ito sa lawak na 22,890 km². Ang kabisera ng lalawigan ay ang [[Port-Gentil]]. Mayroon itong populasyon noong senso ng 2013 na 157,562. Ang mga baybayin ng Ogooué-Maritime ay ang Golpo ng Guinea sa hilagang-kanluran at ang Timog Karagatang Atlantiko sa timog-kanluran. Ito lamang ang lalawigan sa baybayin na walang hangganang panlabas. Sa lupa, ito ay may hangganan sa mga sumusunod na lalawigan: * [[Lalawigna ng Estuaire|Estuaire]] – hilaga * [[Lalawigan ng Moyen-Ogooué|Moyen-Ogooué]] – hilagang-silangan * [[Lalawigan ng Ngounié|Ngounié]] – silangan * [[Lalawigan ng Nyanga|Nyanga]] – timog-silangan ==Heograpiya== Ang lalawigan ng Ogooué-Maritime ay tinatawid ng ilang mga daluyan ng tubig, ang pinakamahalaga sa mga ito ay ang [[Ilog Ogooué]]. Ang ilog na ito ay nagmumula sa [[Mga Talampas ng Bateké]] ng [[Republika ng Kongo|Kongo]] at dumadaloy nang humigit-kumulang 1,200 km sa Gabon bago dumaloy sa [[Karagatang Atlantiko]] sa [[Port-Gentil]]. Ang Ilog Ogooué ay pinapakain ng maraming sanga ng ilog na nakakatulong sa irigasyon ng buong lalawigan. ==Mga departamento== [[File:OgooueMaritimeDepartments.svg|thumb|Mga departamento ng Ogooué-Maritime]] Ang Ogooué-Maritime ay nahahati sa 3 departamento: * [[Departamento ng Bendjé]] ([[Port-Gentil]]) * [[Departamento ng Etimboué]] ([[Omboué]]) * [[Departamento ng Ndougou]] ([[Gamba, Gabon|Gamba]]) ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Lalawigan ng Ogooué-Maritime]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Gabon]] 4ancyltwy91n1unfuoytjs6nnr6b5ls 0 339469 2223277 2026-09-02T11:34:53Z TentingZones1 122212 /* */ 2223277 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Ngounié | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Mga lalawigan ng Gabon|Lalawigan]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_map = Gabon - Ngounié.svg | image_flag = Flag of Ngounié Province, Gabon.svg | image_shield = Coat of arms of Ngounié, Gabon.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = Lalawigan ng Ngounié sa Gabon | etymology = | nickname = | coordinates = {{coord|1|36|S|11|0|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{flag|Gabon}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | seat_type = Kabisera | seat = [[Mouila]] | area_total_km2 = 37750 | elevation_m = | population_as_of = 2013 census | population_footnotes = | population_total = 100838 | population_density_km2 = auto | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] (2017) | blank_info_sec1 = 0.617<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br/>{{color|#fc0|katamtaman}} | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} Ang '''Ngounié''' ay isang [[Mga lalawigan ng Gabon|lalawigan]] ng timog-gitnang [[Gabon]] na sumasaklaw sa lawak na 3,775 kilometro (2,346 mi). Ang kabisera nito ay [[Mouila]]. Sa senso noong 2013, mayroon itong 100,838 na naninirahan. Noong 2016, ang gobernador nito ay si Benjamin Nzigou.<ref>{{cite web |language=fr |url=http://www.gabonactu.com/2016/02/communique-final-du-conseil-des-ministres-du-11-fevrier-2016/ |title=Communiqué final du conseil des ministres du 11 février 2016 |website=gabonactu.com |date=February 12, 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411190350/http://www.gabonactu.com/2016/02/communique-final-du-conseil-des-ministres-du-11-fevrier-2016/ |archive-date=April 11, 2016 }}</ref> ==Kasaysayan== Ang lalawigan ay ipinangalan sa [[Ilog Ngounié]], na tumatawid dito kasama ang maraming sanga nito. Noong Disyembre 1858, ang Pranses na eksplorador na si [[Paul Du Chaillu]] ay naglayag sa ilog Nguoiné paakyat sa [[Fougamou]]. Sa kanyang paglalakbay, nakilala niya ang ilang lokal na tribo na inilarawan niya sa kanyang mga talaarawan ng kanyang ikalawang paglalakbay. Kalaunan, itinayo ang mga misyong Katoliko sa [[Mandji]], [[Sindara]], at Saint Martin, na ang arkitektura ay umaakit ng maraming turista. ==Heograpiya== Ang heograpiya ay nag-iiba-iba mula sa malalawak na kalawakan ng savanna at kagubatan<ref name=md>{{cite book|url=http://carpe.umd.edu/Documents/2006/Lope_SOF2006.pdf|page=139|title=Lopé-Chaillu-Louesse Landscape|language=en|author=Central Africa Regional Program for the Environment (CARPE), United States Agency for International Development, via University of Maryland|archive-date=2016-09-23|access-date=2016-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160923193326/http://carpe.umd.edu/Documents/2006/Lope_SOF2006.pdf|url-status=dead}}</ref> hanggang sa [[Monts de Cristal]] sa hilaga hanggang sa mga hanay ng Chaillu at Ikuundou sa mas timog.<ref name=md/> Ang matarik at dalisdis na mga bundok ay naghihimpilan ng mga kapatagan at masukal na kagubatan, savanna, mga lawa, at masaganang lupang sakahan. ==Mga alamat at mito== Ayon sa mga sikat na alamat, ang lalawigan ng Ngounié ay protektado ng ilang mga dyini. Kaya naman, ang mga sirenang sina Ipeti at Mougoumi, mga babaeng dyini na naninirahan sa Dola at Ngounié, ayon sa alamat, ang magiging mga tagapagtanggol nina Ndendé at Mouila. Si Tsamba, isang lalaking dyini, at si Magotsi, isang babaeng dyini, ang magiging mga tagapagtanggol ni Fougamou, na kanilang binabantayan mula sa tuktok ng Talo ng Empress Eugenie.<ref>{{cite thesis |last=DiBADY MADENDI|first= Eric Gilles |date=1998 |title=ETUDE DU MYTHE DU TSAMBA ET MAGOTSI SUR LA CONNAISSANCE DE LA METTALURGIE DU FER DANS LA REGION DE SINDARA-FOUGAMOU AU GABON |publisher=Groupe interuniversitaire d’études et de recherches sur les sociétés africaines|url=https://www.giersa.ulaval.ca/etude-du-mythe-du-tsamba-et-magotsi-sur-la-connaissance-de-la-mettalurgie-du-fer-dans-la-region-de |access-date=November 17, 2016}}</ref> Ang mga dyini na ito ang mga simbolikong tagapagtanggol ng mga departamento ng lalawigan. Nagbibigay sila ng takot at paggalang sa mga naninirahan, na nagbibigay-pugay sa kanila sa pamamagitan ng paghagis ng mga barya at pagbuhos ng alak sa mga ilog na kanilang tinatawid. Sa timog-silangan, ang Ngounié ay nasa hangganan ng [[Niari (Republika ng Kongo)|Rehiyon ng Niari]] ng [[Republika ng Kongo]]. Sa loob ng bansa, ito ay may hangganan sa mga sumusunod na lalawigan: * [[Lalawigan ng Nyanga|Nyanga]] – timog * [[Lalawigan ng Ogooué-Maritime|Ogooué-Maritime]] – kanluran * [[Lalawigan ng Moyen-Ogooué|Moyen-Ogooué]] – hilaga * [[Lalawigan ng Ogooué-Ivindo|Ogooué-Ivindo]] – hilagang-silangan, sa isang quadripoint * [[Lalawigan ng Ogooué-Lolo|Ogooué-Lolo]] – silangan ==Mga departamento== [[File:Départements de la Ngounié.svg|thumb|Mga departamento ng Ngounié]] Ang Ngounié ay nahahati sa 9 na departamento: * [[Departamento ng Boumi-Louetsi]] ([[Mbigou]]) * [[Departamento ng Dola]] ([[Ndendé]]) * [[Departamento ng Douya-Onoy]] ([[Mouila]]) * [[Departamento ng Louetsi-Wano]] ([[Lébamba]]) * [[Departamento ng Ndolou]] ([[Mandji]]) * [[Departamento ng Ogoulo]] ([[Mimongo]]) * [[Departamento ng Tsamba-Magotsi]] ([[Fougamou]]) * [[Departamento ng Louetsi-Bibaka]] (Malinga) * [[Departamento ng Mougalaba]] (Guietsou) ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Lalawigan ng Ngounié]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Gabon]] pnwz5jk40m8rp5j1a881olfdpdjn6ix 0 339470 2223278 2026-09-02T11:42:59Z TentingZones1 122212 /* */ 2223278 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Nyanga | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Mga lalawigan ng Gabon|Lalawigan]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of Nyanga Province, Gabon.svg | image_shield = Coat of arms of Nyanga, Gabon.svg | image_map = Gabon - Nyanga.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = Lalawigan ng Nyanga sa Gabon | etymology = | nickname = | coordinates = {{coord|3|0|S|11|0|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{flag|Gabon}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | seat_type = Kabisera | seat = [[Tchibanga]] | area_total_km2 = 21285 | elevation_m = | population_as_of = 2013 census | population_footnotes = | population_total = 52854 | population_density_km2 = auto | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] (2017) | blank_info_sec1 = 0.637<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br/>{{color|#fc0|katamtaman}} | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} Ang '''Nyanga''' ang pinakatimog sa siyam na [[Mga lalawigan ng Gabon|lalawigan]] ng [[Gabon]]. Ang kabisera ng lalawigan ay ang [[Tchibanga]], na may kabuuang 31,294 na naninirahan noong 2013 (mahigit sa kalahati ng populasyon ng lalawigan). Ang Nyanga ang lalawigan na may pinakakaunting populasyon sa siyam at ang isa pang pinakakaunting maunlad, bukod sa [[Lalawigan ng Ogooué-Ivindo|Ogooué-Ivindo]]. Ito ay napapaligiran ng [[Lalawigan ng Ogooué-Maritime|Ogooué-Maritime]] sa hilagang-kanluran, ng [[Lalawigan ng Ngounié|Ngounié]] sa hilaga, at ng [[Republika ng Kongo|Kongo]] sa timog ([[Kouilou|Rehiyon ng Kouilou]]) at silangan ([[Niari (Republika ng Kongo)|Rehiyon ng Niari]]). Ang [[Karagatang Atlantiko]]—ang pinakamababang punto sa parehong Gabon at Lalawigan ng Nyanga—ay nasa hangganan nito sa kanluran. ==Mga departamento== [[File:NyangaDepartments.svg|thumb|Mga departamento ng Nyanga]] Ang Nyanga ay nahahati sa 6 na departamento: * [[Departamento ng Basse-Banio]] ([[Mayumba, Gabon|Mayumba]]) * [[Departamento ng Douigni]] ([[Moabi, Gabon|Moabi]]) * [[Departamento ng Doutsila]] (Mabanda) * [[Departamento ng Haute-Banio]] (Ndindi) * [[Departamento ng Mongo]] (Moulengui-Binza) * [[Departamento ng Mougoutsi]] ([[Tchibanga]]) ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Lalawigan ng Nyanga]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Gabon]] okqlaxngemsei0a3kv1vq5ltu4r984f 0 339471 2223280 2026-09-02T11:48:55Z TentingZones1 122212 /* */ 2223280 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Moyen-Ogooué | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Mga lalawigan ng Gabon|Lalawigan]] | image_skyline = La plaine aux Lacs de Nyonié.jpg | image_alt = | image_caption = | image_map = Gabon - Moyen-Ogooué.svg | image_flag = Flag of Moyen-Ogooué Province, Gabon.svg | image_shield = Coat of arms of Moyen-Ogooué, Gabon.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = Lalawigan ng Moyen-Ogooué sa Gabon | etymology = | nickname = | coordinates = {{coord|0|30|S|10|30|E|type:adm1st_region:GA|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{flag|Gabon}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | seat_type = Kabisera | seat = [[Lambaréné]] | area_total_km2 = 18535 | elevation_m = | population_as_of = 2013 census | population_footnotes = | population_total = 69287 | population_density_km2 = auto | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] (2017) | blank_info_sec1 = 0.703<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br/>{{color|#0c0|mataas}} | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} Ang '''Moyen-Ogooué''' ay isa sa siyam na [[Mga lalawigan ng Gabon|lalawigan]] ng [[Gabon]]. Sumasaklaw ito sa lawak na 18,535 km2 (7,156 sq mi). Ang kabisera ng lalawigan ay ang [[Lambaréné]]. Noong 2013, 69,287 katao ang nanirahan doon.<ref>{{cite web |title=Moyen-Ogooué (Province, Gabon) - Population Statistics, Charts, Map and Location |url=https://www.citypopulation.de/en/gabon/admin/3__moyen_ogoou%C3%A9/ |website=www.citypopulation.de |access-date=14 May 2021}}</ref> Hindi tulad ng ibang lalawigan ng Gabon, ang Moyen-Ogooué ay walang baybaying dagat o hangganang panlabas. Hinahangganan nito ang mga sumusunod na lalawigan: * [[Lalawigan ng Estuaire]] – hilagang-kanluran * [[Lalawigan ng Woleu-Ntem]] – hilaga-hilagang-silangan * [[Lalawigan ng Ogooué-Ivindo]] – silangan * [[Lalawigan ng Ogooué-Lolo]] – timog-silangan, sa isang kwadripoynt * [[Lalawigan ng Ngounié]] – timog * [[Lalawigan ng Ogooué-Maritime]] – kanluran-timog-kanluran * Ang Moyen-Ogooué ay nasa hangganan ng lahat maliban sa dalawa sa iba pang mga lalawigan ng Gabon, kaya naman higit ito kaysa sa ibang lalawigan. ==Mga departamento== [[File:MoyenOgooueDepartments.svg|thumb|Mga departamento ng Moyen-Ogooué]] Ang Moyen-Ogooué ay nahahati sa 2 departamento: * [[Departamento ng Abanga-Bigne]] (kabisera ay [[Ndjolé]]) * [[Departamento ng Ogooué et des Lacs]] (kabisera ay [[Lambaréné]]) ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Lalawigan ng Moyen-Ogooué]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Gabon]] rz3srjoj0nk0nc290k2p47fjvjulp0l 0 339472 2223282 2026-09-02T11:58:09Z TentingZones1 122212 /* */ 2223282 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Estuaire | native_name = | native_name_lang = fr <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Mga lalawigan ng Gabon|Lalawigan]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_map = Gabon - Estuaire.svg | image_flag = Flag of Estuaire Province, Gabon.svg | image_shield = Coat of arms of Estuaire, Gabon.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = Lalawigan ng Estuaire sa Gabon | etymology = | nickname = | coordinates = {{coord|0|23|40|N|9|25|45|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{flag|Gabon}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | seat_type = Kabisera | seat = [[Akanda]] | seat2_type = Pinakamalaking lungsod | seat2 = [[Libreville]] | area_total_km2 = 20740 | elevation_m = | population_as_of = 2013 census | population_footnotes = | population_total = 895689 | population_density_km2 = auto | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] (2017) | blank_info_sec1 = 0.709<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br/>{{color|#0c0|mataas}} | official_name = Estuaire }} Ang '''Estuaire''' ang pinakamataong lalawigan sa siyam na [[Mga lalawigan ng Gabon|lalawigan]] ng [[Gabon]]. Sumasaklaw ito sa lawak na 20,740 km². Ang kabisera ng lalawigan ay ang [[Akanda]], ngunit ang pinakamalaking lungsod ay ang [[Libreville]], ang pambansang kabisera ng Gabon. Ang lalawigan ay ipinangalan sa [[Estuwaryo ng Gabon]], na nasa puso ng lalawigan. Ang Estuaire ay nasa hilagang-kanlurang sulok ng Gabon, ang kanlurang gilid nito ay ang mga baybayin ng [[Golpo ng Guinea]]. Sa hilaga, ang Estuaire ay may hangganan sa [[Ekwatoryal Guinea|Republika ng Ekwatoryal Guinea]]: ang [[Lalawigan ng Litoral (Ekwatoryal Guinea)|Lalawigan ng Litoral]] sa hilagang-kanluran, at ang [[Lalawigan ng Centro Sur]] sa hilagang-silangan. Sa loob ng bansa, ito ay may hangganan sa mga sumusunod na lalawigan: * [[Lalawigan ng Woleu-Ntem|Woleu-Ntem]] – silangan * [[Lalawigan ng Moyen-Ogooué|Moyen-Ogooué]] – timog-timog-silangan * [[Lalawigan ng Ogooué|Ogooué-Maritime]] – timog-kanluran ==Mga departamento== [[File:EstuaireDepartments.svg|thumb|Mga departamento ng Estuaire]] Ang Estuaire ay nahahati sa 5 departamento: * [[Departamento ng Komo]] ([[Kango]]) * [[Departamento ng Komo-Mondah]] ([[Ntoum]]) * [[Departamento ng Koya]] ([[Cocobeach]]) * [[Departamento ng Komo-Océan]] ([[Ndzomoe]]) * [[Libreville]] (kabisera ng Gabon) ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Lalawigan ng Estuaire]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Gabon]] 2pu0zdiuj9anov03fynzz92ohz1x982 2223283 2223282 2026-09-02T11:58:31Z TentingZones1 122212 /* */ 2223283 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Estuaire | native_name = | native_name_lang = fr <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Mga lalawigan ng Gabon|Lalawigan]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_map = Gabon - Estuaire.svg | image_flag = Flag of Estuaire Province, Gabon.svg | image_shield = Coat of arms of Estuaire, Gabon.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = Lalawigan ng Estuaire sa Gabon | etymology = | nickname = | coordinates = {{coord|0|23|40|N|9|25|45|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{flag|Gabon}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | seat_type = Kabisera | seat = [[Akanda]] | seat2_type = Pinakamalaking lungsod | seat2 = [[Libreville]] | area_total_km2 = 20740 | elevation_m = | population_as_of = 2013 census | population_footnotes = | population_total = 895689 | population_density_km2 = auto | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] (2017) | blank_info_sec1 = 0.709<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br/>{{color|#0c0|mataas}} | official_name = Estuaire }} Ang '''Estuaire''' ang pinakamataong lalawigan sa siyam na [[Mga lalawigan ng Gabon|lalawigan]] ng [[Gabon]]. Sumasaklaw ito sa lawak na 20,740 km². Ang kabisera ng lalawigan ay ang [[Akanda]], ngunit ang pinakamalaking lungsod ay ang [[Libreville]], ang pambansang kabisera ng Gabon. Ang lalawigan ay ipinangalan sa [[Estuwaryo ng Gabon]], na nasa puso ng lalawigan. Ang Estuaire ay nasa hilagang-kanlurang sulok ng Gabon, ang kanlurang gilid nito ay ang mga baybayin ng [[Golpo ng Guinea]]. Sa hilaga, ang Estuaire ay may hangganan sa [[Ekwatoryal Guinea|Republika ng Ekwatoryal Guinea]]: ang [[Lalawigan ng Litoral (Ekwatoryal Guinea)|Lalawigan ng Litoral]] sa hilagang-kanluran, at ang [[Lalawigan ng Centro Sur]] sa hilagang-silangan. Sa loob ng bansa, ito ay may hangganan sa mga sumusunod na lalawigan: * [[Lalawigan ng Woleu-Ntem|Woleu-Ntem]] – silangan * [[Lalawigan ng Moyen-Ogooué|Moyen-Ogooué]] – timog-timog-silangan * [[Lalawigan ng Ogooué|Ogooué-Maritime]] – timog-kanluran ==Mga departamento== [[File:EstuaireDepartments.svg|thumb|Mga departamento ng Estuaire]] Ang Estuaire ay nahahati sa 5 departamento: * [[Departamento ng Komo]] ([[Kango]]) * [[Departamento ng Komo-Mondah]] ([[Ntoum]]) * [[Departamento ng Koya]] ([[Cocobeach]]) * [[Departamento ng Komo-Océan]] ([[Ndzomoe]]) * [[Libreville]] (kabisera ng Gabon) ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Lalawigan ng Estuaire]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Gabon]] o3f5kwbb1nl9mv7xfwd99fvsb09xdvh